W związku z tym faktem, jak też obserwowanym od wielu lat dynamicznym wzrostem liczby zachorowań na czerniaki, polscy onkolodzy biją na alarm, podkreślając, że znacznej części spowodowanych tym przedwczesnych śmierci dałoby się uniknąć.

Jak uchronić się przed czerniakiem? Eksperci zalecają w związku z tym stosowanie kilku prostych zasad profilaktyki:

Unikaj przebywania na bardzo intensywnym słońcu, szczególnie w godzinach 11.00-16.00.

Kiedy już eksponujesz się na działanie słońca, chroń skórę przed oparzeniami, spowodowanymi promieniowaniem ultrafioletowym: stosując kremy z filtrami UVA oraz UVB, nosząc okulary przeciwsłoneczne, nakrycie głowy i ubrania zakrywające inne części ciała. Nie opalaj się w solarium!

Regularnie, najlepiej raz w miesiącu oglądaj swoją skórę, sprawdzając czy nie pojawiły się na niej nowe znamiona lub też czy dotychczasowe się nie zmieniły − jeśli zauważysz coś podejrzanego niezwłocznie udaj się na konsultację do specjalisty: dermatologa lub do chirurga-onkologa.

Szybkość naszej reakcji ma ogromne znaczenie, bo czerniak rozpoznany na wczesnym etapie rozwoju jest dość łatwy do wyleczenia − za sprawą prostego zabiegu chirurgicznego (wycięcie zmiany wraz okoliczną tkanką). Szanse na wyleczenie wcześnie rozpoznanego czerniaka szacuje się dziś nawet na 97 proc. Dlatego warto dowiedzieć się jak każdy z nas może rozpoznać ten nowotwór.

Czujność onkologiczna ratuje życie

Czerniak, który początkowo pojawia się na powierzchni skóry, z czasem wrasta w jej głąb na ponad 1 milimetr i wychodzi poza obręb skóry właściwej, do naczyń krwionośnych. Następnie za ich pośrednictwem, w bardzo krótkim czasie (nawet do 3 miesięcy) dociera do całego organizmu. Agresywny wzrost czerniaka, możliwość tworzenia wczesnych i licznych przerzutów, bardzo utrudniają jego leczenie w zaawansowanych stadiach rozwoju.

Po czym go rozpoznasz: czerniakowe abecadło

Eksperci z Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej oraz innych instytucji związanych z projektem „Akademia Czerniaka” (mającym na celu m.in. upowszechnianie wiedzy o tym nowotworze) podpowiadają, że czerniaki mają kilka charakterystycznych cech, które mogą pomóc każdemu w ich rozpoznaniu.

Na co zatem należy zwrócić szczególną uwagę i co odróżnia czerniaki od zwykłych znamion, narośli czy pieprzyków?

A: czerniaki są asymetryczne
B: ich brzegi są poszarpane, nierówne
C: mają najczęściej czerwono-czarne, niejednolite barwy, im więcej barw tym większe ryzyko raka
D: są duże, zwykle powyżej 6 milimetrów
E: ewoluują, to znaczy, że w znamieniu można zaobserwować postępujące zmiany.

Czerniak jest dziewiątym pod względem częstości występowania nowotworem w Europie. Szacuje się, że jeden na 100 mieszkańców Europy zachoruje na czerniaka w jakimś momencie swojego życia. W Polsce liczba zachorowań na czerniaka podwaja się co 10 lat.

Sprawdź czy jesteś w grupie ryzyka

Na koniec warto dodać, kto jest szczególnie narażony na zachorowanie i w związku z tym powinien też szczególnie poważnie potraktować wspomniane wyżej zasady profilaktyki „anty-czerniakowej”.

W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się m.in.:

Osoby z jasną karnacją, włosami rudymi albo blond
Osoby z licznymi piegami, znamionami barwnikowymi na skórze
Osoby, które doznawały w przeszłości oparzeń słonecznych, szczególnie przed 15. rokiem życia
Osoby, które słabo tolerują słońce i opalają się z dużym trudem lub wcale
Osoby korzystające z solarium
Osoby z rodzin, w których występowały przypadki czerniaka.

