Panie Profesorze, kiedy ostatnio oczyszczał Pan swój organizm?

Jak u każdego, mój organizm oczyszcza się cały czas. Podstawowym mechanizmem pozbywania się niepotrzebnych substancji jest oddawanie moczu: wraz z nim wydalane są te związki chemiczne, które w organizmie nie są potrzebne. Pewną rolę w oczyszczaniu odgrywa również usuwanie kału – do niego również wydalanych jest część zbędnych substancji. Kolejny sposób oczyszczania to wydzielanie potu – wraz z nim również usuwamy niektóre zbędne substancje.

Zatem nasz organizm nieustająco sam się oczyszcza i nie jest potrzebna do tego celu na przykład głodówka?

Głodówka w żadnym wypadku nie jest do tego potrzebna. Bywają sytuacje, w których organizm jest zatruty i wówczas jednym ze sposobów na usunięcie toksyn jest podawanie środków moczopędnych. Tak robi się to w medycynie. Jeśli zaś z jakiegoś powodu nerki człowieka nie mogą pełnić swoich funkcji, wtedy ratujemy pacjenta dializą.

Wówczas możemy mówić o oczyszczaniu niejako mechanicznym organizmu. Tymczasem w internecie można znaleźć szereg innych – niemal cudownych sposobów na pozbycie się toksyn z organizmu. Np. istnieje coś takiego, jak zanurzenie stóp w wodzie w pojemniku, do którego podłącza się urządzenie, wykorzystujące ponoć „kontrolowane prądy elektryczne”. Woda się jonizuje i przez pory w stopach – podana jest nawet liczba tych porów – 2 tysiące – następuje szybki proces „energetyzacji” organizmu wskutek usunięcia toksyn.

Brzmi to bardzo ciekawie…

Myśli Pan, że ten zabieg da coś poza wymoczeniem stóp?

Na pewno da – osobie, która robi na sprzedaży takiego urządzenia pieniądze. Nie mam wątpliwości, że dla niej to korzyść finansowa. Ale osobie, która moczy nogi korzyści to nie przyniesie.

W internecie można znaleźć szereg innych sposobów na oczyszczanie organizmu, włącznie ze wspomnianą głodówką, choć zauważam, że przy tej metodzie zalecana jest jednak ostrożność.

Można wykazać naukowo korzystne działanie diet, które ograniczają ilość kalorii dostarczanych do organizmu. Chodzi jednak o ograniczenie kalorii. Niemniej nie tyle jest to oczyszczanie organizmu, ile optymalizacja pracy narządów. Jeśli co jakiś czas poddawane są wymogowi dostosowania się do sytuacji pewnego niedoboru, to można powiedzieć, że zmusza się je do wytężonej pracy.

Istnieją dowody naukowe na wydłużenie życia za pomocą diety z ograniczeniem kalorii. Po raz pierwszy sprawdzono ją na myszach. Te zwierzątka przeciętnie żyją dwa lata. Zmierzono ilość zjadanego pożywienia w sytuacji, kiedy jedzą, ile chcą, a następnie zmniejszono im racje żywnościowe do 2/3 tej ilości. Okazało się, że na takiej diecie żyły trzy lata: ta 1/3 jedzenia mniej dawała 1/3 życia więcej.

Wydłużenie życia spowodowane było dwoma czynnikami: mniejszą zapadalnością przez te myszy na choroby układu krążenia i mniejszą zapadalnością myszy na nowotwory. Badacze poszli dalej i powtórzyli tę uboższą dietę u myszy, którym wszczepiono geny powodujące nowotwory – zatem te zmodyfikowane myszy były bardziej podatne na rozwój nowotworu niż myszy dziko żyjące. Uboższa o 1/3 dieta okazało się dobroczynna także i dla nich.

Lepiej więcej nie najadać się do syta.

To były jednak doświadczenia na myszach, co nie zawsze przekłada się na wyniki u ludzi.

Wszelkie doświadczenia późniejsze na innych gatunkach powtórzyły te efekty. Podkreślam jednak, że nie można w świetle tych badań powiedzieć, że dieta z obozu koncentracyjnego jest zdrowa. Musi być zachowany zdrowy środek. Nie ma jednak żadnych wątpliwości, że zlikwidowanie otyłości i nadwagi daje bardzo dobre efekty zdrowotne.

Kogo pan przestrzega przed stosowaniem tzw. diet oczyszczających i metod oczyszczających organizm?

Każdego przestrzegam.

A zmęczonym i zestresowanym proponowane są określone programy dietetyczne – np. przez siedem dni należy pić lub jeść określone produkty – każdego dnia tylko soki owocowe, tylko kasze, tylko owoce itd. – taka monodieta przez siedem dni. Nie jest to zdrowe?

