Raper, autor tekstów i kompozytor Robert Piernikowski rzeczywiście stanowi pewien problem, tajemnicę, bo na pograniczu dominującego dziś na rynku polskiego rapu stworzył sobie niszę, z którą środowisko hiphopowe nie do końca wie, co zrobić. Jak oceniać rapera, który idzie demonstracyjnie pod prąd?

Albo „czesze ludzi pod włos”, jak definiował swoją muzykę w wywiadzie udzielonym Filipowi Kalinowskiemu. Jak oceniać człowieka, co do którego nie ma pewności, czy swoją opowieść o „białasach bez kasy” w „bluzach-kangurach” snuje wprost, czy może z jakąś lekką choćby domieszką groteski? Urodzony w 1979 r. w Świnoujściu, ale mieszkający na stałe w Poznaniu Piernikowski bardzo konsekwentnie porusza się po obrzeżu krajowego hip-hopu.

Najpierw jako członek formacji Napszykłat, później w Synach, który to duet współtworzy producent 1988. Wspólnie nagrali chwalone albumy „Orient” i „Sen”. Ale Piernikowski ma też doświadczenia na polu muzyki o bardziej awangardowym charakterze – współpracę z perkusistą Adamem Gołębiewskim czy duetem BNNT. Ma też na koncie muzykę pisaną do spektakli teatralnych, m.in. „Króla Edypa” i „Termopil polskich” w reż. Jana Klaty.

Krytyka muzyczna zwraca na niego uwagę od lat, nominacja do Paszportu POLITYKI wydawała się kwestią czasu. Przełomem okazała się tu płyta „The Best of moje getto”, na której autor – jak pisze Agnieszka Szydłowska – „w pełni wykorzystał dotychczasowe doświadczenia solowe i »synowskie«. Powstała jasna w przekazie opowieść z oblężonego miasta, którego mieszkańcy powierzyli swój los fałszywemu bogowi”.

Na tym albumie Piernikowski zaskoczył choćby szerokim gronem gości – od rapera Hadesa, przez Kachę Kowalczyk z duetu Coals, po Monikę Brodkę. Świadczy to o tym, że owa osobliwość działań Piernikowskiego spotyka się z coraz szerszym zrozumieniem, bez względu na podziały środowiskowe i gatunkowe.

Przyszedł z jego obrzeży – nagrywał pod szyldem Etamski i w duecie Syny (z nominowanym do Paszportu POLITYKI raperem Piernikowskim). Pierwszą nominację do Paszportu w roku 2020 przyniósł mu autorski minialbum „Ring the Alarm” oraz nagrana w duecie ze znanym z grupy Molesta raperem Włodim płyta „W/88”. Chwalono go wtedy m.in. za indywidualne podejście do artystów, z którymi współpracuje. Interesuje go praca nad płytą jako całością. „Jak dostaję pytanie o paczkę z beatami do wyboru, odpowiadam, że nie jestem hurtownią” – deklarował w rozmowie z POLITYKĄ. W roku 2022 trudno go było nie zauważyć. Na autorską płytę „Ruleta” zaprosił całą plejadę gości – od uznanych raperów (Włodi, Wilku), przez młodych zdolnych (Szczyl, Zdechły Osa), aż po bohaterki popowej sceny (Margaret, Rosalie.).

Widać tu, że – jak pisaliśmy – „rapowe środowisko jest otwarte na transfery z peryferiów, no i wciąż w tym tłumie młodych gwiazd można dużo zmienić estetycznie, nawet jednoosobowo i z tylnego siedzenia”. Równie duże wrażenie zrobił minialbum „Sadza” Brodki, dla której 1988 okazał się równorzędnym partnerem. „Długo szukałam współpracownika w Polsce. Kogoś, z kim złapię wspólny język” – mówiła wokalistka POLITYCE. I wyszedł, zdaniem wielu osób, kolejny przełom w jej karierze. Tytuł tej płyty to – jak zauważył Jędrzej Słodkowski – „świetne określenie na muzykę, którą tworzy 1988, a która jest nieprzenikliwa, ciemna, pachnie spalenizną i wżera się w najmniejsze nawet szczeliny”.

Jankowiak błysnął jeszcze na festiwalu w Gdyni jako autor muzyki do pełnometrażowego filmu „Zadra” (premiera w styczniu 2023 r.), za którą chwalili go Agnieszka Szydłowska i Jakub Knera. Jeśli dotąd 1988 był szarą eminencją polskie muzyki popularnej, ten rok ostatecznie przesunął tego dojrzałego, wrażliwego i kreatywnego muzyka na pierwszy plan.