Wiktor Szczepaniak (zdrowie.pap.pl)

Źródła:
Materiały informacyjne „Akademii Czerniaka”, sekcji naukowej Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej; materiały informacyjne kampanii edukacyjnej „Znamię! Znam je?”, towarzyszącej VII edycji Tygodnia Świadomości Czerniaka.

Ale uwaga! Wszystkie te objawy MOGĄ, choć wcale NIE MUSZĄ, świadczyć o rozwoju nowotworu. Dlatego w razie ich wystąpienia warto skonsultować się z lekarzem, aby wykluczyć tę potencjalnie śmiertelną chorobę.

Na co zatem należy zwracać szczególną uwagę?

• Zaburzenia oddawania stolca i moczu (np. nawracające, uporczywe, naprzemienne zaparcia i biegunki, zmiana rytmu wypróżnień, częstomocz). Mogą wskazywać na nowotwory jelita grubego lub układu moczowego.
• Przewlekłe owrzodzenia skóry (utrzymujące się dłużej niż 3 miesiące), a także zmiany w obrębie znamion na skórze (np. zmiana zabarwienia, grubości, kształtu). Mogą wskazywać na nowotwory skóry.
• Patologiczna (nietypowa) wydzielina, wydobywająca się z różnych otworów naturalnych ciała i brodawek (np. ropne upławy, krwioplucie). Może wskazywać na nowotwór narządów rodnych, płuca, jelita grubego lub piersi.
• Guzki lub guzy (mogą pojawiać się w różnych miejscach, często są widoczne gołym okiem lub są wyczuwalne w dotyku). Mogą wskazywać m.in. na nowotwory tkanek miękkich (mięsaki) albo nowotwór piersi.
• Dysfagia, czyli trudności w przełykaniu (zwłaszcza jeśli chodzi o produkty stałe). Może świadczyć o nowotworze przełyku.
• Kaszel lub chrypka (gdy są męczące, nietypowe, utrzymujące się przewlekle), a także krew w plwocinie. Mogą świadczyć o nowotworze płuca.
• Gorączka lub stany podgorączkowe występujące bez wyraźnej przyczyny, a także obfite nocne poty. Mogą wskazywać na nowotwory hematologiczne, np. chłoniaki (ich objawem jest też powiększanie się węzłów chłonnych, m.in. pachy, pachwiny i szyi).

Rzecz jasna, możliwych objawów nowotworów jest znacznie więcej – ich nasilenie i lokalizacja zależą w dużej mierze od rodzaju nowotworu. Na przykład rak wątroby może się objawić żółtaczką albo bólami pod prawym łukiem żebrowym, a rak trzustki bólami promieniującymi do kręgosłupa (odczuwanymi jako ból pleców).

Ale warto wiedzieć, że są też pewne ogólne objawy, które są wspólne dla wielu rodzajów nowotworów.  Prof. Krzysztof Bielecki podpowiada, że do takich „uniwersalnych” sygnałów ostrzegawczych należą: utrata łaknienia, szybko postępujący ubytek masy ciała (chudnięcie), a także szybko postępująca utrata sił (ogólne osłabienie, wyczerpanie).

Na tym jednak nie koniec. Eksperci podkreślają, że kolejnym ważnym elementem profilaktyki nowotworów, obok samoobserwacji, jest regularny udział w badaniach kontrolnych (tzw. skriningowych, np. kolonoskopii czy mammografii), adekwatnych do wieku i płci danej osoby. Trzeba o tym ciągle przypominać, bo niestety zgłaszalność na tego rodzaju badania nie jest w Polsce tak duża i powszechna, jak być powinna.

- Zgłaszalność na darmową kolonoskopię, w ramach akcji profilaktycznych, które są poprzedzane rozesłaniem imiennych zaproszeń, wynosi u nas niespełna 30 proc. Musimy więc dalej edukować Polaków i przekonywać ich do brania udziału w badaniach profilaktycznych. Bez tego nie da się wygrać z nowotworami – podkreśla prof. Krzysztof Bielecki.

W ramach profilaktyki nowotworów eksperci zalecają ponadto stosowanie w codziennym życiu 12 zasad zawartych w tzw. Europejskim Kodeksie Walki z Rakiem.

