Szczególną uwagę warto zwrócić na to, w jaki sposób wpływają na dzieci. Badania pokazują, że mogą doprowadzić do zwiększenia się agresji wśród młodych ludzi, w szczególności wymierzonej przeciwko członkom mniejszości i grup marginalizowanych.

Jak to było w Kalifornii

Zjawisko to zostało zaobserwowane przy okazji dyskusji, która rozwinęła się w Kalifornii przed referendum w kwestii przyjęcia tak zwanej Propozycji 8. Mieszkańcy stanu mieli zagłosować w sprawie wprowadzenia do konstytucji poprawki, której rezultatem była delegalizacja małżeństw osób tej samej płci. Referendum poprzedzone było długą kampanią prowadzoną zarówno przez przeciwników, jak i zwolenników poprawki, w której udział wzięło wielu popularnych polityków i organizacji.

Analiza przypadków występowania aktów agresji na tle homofobicznym w kalifornijskich szkołach w latach poprzedzających referendum, w trakcie kampanii oraz po jego zakończeniu pozwala zauważyć pewną zależność. Liczba tego typu zachowań znacznie wzrosła w roku 2008, w którym prowadzona była szeroko zakrojona debata na temat Propozycji 8. Jeszcze w roku szkolnym 2001/02 liczba uczniów skarżących się na znęcanie ze względu na orientację seksualną wynosiła 7.6% ogółu. W roku 2008/09 ofiarami agresji na tym tle padło 10.8% wszystkich uczniów. W tym samym czasie odnotowano niewielki spadek liczby przypadków nękania na tle rasy, religii czy płci.

Co ciekawe, jak zauważa autor badań na ten temat, Stephen Russell z University of Texas w Austin, liczba przypadków znęcania jest wyższa niż szacowana liczba osób LGBT uczących się w tamtym czasie w kalifornijskich szkołach. Oznacza to, że ofiarami agresji padały również osoby heteroseksualne, co sugeruje, że napastnicy kierowali się jedynie własnym postrzeganiem rzeczywistości.

Podziały nie tylko wśród dorosłych

Sytuacja mająca miejsce w 2008 w Kalifornii bardzo dokładnie obrazuje zjawisko, które zdarza się, gdy obecny w debacie publicznej temat silnie dzieli społeczeństwo. Wydawać by się mogło, że dyskurs dotyczy jedynie osób dorosłych. W końcu to przede wszystkim do nich, jako wyborców, adresowane są wszelkie kampanie i relacje medialne. Okazuje się jednak, że w rzeczywistości mogą one mieć bezpośrednie skutki także dla osób z pozoru niezaangażowanych w sprawę.

Stephen Russell podkreśla, że chociaż dorosłym często wydaje się, że jest inaczej, dzieci i młodzież słuchają tego, co mają do powiedzenia politycy i dziennikarze. To właśnie wśród tak młodych ludzi dyskusje silnie polaryzujące społeczeństwo mogą powodować powstawanie uprzedzeń i w efekcie agresję. Sytuacja jest szczególnie niesprzyjająca w dobie ciągłej styczności z mediami, które na okrągło podsycają antagonizmy, prowadząc do coraz większych rozłamów w społeczeństwie.

Skutki, jakie dla zdrowia fizycznego i psychicznego młodych ludzi mają uprzedzenia i agresja, są oczywiste. Nie ma natomiast dokładnych badań jednoznacznie definiujących kulturowe przyczyny występowania takich postaw. Jedną z nich może być właśnie prowadzona publicznie dyskusja na tematy dzielące społeczeństwo, w szczególności te dotyczące mniejszości i grup marginalizowanych.