Oni nominowali: Jan Błaszczak („Tygodnik Powszechny”), Gabi Drzewiecka (TVN, Chillizet), Marcin „Flint” Węcławek (Interia, CGM, Polityka.pl), Tomasz Gregorczyk i Janusz Jabłoński (PR Dwójka, nominują wspólnie), Jakub Knera (The Quietus, Fundacja Palma, Dwutygodnik.com, Radiowe Centrum Kultury Ludowej, POLITYKA), Jacek Skolimowski („Newsweek”), Jędrzej Słodkowski („Gazeta Wyborcza”), Jarek Szubrycht („Gazeta Wyborcza”), Agnieszka Szydłowska (newonce.radio), Michał Wieczorek (Dwutygodnik.com, Radiowe Centrum Kultury Ludowej, „Czas Kultury”)

Ponadto zgłoszeni zostali: Bastarda, Brodka, Karolina Cicha, Joanna Duda, Karaś/Rogucki, Bartosz Kruczyński, Kurws, Mata, Naphta, Antonina Nowacka, Marek Pędziwiatr, Kamil Piotrowicz, Marek Pospieszalski, Resina, Sanah, Szczyl, Trupa Trupa, VTSS, WaluśKraksaKryzys, Julia Wieniawa, Wishlake, Hubert Zemler

fot. Leszek Zych/ Polityka

Co sprawiło, że światło jest dla Was magiczne? Co lubicie najbardziej w tym, co robicie?

- Światło jest dla nas absolutnie wszystkim. To ono tworzy i zmienia przestrzeń, kreując przy okazji odpowiednią atmosferę. Bez światła nie ma życia. Nie ukrywam, że uwielbiamy proces tworzenia tego szczególnego związku pomiędzy funkcjonalnością lampy i jej oryginalnym designem.

Jak zaczęliście projektować? Czy moglibyście opowiedzieć nam trochę o swoich początkach?

- Rune Balle pracował wcześniej ze srebrem i na pewnym etapie swojej kariery zawodowej zainteresował się projektowaniem przemysłowym. Christian Bjørn był z kolei rzeźbiarzem, który ukończył studia na kierunku wzornictwa przemysłowego. W pewnym momencie naszego życia postanowiliśmy połączyć sztukę z projektowaniem.

Zrozumienie potrzeb przyszłego użytkownika i szacunek dla firm, które powierzają nam pracę nad kolejnymi projektami lamp, odegrały dużą rolę w procesie powstawania koncepcji wspólnej pracy. Dość szybko udało nam się stworzyć nić porozumienia, która jest według nas koniecznym warunkiem dla dobrej pracy projektanta.

Co jest największym wyzwaniem w tym, co robicie? Czym jest dla Was kreatywność?

- Z całą pewnością optymalizacja nowych możliwości, których nam nie brakuje. W pracy projektowej na szczęście pojawiają się na bieżąco. Co do tworzenia – cóż, kreatywność jest według nas procesem ciągłym. Opiera się na tym, co najlepsze z tego, co już zostało stworzone, a jednocześnie nie zamyka się na ciągłe poszukiwanie nowych możliwości.

Czy projekty oświetlenia zmieniły się w czasie?

- Projektowanie oświetlenia stało się dziedziną międzynarodową. Oznacza to, że wcześniej punktem wyjścia dla kreatywności był bliski kontakt z narodowością, kulturą i miejscem zamieszkania projektanta. Dziś inspiracje możemy znaleźć podczas podróży po całym świecie.

Jakie nadchodzące trendy obserwujecie w projektowaniu oświetlenia?

- Coraz częściej daje się zauważyć chęć spojrzenia wstecz, w historię i zreinterpretowania poprzednich kierunków projektowania. Szybki proces cyfryzacji, zarówno w projektowaniu jak i w tworzeniu, stwarza możliwości dla produktów, które są dedykowane dla wybranych grup docelowych.

Jakie idee są Wam szczególnie bliskie? W jaki sposób wpływają one na Waszą pracę jako projektantów?

- Rozwój technologiczny miał ogromny wpływ na projektowanie oświetlenia i stworzył bardzo dużo nowych możliwości projektowych, np. smuklejsze projekty i rozwiązania konstrukcyjne, które nie byłyby możliwe w przypadku starych żarówek.

Zaprojektowaliście tak wiele znakomitych projektów dla Design For The People. Który z nich podobają się Wam najbardziej i dlaczego?

- Cenimy markę DFTP za wizję tworzenia designerskich produktów w konkurencyjnych cenach. Modele STRAP, NORI i seria nowości 2021 DARCI to jak dotąd największe sukcesy i lampy, które najlepiej opisują cechy, które wkładamy w nasze produkty. Mają dobrą funkcjonalność, harmonijny kształt, oparte są o zapadające w pamięć szczegóły i wykorzystują materiały, które wzajemnie się podkreślają. Warto wspomnieć, że zaprojektowana przez nas lampa wisząca Strap 36 otrzymała ostatnio nagrody Red Dot i IF Award.

Ciekawa jest także seria lamp Blanche, którą zaprojektowaliśmy w klasycznym nurcie z odniesieniami do art deco. Detale ze szczotkowanego mosiądzu i opalizowany klosz, który emituje miękkie światło sprawia, że lampa idealnie nadaje się np. nad stół w jadalni. Możliwość ściemniania pozwala z kolei na uzyskanie idealnego światła, dopasowanego do potrzeb.

Co powiedzielibyście następnemu pokoleniu, które chce pracować w tej branży? Co powinni wnieść swoją pracą?

