„W literaturze mnóstwo jest badań pokazujących korzyści dla późniejszego rozwoju dziecka płynące z interakcji z rodzicami, jak również związki pomiędzy większą ekspozycją na urządzenia ekranowe a opóźnieniami rozwojowymi. Nasze badanie, łączące wczesne doświadczenia społeczne i ekranowe z późniejszymi objawami autyzmu, jest rozszerzeniem wcześniejszych prac” – komentuje dr Karen F. Heffler, główna autorka badania.

Amerykańska Akademia Pediatryczna zaleca, by dzieci przed ukończeniem 18. miesiąca życia nie miały styczności z urządzeniami ekranowymi, a w późniejszym wieku – do momentu ukończenia 5 lat – spędzały przed ekranem maksymalnie godzinę dziennie i to jeszcze w towarzystwie opiekuna, który będzie tłumaczył obrazy pojawiające się przed ich oczyma.

Mimo to wielu rodziców ignoruje te zalecenia i pozwala maluchom korzystać z telewizorów lub tabletów. Część być może próbuje zapewnić im przez to trochę rozrywki, inni chcą zyskać nieco czasu dla siebie lub uważają, że oglądanie telewizji jeszcze nikomu nie zaszkodziło.

Zjawisko spędzania czasu przed ekranem jest szczególnie prawdziwe w obliczu pandemii koronawirusa, podczas której wielu rodziców musiało pozostać w domu i zapewnić opiekę swoim dzieciom przez całą dobę, często dodatkowo pracując zdalnie i mając do wykonania inne zadania.

Naukowcy z Drexel University`s College of Medicine i Dornsife School of Public Health (USA) wykazali tymczasem, że małe dzieci (w wieku 12 i 18 miesięcy), które korzystają z urządzeń ekranowych, w wieku 2 lat przejawiają mniej zachowań społecznych i uzyskują wyższe (o 4 proc.) wyniki na skali symptomów autyzmu.

Z kolei maluchy, które codziennie bawią się z rodzicami lub spędzają z nimi czas na wspólnym czytaniu książek, osiągają na skali symptomów autyzmu wyniki o 9 proc. niższe.

„Wyniki naszego badania podkreślają wagę czasu spędzanego na zabawie z rodzicami w stosunku do czasu spędzanego przed ekranem” – mówi dr David S. Bennett, jeden z badaczy.

O szczegółach badania można przeczytać pod adresem: http://dx.doi.org/10.1001/jamapediatrics.2020.0230.

ooo/ agt/, PAP Nauka w Polsce

„Na uwagę zasługuje fakt, że na przestrzeni ostatnich czterech lat znacząco zmniejszył się (o 8 punktów procentowych) odsetek osób, które znając pojęcie „autyzm” jednocześnie deklarują zupełny brak wiedzy na ten temat, zwiększyła się natomiast grupa tych, którzy nie tylko znają pojęcie, ale też – wedle własnej oceny – przynajmniej ogólnie wiedzą, co to jest i jakie zachowania cechują osoby z autyzmem” – czytamy w raporcie z badań.

Samo pojęcie „autyzm” trafiło pod strzechy: 96 proc. badanych deklaruje znajomość pojęcia autyzmu. W ciągu czterech lat wzrosła ona o 13 punktów procentowych (podobny sondaż był przeprowadzony w 2017 roku).

Warto przy tym zauważyć, że wśród ankietowanych znalazło się jedynie 2 proc. osób, które zadeklarowały, że są rodzicem dziecka z autyzmem (o punkt procentowy więcej niż w poprzednim sondażu). Generalnie ponad 2/3 badanych twierdzi, że zetknęło się kiedyś z osobą bądź historią osoby z autyzmem. Przy czym – jak wskazują autorzy badania – „częstość deklaracji kontaktu jest odwrotnie proporcjonalna do wieku: w najmłodszej grupie wiekowej (18 – 24 lata) jest to 75,6 proc. wskazań, podczas gdy w najstarszej (65+) – 62,1 proc.”. Jest jeszcze jedna ciekawa zależność: kontakt z osobą z autyzmem bądź jej historią częściej niż przeciętnie deklarują kobiety oraz osoby o wyższym statusie społecznym i materialnym.

Jednocześnie 44 proc. badanych zadeklarowało, że nigdy bezpośrednio nie zetknęło się z osobą z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Tym osobom pojęcie autyzmu przybliżyły filmy czy prasa.

Kontakt z osobami w spektrum autyzmu na polu zawodowym deklaruje 6 proc. badanych. Częściej w porównaniu z innymi dotyczy to osób najmłodszych (18 – 24 lata: 10,8 proc.) i badanych z wyższym wykształceniem (11,1 proc.).