Jedzenie człowieka składa się z pięciu składników: białek, tłuszczy, węglowodanów, witamin i mikroelementów, przy czym mikroelementy trzeba spożywać w ilościach mikro – tak jak nazwa wskazuje. Tych pięć składników powinno być człowiekowi w odpowiednich proporcjach dostarczane i to generalnie zapewnia człowiekowi właściwe funkcjonowanie łącznie z wydalaniem niepotrzebnych substancji. Wszelkie sytuacje skrajne, takie, że eliminujemy białko, albo rezygnujemy z tłuszczy czy węglowodanów, mogą powodować niekorzystne skutki zdrowotne.

Panuje jednak powszechne przeświadczenie, że dostarczamy sobie wiele toksyn do organizmu i trzeba się ich pozbywać. Jednym z wyznaczników tego, że tych toksyn się pozbywamy w ramach stosowania takiej oczyszczającej metody ma być pojawienie się wyprysków na skórze po zastosowaniu takiej metody – ma to pokazywać, że przez skórę wydostają się toksyny…

To jest jakiś absurd. Tego typu zmiany skórne są raczej przejawem wystąpienia obniżonej odporności – miejscowo albo ogólnoustrojowo. Fakt, że drobnoustroje rozwijają się w skórze świadczy o tym, że doszło do zaburzenia odporności, tj. niedostatecznej działalności komórek zwanych makrofagami i granulocytami obojętnochłonnymi czyli neutrofilami. Te komórki stanowią barierę do rozwoju stanów zapalnych, m.in. w skórze.

Czy można wysnuć zatem hipotezę, że pojawienie się wyprysków świadczy nie o oczyszczaniu się organizmu, a jego osłabieniu?

To jest właśnie przejaw osłabienia, a nie wzmocnienia czy usunięcia toksyn.

Rozmawiała Justyna Wojteczek, PAP Zdrowie

Prof. Wiesław Jędrzejczak

Internista, hematolog, onkolog, transplantolog. Jest absolwentem Wojskowej Akademii Medycznej (ukończył ją z wyróżnieniem), dwukrotnym stypendystą instytucji badawczych Marynarki Wojennej USA, odkrywcą mechanizmu powstawania choroby marmurkowych kości, a wspólnie z Saulem Sharkisem – odkrywcą roli limfocytów T w odtwarzaniu szpiku. Jest też autorem pierwszej pracy opisującej wpływ mikrofal na odpowiedź układów odpornościowego i krwiotwórczego organizmu oraz odkrycia, jaka jest minimalna liczba komórek macierzystych, w których znajduje się przynajmniej jedna krwiotwórcza. Był również pionierem – jeszcze w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku – badań nad immunoterapią chorych na raka nerki i czerniaka. W 1984 roku kierował zespołem, z którym dziewięciokrotnie dokonał przeszczepienia szpiku u nieuleczalnie chorych. Do 2018 roku kierował Kliniką Hematologii i Onkologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Przez szereg lat pełnił funkcję konsultanta krajowego w dziedzinie hematologii.

Prawie każdego dnia można znaleźć w mediach doniesienia o nowych, „cudownych” dietach i produktach, które nie tylko skutecznie odchudzają lub oczyszczają nasz organizm, ale także dodają mu wyjątkowej witalności, energii i blasku.

Problem w tym, że w polskim społeczeństwie, podobnie zresztą jak w większości krajów świata, szybko przybywa osób zmagających się z nadwagą i otyłością oraz innymi zaburzeniami odżywiania. Dla takich osób, ale też oczywiście dla wielu innych, zarówno zdrowych jak i chorych, informacje na temat żywności i żywienia mają więc strategiczne znaczenie. Jeśli są one nierzetelne, niepełne, nieadekwatne lub też nazbyt uproszczone, to mogą wielu ludzi wprowadzić w błąd i wyrządzić im naprawdę dużą szkodę. I tak się niestety często dzieje.

Narastający chaos informacyjny, wywołany przez media, celebrytów i sprzeczne zalecenia żywieniowe związane z różnymi modnymi dietami, pogłębiany dodatkowo przez brak powszechnego dostępu do fachowych porad dietetycznych w ramach podstawowej opieki zdrowotnej sprawiają, że wielu Polaków czuje się zagubionych w kwestii zdrowego żywienia.

Na szczęście, z chaosem panującym w tym obszarze próbuje walczyć coraz więcej instytucji. Jedną z nich jest powołane niedawno do życia Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEŻ), które prowadzą eksperci z Instytutu Żywności i Żywienia (IŻŻ).

Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom i potrzebom Polaków, NCEŻ uruchomiło właśnie dietetyczną poradnię online, z której za pośrednictwem internetu, bezpłatnie mogą skorzystać wszystkie zainteresowane dorosłe osoby.

- W gąszczu rozmaitych informacji o tym, co powinno się jeść, a czego należy unikać, wśród wielu tzw. mód żywieniowych, bardzo łatwo o błędy i nieporozumienia. Właściwą pomocą i drogowskazem dla osób poszukujących rzetelnej wiedzy o żywności i żywieniu powinny być konsultacje u wykwalifikowanego dietetyka – przekonuje prof. Mirosław Jarosz, dyrektor IŻŻ.