- Bądźcie elastyczni i miejcie otwarte umysły. Ciągle pojawiają się nowe możliwości, ale szanujcie swoją historię i pochodzenie oraz bądźcie świadomi faktu, że najlepszym sposobem, w jaki możemy chronić nasze środowisko, jest wytwarzanie produktów o długiej żywotności, zarówno pod względem technicznym, jak i wizualnym.

Źródło: Informacja prasowa marki Ardant

Łukasz Stokowski: Jestem fanem dobrego designu, fascynują mnie obiekty, które stały się ikonami. Inspiracje zaczerpnięte z tego obszaru lubię zderzać ze środkami artystycznymi. Robię to odważnie, nie przejmuję się łamaniem schematów.

Często słyszę, że mnie „porąbało”, że to jest niemożliwe. I dobrze! Zawsze powtarzam, że sztuka jest piękna, bo jest nieprzewidywalna. Nie ograniczam się do płótna, wychodzę ze sztuką do ludzi.

Pierwszy duży projekt, który zrealizowałem to Infiniti Abstract Car, dałem mu „nową skórę”! Samochód ma piękną bryłę, a moje malarstwo nadało mu więcej dynamiki. Dzięki temu stał się wyjątkowy, obłędny i pożądany.

To był przełom, otworzyły się dla mnie drzwi do kolejnych projektów. Można powiedzieć, że jeszcze bardziej zwariowałem. (śmiech)

Egzemplarz 02/10 z kolekcji Smeg FAB by Łukasz Stokowski

Jako pierwszy polski artysta zrealizowałeś ostatnio projekt z ekskluzywną marką SMEG: limitowaną edycję lodówek „SMEG FAB by Łukasz Stokowski”. Czym wyróżnia się ten projekt i jakie ma dla ciebie osobiste znaczenie?

Olbrzymie! SMEG to światowa marka znana z piekielnie dobrego designu, a do współpracy wybierają tylko topowych partnerów. Fakt, że zaufali mojej wizji dał mi potężną motywację do działania. Jako artysta staram się zaskakiwać, ciągle szukam połączenia pięknych przedmiotów codziennego użytku ze sztuką, więc ten projekt był dokładnie tym czego szukam. Liczę, że przynajmniej jedna z lodówek trafi kiedyś do muzeum.

Proces powstawania lodówki nr 1/10

Jak wyglądały początki realizacji? Co starałeś się uzyskać?

Początki nie były łatwe, przygotowania i próby trwały kilka miesięcy. To było prawdziwe wyzwanie!

Banalnie byłoby po prostu pomalować lodówkę i powiedzieć, że to sztuka. Mi to nie wystarczało. Ja widziałem to jako symbiozę malarstwa i designu.

Pierwszym etapem było oprawienie lodówek w płótno malarskie, a dokładniej w najwyższej jakości len. Po drodze trwały próby odpowiedniego kleju, potem podkład, który opracowałem samodzielnie z producentem farb. Dopiero po tym całym procesie mogłem przystąpić do malowania, tworzenia struktur. To wszystko składa się na unikatowość tego projektu.

Dla kogo jest „Limitowana Edycja Smeg Fab by Łukasz Stokowski”?

Przede wszystkim dla osób, które kochają otaczać się pięknymi przedmiotami. Już w tej chwili każda lodówka z dziesięciu w serii ma olbrzymią wartość kolekcjonerską i szczerze wątpię, żeby potencjalni nabywcy używali jej jako zwykłej lodówki, trzymali w niej puszki z colą czy jedzenie. Zawsze się uśmiecham gdy o tym myślę, bo wszyscy którzy widzą SMEGa by Łukasz Stokowski pytają czy to prawdziwa lodówka?! Podoba mi się ta reakcja, gdy ludzie dotykają i patrzą tymi swoimi dziecięcymi oczami, jakby zobaczyli jednorożca. (śmiech)

Tak powstawała jedna z najbardziej wyjątkowych lodówek Smeg FAB - funkcjonalna i piękna.

Zamieniasz przedmioty codziennego użytku w prawdziwe i niezwykłe dzieła sztuki! Co stanowi dla ciebie inspirację?

Inspiruje mnie wiele rzeczy. Głównie muzyka, architektura i ludzie. Bardzo dużo dzieje się w mojej głowie, klarują się kolejne projekty. Wszystko co mnie otacza ma wpływ na moją pracę, do tego dochodzi olbrzymia wrażliwość, lubię być poruszony muzyką, filmem czy dobrą wystawą. Uważam, że nawet zapach może być inspiracją.

Pierwszy, wyjątkowy egzemplarz Smeg FAB by Łukasz Stokowski

Wspomniałeś kiedyś, że marzysz o tym, aby twoje prace znalazły się w przestrzeni publicznej. Czy masz już może pomysły na to, aby ten cel zrealizować?

Od dłuższego czasu marzyłem o mojej sztuce w przestrzeni publicznej. Wszystko zmierza jednak w dobrym kierunku. Pracuję nad instalacjami artystycznymi z architektami. Projektuję też rzeźbę, która będzie w pełni funkcjonalnym przystankiem autobusowym.