Uważaj na słowa, nie tylko te cudze

Żyjemy w świecie, w którym nie da się uniknąć konwersacji na tematy kontrowersyjne. Każdy ma dostęp do środków przekazu, dzięki którym nasza opinia na dowolny temat może stać się dostępna dla szerokiej publiczności. Co więcej, każdy z nas staje się nadawcą, gdy publicznie piszemy komentarze lub prowadzimy własnego bloga/vloga. Warto więc zwrócić uwagę na to, że to co publikujemy, może mieć realny wpływ na odbiorców i to nie tylko w sferze mentalnej, ale również fizycznej czy zdrowotnej.

W przypadku każdej dyskusji publicznej, która w jakikolwiek sposób dotyczy mniejszości, powinniśmy zadbać o to, aby nie wpływała ona negatywnie na jej członków. Tutaj należy zwrócić uwagę na to, jak negatywny efekt mają wszelkie radykalizmy. Musimy sobie uświadomić, że jeżeli na skutek obecnej w przestrzeni publicznej narracji cierpi jakakolwiek grupa społeczna, to w końcu odbije się to negatywnie na całym społeczeństwie.

Źródło: Pediatrics

To już druga odsłona tego ogólnopolskiego projektu wyjątkowych Kobiet.

KONSTYTUCJA RP:

„Kobieta i mężczyzna mają (….) równe prawo do kształcenia, zatrudnienia i awansów, do jednakowego wynagradzania za pracę jednakowej wartości, do zabezpieczenia społecznego oraz do zajmowania stanowisk, pełnienia funkcji (…)”.

FAKTY Z RYNKU PRACY W POLSCE:

Kobiety w Polsce stanowią około 52 proc. ogółu ludności w wieku 15 lat i więcej. Wśród osób aktywnych zawodowo jest ich blisko 45 proc. Wśród biernych zawodowo – 62 proc. I dość smutna statystyka – od 2016 roku spada aktywność zawodowa Polek. Pracuje lub aktywnie szuka pracy zaledwie 63 proc. z nich. To jeden z najgorszych wyników w Europie.

Ogólnopolska Kampania Społeczna #ToTylkoPłeć – #SiłaKobietBiznesu to pierwsza w Polsce kampania mająca zwracać uwagę na problem i mówić głośno o ciągle obecnej dyskryminacji kobiet na rynku pracy ze względu na płeć. W kampanii udział biorą skuteczne przedsiębiorczynie – prezeski, dyrektorki i właścicielki firm, które nie zgadzają się na nierówne traktowanie w biznesie. Przedsiębiorczynie jednoczą siły, aby pokazać, że biznes to nie rodzaj żeński czy męski, a kompetencje, wiedza, doświadczenie i pasja. Sukces zaś nie powinien być definiowany przez płeć.

Kampania społeczna #ToTylkoPłeć to inicjatywa polskich bizneswomen, które chcą zwrócić uwagę na nadal istniejące nierówności ze względu na płeć na polskim rynku pracy. – Płeć niestety cięgle odgrywa dużą rolę, jeśli chodzi o rynek pracy. Kobiety już na rozmowie często spotykają się z dyskryminacyjnym podejściem, z pytaniami, z którymi mężczyźni nie mają do czynienia: czy są mężatkami, czy planują dzieci – zauważa Aneta Zadroga, twórczyni projektu SUKCES JEST KOBIETĄ, który od dekady prezentuje dobre praktyki w biznesie. . – Kobiety zarabiają mniej, rzadziej awansują, są mniej promowane na wyższych stanowiskach – dodaje.

Ta rzeczywistość zainspirowała polskie praktyczki biznesu do realizacji kampanii. – Kto, jak nie aktywne przedsiębiorczynie wie lepiej, jak statystyki z raportów i badań rynku pracy wyglądają w praktyce. One same niejednokrotnie przebijały szklany sufit, musiały udowadniać, że są tak samo kompetentne, jak ich koledzy, że zasługują na takie samo, a nawet wyższe wynagrodzenie – podkreśla Aneta Zadroga. – Postanowiłyśmy przypomnieć głośno o istniejących nierównościach, z nadzieją i przekonaniem, że za kilkanaście lat, będą one tylko przykrym wspomnieniem. Dopóki tak się nie stanie, będziemy mówić głośno o tym, co na rynku pracy należy zmienić!

