Szczególną uwagę warto zwrócić na to, w jaki sposób wpływają na dzieci. Badania pokazują, że mogą doprowadzić do zwiększenia się agresji wśród młodych ludzi, w szczególności wymierzonej przeciwko członkom mniejszości i grup marginalizowanych.

Jak to było w Kalifornii

Zjawisko to zostało zaobserwowane przy okazji dyskusji, która rozwinęła się w Kalifornii przed referendum w kwestii przyjęcia tak zwanej Propozycji 8. Mieszkańcy stanu mieli zagłosować w sprawie wprowadzenia do konstytucji poprawki, której rezultatem była delegalizacja małżeństw osób tej samej płci. Referendum poprzedzone było długą kampanią prowadzoną zarówno przez przeciwników, jak i zwolenników poprawki, w której udział wzięło wielu popularnych polityków i organizacji.

Analiza przypadków występowania aktów agresji na tle homofobicznym w kalifornijskich szkołach w latach poprzedzających referendum, w trakcie kampanii oraz po jego zakończeniu pozwala zauważyć pewną zależność. Liczba tego typu zachowań znacznie wzrosła w roku 2008, w którym prowadzona była szeroko zakrojona debata na temat Propozycji 8. Jeszcze w roku szkolnym 2001/02 liczba uczniów skarżących się na znęcanie ze względu na orientację seksualną wynosiła 7.6% ogółu. W roku 2008/09 ofiarami agresji na tym tle padło 10.8% wszystkich uczniów. W tym samym czasie odnotowano niewielki spadek liczby przypadków nękania na tle rasy, religii czy płci.

Co ciekawe, jak zauważa autor badań na ten temat, Stephen Russell z University of Texas w Austin, liczba przypadków znęcania jest wyższa niż szacowana liczba osób LGBT uczących się w tamtym czasie w kalifornijskich szkołach. Oznacza to, że ofiarami agresji padały również osoby heteroseksualne, co sugeruje, że napastnicy kierowali się jedynie własnym postrzeganiem rzeczywistości.

Podziały nie tylko wśród dorosłych

Sytuacja mająca miejsce w 2008 w Kalifornii bardzo dokładnie obrazuje zjawisko, które zdarza się, gdy obecny w debacie publicznej temat silnie dzieli społeczeństwo. Wydawać by się mogło, że dyskurs dotyczy jedynie osób dorosłych. W końcu to przede wszystkim do nich, jako wyborców, adresowane są wszelkie kampanie i relacje medialne. Okazuje się jednak, że w rzeczywistości mogą one mieć bezpośrednie skutki także dla osób z pozoru niezaangażowanych w sprawę.

Stephen Russell podkreśla, że chociaż dorosłym często wydaje się, że jest inaczej, dzieci i młodzież słuchają tego, co mają do powiedzenia politycy i dziennikarze. To właśnie wśród tak młodych ludzi dyskusje silnie polaryzujące społeczeństwo mogą powodować powstawanie uprzedzeń i w efekcie agresję. Sytuacja jest szczególnie niesprzyjająca w dobie ciągłej styczności z mediami, które na okrągło podsycają antagonizmy, prowadząc do coraz większych rozłamów w społeczeństwie.

Skutki, jakie dla zdrowia fizycznego i psychicznego młodych ludzi mają uprzedzenia i agresja, są oczywiste. Nie ma natomiast dokładnych badań jednoznacznie definiujących kulturowe przyczyny występowania takich postaw. Jedną z nich może być właśnie prowadzona publicznie dyskusja na tematy dzielące społeczeństwo, w szczególności te dotyczące mniejszości i grup marginalizowanych.

Uważaj na słowa, nie tylko te cudze

Żyjemy w świecie, w którym nie da się uniknąć konwersacji na tematy kontrowersyjne. Każdy ma dostęp do środków przekazu, dzięki którym nasza opinia na dowolny temat może stać się dostępna dla szerokiej publiczności. Co więcej, każdy z nas staje się nadawcą, gdy publicznie piszemy komentarze lub prowadzimy własnego bloga/vloga. Warto więc zwrócić uwagę na to, że to co publikujemy, może mieć realny wpływ na odbiorców i to nie tylko w sferze mentalnej, ale również fizycznej czy zdrowotnej.

W przypadku każdej dyskusji publicznej, która w jakikolwiek sposób dotyczy mniejszości, powinniśmy zadbać o to, aby nie wpływała ona negatywnie na jej członków. Tutaj należy zwrócić uwagę na to, jak negatywny efekt mają wszelkie radykalizmy. Musimy sobie uświadomić, że jeżeli na skutek obecnej w przestrzeni publicznej narracji cierpi jakakolwiek grupa społeczna, to w końcu odbije się to negatywnie na całym społeczeństwie.