Znowu mnie porąbało!

Prace artysty można obejrzeć w jego autorskiej galerii: www.stokowskigallery.com

Rozmawiała: Agnieszka Słodyczka

Pierwsze sukcesy Shaggy’ego przyszły w 1993 roku, wraz z wydaniem płyty „Pure Plesure”. Prawdziwym hitem okazał się być natomiast znajdujący się na niej utwór „Oh Carolina”, który był najlepiej sprzedającym się singlem w historii brytyjskiej listy przebojów. W 1995 roku podbił także rodzime Stany Zjednoczone wielkim hitem „Boombastic”, a rok później otrzymał nagrodę Grammy za najlepszy album z muzyką reagge.

Wielkim sukcesem okazał się być również album „Hot Shot” wydany w 2000 roku. Został ciepło przyjęty m.in. w USA, gdzie przez kilka miesięcy kupiło go 3,5 miliona osób. Pochodzący z tej płyty singiel „It Wasn’t Me” dotarł do pierwszego miejsca na liście przebojów magazynu „Billboard”, a w 2001 roku podbił także Europę.

Rok 2002 był dla Shaggy’ego bardzo pracowity. Zaprezentował wtedy nie tylko wydawnictwo zawierające największe przeboje, czyli „Mr. Lover Lover – The Best Of Shaggy Part 1”, ale i wydał płytę „Lucky Day”. Trzy lata później do sklepów trafił również szósty studyjny album artysty – „Clothes Drop”. Na tej płycie obok Shaggy’ego pojawili się również: Sly And Robbie, Brian Gold, Will.I.Am z Black Eyed Peas („Shut up and Dance”), Nicole z Pussycat Dolls („Supa Hypnotic”), Natasha Watkins („Don’t Ask Me That” i „Ultimatum”) i Olivia z G-Unit (w singlowym „Wild 2nite”).

W sierpniu 2007 roku Shaggy pojawił się wspólnie z Cyndi Lauper w Singapurze na Sonnet Music Festival, gdzie obydwoje wykonali piosenkę „Girls Just Want To Have Fun”. Dwa miesiące później otrzymał jamajski Order of Distinction. Natomiast w 2008 roku nagrał oficjalny hymn piłkarskich mistrzostw Europy – „Feel the Rush”. Wydany rok wcześniej album „Intoxication” był nominowany do Grammy w kategorii Best Reggae Album.

Źródło: Life Festival Oświęcim

Z czasem The Weeknd został nazwany ojcem „nowego R&B”, które określa się również jako „alternatywne” lub „hipsterskie”. Gęste, hipnotyczne podkłady, klimat i teksty pełne seksualnych i narkotycznych odniesień stały się jego znakiem rozpoznawczym. A „HoB” był zaledwie pierwszą częścią z serii mixtape’ów – do końca roku ukazały się jeszcze dwa: „Thursday” i „Echoes of Silence”.

O tym, jaki wielki sukces osiągnęły jego mixtape’y można mówić zaglądając np. do statystyk. Zostały one ściągnięte ponad osiem milionów razy, a to zaprocentowało podpisaniem kontraktu płytowego oraz wydaniem materiału pod wspólnym tytułem „Trilogy”. Później przyszedł natomiast czas na pierwszą prawdziwą solową trasę koncertową – „The Weeknd Fall Tour”. Niemal równocześnie The Weeknd rozpoczął również trasę nad swoim debiutanckim albumem zatytułowanym „Kiss Land”. Ta płyta została wydana w 2013 r. i znalazła się na drugim miejscu listy Billboardu. W muzyce The Weeknd można było wyczuć delikatny flirt z popem. Na „Kiss Land” The Weeknd samplował m.in. The Police i Portishead (nie bez problemów) oraz współpracował z Drakiem i Pharrellem.

Ten czas był dla tego artysty niezwykle intensywny – pojawił się na albumie SIA, remixował Beyonce i supportował Justina Timberlake’a. Pod koniec 2014 r. wydał natomiast dwa single – „Often” oraz „Earned It” promujący film „50 twarzy Greya”. Nie da się ukryć, że popularność tego utworu jedynie przyspieszyła decyzję o pojawieniu się kolejnego albumu. We wrześniu 2015 roku na rynku pojawił się „Beauty Behind the Madness”, jego pierwszy numer jeden, promowany singlem „Can’t Feel My Face”, brzmiącym jak najlepsze-nigdy-nie-wydane nagranie Michaela Jacksona.

Rok 2016 The Weeknd rozpoczął natomiast od udziału w albumach „The Life of Pablo” Kanyego Westa i „Lemonade” Beyonce, a kończy płytą „Starboy”. Przyszłoroczna seria koncertów promujących „Starboy” to jedna z najbardziej oczekiwanych tras koncertowych ostatnich lat, zwłaszcza w Europie, w której The Weeknd jest niezbyt często.