Twarzami kampanii, które zaangażowały się w działania na rzecz wyrównywania szans i możliwości kobiet w sferze zawodowej, są: Dominika Kolmaga-Nowak, Agnieszka Kośnik-Zając, Małgorzata Rdest, Mariola Koziatka, Wiesława Kulig-Wyporska, Justyna Dziedzic-Wińska, Justyna Grondke-Trąbska, Patrycja Bartosz-Burdiak, Sabina Obwiosło-Budzyń, Paulina Piliszek, Marta Omachel, Monika Chajęcka.

Pokutujący stereotyp Matki Polki

Konstytucja RP mówi tak: „Kobieta i mężczyzna mają (….) równe prawo do kształcenia, zatrudnienia i awansów, do jednakowego wynagradzania za pracę jednakowej wartości, do zabezpieczenia społecznego oraz do zajmowania stanowisk, pełnienia funkcji (…)”.

A jak wygląda praktyka na polskim rynku pracy? Ponad trzy czwarte rodaków uważa, że miejsce kobiety jest w domu, przy dzieciach. Od 2016 roku spada aktywność zawodowa Polek. Pracuje lub aktywnie szuka pracy zaledwie 63 proc. z nich. To jeden z najgorszych wyników w Europie. Dane statystyczne wykazują też większe bezrobocie wśród kobiet niż mężczyzn.

- Niestety, pozycja kobiety w biznesie jest znacznie słabsza od pozycji mężczyzny. Co za tym idzie, kobiety potrzebują więcej motywacji i otuchy. Często się zdarza, że potrzebująca wsparcia wstydzi się o nie poprosić – zauważa Dominika Kolmaga-Nowak, właścicielka TAX TODAY i podkreśla, jak ważne jest wzajemne wsparcie i inspiracja. – Dlatego dzielmy się swoimi successstories, fuckupstories, pokazujmy innym, podobnym nam, może słabszym, a może bardziej doświadczonym, że biznes ma prawdziwe ludzkie oblicze. Że czasem coś się udaje, a czasem wręcz przeciwnie. Jeśli dziś wydaje Ci się, że Twoja historia nic nie wniesie, mylisz się. Zawsze znajdzie się osoba, która po jej przeczytaniu poczuje ulgę albo nabierze wiatru w żagle!

- Myślę, że to właśnie jest najważniejsze: Żeby nie być obojętnym wobec nierówności zawodowych na polu płci, kiedy takie się pojawiają – zauważa Agnieszka Kośnik-Zając, biotechnolog, kosmetolog, twórczyni i właścicielka kosmetologii BABIANA. – Trzeba reagować, nawet jeśli ta nierówność nie dotyka nas bezpośrednio, tylko dotyczy kogoś innego. Zawsze należy reagować.

Bohaterki kampanii #ToTylkoPłeć nie mają wątpliwości, że w dążeniu do równości na rynku pracy, warto, a nawet należy zachować zdrowy rozsądek i racjonalizm. I współpracować!

- Kobiety powinny realizować swoje cele ambitnie i asertywnie. Mieć wielkie marzenia, ale nie dać się przy tym przeciążyć tymi marzeniami. Szukać wsparcia w drodze do realizacji celów, prosić o pomoc i delegować. Samej można tworzyć piękne idee, ale tylko przy współpracy z innymi można je realizować – podkreśla Mariola Koziatka, twórczyni i właścicielka biur księgowych KOMA TAX. – W kobietach jest wielka siła. Warto z niej korzystać mądrze i roztropnie, by jej pokłady się nie wyczerpały – dodaje.

Decyzje o zmianie pracy ze względu na rozbieżność przekonań czy niekomfortowe warunki, wśród kobiet nadal są raczej wyjątkami niż regułą. Tym bardziej dobre praktyki w tym względzie są nie do przecenienia.