Przypomnijmy, że nowotwory są drugą w kolejności, po chorobach układu krążenia, przyczyną zgonów w Polsce. Nic zatem dziwnego, że lekarze ciągle apelują do Polaków, aby w ramach „dmuchania na zimne” wprowadzali prozdrowotne zmiany w swoim życiu i praktykowali tzw. czujność onkologiczną. Chodzi przede wszystkim o to, żeby nie przegapić wczesnych objawów rozwijającego się nowotworu, ponieważ szybkie jego wykrycie daje duże szanse na wyleczenie.

- Naprawdę warto się badać. Sama jestem przykładem na to, że wcześnie wykryta zmiana, daje duże szanse na powrót do pełni zdrowia – podkreśla Anna Czech, posłanka, która jest przewodniczącą Zespołu Parlamentarnego ds. Organizacji Ochrony Zdrowia.

Autor: Wiktor Szczepaniak, zdrowie.pap.pl

Czerniaki najczęściej pojawiają się na skórze, ale mogą również wystąpić w obrębie ust, nosa czy gałki ocznej. Ryzyko może wydawać się hipotetyczne, a jednak 1 na 100 osób w Europie ma na jakimś etapie swojego życia nowotwór tego typu. W Polsce co roku odnotowuje się około 50 000 przypadków nowych zachorowań na nowotwory złośliwe skóry, w tym ponad 3000 stanowią zachorowania na czerniaki.

Początkowo pojawia się na powierzchni skóry, jednak z czasem wrasta w jej głąb na ponad 1 mm i wychodzi poza obręb skóry właściwej do naczyń krwionośnych. Następnie za ich pośrednictwem, w bardzo krótkim czasie (nawet do 3 miesięcy) dociera do całego organizmu.

Diagnostyka: ABCDE czerniaka

Czerniak jest jednym z najłatwiejszych do zdiagnozowania nowotworów, ponieważ rozwija się na powierzchni skóry, najczęściej na odsłoniętych częściach ciała. Może powstawać na skórze wcześniej niezmienionej lub w zakresie istniejących już znamion. Regularna i dokładna obserwacja własnej skóry pozwala na wczesne wykrycie nowotworu. Każde znamię, narośl czy pieprzyk, który budzi niepokój lub zmienia się w czasie powinno jak najszybciej zostać zbadane przez lekarza dermatologa lub chirurga-onkologa i w razie jakichkolwiek wątpliwości usunięte. Wczesnego rozpoznania czerniaka można dokonać samodzielnie stosując kryteria ABCDE czerniaka:

• A – asymetria np. znamię „wylewające się” na jedną stronę,
• B – brzegi nieregularne, nierównomierne, poszarpane, posiadające zgrubienia,
• C – czerwony lub czarny i niejednolity kolor
• D – duży rozmiar, wielkość zmiany: powyżej 0,5 cm,
• E – ewolucja, czyli postępujące zmiany zachodzące w znamieniu.

Objawy takie jak swędzenie, krwawienie i pękanie znamienia są sygnałem alarmowym i wymagają natychmiastowej konsultacji.

Profilaktyka: złote zasady ochrony przed czerniakiem

Ryzyko zachorowania na czerniaka wzrasta głównie wśród osób, które reprezentują szczególny typ urody oraz u których w rodzinie występowały już przypadki czerniaka lub innych nowotworów skóry. Czynniki, które sprzyjają powstawaniu czerniaka, to:

• jasna karnacja
• jasne oczy
• rude lub blond włosy
• piegi lub liczne znamiona i zmiany barwnikowe
• niska tolerancja słońca i utrudnione opalanie
• łatwość ulegania poparzeniom słonecznym.

Złote zasady ochrony przed czerniakiem. Każda osoba, w tym w szczególności osoby z grupy podwyższonego ryzyka powinny przestrzegać prostych zasad ochrony przed promieniowaniem ultrafioletowym.