Źródło: Alter Art

EksMagazyn: Stylista fryzur czy artysta malarz?
Łukasz Stokowski: Łączę oba te zawody. Jeśli można tak powiedzieć, fryzjerstwo na swój sposób jest także sztuką. To kreacja. Moje życie to dwa światy, które wzajemnie się uzupełniają, są dla mnie inspiracją i na ten czas nie potrafię zrezygnować z żadnego z nich.

A samo malarstwo? Odniosłeś już sporo sukcesów…
Tak. Dziękuję. To moja pasja i bardzo się cieszę, że przynosi mi tak wiele satysfakcji, a zarazem zostaje doceniona przez innych, m.in. przez najstarszy i najbardziej prestiżowy dom aukcyjny w Polsce Desa Unicum! Moje obrazy to pierwsze prace przyjęte do Desa – nie namalowane przez absolwenta ASP. Obrazy obecnie znajdują się w kilku galeriach, kilka też prac pojechało do Wielkiej Brytanii. Myślę, że czeka na mnie Nowy Jork!

Czyli zamierzasz podbijać zagraniczny świat sztuki? Jakie są twoje plany zawodowe?
Tak, oczywiście. To cel każdego artysty. Marzę, aby usłyszał o mnie świat! Czy to zbyt wielka ambicja? Sztuka jest nieprzewidywalna. Obecnie skupiam się na tworzeniu, a czas pokaże, co będzie dalej…

Co spowodowało, że zdecydowałeś poświęcić swoje życie sztuce? Jaki był pierwszy impuls?
Myślę, że urodziłem się artystą i wiedziałem, że moje życie poświęcę właśnie artystycznym zawodom. Długo szukałem… Dobrze rysowałem, ale nie miałem ani warunków, ani odwagi, by malować. Inspirowały mnie obrazy Krystyny Szostak, mimo, że nigdy z nią nie rozmawiałem, nie poznałem osobiście, a to właśnie jej prace mają wielki wpływ na mnie i to one dały mi impuls do tworzenia. Kilka lat temu po prostu wstałem i namalowałem swój pierwszy obraz. Trudno mi to nazwać… Po prostu może nadszedł ten dzień. Inna świadomość, dojrzałość, odwaga…

Jak na to zareagowali twoi bliscy? Byli zaskoczeni?
Nie sądzę by byli zaskoczeni moją twórczością, ale z pewnością (tak, jak ja) tym, w jak szybkim czasie odnoszę sukcesy. Moi bliscy wierzą we mnie, są dla mnie wsparciem i energią. Tak było podczas mojej pierwszej wystawy w siedzibie Polskiej Rady Biznesu, gdzie najbardziej zaskoczony byłem właśnie ja sam!

Twoje dzieła są naprawdę niezwykłe. Gdzie znajdujesz codzienną inspirację?
W przeciwieństwie do tego, co z pewnością chcesz usłyszeć, nie powiem, że inspirują mnie wielcy artyści świata. Podziwiam ich! Jackson Pollock, Piet Mondrian czy Jean Michel Basquiat! Moją inspiracją jest życie, miłość, codzienność, uczucia, ludzie, których spotykam, to wszystko co mnie otacza, czego obecnie doświadczam… Jestem szczęśliwym człowiekiem!

Czy można połączyć biznes ze sztuką?
Chyba jestem dobrym przykładem tego, nie sądzisz? Łączę te dwie dziedziny. W moim salonie fryzjerskim można zobaczyć moje prace. Za dnia prowadzę własny biznes, gdzie wnętrze uzupełnia sztuka, a wolny czas, którego obecnie troszkę mi brakuje, spędzam w pracowni, gdzie przygotowuję kolejną, wyjątkową i dojrzała już serię moich prac.

Czym będzie się ona różnić od wcześniejszych dzieł?
Przede wszystkim dojrzałością. Odważnie buduję kontrasty, nie boję się kolorów. Łamię zasady, bo sztuka nie ma ograniczeń. Nie boję się niczego, bowiem malarstwo jest sztuką absolutną, można wyrażać siebie na miliony nieskończonych sposobów. To jest niesamowite!

Co uważasz za swoje największe osiągnięcie?
Jestem zadowolony z tego, co właśnie się dzieje. Jestem tu i teraz. Nie ukrywam, że jestem wręcz zaskoczony bardzo pozytywnie tym wszystkim, co dzieje się dookoła mnie, ale cieszę się każdą chwilą. Realizuję siebie, mam wspaniałą rodzinę, miłość i pasję. Wszystko!

Czego zatem życzyć artyście?
Więcej czasu (śmiech). Nie powiem, że inspiracji, bo jest ona wszędzie. Serio, po prostu powodzenia. Autorska galeria Stokowski – to jedno z moich marzeń, nad którym obecnie pracuję i mam nadzieję, że następnym razem właśnie tam się spotkamy. Zapraszam na moją stronę: www.stokowskigallery.com.

Rozmawiała: Agnieszka Słodyczka
Fot: Szymon FIT
Fryzury: Łukasz Stokowski
Make up: Aneta Nowacka, Dagmara Wróbel
Biżuteria: LAVOCCA/SCORECCIONE
Produkcja: Żaneta Niżnikowska/www.nmstudio.eu

EksMagazyn: Podpisujemy się pod tym zdaniem. I zastanawiamy jakich szablonów nie lubi Janusz Radek?