- Stwierdziłam, że nie mogę pracować w miejscu w którym nie mogę postępować zgodnie z tym co uważam za właściwe – mówi Wiesława Kulig-Wyporska, radca prawny z wieloletnim doświadczeniem. Wtedy właśnie postanowiłam zostać radcą prawnym, tak aby nikt nigdy więcej nie mógł narzucić mi swojej woli, a w konsekwencji żebym już nigdy nie musiała robić czegoś, z czym się nie zgadzam.

Większość obowiązków związanych z funkcjonowaniem rodziny w dalszym ciągu częściej spoczywa na barkach kobiet, co powoduje, że pracują na dwa etaty – w pracy i w domu. Dwie trzecie Polaków jako czynnik utrudniający awans kobiet wskazuje społeczne przyzwyczajenie do tego, że to mężczyźni zajmują wysokie stanowiska w hierarchii zawodowej.

- Obserwuję bacznie to, co się dzieje wokół. Nawet nie mówię o kwestiach fundamentalnych, jak prawo do własnego zdania i wyboru, które są nam w tym kraju kobietom ewidentnie zabierane. Bardziej chodzi mi o kobiety, które na pozór wydają się silne i samodzielne, ale tkwią w przekonaniach i stereotypach na swój temat. Widzę to też w swoim otoczeniu. Mam wrażenie, że realizują nie tyle swoje cele, co oczekiwania innych wobec nich. Bardzo chciałabym to zmienić, dodać kobietom – już w wieku dziewczęcym – siły i zachęcić je do prawdziwego spojrzenia w siebie, zawalczenia o siebie – zauważa Sabina Obwiosło-Budzyń, współzałożyciel firmy Space4trade Sp. z o.o., zajmującej się organizacją targów międzynarodowych i dodaje – A przecież coraz więcej kobiet aplikuje na stanowiska inżyniera budowy, kierownika robót czy kierownika budowy. I te kobiety są bardzo dobrze przygotowane do takich funkcji. Jak się już decydują na studia budowlane i je kończą, to mają świadomość z czym ten zawód się wiąże. Taka praca musi sprawiać im przyjemność i muszą czuć, że się w niej realizują. Co raz większy udział kobiet w tego typu zawodach to naprawdę dobry trend.

Bądź grzeczna, bo tak wypada!

Niestety, jak pokazują statystyki, kobiety zajmujące wysokie stanowiska nie są wolne od negatywnych doświadczeń. 53 proc. kobiet natrafiło na przeszkody w karierze. Specjalistki i menedżerki częściej od swoich kolegów doświadczają sytuacji, w których o ich szansach zawodowych decydują stereotypy, nieuświadomione uprzedzenia lub dyskryminujące praktyki.

- Na świecie jest mnóstwo uzdolnionych, wspaniałych kobiet, które boją się wyjść ku swoim marzeniom, bo utożsamiają się z zasłyszanymi stereotypami, siedząc wśród swoich obaw. Obawy te rosną niekiedy z nimi od dziecka, gdy ciągle słyszą „bądź grzeczna,” „dziewczynce nie wypada.” Wyrastają w poczuciu, że powinny być układne, ciche, bo tego od nich świat wymaga – mówi Patrycja Bartosz-Burdiak, Prezes Zarządu Orbis Cannabis Sp. z o.o., prawniczka. - A przecież, jeśli kobieta chce dojść do wymarzonego celu, to jest w stanie w tym dążeniu przyłożyć się i dać z siebie sto procent. Natura obdarzyła kobiety wyjątkową umiejętnością planowania, łączenia różnych dziedzin życia w każdym aspekcie, zarówno zawodowym, jak i domowym. Do tego należy dołączyć empatię, czułość, delikatność, rozwagę w działaniu – zaznacza.

Jednak Polki coraz częściej zdają sobie sprawę ze swoich możliwości, umiejętności i tego, co mogą osiągnąć na polu zawodowym.

