Każdego roku rośnie liczba osób zmagających się z alergiami. W krajach wysokorozwiniętych jest to już co najmniej 20-30 proc. populacji. Eksperci alarmują, że w ciągu najbliższego dwudziestolecia nawet co drugi Europejczyk będzie cierpiał na jakąś postać alergii.

Szacuje się, że w przypadku, gdy jeden z rodziców jest lub był w dzieciństwie alergikiem, odziedziczenie skłonności do zachorowania wynosi od około 30 do 40 proc. Jeśli problem dotyczy obojga rodziców, prawdopodobieństwo wzrasta do 60-70 proc. Niektóre badania sugerują, że dziecko może odziedziczyć alergię po rodzicu tej samej płci – czyli córka po matce lub syn po ojcu.

Nie oznacza to, że uczulenie nie pojawi się, gdy rodzi się dziecko osób, które nie mają alergii – prawdopodobieństwo wystąpienia tej choroby u ich potomstwa wciąż wynosi kilkanaście procent. Można ją nabyć także w późniejszym życiu, mimo braku problemów alergicznych w okresie dzieciństwa.

Wpływ na pojawienie się reakcji alergicznych mają nie tylko czynniki genetyczne, ale też środowiskowe, jak choćby zanieczyszczenie powietrza czy higiena otoczenia, a to oznacza, że możemy próbować zniwelować skutki choroby.

Jak zminimalizować ryzyko alergii?

Jest kilka prostych zasad, które warto znać i stosować.

• Jeśli zauważamy u siebie reakcję alergiczną, warto udać się do lekarza i zrobić badania. Dobrze zdiagnozowaną chorobę łatwiej leczyć. Specjalistyczne badania powiedzą nam z czym mamy problem, i czego ewentualnie musimy unikać, aby zmniejszyć dolegliwości.
• Osoby ze stwierdzoną alergią na pyłki i grzyby złagodzą swoje objawy, jeśli będą z wyprzedzeniem znały natężenie alergenów w środowisku. Specjaliści opracowali tzw. kalendarze pylenia roślin, które w wiarygodny sposób wskazują na ich zawartość w powietrzu. Odczytamy z niego, kiedy kwitną rośliny, na które jesteśmy uczuleni, dzięki czemu na czas zdążymy zabezpieczyć się odpowiednimi lekami, będziemy też wiedzieć, jakich miejsc unikać, bo mapy wskazują, w jakich regionach rosną poszczególne gatunki roślin. Uwaga! W tym kontekście szczególną uwagę trzeba przykładać nie tylko do dawek zapisanych leków, ale i dokładnych godzin, w których należy je przyjmować.
• Dobrym pomysłem jest także korzystanie z serwisów informacyjnych lub specjalnych prognoz pogody dla alergików. Znajdziemy tam szereg przydatnych wskazówek, dotyczących np. prędkości i kierunku wiatru, który powoduje migrację alergenów.
• Okularów przeciwsłoneczne nie tylko chronią one przed szkodliwym promieniowaniem UV, ale stanowią też barierę przed pyłkami, dzięki czemu oczy mniej łzawią.
• U niektórych ostrą reakcję alergiczną może wywołać ukąszenie owada – niektórzy muszą ze sobą mieć odpowiednie leki, które należy przyjąć natychmiast po ukąszeniu/użądleniu.
• Dobremu zdrowiu alergika sprzyjają ogólne zasady zdrowego stylu życia, a zatem sprzyjają także regularna aktywność fizyczna i racjonalne odżywianie. Jelita wspomagają bowiem prawidłowe działanie układu trawiennego, chronią przed infekcjami, regulują metabolizm i mają niebagatelny wpływ na odporność.
• Wbrew temu co się mówi, że kobiety w ciąży mogą jeść wszystko, co jest w ciąży dozwolone, powinny jednak ograniczyć produkty wysoko przetworzone, zawierające duże ilości sztucznych dodatków, aromatów i barwników.
• Uczuleni na składniki pokarmów powinni nie tylko wyeliminować żywność je zawierającą, ale ograniczyć też tę z konserwantami: ich układ odpornościowy źle radzi sobie z chemicznymi dodatkami do jedzenia. Tego typu substancje mogą wywoływać reakcje alergiczne.
• Znaczenie dla naszego zdrowia ma czystość powietrza – smog i pyły zawieszone w powietrzu mogą pogłębiać problem alergii i prowadzić do rozwoju astmy. Dlatego alergicy powinni pomyśleć o oczyszczaczu powietrza – dostępne są już takie, które same kontrolują ilość szkodliwych pyłów oraz alergenów w pomieszczeniu
• Higiena otoczenia nie może być przesadna, czyli nie warto przesadzać ze sterylnością – udowodniono, że przesadna dbałość o higienę ma spory wpływ na rozwój alergii w wieku dziecięcym. Układ immunologiczny dziecka funkcjonującego w niemalże sterylnych warunkach sam znajduje sobie wroga, z którym będzie walczyć. Zamiast więc nadmiernie pilnować maluszka i wycierać mu rączki po każdym kontakcie z brudem, powinniśmy pozwolić mu obcować z bakteriami. Oczywiście w granicach rozsądku – nadmiar bakterii też bywa szkodliwy.