W naszym kraju nie ma tak zwanego „złotego środka”. Z jednej strony mamy tępe przywiązania do tradycji. Po drugiej stronie – nieco bezzębną alternatywę, która wprawdzie jest, ale nie wie, po co. Lubi być mega – samotna albo mega wyzwolona albo mega – walcząca, ale nie bardzo jest z kim walczyć. Bo przecież brzuszek pełny i pieniążki jakieś tam są. Widać to na przykładzie niektórych alternatywnych zespołów, choćby rockowych. Na wakacje jeżdżą na Majorkę, ale na scenie walczą i śpiewają o brudnych ulicach. Rozmawiam z kolegą i on opowiada: „Ja jestem rokendrolowcem, a oni mnie stłamsili, oskarżyli”. Pytam, co się stało? A on na to: „No wiesz w hotelu była bania, wziąłem keczup i maznąłem nim po ścianie, a oni mnie oskarżyli, więc z nimi walczę”. I to jest ten ich rock’n'roll…

Gdzie w takim razie jest miejsce na autentyzm na polskiej scenie muzycznej?

Nie ma go zbyt wiele. Moim zdaniem, nie można być buntownikiem mając 60 lat, wypasiony samochód, bardzo ładny domek w Tatrzańskim Parku Narodowym, wpadać na scenę w kurtce z dziurą i śpiewać „mam to wszystko w d…, walczę, tylko prawda”. Z drugiej strony mamy taką Masłowską, która nigdy w życiu nie przeżyła tego, co opisuje w swoich książkach, ale jest świetnym obserwatorem. Znalazła sposób na bardzo wszechstronną wypowiedź, która trafia do każdego – inteligenta i chama z bloków. W ten sam sposób postrzega świat Lech Janerka, o którym można powiedzieć, że jest rokendrolowcem pełną gębą. On nie udaje. Ogląda rzeczywistość z ostatniego piętra wieżowca we Wrocławiu, gdzie mieszka, i na planie tego, co zobaczy, z kim się spotka, co spostrzeże – pisze piosenki. I to są, moim zdaniem, ludzie autentyczni.

A jak ty postrzegasz siebie w roli twórcy? Grasz czy jesteś autentyczny?

Kiedy wychodzę na scenę, to moim założeniem jest opowiedzieć o rzeczach ważnych i prawdziwych, ale w sposób przetworzony. Bo kiedy potrzebuję prawd, to idę, otwieram biblię i tam wszystko jest napisane, choć też nie do końca wprost.

Jak zdefiniowałbyś showbiznes?

Polski, tak zwany, showbiznes, musi być taki, jak Doda. Nie podzielam krytyki jej osoby. Jest rewelacyjna. Ma kawał głosu. Dobrze wygląda. To, że ma również braki w wychowaniu, to jej sprawa. Każdy ma braki, a ona akurat w tej dziedzinie.

Czy jest coś, co się w tym świecie śmieszy?

To, że ludzie chcą być dziwni. To jeszcze jedna rzecz, która wiąże się dziś z ekstrawagancją. Oglądam wywiad z pewną artystką. Pada pytanie: „Jak się pani czuje?”. „ Dziwnie” – odpowiada. „Ale dlaczego?” I na to pytanie artystka już nie potrafi odpowiedzieć. Jak ktoś nie potrafi siebie opisać, przedstawić, wyartykułować, to nie jest tym, o kim mówi. Bycie ekstrawaganckim i jednocześnie mówienie prawdy jest dziś bardzo wątpliwe. Można tylko inspirować: samego siebie i ludzi dookoła. I na tym chyba chciałbym poprzestać. Najciekawsza jest inność. Mógłbym spokojnie nagrać płytę w każdym gatunku, ale po co? Po co mam być podobny do Nickelbacka? Nie muszę robić piosenek, które będą się podobać wszystkim. Wolę zajmować się tym, co mnie fascynuje i być może zafascynuje innych.

Jak byś opisał swoją najnowszą płytę?

Jest zupełnie inna, przekorna, odwrotna. Jej odwrotność widoczna jest również w warstwie muzycznej. Są tradycyjne piosenki, które śmiało można byłoby zagrać przy fortepianie, ale zupełnie inaczej zaśpiewane, zaaranżowane. I te piosenki choć nietypowo „opakowane” w środku mają to, za czym – mam nadzieję – ludzie tęsknili. To tęsknota za pewnym wyważeniem, tradycją, ale nie taką, o jakiej mówiłem wcześniej. To tęsknota za tym, żeby kobieta wyglądała jak kobieta, by usta były ustami, a facet pachniał jak facet. Oczywiście, przeróżne rzeczy się pozmieniały, bo ludzie chcą wychodzić z ram. Ale gdzieś tam w środku, przynajmniej we mnie, jest marzenie o pewnych podstawach związanych z obyczajowością, narodowością, moralnością. To nie jest nic ponad to, co ktoś już wymyślił. O czym pisał niejaki Szekspir, a potem niejaki Dostojewski.