- Mam maksymę, którą powtarzam już od małego oraz od kiedy zaczęłam się ścigać – mówi Małgorzata Rdest, wiceprezes firmy EMKA S.A., kierowca wyścigowy, koordynatorka projektu Women in Motorsport. – Brzmi ona: „If there is a gap – go for it”: Jeśli tylko widzimy nawet najmniejszą lukę, w której moglibyśmy wyprzedzić naszą konkurencję, to naprawdę warto spróbować, postarać się i tego dokonać – zaznacza.

Tymczasem badania są bezwzględne, kobiety pełniące w firmach role kierownicze, jako przeszkodę wskazują negatywne i krzywdzące opinie na temat tzw. „kobiecego stylu zarządzania”, stereotypowo postrzeganego jako zbyt emocjonalny, z nadmierną skłonnością do kompromisów i brakiem posłuchu wśród podwładnych.

Jednak praktyczki wiedzą z doświadczenia, że te przekonania to pokutujące stereotypy. – Skuteczna kobieta biznesu rozumie cel, do którego chce dążyć. Ma wizję i wierzy w to, co robi i co chce osiągnąć. Pokora, cierpliwość, uczciwość, umiejętność słuchania – to wszystko działa na naszą korzyść. Wymaga więcej od siebie, ale potrafi stawiać granice – podkreśla Marta Omachel, twórczyni i założycielka firmy M ART – projektowanie wnętrz.

Niestety, wieloletnie budowane poczucie niższej wartości oraz otoczenie myślące stereotypowo i krzywdząco, utrudniają Polkom kariery. – To, co nam potrafi przeszkadzać to przede wszystkim brak poczucia własnej wartości i kompleksy – one sprawiają najczęściej, że wątpimy we własne możliwości. Wspomniałam również o otoczeniu, uważam, że ludzi w najbliższym otoczeniu należy dobrać tak, aby pomagali nam w naszym własnym rozwoju. Mam bardzo wielu znajomych, ale zdarzało mi się również wchodzić w toksyczne relacje, które próbowały podcinać mi skrzydła lub czerpać ze mnie energię. Kiedy znajdujemy w sobie tę siłę, która pozwala odciąć tego typu znajomości to nasza uwaga skupia się na tym, co jest dla nas najważniejsze – zauważa Justyna Grondke-Trąbska, twórczyni, założycielka i właścicielka marki „Aesthetic”.

Umiejętności i osiągnięcia, a nie płeć!

Według Bilansu Kapitału Ludzkiego, projektu badawczego Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości i Uniwersytetu Jagiellońskiego, kobiety w Polsce realnie zarabiają o 30 proc. mniej niż mężczyźni, częściej też pracują w niepełnym wymiarze, a pandemia przysporzyła im jeszcze więcej obowiązków związanych z domem i opieką nad dziećmi.

A przecież, jak zauważają i podkreślają bohaterki Kampanii #ToTylkoPłeć: Współczesne kobiety są znakomicie wykształcone, niezależne, otwarte na świat, praca zawodowa ma dla nich duże znaczenie. Bardzo często jest tak, że są lepiej wykształcone, mają lepsze kwalifikacje i predyspozycje do danego stanowiska niż mężczyźni.

- Nie zmienia to jednak faktu, że do tej pory nie udało im się osiągnąć takiej pozycji, jak mężczyznom. Może wynika to z uwarunkowań kulturowych (ale ile można hołdować takim poglądom? W końcu mamy XXI wiek!), może z tego, że kobiety zawsze były traktowane jako te słabsze, tzw. „gorsza płeć”. Chciałabym, żeby kobiety w sferze zawodowej traktowane były na równi z mężczyznami i aby oceniano je na podstawie ich wiedzy, umiejętności i osiągnięć zawodowych, a nie według płci – mówi Paulina Piliszek, współwłaścicielka MYONI Group w segmencie nieruchomości premium. Ma również praktyczne rady w tym zakresie. – Uważam, że kobietom powinno stworzyć się dogodne warunki pracy, a one odwdzięczą się z nawiązką. Przede wszystkim, radziłabym postawić na budowanie zrównoważonego zespołu, składającego się zarówno z kobiet, jak i mężczyzn, niedyskryminowanie kobiet, pokonanie niechęci pracodawców do zatrudniania kobiet na wyższych stanowiskach, zaufanie kwalifikacjom zawodowym kobiet, inwestowanie w szkolenia dla kobiet, różnego rodzaju programy mentoringowe – wylicza.