Źródło: Pediatrics

Historia jej aktywizmu zaczyna się w 1986 roku. Wtedy zobaczyła na berlińskim murze wlepkę domagającą się uwolnienia Rudolfa Hessa, jednego z przywódców Trzeciej Rzeszy. Hess siedział wtedy w więzieniu nieopodal za dokonane zbrodnie.

– Nie usunęłam naklejki od razu, byłam nią zupełnie zaskoczona, w szoku. Ale po jakichś 10 godzinach poszłam i ją zdarłam. To było dla mnie kluczowe doświadczenie. Kiedy ją zdrapałam, poczułam się bardzo dobrze – wspomina Irmela Mensah-Schramm.

W tamtej chwili zdała sobie sprawę, że jej działanie ma wpływ na kształt wspólnej, publicznej przestrzeni. Bo jeśli nikt nic nie zrobi, to takie przekazy będą w niej na długo, może i trwale. Wtedy, w 1986, Irmela została aktywistką. Bo, choć jakiekolwiek otwarte promowanie nazizmu jest surowo karane w Niemczech, napisy czy wymalowane swastyki często „zdobią” mury bardzo długo, bez reakcji władz.

Dlatego od ponad 30 lat Irmela nie wychodzi z domu bez rozpuszczalnika i szczotki (na napisy wykonane markerem), drapaczki (na wlepki) i puszki z farbą (do zamalowywania graffiti). Ostatni z przedmiotów budzi pewne kontrowersje. Czasami bowiem Irmela, zamalowując swastyki, tworzy jeszcze większy malunek na ścianie.

To sprawiło, że kilkakrotnie stawała przed sądem za wandalizm. W zdecydowanej większości przypadków sprawy umarzano, ale w 2017 w Berlinie sąd nałożył na nią grzywnę 1,8 tys. € w zawieszeniu. Dlaczego? Zamalowany przez nią napis nie był w ocenie sądu związany z nazizmem (hasło „Merkel musi odejść” przemalowała na „Patrz, nienawiść odeszła”), choć to hasło używane przez ksenofobiczną organizację Pegida.

– Odzew po tym procesie był ogromny. Nieznani mi ludzie pisali i zapewniali, że dołożą się do mojej grzywny, jeśli będę musiała ją zapłacić. Wsparcie mnie zaskoczyło i dało pewność, że postępuję słusznie. W tym sensie postępowanie sądowe w Berlinie było bardzo ważne, dając mi świadomość społecznego odbioru mojej działalności – mówi Irmela.

Ostatecznie w Berlinie grzywny nie zapłaciła i dopiero w tym roku spotkał ją pierwszy wyrok skazujący. W grudniu 2018 pojechała do Eisenach, gdzie zamalowała napis „NS-Zone” (NS odnosi się do narodowego socjalizmu), malując serce w miejscu NS. Sąd 9 października kazał jej zapłacić 300 € grzywny za uszkodzenie mienia. Jak na ironię, tego samego dnia w innym wschodnioniemieckim mieście, Halle, doszło do antysemickiego zamachu motywowanego właśnie ideologią, z którą walczy aktywistka. Ten zbieg okoliczności sprowadził na wydający wyrok sąd sporą falę krytyki, skoro ukarana została osoba nie malująca zakazane hasła, ale zamalowująca je.

Irmela Mensah-Schramm nie zraża się karą. – Jeśli to przestępstwo, to będę recydywistką – zapowiedziała butnie po werdykcie.

Zresztą, tysiące usuniętych z przestrzeni publicznej negatywnych przekazów zaowocowało niemałym uznaniem w Niemczech i nie tylko. W 1996 Irmela otrzymała najwyższe niemieckie odznaczenie federalne, Związkowy Krzyż Zasługi. Oddała go jednak, gdy dowiedziała się, że wcześniej przyznano go też jednemu z dawnych członków SS. Nie zwróciła za to tytułu Aktywnej dla Demokracji i Tolerancji, który w Niemczech przyznawany jest od 2001. To jedna z licznych nagród, jakie emerytowana nauczycielka zbiera za konsekwentne i codzienne działania, które z pozoru są tak drobne, że można nawet ich nie zauważyć.

„Później zaleca się karmienie do pierwszego, drugiego lub dłużej, roku życia wraz z coraz bardziej urozmaiconymi pokarmami, które dziecko przyjmuje zgodnie z wiekiem. I tak naprawdę nie ma górnej granicy wieku karmienia piersią – żadna z tych organizacji nie podaje wieku, do którego można w sposób naturalny karmić dziecko” – dodała psycholog.