Co to jest autyzm

W medycynie obecnie używa się określenia „zaburzenia ze spektrum autyzmu” (ASD – od angielskiego autism spectrum disorder).  Pojęcie to wyparło stosowane wcześniej terminy: „autyzm” i „zespół Aspergera”, przy czym ten pierwszy obejmował głębsze trudności w funkcjonowaniu dotkniętego nim dziecka/dorosłego.

ASD to zaburzenia neurorozwojowe, co oznacza, że w okresie rozwoju ośrodkowego układu nerwowego doszło do problemów w kształtowaniu funkcji mózgu. Nie wiadomo, jaka jest tego przyczyna, choć zauważono predyspozycje genetyczne do występowania ASD (m.in. jeśli jedno dziecko w rodzinie ma autyzm, jego brat lub siostra mają większe ryzyko tego zaburzenia); istotne mogą też być zakażenia wirusowe podczas ciąży lub inne czynniki środowiskowe, ponieważ zdarzają się bliźnięta, z których jedno ma zaburzenia, a drugie – nie. Przyczyną autyzmu z pewnością jednak nie są szczepienia.

W pierwszym okresie rozwoju zaburzenie dotyczy głównie nieprawidłowości w rozwoju odbierania i przetwarzania bodźców sensorycznych. Przejawia się to m.in.

• problemami w nawiązywaniu kontaktu wzrokowego,
• braku lub osłabieniu reakcji na bodźce dźwiękowe, zwłaszcza na wołanie po imieniu,
• może także występować nadwrażliwość na dotyk, światło, dźwięki.

Zaburzenia autystyczne mają bardzo zróżnicowany charakter, nie tworzą jednolitego obrazu. Mogą mieć różne symptomy i inną głębokość zaburzeń: wśród autystów są tacy, którzy zakładają rodziny i realizują się zawodowo, ale też i osoby, które wymagają stałej opieki przez całe życie – głęboko upośledzone, niemówiące. Niektóre osoby z autyzmem (mniejszość) wykazują ponadprzeciętne sprawności intelektualne.

Autyzm cztery razy częściej diagnozowany jest u chłopców niż u dziewczynek.

Rokowanie jest tym lepsze, im wcześniej rozpocznie się interwencję, czyli wielokierunkową rehabilitację. Wynika to z tego, że do 3. roku życia mózg charakteryzuje się największą plastycznością.

Prawdy i mity o ASD

Ankietowani raczej poprawnie przypisywali cechy osób z ASD. Jednocześnie wciąż istnieje wiele mitów dotyczących autyzmu, m.in. ten, który wiąże jego występowanie ze szczepieniami.

- Badania naukowe dowodzą, że źródła autyzmu są neurorozwojowe i sięgają stanu prenatalnego dziecka. Częstość występowania autyzmu u dzieci szczepionych i nieszczepionych nie różni się statystycznie. Związek szczepień i autyzmu to mit. Należy z nim walczyć, zwłaszcza teraz w czasach pandemii – mówi Tomasz Michałowicz, prezes Fundacji JiM.

Inne mity i stereotypy to:

• Ponadprzeciętne, wybitne zdolności (63 proc. wskazań w omawianym sondażu)

Prawda: Osoby autystyczne są takimi samymi ludźmi jak wszyscy. I tak jak wśród wszystkich ludzi zdarzają się wśród nich osoby o wybitnych uzdolnieniach. Nie jest to jednak cecha powszechna, ani charakteryzująca osoby w spektrum autyzmu.

• Wszystkie osoby z autyzmem mają problemy z rozpoznaniem emocji (86 proc. wskazań)

Prawda: Osoby z autyzmem uczą się rozpoznawać emocje. Potrafią otwierać się na innych, wchodzić w relacje i zawierać przyjaźnie.

• Ograniczone obszary zainteresowań (78 proc. wskazań)

Prawda: Osoby w spektrum mogą mieć wiele zainteresowań i poświęcać im wiele uwagi.

Jak postrzegamy autyzm

Badanie ujawniło różne modele postrzegania ASD i osób z tymi zaburzeniami w polskim społeczeństwie. Autorzy sondażu precyzują, że owe modele to:

• Emocjonalna idealizacja: autyzm wiązany z otwartością, komunikatywnością, elastycznością; osoby w spektrum postrzegane są przede wszystkim jako kontaktowe, przyjazne i empatyczne
• „Naznaczenie” pozytywne: łączenie rzeczywistych cech autyzmu (niechęć do zmian, powtarzalność zachowań, brak specyficznych cech fizycznych) z popularną opinią na temat ponadprzeciętnych zdolności osób z autyzmem; odrzucenie komponentu cierpienia/pokrzywdzenia.
• Lęk: osoby w spektrum autyzmu postrzegane przede wszystkim przez pryzmat zagrożenia dla siebie i innych, jako agresywne i nieprzewidywalne.
• Dystans: autyzm postrzegany jako zdolność do funkcjonowania na poziomie behawioralnym (odczuwanie lęku, głodu, przyjemności), bez komponentów lękowych (osoby niezagrażające).
• Dyskredytacja: autyzm jako głęboka niepełnosprawność uniemożliwiająca funkcjonowanie społeczne na jakimkolwiek poziomie (brak potencjału intelektualnego /zdolności /umiejętności /myślenia abstrakcyjnego /kompetencji społecznych); brak komponentów emocjonalnych
• Uproszczenie: niepełnosprawność intelektualna wspierana przez państwo.