Źródło: PTA, mw, zdrowie.pap.pl

Wszechobecne alergeny
Najczęstsze są uczulenia na tzw. alergeny wziewne, wśród których przeważają pyłki roślin, roztocza, kurz, zarodniki grzybów i sierść zwierząt. Skażenie powietrza licznymi związkami chemicznymi, osłabia nasz układ immunologiczny, przez co alergeny łatwiej przenikają i drażnią błonę śluzową nosa, spojówek, czy oskrzeli. W efekcie zmagamy się z bardzo przykrymi dolegliwościami, które skutecznie utrudniają nam normalne funkcjonowanie. O ile zwierząt, na które jesteśmy uczuleni, możemy unikać, to ciężko jest ustrzec się przed kurzem, czy pyłkami.
Jeżeli alergia objawiająca się katarem, kaszlem i łzawieniem oczu trwa zaledwie kilka dni, to zazwyczaj jesteśmy w stanie sami się z nią uporać. Jeżeli jednak objawy utrzymują się długo, mogą stać się dla nas niebezpieczne i przejść na przykład w chroniczny katar lub groźną astmę oskrzelową.

Recepta na alergię
Dostępnych w aptece leków jest obecnie bardzo wiele. Ważne jest, aby przed wyborem leku skonsultować się z lekarzem, który pomoże w znalezieniu odpowiedniego preparatu. Trzeba pamiętać, aby dokładnie przeczytać ulotkę i zwrócić szczególną uwagę na efekty uboczne, dawkowanie i czas zażywania danego medykamentu. Można się zaopatrzyć w:
* tabletki zawierające cetyryzynę (składnik antyhistaminowy), czy antyhistaminową loratadynę,
* leki do nosa z glikortykosteroidami lub kromonami, które hamują reakcję alergiczną,
* spraye i krople do nosa z efedryną, tetryzoliną lub ksylometazoliną, które obkurczają naczynia krwionośne, działają szybko, ale mocno wysuszają śluzówkę nosa. Można je stosować w ograniczonych dawkach i przez ograniczony czas, nie są także wskazane dla osób z nadciśnieniem.
* spraye i krople do nosa, które nie obkurczają naczyń krwionośnych w śluzówce nosa. Są bezpieczne, najczęściej na bazie roztworu soli morskiej i choć nie działają błyskawicznie, to można je stosować bez ograniczeń. Są również dobrym uzupełnieniem innych preparatów, ponieważ pomagają zregenerować i nawilżyć zniszczoną śluzówkę i oczyścić nos z alergenów.
* wapno i witaminę C, które działają wspomagająco, dodatkowo witamina C ma działanie antyhistaminowe.

Dobroczynne zioła
Antyalergiczne działanie ziół nie zostało jak dotąd potwierdzone naukowo. Jednak na forach dla alergików można znaleźć bardzo wiele pozytywnych opinii dotyczących stosowania ziół, jako wsparcia w radzeniu sobie z alergią. Wśród najczęściej wymienianych pomocnych ziół możemy znaleźć:
* pokrzywę, która działa przeciwhistaminowo, przeciwzapalnie i dostarcza ważne dla organizmu składniki odżywcze takiej jak: żelazo, witaminę A i C,
* olej z czarnuszki, wzmacniający organizm, działający przeciwzapalnie i antyhistaminowo,
* sok z aloesu, który podnosi odporność,
* ekstrakt z jagody licyjskiej i owoce noni, wzmacniające układ odpornościowy,
* nawłoć, która działa silnie antyoksydacyjnie i jest polecana przy katarze siennym.

Zmiana trybu życia sposobem na alergie
Zdrowy sposób odżywiania i więcej ruchu są dla nas dobrem samym w sobie, ale mogą także wspomóc nasz organizm w walce z wieloma chorobami, w tym z męczącą alergią. Poprzez prowadzenie aktywnego trybu życia, wzmacniamy nasz organizm i powodujemy, że mniej intensywnie reaguje na szkodliwe czynniki zewnętrzne, a także łatwiej broni się w razie ataku drobnoustrojów lub alergenów. Warto odżywiać się zdrowo, jeść jak najmniej przetworzonej żywności i tłuszczy zwierzęcych, a w zamian spożywać produkty lekkostrawne i takie z zawartością dużej ilości kwasów omega – 3. Bardzo ważny jest także regularnie uprawiany sport, wspomagany ćwiczeniami oddechowymi i masażami. Dotleniamy w ten sposób nasz organizm, pobudzamy krążenie i relaksujemy się. Bardzo ważne jest, aby znaleźć aktywność fizyczną dopasowaną do naszego trybu życia i predyspozycji osobistych.

Dodatkowe wspomaganie
Poza zażywaniem odpowiednich leków i zmianą trybu życia, istotne jest, aby zapoznać się z kilkoma ogólnymi zasadami, które wspomogą naszą walkę z alergią.
Zaleca się:
* dbać, aby pomieszczenia, w których się przebywa były jak najmniej narażone na obecność czynników uczulających,
* zainstalować specjalne antyalergiczne zasłony w oknach,
* po powrocie do domu wziąć prysznic i zmienić ubranie, aby usunąć pyłki, które się na nich znajdowały,
* w razie uczulenia na kurz i roztocza, starać się usunąć wszystkie zasłony i dywany, zainwestować w odkurzacz wodny i korzystać z pościeli z antyalergicznych tworzyw,
* dbać, aby pomieszczenia, w których się przebywa miały optymalny poziom wilgotności i temperatury, by nie przesuszać błon śluzowych,
* jeżeli to alergia na sierść i wydzieliny skórne zwierząt, unikać alergenów, często myć ręce, płukać nos preparatami na bazie soli morskiej i często przemywać oczy.