W Polsce na karmienie piersią zaraz po urodzeniu dziecka decyduje się większość kobiet – według badań – ok. 97 proc. „Natomiast ponad połowa z nich przestaje karmić piersią w okolicach 2-3 miesiąca życia dziecka. Badania pokazują, że średni okres karmienia piersią przez kobiety w Polsce wynosi ok. 4,8 miesiąca, czyli jest to dość krótki okres, niezgodny z zaleceniami medycznymi i naukowymi” – podkreśliła dr Kucharska.

Najnowsze dane uwzględniające 21 krajów UE wskazują, że tylko 13 proc. niemowląt jest karmionych wyłącznie mlekiem matki w 6 pierwszych miesiącach życia (zgodnie z zaleceniami WHO).

Z czego to wynika? Zdaniem psycholog, po pierwsze z bardzo niskiego poziomu wiedzy nt. problematyki laktacyjnej. Na szczęście – w jej ocenie – coraz częściej pojawiają się organizacje, które szerzą wiedzę na ten temat i kobiety dostają coraz większe wsparcie w tej kwestii. Karmienie piersią nie zawsze jest proste i nie zawsze przebiega w sposób zupełnie naturalny. Czasami i dziecko, i kobieta muszą się tego nauczyć, co może być bardzo frustrujące szczególnie dla młodej matki, dla której jest to zupełnie nowe doświadczenie.

„Więc jeżeli ona nie dostaje wsparcia ze strony personelu medycznego, czy nie dostaje wsparcia społecznego, to nie można się dziwić, że rzeczywiście rezygnuje po kilku nieudanych próbach” – dodaje dr Kucharska.

Dodatkowo – jej zdaniem – lekarze i położne bardzo często nie informują kobiet, które urodziły dziecko, jakie są zalecenia, więc kobiety o tym po prostu nie wiedzą. Część badań i komentarzy matek pokazuje, że są one wręcz czasami zachęcane, żeby porzucić karmienie naturalne.

Wśród powodów rezygnacji z karmienia piersią kobiety podają kwestię małej ilości mleka. „Rzeczywiście mogą się pojawić problemy laktacyjne, a jeżeli kobieta nie korzysta z porady specjalistów, to może to bardzo skutecznie odstręczać od karmienia dziecka” – dodaje.

Niektóre dzieci nie chcą być karmione piersią, zdarza się także, że sama matka odczuwa niechęć do karmienia naturalnego, bo nie do końca je akceptuje, albo ważne są dla niej względy estetyczne. Inna kwestia to logistyka, czyli np. konieczność powrotu kobiety do pracy i niemożność karmienia dziecka w sposób regularny.

Karmienie piersią bywa też czasami bolesne, pojawiają się bóle brodawek, gryzienie przez dziecko, kiedy pojawiają się pierwsze ząbki. „Oczywiście są sposoby jak temu zaradzić, ale również jest to coś, co może niektóre z matek zniechęcać” – ocenia ekspertka.

„To jest kwestia podjęcia decyzji. Ale przede wszystkim najistotniejsze jest to, żeby kobieta miała wiedzę i świadomie tę decyzje podejmowała, znając konsekwencje zarówno jednego jak i drugiego wyboru, do których ma absolutne prawo” – podkreśliła dr Kucharska.

Najwięcej kontrowersji w Polsce, i nie tylko, wzbudza kwestia karmienia piersią w miejscach publicznych. Psycholog przyznaje, że badania pokazują, iż akceptacja Polaków dla karmienia piersią w miejscach publicznych wzrasta, natomiast – w jej odczuciu – cały czas jest mocno niezadowalająca. W jej ocenie, wynika to przede wszystkim z faktu, że nie potrafimy od aktu karmienia odłączyć fizyczności kobiecej związanej np. z eksponowaniem piersi.

„Absolutnie kobieta nie eksponuje piersi, to widz nadaje temu taką interpretację. To nie jest problem kobiety, która po prostu karmi swoje dziecko. To osoba, która obserwuje może nadawać temu interpretacje, np. dodając pewne konotacje erotyczne. Każdy ma prawo czuć się niekomfortowo i absolutnie może nie chcieć patrzeć na ten akt, jasne. W związku z czym… nie musi patrzeć.” – podkreśla.

Psycholog przytoczyła również badania pokazujące, że akceptowalność dla karmienia piersią w różnych miejscach i przestrzeniach publicznych, jest różna. Według niej w Polsce najbardziej akceptujemy karmienie piersią w centrach handlowych, w restauracjach, kawiarniach czy w parkach, natomiast absolutnie najmniej akceptowane jest to w komunikacji publicznej.