„Warto zwrócić uwagę, że żaden z funkcjonujących w społeczeństwie modeli postrzegania autyzmu nie jest pozbawiony błędów poznawczych. Oznacza to, że powszechnej znajomości pojęcia „autyzm” wciąż towarzyszą mity i stereotypy na temat cech autyzmu i osób zmagających się z nim” – podkreślają autorzy badania.

Jednocześnie zauważają, że ankietowani byli w większości przekonani, że osoba z autyzmem jest w stanie nawiązywać przyjaźnie, pracować zawodowo i żyć samodzielnie (blisko połowa badanych sądzi, że osoba z ASD jest w stanie założyć rodzinę). Stało to z sprzeczności z dominującą w sondażu opinią, że dziecko z autyzmem nie jest w stanie poradzić sobie w zwyczajnej szkole.

Nowością w porównaniu z poprzednim sondażem jest to, że znacząco wzrósł odsetek osób, które są przekonane, że osoby ze spektrum nie mogą liczyć na dużą pomoc ze strony państwa. „Przekonanie to odnosi się zarówno do dzieci, jak i do dorosłych osób z autyzmem, a w stosunku do 2017 r. wzrosło odpowiednio o 10 i 5 punktów procentowych” – zwracają uwagę autorzy sondażu.

Osoby z ASD w pracy? Większość Polaków jest na tak

Blisko 2/3 dorosłych Polaków (62 proc.) jest zdania, że osoby z zaburzeniami ze spektrum autyzmu są w stanie pracować zawodowo (to wzrost o 8 pkt. proc. w porównaniu do poprzedniej edycji sondażu). Niemal taki sam odsetek badanych (63 proc.) deklaruje, że – będąc pracodawcą – zdecydowaliby się na zatrudnienie u siebie w firmie osoby z autyzmem, jeśli spełniałaby warunki formalne w zakresie wymaganych kompetencji. Tego rodzaju deklaracje padają najczęściej ze strony najmłodszych respondentów.

Fundacja JiM podkreśla, że badania wskazują na wzrost akceptacji i świadomości autyzmu w społeczeństwie. „To dobry znak dla osób w spektrum, które mogą liczyć na empatię i wsparcie otoczenia. To sygnał, że każda historia osób w spektrum może doczekać szczęśliwego zakończenia.

Ten wniosek łączy się bezpośrednio z tegoroczną kampanią Fundacji JiM – Polska Na Niebiesko pod hasłem „Autyzm. Odmień moją historię”, która właśnie dobiega końca, a swój finał ma 2 kwietnia, w Światowy Dzień Świadomości Autyzmu” – informuje Fundacja. Szczegóły pod adresem: www.jim.org/polskananiebiesko

Justyna Wojteczek, zdrowie.pap.pl

Sondaż CBOS dla Fundacji JiM został przeprowadzony w dniach 8-15 stycznia 2021 roku na reprezentatywnej próbie dorosłych (1025 osób) mieszkańców Polski metodą CAWI

Źródło informacji: JiM

Autyzm ujawnia się zwykle przed trzecim rokiem życia, choć nie zawsze niestety zostaje od razu zauważony przez rodziców.

Dzieje się tak z kilku powodów: po pierwsze autyzm może mieć bardzo różne nasilenie objawów (niekiedy są one dość subtelne), a po drugie rodzice są w tej kwestii wciąż zbyt mało świadomi (nie znają norm rozwojowych dla małych dzieci, etc.). Co gorsza, także i wielu lekarzy – pediatrów czy neurologów – wykazuje w temacie autyzmu zbyt małą wiedzę, zwłaszcza praktyczną.

Tymczasem, jak najwcześniejsze postawienie diagnozy autyzmu (którą stawia psychiatra), daje szansę na objęcie dziecka wczesną interwencją terapeutyczną i intensywną rehabilitacją – m.in. z udziałem logopedów, psychologów i fizjoterapeutów. Wczesna interwencja pomaga dziecku w nadrabianiu zaległości rozwojowych i daje szansę na większą samodzielność w późniejszym życiu.