Alergia pokarmowa to patologiczna, powtarzalna reakcja organizmu na powszechnie spożywany pokarm, uwarunkowana mechanizmami immunologicznymi. Polska jest jednym z nielicznych krajów europejskich, w którym brak aktualnych danych na temat rzeczywistej częstości występowania alergii pokarmowej w wieku rozwojowym i wśród dorosłych. Wiadomo jednak, że skala problemu dramatycznie rośnie. Przyczyn upatruje się w zmianach klimatycznych, zanieczyszczeniach gleby i powietrza, paleniu papierosów, nadużywaniu antybiotyków. Bardzo duże znaczenie ma także zmiana nawyków żywieniowych i stylu życia:

• mała aktywność fizyczna,
• krótki czas przebywania na świeżym powietrzu,
• życie w stresie,
• zanieczyszczenie powietrza,
• palenie tytoniu,
• więcej węglowodanów i tłuszczów w pokarmach, mniej błonnika
• niskie spożycie pokarmów bogatych w wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3,
• mniej różnorodna flora bakteryjna w układzie pokarmowym.

Trzeba też pamiętać, że wystąpienie alergii pokarmowej uzależnione jest od genetycznej predyspozycji danej osoby, a także dawki alergenu, jego struktury i biochemicznych i fizykochemicznych właściwości alergenu.

Alergia pokarmowa może występować w różnych wariantach klinicznych. Najczęściej związana jest z alergią na mleko, jajka, soję i może mieć charakter przemijający. W przypadku uczulenia na orzechy, ryby, skorupiaki zwykle trwa przez całe życie.  U części osób objawy mogą pojawić się po osiągnięciu dojrzałości.

Alergiczna reakcja krzyżowa: co to jest?

Zdarza się też, że alergia na pokarmy reaguje krzyżowo z innymi pokarmami, lekami lub pyłkami roślin. To znaczy, że uczulający pokarm wyzwala objawy alergii tylko wtedy, gdy jest spożywany w okresie pylenia roślin lub tylko wtedy, gdy  jest spożywany z innym pokarmem, alkoholem  lub lekiem. U niektórych osób z alergią pokarmową objawy pojawiają się tylko po zadziałaniu innych dodatkowych bodźców jak ciepło, zimno czy wysiłek fizyczny.

- Obecność tych dodatkowych czynników zwanych kofaktorami w sposób istotny wpływa na występowanie objawów. Obniżają one próg pobudliwości na alergeny powodując, że reakcje alergiczne występują tylko w ich obecności – tłumaczy prof. Zbigniew Bartuzi. 
Ocenia się, że u ok. 80 proc. dorosłych pacjentów rozwój alergii pokarmowej ma związek z uczuleniem na alergeny wziewne. Możliwa jest reaktywność krzyżowa pomiędzy niespokrewnionymi pokarmami, także gatunkami ze świata roślin i zwierząt.

Profesor Zbigniew Bartuzi ma wielu pacjentów uczulonych na alergeny kurzu domowego, u których wystąpiły objawy, często dramatycznie przebiegające, po spożyciu krewetek. U tych osób objawy wystąpiły po raz pierwszy, a krewetki  nigdy wcześniej nie były spożywane.

- I ten szczegół z wywiadu silnie sugeruje alergię krzyżową. Aby rozwinęła się alergia prawdziwa, musi być wcześniej kontakt z danym pokarmem, a reakcja rozwija się dopiero po jego ponownym spożyciu. W przypadku alergii krzyżowych często jest to pierwszy kontakt z danym pokarmem – tłumaczy profesor.

Osoby nadwrażliwe na alergeny wziewne najczęściej reagują także na wybrane pokarmy pochodzenia roślinnego. Jest to tak zwany zespół pyłkowo-pokarmowy, czyli  reakcja krzyżowa. Nie jest to stan równoznaczny ze współwystępowaniem uczulenia na kilka różnych alergenów. Przykładowo, u osób uczulonych na pyłek leszczyny lub olszy obserwuje się często nadwrażliwość na jabłka i gruszki.

Z kolei pokarmy reagujące krzyżowo z pyłkami traw to między innymi mąka żytnia i pszenna, fasola, seler, marchew i dynia. U osób z pierwotnym uczuleniem na pyłki traw objawy mogą być indukowane także przez melona, arbuza, banana, pomarańczę, pomidora oraz orzechy laskowe i ziemne (zespół pyłkowo-pokarmowy zależny od profilin). Największa ilość alergenów występuje w skórce świeżych owoców. Objawy nie występują z kolei po zjedzeniu produktów owocowych przetworzonych termicznie. Natomiast pierwotne uczulenie na pyłki brzozy, bardzo częste w polskiej populacji, wyzwala alergie na takie pokarmy jak: ziemniak, kiwi, orzechy laskowe i ziemne (zespół- brzoza-owoce-warzywa).