„I jest to dość mocno uzasadnione, ponieważ jest to przestrzeń bardzo zamknięta, w której rzeczywiście trudno jest zadbać o intymność zarówno karmiącej matki, jak i o intymność i prywatność osoby, która jest świadkiem tego aktu” – dodała.

Mniej akceptowane jest także karmienie w szkołach, na uczelniach, w urzędach czy w pracy. W jej ocenie, może to wynikać z faktu, że w takich miejscach kobieta wchodzi też w inną rolę – oprócz roli matki, pełni też rolę pracownika, studentki, uczennicy czy petentki.

Jak podnosić akceptację dla karmienia piersią w miejscach publicznych? Zdaniem psycholog ważne byłyby uregulowania prawne, których w Polsce obecnie nie ma, a występują w innych krajach, nie tylko europejskich. I tak np. w Skandynawii dozwolone jest karmienie piersią we wszystkich miejscach publicznych, podobnie jak w Holandii, gdzie obowiązuje także ustawa dotycząca karmienia w miejscu pracy. Również niektóre kraje Ameryki Południowej mają ustanowione prawo do karmienia w przestrzeni publicznej.

Naprzeciw kobietom karmiącym coraz częściej wychodzą różne instytucje publiczne i społeczne. Powstają miejsca, w których kobiety mają stworzone warunki, do tego, żeby w sposób godny i wygodny mogły nakarmić swoje dziecko. Coraz częściej zapewniane jest odpowiednie zaplecze nie tylko dla karmiących matek, ale ogólnie dla rodziców z dziećmi.

„Myślę, że idziemy w dobrą stronę. Mówienie na ten temat, tworzenie kampanii społecznych, uświadamianie tego, jaka jest funkcja karmienia piersią i odsłaniania piersi w miejscu publicznym; pokazywanie, że to nie ma absolutnie żadnych konotacji związanych z fizycznością i seksualnością, jest tutaj istotne” – podkreśliła dr Marta Kucharska.

W ocenie psycholog, ważna jest zarówno edukacja samych kobiet, które mają podjąć decyzję o ewentualnym karmieniu w sposób naturalny, ale też podnoszenie świadomości specjalistów. „Ponieważ ja mam wciąż przekonanie, że niestety specjaliści przekazują też błędną wiedzę, opartą na pewnych potocznych opiniach” – zaznaczyła.

Źródło: PAP – Nauka w Polsce

Fakt leczenia psychiatrycznego zabójcy nie zamyka wcale dyskusji, ponieważ pomocy psychologa/psychiatry w dorosłym życiu może wymagać nawet co czwarty Polak. Nie każdy będzie schizofrenikiem, jednak stereotypizacja i stygmatyzowanie chorób psychicznych zrobi więcej szkody niż pożytku. Ostatnia rzecz, jakiej potrzeba, to utożsamianie zaburzeń i chorób psychicznych z przemocą, gdy ogromna większość nie ma z nią związku.

Zwłaszcza że, z zaburzeniami czy nie, każdy z nas ma różną podatność na konkretne przekazy i różną skłonność do agresji. Czy osoby cieszące się ze śmierci prezydenta Adamowicza lub nawołujące do kolejnych zamachów są niepoczytalne? Czy osoby żądne zemsty postradały zmysły? Nic na to nie wskazuje, za to są utrzymywane w stanie stałej wrogości do konkretnych ludzi czy poglądów. I działa to w każdą stronę – życzenia śmierci można było znaleźć w ostatnich dniach i na stronach/profilach zdominowanych przez nacjonalistów, i na tych stojących w opozycji do obozu władzy.

Mowa nienawiści nie jest nowa

To zjawisko nie zaczęło się ani dziś, ani w 2010 roku, gdy doszło do zamachu na biuro poselskie PiS. Historia uczy nas, że występowało od najdawniejszych czasów. Historyk starożytnego Rzymu prof. Martin Jehne specjalizuje się w badaniu debaty publicznej w tamtym okresie i nie ma wątpliwości, że spór pomiędzy rzymskimi senatorami mógłby wydać się gorszący dla nas w XXI wieku.

– Bardzo poważne oszczerstwa oponenta politycznego spajały ze sobą ugrupowanie i zapewniały oburzenie, a dzięki temu uwagę reszty, nawet rozrywkę. Podobnie jak dzisiejsze obelgi, groźby i nienawiść w sieci – argumentuje prof. Jahne. Uwłaczanie np. poprzez oskarżeń o kazirodztwo nie było wtedy niczym niezwykłym.