Warto zatem uważnie obserwować zachowanie swoich dzieci i znać najważniejsze, typowe symptomy autyzmu oraz często współwystępujących z nim innych problemów. Należą do nich m.in.:

- Brak kontaktu wzrokowego lub ograniczony kontakt wzrokowy

- Brak reakcji na imię

- Obojętność wobec innych osób (ograniczona potrzeba nawiązywana interakcji społecznych)

- Ograniczone zainteresowania, stereotypowe, powtarzające się zachowania

- Trudności w komunikacji z otoczeniem (werbalnej i pozawerbalnej)

- Zaburzenia snu i odżywiania

- Napady złości i autoagresji.

Więcej informacji na ten temat można znaleźć m.in. na stronie internetowej programu wczesnego wykrywania autyzmu – badabada.pl, na której jest specjalna interaktywna ankieta dla rodziców, służąca do oceny ryzyka wystąpienia zaburzeń ze spektrum autyzmu u ich dzieci. Pozwala ona na wstępną ocenę prawidłowości rozwoju dziecka w zakresie rozwoju społecznego oraz umiejętności komunikowania się.

Vik, zdrowie.pap.pl

Źródła:

P.Gałecki, A.Szulc, „Psychiatria”, wyd. Edra Urban & Partner, Wrocław 2018

O autyzmie słyszała zdecydowana większość Polaków z wyższym wykształceniem (98 proc.) oraz mieszkańców dużych miast (blisko 95 proc.), jednak już wśród osób z wykształceniem podstawowym lub gimnazjalnym, a także wśród mieszkańców wsi odsetek osób znających to pojęcie jest dużo niższy (wynosi odpowiednio 61 i 72 proc.) – tak wynika z ogólnopolskiego badania ankietowego „Społeczny obraz autyzmu”, zrealizowanego w 2018 r. przez Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS).

Generalnie, biorąc pod uwagę całą populację, wspomniane badanie wykazało, że o autyzmie słyszało w sumie 83 proc. Polaków. Dużo to czy mało?

• Mało – jeśli wziąć pod uwagę jakość i głębokość wiedzy społeczeństwa na ten temat. Na przykład, CBOS podaje, że o zespole Aspergera, czyli zaburzeniu mieszczącym się w szerokim spektrum zaburzeń autystycznych, słyszało już tylko 40 proc. respondentów.
• Mało – jeśli uwzględnić także fakt, że spośród ankietowanych osób, które słyszały o autyzmie, aż 14 proc. nie potrafiło wymienić żadnego charakterystycznego zachowania (objawu) związanego z tym zaburzeniem.
• Mało – biorąc pod uwagę wciąż liczne i szeroko rozpowszechnione szkodliwe mity czy stereotypy na temat autyzmu (np. o tym, że autyzm powodują szczepionki, że autyzm można wyleczyć, czy też, że osoby z autyzmem są zamknięte w swoim świecie i nie potrzebują relacji z innymi ludźmi).

Istnieje zatem duża potrzeba prowadzenia szerokiej edukacji społecznej w tym zakresie – nie tylko raz do roku, poprzez obchodzenie Światowego Dnia Wiedzy o Autyzmie (który przypada 2 kwietnia), lecz znacznie częściej, najlepiej z wykorzystaniem nowoczesnych, multimedialnych form i środków przekazu, jak np. poniższy materiał wideo (fotocast). Zachęcamy do jego obejrzenia i polecania znajomym!

<a href=”/slownik/a#389″>Autyzm</a> – co warto o nim wiedzieć” width=”750″>

Na koniec dodajmy jeszcze, że autyzm nie jest wcale rzadko występującym zaburzeniem, co potwierdzają nawet wyniki wspomnianego sondażu CBOS-u.

„Co setny badany (1 proc.) zadeklarował, że jego dziecko (dzieci) ma (mają) autyzm, co jedenasty (9 proc.) – że ma taką osobę wśród członków bliższej lub dalszej rodziny, a nieco ponad jedna piąta (22 proc.) – że autyzmem dotknięty jest ktoś ze znajomych, bądź dziecko znajomych. Więcej niż co czwarty ankietowany (28 proc.) zna osobę lub osoby z tym zaburzeniem tylko z widzenia, a mniej więcej połowa (49 proc.) zetknęła się z takimi osobami za pośrednictwem mediów, filmów czy literatury” – czytamy w raporcie z badania.

Oficjalne statystyki epidemiologiczne mówią o podobnej skali rozpowszechnienia autyzmu co omawiany sondaż. Według doniesień z różnych krajów, zaburzenia ze spektrum autyzmu rozpoznaje się obecnie średnio u więcej niż jednej osoby na sto (niektóre dane mówią nawet o dwóch osobach na sto). Zatem osoby autystyczne stanowią całkiem liczną grupę społeczną, która zasługuje na szersze zainteresowanie i systemowe wsparcie, mające na celu przede wszystkim zapobieganie ich społecznemu wykluczeniu i stygmatyzacji.