U pacjentów uczulonych na pierze mogą wystąpić objawy alergiczne po spożyciu żółtka jaj i mięsa kurczaka (zespół ptak-jajko). Pierwotne uczulenie nabywane jest drogą wziewną po kontakcie z ptakami, a u dzieci zwykle po spożyciu żółtka jaja. Co ciekawe, pacjenci z prawdziwą alergią na drób zazwyczaj nie mają alergii na jaja. Inna forą alergii jest zespół wieprzowina – sierść kota. U pacjentów uczulonych na sierść kota mogą występować objawy nie tylko po spożyciu mięsa wieprzowego, ale również mięsa innych ssaków. Chorzy ci wykazują również alergię na sierść innych zwierząt, m.in. psa, krowy, chomika i konia.

Objawy reakcji krzyżowych

Objawy alergii krzyżowej mogą dotyczyć każdego narządu i układu. Najczęściej obserwujemy w przypadku alergii krzyżowej na pyłki roślin oraz owoce i warzywa tak zwany zespół alergii jamy ustnej.

- Przejawia się on obrzękiem warg i języka, szczypaniem w jamie ustnej, dusznością, czasami objawami ze strony przewodu pokarmowego a nawet anafilaksją. Objawy skórne tj. pokrzywka, tzw. obrzęki Quincke’go bardzo często są przejawem alergii krzyżowych. Można także obserwować biegunki, wymioty, wzdęcia, zaburzenia kardiologiczne czy objawy ze strony układu oddechowego.

Profilaktyka, czyli podstawowe zasady bezpieczeństwa

Najważniejsza jest dobrze przeprowadzona diagnostyka, która pozwala na określenie charakteru uczulenia.

- Dysponujemy w tej chwili nowoczesnymi i precyzyjnymi narzędziami diagnostycznymi jakimi są techniki molekularne, które pozwalają na identyfikacje tych przypadków, gdzie alergie krzyżowe mogą odgrywać istotną rolę kliniczną. W takich przypadkach pacjent jest szczegółowo informowany jakich produktów unikać, na jakie sytuacje się nie eksponować i co robić w przypadku występowania pierwszych objawów narządowych. Tych informacji w każdym przypadku udziela lekarz alergolog, dostosowując zasady profilaktyki, postępowania indywidualnie do każdego pacjenta – wyjaśnia prof. Bartuzi.

Warto też samemu zadbać o swoje bezpieczeństwo i uważnie czytać etykiety na opakowaniach, a także unikać pokarmów zawierających dodatki takie jak konserwanty, barwniki i poprawiacze smaku. Trzeba jednak pamiętać, że nawet przy zachowaniu największej ostrożności, wszystkich zagrożeń nie da się wyeliminować. Można jednak znacznie ograniczyć ryzyko wystąpienia potencjalnie niebezpiecznych reakcji alergicznych.

Alergia kontaktowa – co nas uczula?

Lidia Banach dla www.zdrowie.pap.pl

PAP Zdrowie

Czym jest alergia?
Alergia jest niewłaściwą, irracjonalną reakcją układu immunologicznego (odpornościowego) na potencjalnie niegroźny czynnik. Układ immunologiczny jest odpowiedzialny za kontrolę, obronę i  bezpieczeństwo organizmu. Gdy do organizmu trafia patogen (czynnik chorobotwórczy), układ immunologiczny zostaje uruchomiony. Organizm rozpoczyna walkę, limfocyty T przekazują informację o zagrożeniu i indukują sygnał o produkcji przeciwciał, odpowiedzialnych za pokonanie wroga. U alergików system odpornościowy szwankuje tzn. działa nadpobudliwie, uruchamiając wewnętrzne mechanizmy obronne nawet wtedy, kiedy do organizmu trafia niegroźny czynnik, np. związek zapachowy z kremu czy perfum. – Obecnie każdy z nas może zachorować. Pierwsze objawy alergii najczęściej pojawiają się już u noworodków, ale to nie jest reguła. Zanieczyszczenie środowiska i niewłaściwa dieta powodują, iż objawy alergii mogą wystąpić również u osób dorosłych. Dlatego jeśli zaobserwujemy u swojego dziecka czy u siebie niepokojące objawy, warto skonsultować to ze specjalistą – wyjaśnia dr n.med. Magdalena Łapienis, specjalista laryngolog z jednej z przychodni w Łodzi.

Alergen główny winowajca
Alergen to substancja, która odpowiada za uruchomienie mechanizmów obronnych organizmu;  może być związkiem chemicznym pochodzenia zwierzęcego (np. roztocza) oraz roślinnego (pyłki).  Alergeny ze względu na sposób przenikania do organizmu możemy podzielić na wziewne, kontaktowe oraz pokarmowe.
Czynniki alergiczne popularne w Polsce, to:
•    Pyłki roślin trawy, krzewów, drzew.
•    Sierść zwierząt.
•    Cytrusy.
•    Roztocza kurzu domowego.
•    Orzechy np. nerkowca.
•    Mleko i produkty mleczne.