Tęsknisz za oryginalnością w polskiej muzyce?

Wolność bywa rozumiana w Polsce jako kult jednostki na zasadzie „Mogę wszystko. Mogę zdjąć spodnie w miejscu publicznym, bo mam taką potrzebę”. Takie myślenie, szukanie swojej indywidualności w pewnej modzie, jest śmieszne. Ja uważam, że powinno się jej szukać w swoim intelekcie, w swojej wrażliwości, w swoim smaku, w masie swoich zalet. Każdy je ma, tylko niektórym nie chce się szukać, wolą włożyć się w gotowy szablon, bo tak jest wygodniej. Są w Polsce zespoły, które grają jak Radiohead, ale ja wolę posłuchać ich w oryginale. Oczywiście nie jesteśmy wolni od naleciałości, od pewnych powtórzeń. Bądźmy oryginalni, a poprzez to inni, ciekawi. Nie „letni”. Zmienność temperatury świadczy o tym, że jesteśmy głodni i poszukujemy. A jeśli wciąż będziemy wchodzić w szablony to zostaniemy montownią Europy. Nie będziemy mieć ludzi, którzy tworzą nowe rzeczy.

Nie lubimy się wyróżniać?

Wiele osób myśli, że nie może grać inaczej, bo nikt nie przyjdzie na koncert, nikt ich wyda im płyty, nie sprzeda ich singla. A taki artysta ma rodzinę, musi z czegoś żyć. Bardzo to banalne i proste. Mam to szczęście, że jest wystarczająca ilość ludzi, która przychodzi mnie słuchać i kupuje moje płyty. Mogę tworzyć, to co chcę, robić rzeczy niezależne „od targetu”. I nie dlatego, że jestem taki bezkompromisowy. Staram się od siedmiu lat, by to, co tworzę, mieściło się w kategorii Janusz Radek.

Co to znaczy być prawdziwym mężczyzną? Według kategorii Janusza Radka?

To pojecie łączy się z pewną modą i obyczajowością. W jednym i drugim liczy się smak. Jeśli włożę do garnka 5 tysięcy przypraw, pomieszam wołowinę z papaję, to będzie bardzo ekstrawagancka potrawa, bardzo nowoczesna, dziwna, ale czy smaczna? Wystarczy, że pomieszam dwa, często sprzeczne ze sobą składniki. Wyjdzie coś równie dziwnego ale z wyraźnym smakiem.

We współczesnym świecie to faceci postrzegani są jako słabsza płeć. Zgadzasz się z tym?

Do niedawna liczyła się przede wszystkim siła mięsni. Potem nastąpiła era pary, węgla, ropy naftowej. Teraz mamy erę internetu, informacji, intelektu, synchronizacji, organizacji. Okazuje się, że lepiej zorganizowane są kobiety. One są menadżerami, potrafią rozpisać kolejność działań, robią to perfekcyjnie. Nie mamy zbyt wiele wolnego czasu, a ci którzy nim gospodarują są lepsi. Przez setki lat to wy się tym zajmowałyście. Gospodarowaniem czasem, więc macie o wiele większe doświadczenie (śmiech). W dzisiejszym świecie organizacja jest produktem, na którym można zarobić. A jeśli można na tym zarobić, to ci którzy to robią, są w cenie.

Powtarzasz często, że warto mieć w sobie coś z chłopca…

Coraz częściej przekonuje się o tym, że chłopięcość facetów ma swoje wady i zalety. Główną zaletą jest to, że dzięki chłopięcości są wciąż ciekawi, myślą twórczo, abstrakcyjnie. To jest motorem ich działania. Chłopięcość ma też złe strony przejawiające się w nieracjonalności myślenia. Faceci gubią przez to wątek. Kobiety maja chyba odwrotnie.

Kobiety powinny twardo stąpać po ziemi?

Analityczne myślenie kobiet powoduje, że jesteście bardziej przebiegle, poukładane, lepiej myślące. Wasza konstrukcja myślenia jest tak racjonalna, że zapominacie o abstrakcyjnym myśleniu. My mężczyźni patrzymy wielkim obłokiem, a wy macie napisane litery. Jak w dobrym komiksie. Jedno z drugim się łączy i jest rewelacyjnie…

rozmawiały Aneta Zadroga, Joanna Jałowiec

„Skromność właściwie nie jest moją specjalnością.”
Jego talent artystyczny był widoczny już w dzieciństwie. Lekcje rysunku zaczął pobierać w wieku dziesięciu lat, a mając lat czternaście zaczął z sukcesem wystawiać swoje obrazy. Jego pierwsze zauroczenie sztuką wiązało się z impresjonizmem, który poznawał dzięki znajomemu ojca i przyjacielowi Picassa, katalońskiemu artyście malującemu w stylu impresjonistycznym, Ramonowi Pichot. W 1921 Dalí rozpoczął studia w Królewskiej Akademii Sztuki w Madrycie. Dwa razy został wydalony, nigdy nie podszedł do egzaminów końcowych. Jego zdaniem był bardziej wykwalifikowany niż osoby, które miałyby go egzaminować…