• Unikać przebywania na bardzo intensywnym słońcu, szczególnie w godzinach 11:00-16:00.
• Stosować kremy z wysokimi filtrami UVA oraz UVB na całe ciało.
• Nosić okulary przeciwsłoneczne i nakrycie głowy.
• Nie opalać się w solarium!
• Regularnie, raz w miesiącu, oglądać swoją skórę, aby szybko rozpoznać nowe i podejrzane zmiany.
• Skonsultować się z dermatologiem lub chirurgiem-onkologiem, jeśli istnieje podejrzenie, że coś niedobrego dzieje się ze znamieniem.
• Odbywać kontrolne coroczne wizyty u dermatologa lub chirurga-onkologa.

Źródło: Newsrm.tv. Fot: Freepik.com

- W przeciągu ostatnich kilku lat odnotowujemy znaczący przyrost występowania nowotworów skóry, w tym czerniaka, który jest najpoważniejszym rodzajem raka skóry. Co więcej, zmiany te pojawiają się już u coraz to młodszej grupy pacjentów. Kiedyś chorowali ludzie w granicach 60 – 70 lat. W tej chwili czerniaki pojawiają się już nawet u pacjentów 20 i 30 -letnich. To jest ogromny problem, bo zbyt późna diagnoza czerniaka to dla chorego pacjenta już prawie wyrok. – mówi dr Tadeusz Pająk, ordynator chirurgii Szpitala Ginekologiczno-Położniczego Łubinowa 3 w Katowicach. Skutki opalania mogą ujawnić się dopiero po kilku, albo i kilkunastu latach. Dlatego każdy powinien podlegać stałej kontroli dermatologa, tak samo jak chodzić do dentysty czy profilaktycznie robić rentgen płuc.

Czerniak nie musi być czarny

Ponad połowa Polaków umiera, ze względu na zbyt późno postawioną diagnozę i w konsekwencji za późno rozpoczęte właściwe leczenie. Obok braku wiedzy na temat choroby, winne są wielomiesięczne kolejki do specjalistów bądź opłaty, na które niestety nie wszystkich stać. Uleczalność szybko wykrytego i właściwie leczonego czerniaka,  który jest najbardziej złośliwym nowotworem skóry i niekoniecznie musi być czarny, bo bywa też odbarwiony, wynosi blisko 100 proc. Jednak sama obserwacja swojego ciała w domu nie wystarczy. To, że nasze znamię czy pieprzyk nie zmienia koloru, blednie, rozrasta się , czy krwawi – nie oznacza jeszcze, że nic złego się nie dzieje i jesteśmy bezpieczni. Ważniejsze od jego zmian zewnętrznych jest to, czy nie wnika w głąb skóry. Bowiem z zewnątrz może wyglądać jednakowo od urodzenia, ale w jego wnętrzu mogą być już groźne dla nas przemiany, które świadczą  później o przerzutach i  dalszych konsekwencjach.

- Wraz z rozwojem choroby i naciekaniem chorych komórek do głębszych warstw skóry to uleczalność jest coraz to mniejsza i spada aż do 30-40 proc. To obrazuje, jak ogromne znaczenie ma czas wykrycia choroby i moment rozpoczęcia procesu leczenia – przekonuje dr Pająk, specjalizujący się w nowotworach skóry i schorzeniach piersi.

W Polsce niestety nadal powszechny jest brak świadomości leczenia schorzeń skóry i profilaktyki nowotworowej, którego konsekwencją są wręcz kuriozalne przypadki w szpitalach.  – Niedawno badałem pacjenta z Małopolski, który przejechał z owrzodzeniem na plecach już wielkości 30 na 40 cm. On praktycznie nie miał skóry tylko same gołe mięśnie. Innym razem pacjentka, która miała szanse na wyleczenie, tak długo zwlekała z wizytą u specjalisty, że w momencie zgłoszenia się do lekarza rak był już w tak zaawansowanej fazie, że operacja nie miała już sensu – wspomina dr Pająk.

Dodaje, że w Polsce ciągle pokutuje przeświadczenie, żeby „nie ruszać znamion skórnych, bo jak się ruszy to wtedy będzie źle”.  Jest to fałszywe stwierdzenie, bo później jak się właśnie  zaczyna dziać źle, to nie ma tych, którzy tak doradzali i zostajemy z chorobą sami.

Kto jest narażony na problemy z nowotworami skóry?