Przeziębienie czy alergia?
Alergia najczęściej kojarzy się z reakcją skórną, kiedy na jej powierzchni pojawia się zaczerwienienie, wsypka, świąd lub krostki z surowicą. Takie objawy są typowe dla alergii kontaktowej. Zdarza się również, że objawy alergii są nietypowe, interpretowane jako przeziębienie.
Objawy alergii – na jakie zwrócić szczególną uwagę?
•    Przewlekły katar, kichanie, uczucie zatkanego nosa.
•    Długo utrzymujący się kaszel, problemy w oddychaniu, utrudniony oddech np. podczas wyjścia na zewnątrz.
•    Nudności, bóle brzucha, wymioty.
•    Łzawienie i zaczerwienie oczu, obrzęk spojówek.
•    Wysypka, zaczerwienie, świąd skóry.

Jak walczyć z alergią?
W walce z alergią najważniejsze jest rozpoznanie na jakie konkretne alergeny reaguje organizm, a następnie ograniczenie z nimi kontaktu. Najskuteczniejszym sposobem jest konsultacja w poradni alergologicznej; lekarz specjalista kieruje na testy alergologiczne (testy skórne oraz te z krwi). Po analizie wyników możliwe jest ustalenie odpowiedniego leczenia. – Z alergią warto walczyć na kilku frontach np. poprzez eliminację alergenu ze środowiska czy podaż leków przeciwalergicznych. Obecnie najpopularniejszym i najskuteczniejszym sposobem jest odczulanie. Jest to zabieg, który ma na celu wzmocnić tolerancję organizmu na alergeny. W trakcie odczulania do organizmu pacjenta jest wprowadzana niska dawka konkretnego alergenu, dzięki czemu oswaja się on z substancją wywołującą uczulenie – dodaje specjalista.

oprac. Na podstawie materiałów prasowych C O M U N I C A T I V O.

Polskie Towarzystwo Alergologiczne (PTA) co roku alarmuje o powiększającej się liczbie osób cierpiących na alergie. Obecnie objawy deklaruje nawet 40 proc. społeczeństwa. Związane jest to
z niewłaściwym trybem życia oraz osłabieniem systemu immunologicznego. Wiele osób żyje
w niewiedzy, przypisując objawy innym dolegliwościom. Zaczerwienione, łzawiące oczy, kichanie, katar czy kaszel często mylone są ze zwykłym przeziębieniem.

W większości przypadków alergia wziewna, nie zagraża bezpośrednio życiu człowieka, jednak jej uciążliwe objawy w znacznym stopniu zmniejszają komfort życia. Jak wynika z badań PTA, najczęstszym alergenem jest kurz i zawarte w nim roztocza. Reakcja uczuleniowa może nastąpić również w przypadku kontaktu z sierścią zwierząt, suchą karmą dla ryb, pleśnią, a także pyłkami drzew, traw oraz chwastów. Istnieją jednak proste metody, które mogą znacznie zmniejszyć nasilenie objawów alergicznych.

Sposoby przeciwdziałania alergii
1.    Wykonaj niezbędne badania – jeżeli jeszcze tego nie zrobiłeś, wykonaj testy skórne, które umożliwią rozpoznanie alergenów. To pomoże Ci uniknąć kontaktu z potencjalnym zagrożeniem.
2.    Pyłki roślin uaktywniają się ranem i wieczorem – powinni o tym pamiętać wszyscy alergicy. Jeśli jesteś uczulony na pyłki, szczelnie zamykaj drzwi i okna w okresie intensywnego pylenia.
3.    Alergia na kurz trwa cały rok – jeżeli jesteś uczulony na roztocza kurzu domowego, walka
z alergią trwa cały rok. Nie oznacza to, że nic w tej sprawie nie da się zrobić. Częste sprzątanie istotnie wpływa na komfort przebywania w zamkniętych pomieszczeniach. Zbieranie kurzu mokrą szmatką czy korzystanie z odkurzacza z filtrem wodnym to rozwiązania idealne dla alergików.
4.    Pamiętaj o regularnych porządkach – nie każdy odkurzacz będzie przydatny  w domu alergika. Podstawą jest, aby dany model posiadał filtr HEPA spełniający wysokie standardy oczyszczania i zatrzymywania małych cząsteczek zanieczyszczeń takich jak roztocza. Zakurzone półki, blaty i parapety, które równie często bywają miejscem wylęgu roztoczy, należy przecierać na mokro lub płynem antystatycznym. Co najmniej raz w miesiącu dobrze jest także umyć okna.
5.    Zrezygnuj z ciężkich, grubych tkanin – zasłony czy dywany z długiego włosia lubią zbierać kurz. Staraj się unikać tego typu rozwiązań. Jeśli rezygnacja z firanek i zasłon nie wchodzi
w grę,  warto jest prać je raz w tygodniu w wysokich temperaturach.
6.    Pozbądź się zbędnych „kurzołapów” – wszelkie bibeloty, pamiątki z wakacji, obrazy, pluszowe zabawki i suszone kwiaty to idealne siedliska dla roztoczy. Schowaj cenne drobiazgi
w gablotach lub zamykanych pudełkach. W sypialni powinno się znaleźć jak najmniej rzeczy, które zbierają kurz.

Oprac. na podstawie materiałów prasowych

Rodzice powinni pamiętać też o możliwości zmniejszenia ryzyka wystąpienia astmy poprzez leczenie alergii, czyli immunoterapię. Bezpieczną i bezstresową metodą jest bezinwazyjne odczulanie za pomocą szczepionki podawanej pod język w kroplach lub tabletkach.  Ze statystyk wynika, że astma i alergiczny nieżyt nosa są dziś jedną z najczęstszych przyczyn nieobecności uczniów w szkole. Choroby te mogą wiązać się z trudnościami z funkcjonowaniem w szkole.