Jego zdaniem, polscy lekarze nie są w stanie sprostać oczekiwaniom pacjentów odnośnie udzielania wyczerpujących porad żywieniowych – głównie z powodu braku czasu, który jest m.in. skutkiem niedoborów lekarzy w służbie zdrowia, ale również z powodu niewystarczającej wiedzy lekarzy w zakresie dietetyki. Rozwiązaniem tego problemu powinno być, według dyrektora IŻŻ, wzmocnienie pozycji i roli dietetyków w służbie zdrowia, tak by uzupełnili oni skład zespołów terapeutycznych, wspierając lekarzy w codziennej pracy z pacjentami (zarówno w zakresie prewencji jak i leczenia chorób).

- Uruchomione przez nas Centrum Dietetyczne Online to społecznie ważna inicjatywa, która uczyni profesjonalne poradnictwo dietetyczne ogólnie dostępnym. Do tej pory dostęp do bezpłatnych porad dietetycznych w Polsce był ograniczony, zwłaszcza poza dużymi ośrodkami miejskimi. W naszym centrum każdy zainteresowany będzie mógł uzyskać profesjonalną konsultację dietetyczną, udzieloną przez wykwalifikowanych ekspertów, w sposób wygodny i nowoczesny, czyli przez internet – zachwala prof. Mirosław Jarosz.

Stworzone przez NCEŻ centrum porad dietetycznych online jest dostępne 12 godzin dziennie we wszystkie dni robocze. Pracować w nim będzie na stałe 6 wykwalifikowanych dietetyków, którzy będą mogli udzielić łącznie kilkuset porad w tygodniu. Łączność z dietetykami odbywać się będzie za pomocą specjalnej platformy komunikacyjnej (na żywo, z wykorzystaniem głosu i obrazu video oraz komunikatora tekstowego).

Aby móc skorzystać z porady najpierw trzeba zarejestrować się na stronie internetowej centrum, wypełnić szczegółową ankietę i wybrać dostępny, wolny termin porady z interaktywnego kalendarza. Następnie, zarejestrowane osoby otrzymują indywidualne powiadomienia o konkretnym terminie konsultacji online.

Warto podkreślić, że udzielane w centrum online porady są spersonalizowane. Każdy może zatem dowiedzieć się jaką powinien stosować dietę przy swoim aktualnym stanie zdrowia, wieku, płci, etc. Dietetycy analizują sposób żywienia pacjentów i wskazują popełniane przez nich błędy żywieniowe. Oczywiście, podpowiadają też pacjentom jak skutecznie zmieniać złe nawyki żywieniowe.

Dietetycy mają też informować pacjentów o możliwych, niepożądanych interakcjach żywności z lekami oraz suplementami diety. Będą też obalać wspomniane już wcześniej popularne mity na temat żywności i modnych diet, w oparciu o najnowszą wiedzę naukową z zakresu dietetyki. Celem numer jeden jest jednak walka z otyłością.

- Jesteśmy coraz bardziej przytłoczeni ciężarem chorób przewlekłych, m.in. chorób układu krążenia, cukrzycy czy nowotworów. Znaczna część tych chorób jest jednak, w mniejszym lub większym stopniu, skutkiem narastającej epidemii nadwagi i otyłości. Musimy więc uświadamiać wszystkim, że otyłość sama w sobie jest chorobą, która dodatkowo prowadzi do wielu groźnych powikłań. Nie uda się nam poprawić stanu zdrowia publicznego bez skutecznej walki z nadwagą i otyłością, z którą w Polsce zmaga się już blisko 18 mln osób – konkluduje prof. Mirosław Jarosz.

Według niego, kluczowym elementem systemowej walki z tym problemem powinna być powszechna edukacja żywieniowa, prowadzona już od najmłodszych lat (przede wszystkim w szkole), a także rozwój profesjonalnego poradnictwa dietetycznego, poprzedzony uregulowaniem prawnym zawodu dietetyka.

Mało kto zdaje sobie bowiem sprawę z tego, że w świetle obecnie obowiązujących, niezwykle liberalnych lub też raczej niedopracowanych przepisów, prywatny gabinet dietetyczny może w naszym kraju otworzyć dosłownie „byle kto”. Może to zrobić zupełnie przypadkowa osoba, nazwijmy ją eufemistycznie „przedsiębiorczą”, np. tylko po dwutygodniowym „kursie dietetycznym” ukończonym w przysłowiowej Koziej Wólce lub też jakimś żywieniowym szkoleniu zrealizowanym korespondencyjnie. Tymczasem, według lekarzy, naprawdę kompetentny dietetyk to taki, który ma ukończone wyższe studia, co najmniej licencjackie lub magisterskie, na dobrej uczelni.

Dlatego eksperci IŻŻ ostrzegają, aby dokładnie sprawdzać kwalifikacje zawodowe dietetyków w prywatnych gabinetach. Często są to bowiem niestety osoby niekompetentne!

Wiktor Szczepaniak (www.zdrowie.pap.pl)