Wiktor Szczepaniak, zdrowie.pap.pl

Źródła:

„Społeczny obraz autyzmu” – raport z badań Centrum Badania Opinii Społecznej (komunikat z badań nr 44/2018).

Autyzm – opracowanie dostępne na portalu Medycyna Praktyczna.

„Zrozumieć dziecko z autyzmem” – opracowanie dostępne na stronie Ośrodka Rozwoju Edukacji.

Statystyki dotyczące zaburzeń rozwoju ze spektrum autyzmu nie napawają nadmiernym optymizmem.

„Rokowanie jest niepomyślne: pełną samodzielność osiąga zaledwie 1-2 proc., a częściową 20-30 proc. osób z autyzmem. Najlepiej rokują te dzieci, u których IQ przekracza 70 oraz te, które w wieku 5-7 lat mają dobrze rozwinięte umiejętności językowe” – twierdzą Katie Marwick i Steven Birrell, autorzy jednego z najpopularniejszych na świecie podręczników do psychiatrii.

Eksperci podkreślają, że w przypadku zaburzeń ze spektrum autyzmu kluczowe są wczesna diagnoza i wczesna interwencja terapeutyczna, które znacząco poprawiają rokowanie i stwarzają szansę na pokonanie wielu związanych z autyzmem problemów.

U twojego dziecka ujawnił się autyzm? Nie zwlekaj z działaniem!

„Autyzm dziecięcy i pokrewne całościowe zaburzenia rozwojowe w pierwszych latach życia dziecka mają charakter dynamiczny. Nie tylko ujawniają się w tym czasie, ale też rozwijają, nasilają i w wypadku niekorzystnego przebiegu utrwalają, stając się przyczyną trwałej i z reguły poważnej niepełnosprawności. Stąd wczesna diagnostyka i intensywna interwencja przerywająca lub przynajmniej ograniczająca rozwój zaburzeń ma kluczowe znaczenie” – podkreślają Michał Wroniszewski i Joanna Grochowska, w specjalistycznym opracowaniu dotyczącym wczesnej interwencji terapeutycznej u osób z autyzmem.

W praktyce oznacza to, że intensywną, kompleksową terapią psychologiczno-pedagogiczną, z udziałem logopedów, fizjoterapeutów i pod kontrolą lekarza psychiatry, powinny być obejmowane dzieci z ASD już od pierwszych lat życia, niezwłocznie po otrzymaniu diagnozy. Wczesna interwencja co do zasady kończy się w wieku, w którym dzieci osiągają wiek szkolny.

„Mózg małego dziecka wciąż rośnie i się rozwija. W tym wieku połączenia nerwowe są bardzo plastyczne, a intensywne szkolenie może przeprogramować ‘wadliwą sieć neuronową’, która uniemożliwia dziecku uczenie się. Do tego u małych dzieci pewne zachowania nie zdążyły się jeszcze zakorzenić. Aby zmodyfikować niewłaściwe zachowanie dziecka dwu- lub trzyletniego potrzeba o wiele mniej ćwiczeń niż do przeprowadzenia takiej samej zmiany u siedmio- czy ośmiolatka” – zaznacza Temple Grandin, jedna z najbardziej znanych na świecie osób z autyzmem, która nadzwyczaj dobrze radzi sobie w dorosłym życiu (jest cenionym naukowcem), m.in. za sprawą tego, że przeszła program wczesnej edukacji, gdy była małym dzieckiem.

„Dziecko autystyczne nie umie samo się rozwijać i uczyć, ale jest w znacznym stopniu wyuczalne, jeżeli interwencja nastąpi dostatecznie wcześnie” – dodają Michał Wroniszewski i Joanna Grochowska, podkreślając, że wczesna interwencja stanowi profilaktykę zaburzeń funkcjonowania w starszym wieku, w tym m.in. profilaktykę rozwoju zachowań trudnych, agresji i autoagresji.

Uznani eksperci ds. autyzmu nie pozostawiają jednak złudzeń co do jednego – że tego zaburzenia nie da się całkiem „wyleczyć”. Towarzyszy ono zatem dotkniętej nim osobie przez całe życie, obciążając i ograniczając jej funkcjonowanie w mniejszym lub większym stopniu, w zależności od stopnia nasilenia samego zaburzenia, jak i skuteczności prowadzonej terapii.

Profesorowie Piotr Gałecki i Agata Szulc, autorzy jednego z najnowszych polskich podręczników do psychiatrii, wyjaśniają, że głównym celem terapii autyzmu jest poprawa funkcjonowania osób nim dotkniętych, a więc minimalizowanie spowodowanych nim różnego rodzaju trudności oraz podnoszenie jakości życia.