– Mogą wywoływać u dziecka negatywne reakcje na stres, podwyższony lęk, czy chwiejność emocjonalną. Niektóre dzieci z astmą mogą mieć trudności z nawiązaniem dobrych relacji z rówieśnikami – mówi dr Renata Zubrzycka, która sama ma doświadczenie wychowywania dzieci z alergią.  – Oczywiście musimy pamiętać, że nie jest to regułą. To, czy któreś z tych zaburzeń wystąpi zależy od wielu różnych czynników. Z jednej strony od samego przebiegu choroby i metod jej leczenia, z drugiej, w dużej mierze także od podejścia rodziców, czy opiekunów małego pacjenta – dodaje.

Bardzo ważna jest wiedza nauczycieli, wychowawców i rodziców chorego na temat przebiegu i leczenia astmy i chorób alergicznych. Okazuje się np. , że w Polsce nie jest odosobnionym przypadkiem sytuacja, w której rodzice nie informują nauczycieli o chorobie dziecka. Przyznała się do tego aż 1/3 rodziców biorących udział a w badaniach. – To duży błąd – przestrzega autorka poradnika. – Nauczyciel, który nie wie, że dziecko jest przewlekle chore, nie zdaje sobie sprawy, że w pewnych okresach roku, czy na pewnych etapach leczenia, może ono mieć obniżoną wydolność i to nie tylko fizyczną, ale też intelektualną.

Przykładowo uczeń, który cierpi na alergiczny nieżyt nosa wywołany przez pyłki roślin, w okresach pylenia, kiedy przyjmuje leki antyhistaminowe może mieć większe trudności z koncentracją uwagi. Dziecko może też nie akceptować swojej choroby, czy wręcz wstydzić się jej.  Prof. Andrzej Emeryk podkreśla z kolei, że wokół chorób przewlekłych, jak astma i alergiczny nieżyt nosa narosło wiele nieporozumień. Jednym z największych jest mit, że z astmy wyrasta się w okresie dojrzewania.

- Astma, czyli przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych, to niestety choroba na całe życie. Pogląd, że jeśli dziecko nie ma typowych objawów choroby lub objawy te wygasają czasowo, to jest ono zdrowe, jest nieporozumieniem – mówi prof. Emeryk.

Z drugiej strony mitem jest także pogląd, że dziecko cierpiące na astmę powinno bezwzględnie unikać wysiłku fizycznego. Dużym problemem jest nadużywanie przez rodziców zwolnień z zajęć wychowania fizycznego. Ćwiczenia fizycznie wpływają korzystnie na zdrowie i wydolność organizmu. Astma nie przeszkodziła np. wielu sportowcom w zdobyciu tytułu mistrza świata. Dlatego dziecko chore powinno ćwiczyć, oczywiście przestrzegając zaleceń związanych z przebiegiem i leczeniem choroby.

Wielu Polaków nie wie także, że sposobem na znaczne zmniejszenie ryzyka wystąpienia astmy alergicznej jest odczulanie (inaczej immunoterapia). Jest to jedyna skuteczna metoda leczenia alergii, która działa na jej przyczynę, a nie tylko chwilowo łagodząca objawy. U pacjentów z alergią zapobiega rozwojowi astmy i występowaniu nowych uczuleń. W przypadku młodych pacjentów zaleca się nowoczesną, bezinwazyjną metodę odczulania – szczepionki podjęzykowe podawane w kroplach lub tabletkach. Badania naukowe z ostatnich lat potwierdzają wysoką skuteczność szczepionek podjęzykowych w leczeniu alergicznego nieżytu nosa oraz u niektórych chorych na astmę. Szczepionkę w kroplach podawanych pod język stosuje się na świecie od wielu lat. Tabletki podjęzykowe są najnowszą metodą odczulania i stają się jedną z ważnych dróg immunoterapii alergenowej.

- W tej chwili mamy już szczepionkę w tabletce dla uczulonych na pyłki traw, a w niedalekiej przyszłości będzie dostępna tabletka dla chorych uczulonych na pyłki brzozy i roztocze kurzu domowego – mówi prof. Andrzej Emeryk.  Szczepionka podjęzykowa ma jeszcze jedną ważną zaletę w kontekście leczenia dzieci – jej stosowanie nie wiąże się ze stresem, jaki powodować może podawanie szczepionki w zastrzykach. Pacjent stosuje szczepionkę samodzielnie w domu, pozostając w kontakcie z alergologiem, który nadzoruje leczenie.

*„Dziecko z astmą w rodzinie i szkole”, Andrzej Emeryk, Renata Zubrzycka, Małgorzata Bartkowiak-Emeryk, Radosław Gawlik, Wydawnictwo UMCS. Wykorzystano w nim m.in. wyniki badań i rozmów z pacjentami i rodzinami pacjentów Dziecięcego Szpitala Klinicznego w Lublinie.

Dlaczego tak wielu mieszkańców Gdańska, okolic nadmorskich i Wrocławia cierpi na uczulenia?
Gdańsk – ze względu na zróżnicowane wpływy klimatyczne, Wrocław – to w skrócie mówiąc:  miasto astmatyków. Wynika to z wdychanych przez mieszkańców zanieczyszczeń  z ruchu samochodowego.