„Picasso jest malarzem. Ja również. Picasso jest Hiszpanem. Ja również. Picasso jest komunistą. Ja też nie.”
Do 1929 Dalí wchodził na drogę surrealizmu, która miała uczynić go sławnym: prowadziła ona w świat podświadomości przywoływany podczas snu. Surrealizm bazował na teorii filozoficznej twórcy psychoanalizy Sigmunda Freuda. Obraz płonących żyraf czy topniejących zegarów stał się znakiem firmowym artysty. Dalí już na tym etapie twórczości znajdował inspiracje także wśród dzieł wielkich malarzy dawnych stuleci, szczególnie epoki renesansu. Po początkowym zachwycie twórczością Picassa, powiedział, że jeden jego obraz jest więcej wart niż wszystkie obrazy Picassa.

Cały artykuł w najnowszym, 9. numerze EksMagazynu.

Jesteś także autorem dokumentu o Auschwitz (film wyróżniony, m.in. na Warszawskim Festiwalu Filmów Żydowskich w 2012 r. – przyp. red.). Dlaczego podjąłeś się tak trudnego tematu?
„The Lion of Judah” to godzinny dokument, którego główną postacią jest Leo Zisman, który przeżył pobyt w obozie koncentracyjnym w Aushwitz. Kiedy przebywał w obozie był jeszcze dzieckiem. Kamera podąża za Leo, który oprowadza grupę młodych Żydów po Auschwitz i opowiada im swoją historię. Dokument prezentuje także rozmówki z młodymi Polakami. Chcieliśmy zrozumieć, jaki stosunek do Holocaustu ma młodsze pokolenie i jak młodzi ludzie czują się mieszkając tak blisko byłego obozu. Wierzę, że tak naprawdę jest jeszcze wiele pytań dotyczących Holocaustu, na które brak odpowiedzi. Na świecie jest coraz mniej ludzi, którzy mogą opowiedzieć, jak tam było naprawdę, dlatego mieć Leo w filmie i usłyszeć co ma do powiedzenia, było wyjątkowym doświadczeniem. Film, oprócz licznych festiwali filmowych, był pokazywany w wielu miejscach w celach edukacyjnych. Zaraz po jego wyświetleniu odbywała się dyskusja o tym, jak doszło do tego, że jeden człowiek mógł zabijać drugiego człowieka w taki sposób. Rozmawialiśmy jak można temu w przyszłości zapobiec. W obliczu innych przypadków ludobójstwa, które mają miejsce na świecie, jak np. w Darfurze, czuję, że jako ludzkość wciąż musimy się wiele nauczyć. „The Lion of Judah” można kupić na iTunes oraz w Amazon.com.

Jesteś twórcą dokumentu o tym, jak powstaje wyjątkowy mural „The Mural Project”.
Ten krótki film dokumentalny pokazuje jak tworzymy mural razem z mieszkańcami domu opieki dla osób starszych, cierpiących na demencję i Alzheimera. Myślę, że częściowo ciągnie mnie do tego typu projektów, ponieważ mój ojciec ucierpiał w wypadku na budowie i stał się fizycznie niesprawny. Generalnie chodzi mi o to, że jest wielu ludzi, którzy cierpią i są w potrzebie, ludzi żyjących z chorobami psychicznymi, z niepełnosprawnościami ruchowymi. Dzięki artystycznemu procesowi ja sam zaczynam postrzegać taką osobę nie przez pryzmat jej niepełnosprawności, diagnozy, ale kogoś, kto jest po prostu inny ode mnie. Często czuję, że pacjenci robią więcej dla mnie, niż ja dla nich.

Pamiętasz swój pierwszy film?
Nakręciłem go jako dziecko, urządzeniem VHS. Zobaczenie gotowego produktu, swojego „dzieła”, napełniło mnie wielką dumą (śmiech). Teraz widzę media nie tylko jako środek do kreatywnego opowiadania historii, ale także jako skuteczny sposób dzielenia się informacjami, a także początek dialogu o sprawach, które powinny być upublicznione. Uwielbiam sam proces opowiadania historii, nie ważne czy jest to fikcja, dokument czy jakiś eksperyment. Jestem absolwentem Uniwersytetu Nowy York na kierunku Art Therapy. Idea jest taka, aby kreatywne procesy oraz sztukę wykorzystywać do poprawy stanu zdrowia. Osobiście chciałbym włączyć media w proces terapeutyczny. Dla przykładu, możemy przenieść pacjenta do tzw. green screena (element studia TV, na który można nanieść dowolne tło – przyp. red.) i tam przeprowadzić sesję terapeutyczną. Potencjał takiego posunięcia i jego korzyści dla pacjenta są wręcz nieskończone.

Joe jako model/fot. Ricardo Muniz

Cały materiał dostępny jest w 18. numerze EksMagazynu. W Empikach, salonach Relay i InMedio w całej Polsce.