Jaka jest najskuteczniejsza metoda terapii autyzmu?

Na koniec warto dodać, że podstawową, najczęściej rekomendowaną przez uznanych psychiatrów i psychologów formą terapii zaburzeń ze spektrum autyzmu jest tzw. terapia behawioralna, która w dużym uproszczeniu polega na systematycznym i konsekwentnym (krok po kroku) uczeniu osób z ASD pożądanych zachowań poprzez ich „pozytywne wzmacnianie” za pomocą różnego rodzaju nagród. Jednocześnie w ramach tej terapii „wygasza się” zachowania niepożądane, ale z reguły nie za pomocą kar, lecz raczej przez brak pozytywnego wzmocnienia.

W rzeczywistości jednak istnieje dużo więcej metod terapii autyzmu, w tym także metod „mieszanych”, łączących ze sobą różne podejścia. Np. w USA bardzo popularne są teraz terapie łączące podejście behawioralne z tzw. podejściem rozwojowym – nazywane w skrócie NDBI (od Naturalistic Developmental Behavioral Interventions).

„Nie ma jednej metody, która obejmowałaby wszystkie potrzeby danego dziecka, ani takiej, która byłaby odpowiednia w przypadku każdego dziecka i jego rodziny” – podsumowują Michał Wroniszewski i Joanna Grochowska, zwracając uwagę na fakt, że zaburzenia ze spektrum autyzmu obejmują bardzo szeroki wachlarz możliwych objawów i problemów.

Dlatego oprócz tzw. metod podstawowych warto próbować również polecanych przez fachowców metod uzupełniających i wspomagających, takich jak np. hipoterapia, muzykoterapia czy integracja sensoryczna.

Terapia dzieci z autyzmem stanowi zatem duże, interdyscyplinarne wyzwanie i aby była skuteczna powinni się w nią zaangażować nie tylko profesjonalni terapeuci, lecz także rodzice. 

Wiktor Szczepaniak, zdrowie.pap.pl

Źródła:

P.Gałecki, A.Szulc, „Psychiatria”, wyd. Edra Urban & Partner, Wrocław, 2018

K.Marwick, S.Birrell, „Psychiatria”, wyd. Elsevier Urban & Partner, Wrocław, 2014

Wroniszewski, M., Grochowska, J. (2005). „Wczesna intensywna interwencja w autyzmie dziecięcym”.

Artykuł Temple Grandin na temat wczesnej interwencji z czasopisma „Autism Asperger’s Digest”.

W lipcu tego roku za dowolnością szczepień opowiedziało się aż 120 tys. osób, które poparły obywatelski projekt ustawy na ten temat. Problem w tym, że środowisko oponentów szczepień nie jest od lat w stanie przedstawić skrawka naukowego argumentu, który miałby podważyć panujący konsensus.

Najsilniejszym ciosem w szczepienia była sugestia z 1998 roku, że szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce może prowadzić do autyzmu. Badanie naukowe Andrew Wakefielda na 12 dzieciach sugerowało – bez jasnego związku – że potrójne szczepienie prowadziło do upośledzenia centralnego układu nerwowego dziecka i, w konsekwencji, autyzmu.

Hipotezy badacza sprawdzano potem w kilkudziesięciu innych badaniach i żadne ich nie potwierdziło. Mówiąc delikatnie, zresztą. Wielu badaczy posunęło się do nazwania Wakefielda oszustem i manipulatorem. Do 2004 wydano kilkadziesiąt raportów na ten temat. I choć środowisko „antyszczepionkowe” do dziś nie wypracowało silniejszych argumentów, stale upiera się, że szczepienia i autyzm są połączone. Właśnie w kontekście autyzmu o szczepieniach wypowiadała się premier Szydło w 2017 roku.

A jeśli nawet połączone nie są, to czy normalnym jest wstrzykiwanie dziecku dużych dawek wkrótce po urodzeniu? Albo dlaczego dzieci nieszczepione miałyby zagrażać zdrowiu tych szczepionych? To stereotypowe pytania powielane w dyskusjach osób przeciwnych szczepionkom. Każde z nich ma prostą naukową odpowiedź, ale takie informacje nie są dla sceptyków przekonujące. Niezależnie, czy mówimy o Polsce, Francji czy USA – schemat argumentacji jest ten sam, a zasiane ziarno niepewności trudno wyplenić nawet największym autorytetom. Dlaczego?