O astmie mówi się: „choroba autostradowa”…
Już pewien czas temu udowodniono, że im bliżej autostrady ludzie mieszkają, tym więcej schorzeń. Jest też wiele dowodów naukowych na to, że do wzrostu występowania alergii przyczynia się zanieczyszczenie spalinami silników wysokoprężnych. Z badań wynika, że w całej zachodniej  Polsce  jest więcej osób chorych niż na terenach  położonych przy wschodniej granicy, chociaż  w Lublinie alergików też jest dużo. Tam też mieszkańcy  narzekają  na znaczną ilość spalin w powietrzu. Pracujemy nad tym zagadnieniem, chcemy bowiem wyjaśnić, porównując sytuację w innych zanieczyszczonych miastach, jaki wpływ na rozwój chorób alergicznych ma zanieczyszczanie powietrza spalinami. Potrzebne są bardzo dokładne badania środowiska, a to skomplikowana i  trudna analiza.

Jak wygląda sytuacja z występowaniem alergii w Polsce, w porównaniu z innymi państwami?
Polska goni region najbardziej dotknięty alergiami, czyli Wielką Brytanię, i można już dziś powiedzieć, że w Europie jesteśmy w ścisłej czołówce. Leżymy w tym samym pasie równoleżnikowym co m.in. Dania, Francja, Niemcy, gdzie odsetek liczby alergików i chorych na astmę jest wysoki. Jeżeli brałoby się pod uwagę  PKB na mieszkańca, czyli jak bogaty jest dany region, to wówczas okazuje się, że im bogatszy – tym alergii jest więcej. Oczywiście, to nie pieniądze warunkują alergie, ale jest to pewien czynnik pośredni, który wpływa na zachowania ludzkie. Od zamożności społeczeństwa zależy, ile jest samochodów na ulicach, w jakich warunkach mieszkaniowych żyjemy, czy są one bardziej sterylne itp. Nazywamy to cywilizacyjnym trybem życia, a ma on wpływ na liczbę występowania przypadków alergii i astmy. Szukamy odpowiedzi na pytanie: jak przy takim rozwoju cywilizacyjnym ograniczyć występowanie tych chorób?
Prowadzimy ogromne badanie, w którym uczestniczy wiele państw m.in. Anglia, Francja,  Włochy, Polska. Badamy wpływ klimatu na występowanie chorób alergicznych. Szukamy zależności między ilością alergenów, a czynnikami w środowisku, które mogą determinować wzrost zachorowań na alergię itd. Alergologia jest znakomitym przykładem, gdzie łączy  się środowisko, naukę o zdrowiu, problemy zdrowia publicznego, genetykę, biologię molekularną i immunologię. Wielokierunkowość badań  pokazuje jak niezwykle ważne jest nie tylko zajmowanie się pacjentem, ale również tzw. zdrowiem publicznym, czyli zarządzaniem problematyką zdrowotną  w skali makro.

Nie tak dawno przeprowadzał Pan jedno z największych w Europie badań  dotyczących chorób alergicznych. Jego dane wiele mówią o występowaniu alergii i astmy w Polsce.
Badanie (ECAP), które przeprowadził Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych i Alergologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego było rzeczywiście prowadzone na szeroką skalę. Objęło 23 tysiące Polaków, z czego aż u 5 tysięcy wykonano szczegółowe badania medyczne. Wyniki są niepokojące. 40 proc. populacji ma objawy alergii lub innych postaci nieinfekcyjnych chorób górnych dróg oddechowych, z czego aż 54 proc. spośród nich miało te objawy  dłużej niż miesiąc w roku.
W chwili obecnej aż 5 proc. ludzi w Polsce ma astmę, z typowymi jej objawami, czyli świszczącym oddechem  czy uciskiem  w klatce piersiowej. To  bardzo dużo: to około dwóch  milionów  Polaków, którzy mają astmę! Gdy  weźmie się pod uwagę inne objawy astmy oskrzelowej występujące u wielu osób, to liczba ta powiększa się  dwu i pół krotnie,  a więc astma dotyczy aż 12,5 proc. populacji, czyli ponad 4 miliony osób!

Przypadków astmy w naszym kraju jest więc więcej niż naukowcy przewidywali.
To prawda. Niepokoi też fakt, że zdiagnozowane osoby nie zdawały sobie najczęściej sprawy, że są chore na astmę i leczone były np. na zapalenie oskrzeli. Okazało się także, że na świecie pacjenci najczęściej uczulają się na pyłki traw i drzew. Tymczasem w Polsce najczęściej uczulają alergeny  kurzu mieszkaniowego. Za tym kryje się inny problem: nieżyty  związane z występowaniem kurzu mieszkaniowego znacznie częściej odpowiadają za przypadki astmy oskrzelowej niż pyłki kwitnących traw. A to są przecież alergeny całoroczne, więc faktycznie liczba chorych na astmę wzrasta w populacji polskiej.
Programy dotyczące rozpoznawania i leczenia astmy powinny być więc wielorakie. Powinny docierać do lekarzy pierwszego kontaktu. Należy brać pod uwagę, że jeżeli pacjent ma katar, to trzeba się zastanowić czy nie ma astmy. Musimy edukować pacjentów, ich otoczenie, nauczycieli w szkołach, pracodawców.