Podobieństw jest więcej, ponieważ mowa nienawiści od wieków jest zależna od kontekstu społecznego. Nie wszędzie konkretne słowo ma taki sam wydźwięk. W starożytnym Rzymie można było kogoś dotknąć, porównując go do króla, ponieważ monarchia była pogardzaną formą władzy. Dziś nacjonalista dotknie kolegę poprzez określenie lewak, podczas gdy to samo słowo wśród osób o lewicowych poglądach wywoła co najwyżej rozbawienie.

Coraz łatwiej zranić

Media społecznościowe sprawiają jednak, że obelgi niegdyś możliwe do przekazania jedynie twarzą w twarz (co samo w sobie wymaga pewnej śmiałości i wysiłku) można napisać niemal każdemu na ziemi, personalnie. Znalezienie konkretnej osoby na facebooku czy twitterze zajmuje bardziej sekundy niż minuty, a komentarz w przestrzeni publicznej nie wymaga nawet takich starań i dociera do setek, czasami tysięcy ludzi. Życzenia śmierci dostają niemal codziennie i Jurek Owsiak z WOŚP, i bloger Matka Kurka, który nieustannie z Owsiakiem walczy. A tysiące innych ludzi czytają te treści i to również ma znaczenie.

60 lat badań mediów dowodzi, że agresywny język debaty publicznej prowadzi do zwiększonej częstotliwości zachowań agresywnych u odbiorców. Zupełnie poważnie – w wyszukiwarkach badań związanych z mową nienawiści i przekazem medialnym nie znaleźliśmy żadnej publikacji (!), która podważałaby tę tezę. Pierwsze są z lat 60., ostatnie ze stycznia 2019. Wszystkie jasno wskazują: im ostrzejsze język i symbolika w mediach, tym wyższy poziom agresji w społeczeństwie.

Nie trzeba sięgać do ekstremalnych przykładów pokroju nazistowskiej, faszystowskiej czy radzieckiej propagandy – agresywny język w codziennej komunikacji medialnej jest ogromnie ważny. Jest więc naukowy konsensus: im bardziej się nakręcamy, tym gorzej dla wszystkich. Dlatego eliminowanie agresji z codziennego języka publicznego jest tak istotne.

Reaguj, po prostu

Dlatego, jeśli masz kontakt z mową nienawiści, nie przechodź obojętnie. Zwłaszcza, gdy dopuszczają się jej osoby bliskie lub są jej ofiarami. Warto zwrócić autorowi uwagę, że coś może być odebrane dużo gorzej lub bardziej dosłownie, niż w jego zamyśle.

Warto też zgłaszać nieodpowiednie treści administratorom portali. Gdy mówimy o tradycyjnych stronach internetowych, obowiązek dbania o treść komentarzy nakłada na administratora prawo. Niektóre portale ostrzegają, że „nie odpowiadają za treść komentarzy”, ale to nieprawda – każdy operator strony internetowej ma prawny obowiązek reagować. Warto im o tym przypominać.

Z kolei w mediach społecznościowych zgłoszenia nieodpowiednich treści można przesyłać automatycznie, taka funkcja znajduje się przy każdym komentarzu. Gorzej, że zgłoszenia analizowane są przez sztuczną inteligencję zamiast żywych ludzi, przez co sito jest wyjątkowo nieszczelne.

Sprawdziliśmy to, wysyłając do facebooka kilka wpisów bezpośrednio nawołujących do masowego zabijania ludzi. Wszystkie nasze zgłoszenia zostały odrzucone. Dlaczego? Mechanizm analizy treści jest bardzo zawodny, ponieważ staje się ślepy na konkretne słowa, jeśli są napisane z błędami, bez spacji lub wypowiedź jest „zmiękczona” słowem oznaczającym szacunek/sympatię – jak „kochany” czy „szanowny”. Na amerykańskim Aalto University sprawdzono wszystkie popularne media społecznościowe oraz wyszukiwarkę Google pod tym względem i każdy z systemów przepuszczał odpowiednio zmodyfikowaną przemoc słowną.

Dlatego warto w ewidentnych przypadkach rozważyć zgłoszenie niebezpiecznych treści do władz. Zgłoszenie możliwości popełnienia przestępstwa należy odpowiednio przygotować, co nie wymaga wielkich starań.

1. zapisz pełen adres url
2. zapisz stronę jako pdf lub zrzut z ekranu z widocznym url.
3. wyślij to wraz z krótkim opisem jako zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa na adres email: sekretariat.cyber@ksp.policja.gov.pl.