Prof. Steven Sylvester, prof. Timothy Callaghan oraz dr Matthew Motta postanowili sprawdzić, czy w środowisku przeciwnym szczepionkom nie zachodzi tzw. efekt Krugera-Dunninga, znany w psychologii. Polega on – w tym przypadku – na przeświadczeniu osoby niekompetentnej, że jej wiedza jest warta tyle samo, co wiedza doświadczonego naukowca. Ogólnie efekt ten sprowadza się do zaburzenia oceny kompetencji u siebie i innych.

W celu weryfikacji swojej hipotezy amerykańscy badacze zaprosili do udziału w ankiecie grupę ponad 1300 osób. W badaniu uczestnicy mieli oszacować swój stan wiedzy na temat autyzmu ze stanem wiedzy naukowców i lekarzy. Po wypełnieniu tej ankiety wszyscy przeszli test na stan realnej wiedzy o autyzmie.

Wyniki niestety potwierdzają hipotezę. Aż co trzeci Amerykanin (34%!) uważał, że wie tyle samo lub więcej od naukowców na temat autyzmu. Jeszcze więcej, aż 36%, uważało swoją wiedzę za wyższą od tej posiadanej przez lekarzy (grupy zachodzą na siebie, nie należy wyników sumować – przyp. red.).

Jak pewnie już się spodziewacie, zdecydowana większość osób przeświadczonych, że mają wiedzę lepszą od specjalistów, uważa, że szczepionki powodują autyzm (aż 71%). Jednocześnie członkowie tej właśnie grupy w teście faktycznej wiedzy o autyzmie wypadli zdecydowanie najgorzej. Z osób o najgorszych wynikach na teście aż 62% uważało, że ich wiedza przewyższa tę specjalistyczną. Wśród osób notujących najlepsze wyniki z wiedzy o autyzmie „szczepionkosceptyków” było tylko 15%.

Wyniki tego fascynującego eksperymentu opublikowane są na łamach sierpniowego pisma specjalistycznego „Social Science & Medicine”.

Mimo, że osoby chore psychicznie stanowią niewielką część populacji to w każdym społeczeństwie mamy wiele stereotypów, które ich dotyczą. Co więcej, nadal istnieje przekonanie, że pobieranie porad psychiatrycznych to rzecz bardzo wstydliwa, chorych natomiast traktuje się jako osoby nieprzewidywalne i groźne dla otoczenia. Kino niejednokrotnie powiela te stereotypy, a tym samym jest krzywdzące dla tych ludzi oraz całego procesu leczenia. Zdarza się też, że takie osoby są przedstawiane np. jako groźni szaleńcy czy krwiożerczy psychopaci, tak jak miało to miejsce choćby w filmie „Psychoza”. To oczywiście wyjątki, jednak takie, które mogą wpłynąć na sposób postrzegania chorych.

Biorąc pod uwagę podejście do chorób psychicznych w filmach warto wziąć pod uwagę „Piękny umysł”, który stanowi opowieść o życiu genialnego matematyka i noblisty Johna Forbesa Nasha Jr. i jego zmaganiach ze schizofrenią. Jest tam ona pokazana jako stan zagubienia, krążenia po omacku między tym co rzeczywiste, a tym co wykreowane przez wyobraźnię. Film w wiarygodny sposób przedstawia też proces wychodzenia z choroby. Dzięki niemu możemy zobaczyć jak trudne jest wydostanie się ze szponów tej przypadłości i ile wymaga to poświęceń.

Podobne tematy są podjęte w filmie „Pająk”, który jest pozytywnie oceniany przez specjalistów. Głównie z tego powodu, że jego autorzy stosunkowo wiernie odtworzyli objawy i mechanizmy chorobowe. Stanowi on zapis skrzywionej rzeczywistości, w której porusza się chory psychicznie, jego samotności i zagubienia.

W filmie „Rain Man” poruszono natomiast problem autyzmu. Jego główny bohater – Ray (Dustin Hoffman) żyje we własnym świecie, będąc zamkniętym na innych ludzi i mając ogromne trudności z wyrażaniem uczuć. Podobne problemy ma także jego brat Charlie (Tom Cruise). Mimo iż jest zdrowy, przebojowy i robi karierę, to cechuje go emocjonalna oziębłość i nieumiejętność budowanie prawidłowych relacji międzyludzkich. W tym wypadku wspólna podróż zbliża jednak bohaterów i zmienia ich życie. To także film o potrzebie akceptacji przez najbliższych oraz trudach związanych ze zrozumieniem i przyjęciem odmienności chorej osoby.

Polskie kino również zna kilka takich historii. W „Dniu Świra” Marek Kondrat odgrywa rolę zwyczajnego, szarego obywatela, pozornie zdrowego, a jednak zmagającego się z całą masą obsesji, lęków i natręctw. W tym wypadku idealnie pokazane jest to, że każdy dzień i całe nasze życie może po prostu w pewnym momencie nabrać paranoidalnego wymiaru. Przez te manie i obsesje autorzy pokazują również manie i obsesje, które znaleźć można obok nas.