Na co powinniśmy zwracać uwagę, jakie wykonywać badania w kierunku wykrycia lub wykluczenia astmy?
Nie tylko astmy, ale i alergii. Powiem tak: w momencie, gdy odczuwamy skłonność do kataru. Gdy człowiek rano budzi się z zatkanym nosem i dopóki go nie oczyści, czuje się niezbyt komfortowo, niesprawny intelektualnie, fizycznie itd. radziłbym zrobić testy w kierunku tychże chorób. Drugim symptomem, który skłania do badań to kaszel i duszności po wysiłku fizycznym. Jeżeli występuje świszczący oddech, to na 60 proc. jest to astma. Trzeba  wówczas zgłosić się do alergologa. Jest grupa osób, u których bardzo łatwo rozpoznaje  się alergię.  Gdy  np. ktoś rok rocznie, pomiędzy Dniem Matki, a Dniem Dziecka ma objawy kataru i zapalenie spojówek, to na 100 proc. jest uczulony na trawy kwitnące.

W większości przypadków alergie i astma pojawiają się w wieku dziecięcym i, niestety, mimo że tak bardzo utrudniają życie, są lekceważone. Tymczasem dzieci chore na astmę czują się gorsze  od  innych.  Boją  się  lekcji  WF,  ponieważ  po  nich dostają   napadów kaszlu.  Siedzą  godzinami   przed  komputerem  lub  telewizorem. A  taki  styl  życia  to  otyłość. Błędne koło.
Bardzo ważną rolę odgrywa edukacja rodziców, gdyż w 70 proc. przypadków astma u dziecka  zaczyna się przed 3. rokiem życia. Jeśli dziecko ma, na przykład, zmiany skórne w pierwszym roku życia, rodzice powinni zgłosić się do lekarza. Zmiany skórne bowiem są najczęstszym objawem alergii, a ta znacznie zwiększa ryzyko zachorowania na astmę.
Konieczna jest wczesna diagnostyka. W zależności od tego, czy pacjent ma łagodną, incydentalną  postać alergii, czy ciężką utrudniająca życie – rekomendujemy różne sposoby postępowania.  Czasami wystarczą tabletki i po kłopocie. Osoby, u których objawy są nawracające, uciążliwe, powinny być pod stałą kontrolą lekarza. Alergie i astma dominują wśród chorób nękających pokolenie trzydziestolatków. Astma jest dziesięciokrotnie częstszym, niż inne choroby, powodem rezygnacji z pracy osób w tym wieku. Nie leczona astma, na starość, może prowadzić do wystąpienia obturacyjnej choroby płuc, bardzo poważnego schorzenia prowadzącego do inwalidztwa, a nawet przedwczesnego zgonu.

Od wielu lat obserwujemy zmiany w sposobie leczenia alergii i astmy,  nowoczesne leki sprawiają, że życie chorego jest łatwiejsze.
Tak, to prawda. Współczesne metody leczenia alergii i astmy są niezwykle bezpieczne.  Kiedyś mieliśmy do dyspozycji sterydy, które dawały niepożądane objawy, takie jak  np. otyłość, nadciśnienie, cukrzyca, a stosowanie tabletek przeciwko alergii powodowało senność i niemożność prowadzenia samochodu. Dzisiaj tych leków nie stosuje się, a  nowoczesne preparaty mają znacznie mniej działań ubocznych. Mogą być przyjmowane tylko raz na dobę, podaje się je w formie inhalacyjnej. Jest to bardzo bezpieczna forma terapii. Spray do nosa czy inhalacje sterydowe są  szybko metabolizowane, tylko w miejscu podania. Ważne jest jednak to, by leki, które same w sobie nie likwidują choroby lecz zapobiegają objawom, zażywać regularnie.

Badania dowodzą, że leki wziewne przyjmuje tylko około 40 – 50 proc. chorych.
Przesłanie  alergologów jest następujące: pacjenci nie powinni się tych leków obawiać.  Trzeba je przyjmować regularnie, są absolutnie bezpieczne, poprawiają komfort życia. Dzięki ich stosowaniu można normalnie funkcjonować, biegać, pływać, nurkować, zdobywać szczyty.

Są metody, które nie zastąpią leków, ale może warto  pomyśleć o prostych sposobach zapobiegania chorobom alergicznym…
Czyli o stylu życia, polegającym na kontakcie z przyrodą – lasem, łąką, polami, wsią. Wiadomo, na wsi jest prawie dwukrotnie mniej chorych na astmę. Dziecko  trzeba wychowywać w naturalnych warunkach, w otoczeniu parku, przyrody. Powinno  pływać w jeziorze, a nie tylko w sterylnym basenie, powinno  korzystać ze wszelkich uroków wsi. Zastanawiamy się czy np. takie produkty jak ogórki kwaszone i zsiadłe mleko nie są  metodą na prewencję alergii? Bo gdy dziecko nie ma w sobie bezpiecznych bakterii, układ immunologiczny   nie reaguje prawidłowo. A więc zaczyna działać nieprawidłowo. I to jest sygnał do powstawania  alergii.

Materiał prasowy przygotowany przez Stowarzyszenie „Dziennikarze dla Zdrowia”