•    Osoby, u których wcześniej w rodzinie wykryto choroby nowotworowe skóry,

•    Osoby, które mają jasną karnację skóry i opalają się bez odpowiedniego zabezpieczenia skóry środkami z filtrami,

•    Osoby, które narażone są na promieniowanie słoneczne z racji wykonywanego zawodu, np. rybacy,

•    Osoby, które są narażone na chemikalia lub pracują w środowisku, gdzie występuje dużo różnych związków chemicznych mających kancerogenny wpływ, np. w hutach, kopalniach, etc.

•    Osoby, które pracują na powietrzu, ale też mają kontakt z różnymi niebezpiecznymi związkami chemicznymi, np. rolnicy, drogowcy .

•    Osoby, które genetycznie predysponowane są do chorowania na nowotwory skóry, gdyż mają po prostu dużo różnych znamion barwnikowych, np. pieprzyków.

Kiedy pieprzyki i inne znamiona na skórze powinny nas  zaniepokoić?

•    jeśli znamiona powiększają się, zaczynają rosnąć

•    zmieniają kolor na inną barwę, np. na czarną albo wręcz odbarwiają się i dotychczas intensywne znamiona zaczynają blednąć

•    są wypukłe, ponad poziomem skóry

•    zaczynają krwawić lub sączą się z nich inne wydzieliny

•    zaczynają wyrastać z nich włosy.

W ciągu kilku ostatnich lat, jedną z najczęstszych przyczyn przedwczesnych zgonów, jest zwiększona zachorowalność na choroby nowotworowe. Prawdopodobnie nie istnieje rodzina, w której nie rozegrałby się dramat związany z tą ciężką przypadłością.

Lekarze zapytani o obecną sytuację związaną z nowotworami dzielą ludzkość na trzy grupy:
– ludzi, którzy nie mają nowotworu złośliwego;
– ludzi, którzy nie wiedzą, że mają nowotwór złośliwy;
– ludzi, którzy już wiedzą, że mają nowotwór złośliwy.

Wśród nowotworów czerniak złośliwy odznacza się tym, że bardzo dobrze ukrywa swoją obecność. Bo skąd możemy wiedzieć, że ta plamka to czerniak a nie przebarwienie? Nie możemy wiedzieć dopóki nie zostaniemy przebadani specjalistycznym sprzętem. I choć czerniak stanowi zaledwie 1 proc. nowotworów występujących u człowieka, jest istotnym problemem onkologicznym oraz dermatologicznym. Od kilkudziesięciu lat można bowiem zaobserwować dynamiczny i ogólnoświatowy wzrost zachorowalności na tę chorobę. Czerniak dotyka zwłaszcza osoby stosunkowo młode, w przedziale wiekowym 30-50 lat.

Problem potwierdzają statystyki. Liczba zachorowań na czerniaka skóry w Polsce w latach 1982-2002 w przypadku mężczyzn wzrosła o 12 tysięcy. W tym samym czasie liczba zgonów spowodowanych tą przypadłością w przypadku mężczyzn wzrosła o 200 tysięcy, natomiast wśród kobiet – o 250 tysięcy. Widać zatem wyraźnie, że pomimo ogromnego postępu w medycynie, lekarze nadal borykają się z takim problemem, jakim jest czerniak. Jedynie bardzo wczesne rozpoznanie choroby daje szansę na skuteczną kurację.

Wiele jest czynników, które mogą wpływać na rozwój choroby. Są nimi między innymi:
promieniowanie ultrafioletowe, środki chemiczne, wirusy HPV i HIV, zaburzenia genetyczne, migracje i związana z nimi zmiana ekspozycji społecznej (np. przeprowadzka ze Szwecji do Autralii).

Każdy może znaleźć się w grupie ryzyka zachowania na czerniaka, dlatego obserwujmy uważnie wszelkie zmiany na skórze. One też bardzo często niewinnie wyglądają. Jeżeli wielkość zgrubienia przekracza średnicę ołówka, trzeba natychmiast udać się do dermatologa. Do dokładnego zbadania niezbędne są specjalistyczne dermatoskopy (np. Mole Mate w Face and Body Institute w Krakowie) nowej generacji, które są w stanie precyzyjnie określić zagrożenia występujące na ciele.