Zbliżone problemy ma bohater filmu „Lepiej być nie może” – nowojorski pisarz Melvin Udall (Jack Nicholson). Cierpi na zespół obsesyjno-kompulsywny, popularnie zwanym nerwicą natręctw. Jego samotne, precyzyjnie uporządkowane życie składa się z setek drobnych rytuałów i procedur. Ten film to idealne odzwierciedlenie zachowań kompulsywnych. Pojawia się m.in. obsesja czystości lub odmierzanie kroków w taki sposób, aby wypadały na co drugą płytkę chodnikową. Te zachowania zazwyczaj zauważają nawet osoby, które się z nimi mierzą, ale dzięki wykonywaniu tych czynności udaje im się rozładować napięcie i pozbyć się leku.

Źródło: www.naukawpolsce.pap.pl

Gen autyzmu jest dobry
Są lata 60. Nauka nie wie jeszcze, że autyzm to nie zaburzenie emocjonalne. Temple tratowano jak dziwaczkę. Kiedyś uderzyła koleżankę książką za to, że ta śmiała się z niej. Tylko w taki sposób potrafiła wyrazić swoje emocje. Szkoła średnia nie była, mimo wszystko, aż takim koszmarem. Funkcjonowało w niej kilka kółek zainteresowań, na które Temple chętnie chodziła, np.: kółko budowania modeli, kółko elektroniczne.
– Próbuję swoje osobiste doświadczenia połączyć z fachową wiedzą – tak Temple Grandin mówi o tym, jak stara się tłumaczyć zdrowym ludziom, jak to jest być autystycznym. W USA Temple jest uważana, przez nauczycieli i dorosłych opiekujących się dziećmi z autyzmem, za autorytet, który, jak nikt, potrafi przełożyć świat autystyczny na zrozumiały dla nich język. Sama Grandin do 3. roku życia nie umiała mówić i twierdzi, że pamięta sytuacje z czasu kiedy miała 2 – 2,5 roku, kiedy to chciała wyrazić jakieś swoje pragnienie, ale nie mogła, bo nie miała ku temu narzędzi – umiejętności mówienia. Zamiast mówić: krzyczała, pocharkiwała, rzucała się po podłodze.
Swój niebywały sukces i więcej niż normalne zycie, zawdzięcza matce, która nie dała się przekonać lekarzom, że Grandin to beznadziejny przypadek i należy ją umieścić w jakiejś dobrej placówce opiekuńczej. Dziś jest jednym z kilku wysoko poważanych autorytetów, w dziedzinie chowu zwierząt. Autorką bestsellerowych książek, na temat autyzmu i zachowań zwierząt hodowlanych.
W programie „60 minutes” stacji CBS, zapytana, o to czy pozbyłaby się swojej choroby, gdyby nagle medycyna znalazła na nią lekarstwo, stwierdziła, że w żadnym wypadku. – Nie. Bo pozbyłabym się krystalicznie czystego logicznego myślenia. A podoba mi się sposób, w jaki myślę. Poza tym, pomiędzy samotnym, inteligentnym, stojącym w kącie dzieckiem, a dzieckiem autystycznym, jest niewielka różnica z perspektywy nauki. To właśnie takie „geeki” jak ja pchają świat do przodu – powiedziała Grandin. – Uważam, że jeśli pozbylibyśmy się wszystkich autystycznych genów, okazałoby się, że świat jest wolny od naukowców! Nie byłoby specjalistów komputerowych. Artystów i muzyków. Myślę, że byłaby to zbyt wysoka cena do zapłaty.

Życie na krawędzi
„Co neurolodzy, bydło i McDonald mają wspólnego? Oni wszyscy zawdzięczają wiele jednej kobiecie, uznanemu naukowcowi – Temple Grandin“ – napisał Marc Hauser, prof. psychologii oraz biologii ewolucyjnej na Uniwersytecie Harvarda przy okazji umieszczenia jej w setce najbardziej wpływowych ludzi w 2010 roku w miesięczniku Time. – Autyzm jest życiem na krawędzi. Ona potrafiła przełożyć swoje życie na inspirację dla innych, zwałszcza dla dzieci z autyzmem i ich rodziców.
„Jest też inspiracją dla innych ssaków: krów. Jej unikalna umiejętność wczucia się w ich sytuację, wgląd w ich umysły, każdego dnia przyczyniają się do poprawy jakości ich życia i ograniczenia stresu. I, choć przemysł spożywczy nadal korzysta z dobrodziejstw wykonywania sztucznych pasztetów, to jej głos jest coraz bardziej słyszany“ – pisał w uzasadnieniu swojego wyboru prof. Hauser.