Według raportu OECD kobiety bardziej niż mężczyźni są narażone na kryzys. Spadek kosztów na cele społeczne bardziej dotyka kobiety, ponieważ to one pełnią funkcje opiekuńcze, np. odrabiają lekcje z dziećmi, kiedy są zamknięte szkoły. Na rynku pracy kobiety też tracą. Przede wszystkim przez stereotyp, że to mężczyzna utrzymuje rodzinę.

A jednak, w czasie kryzysu, to kobiety poszerzają swoją wiedzę i zdobywają nowe kwalifikacje, reagując na potrzeby i zmiany rynku. Prawie połowa kobiet objętych badaniem THINKTANK i BIGRAM w ostatnich dwóch latach rozwinęła swoje kompetencje w posługiwaniu się mediami społecznościowymi, a niemal dwie piąte w obszarze cyfrowym. Kobiety mają pełną świadomość tego, że transformacja cyfrowa dzieje się tu i teraz.

- Kobiety są wszechstronne i nie robią z tego problemu! (śmiech). Są niesamowite w robieniu wielu spraw naraz, zajmowaniu się domem, pracą, swoim rozwojem, wychowywaniem dzieci – zauważa Justyna Dziedzic-Wińska, założycielka i prezeska firmy Arcus Medical Polska. – Kobiety, które znam i z którymi współpracuję potrafią dostosować się do zmieniających się warunków, szukają nowych przestrzeni dla siebie. Każda z nich (w tym ja), przeszła trudną drogę, aby znaleźć komfortowe dla siebie miejsce, gdzie ważne są umiejętności i dialog, a nie tylko płeć. Kobiety w Polsce wykonują o wiele cięższą i dłuższą pracę niż mężczyźni do osiągnięcia swojej stabilizacji zawodowej. Potrzeba też dużo samozaparcia, aby nie rezygnować ze swoich planów – zaznacza.

- Trzeba być asertywnym i zwyczajnie robić swoje. Jest faktem, że kobiety mają trudniej – tu nie mam wątpliwości. Czasami mam wrażenie, że nawet jesteśmy „karane” za prowadzenie działalności, choć nie dosłownie, rzecz jasna – mówi Monika Chajęcka, właścicielka kilku firm, w tym Welcomefinance. – Zawsze znajdzie się ktoś, kto chciałby coś wytknąć, a jednocześnie nie zawsze jest pewność, z czego to się bierze. Wydaje mi się, że może to mieć źródło w męskiej chęci pokazania siły, wyższości – dodaje.

Jak zauważają bohaterki kampanii #ToTylkoPłeć, ważne jest nie tylko mówienie o nierównościach, ich piętnowanie i postulaty zmian. Ważne jest działanie u podstaw i wiele zależy od samych kobiet tworzących biznesowe imperia i odnoszących sukcesy zawodowe.

- Na koniec mam specjalny apel dla kobiet o tzw. „niewciąganie drabiny” – te, którym się udało osiągnąć wysoką pozycję w firmie, niech wspierają swoje współpracownice, podwładne – dodaje Paulina Piliszek. – Pozbądźmy się myślenia, że skoro ja musiałam do wszystkiego dojść sama swoją ciężką pracą, to żadnej kobiecie nie pomogę, niech przejdzie to samo, co ja. Dziewczyny, to nie ma sensu, pomagajmy sobie nawzajem, a świat, również ten zawodowy, będzie lepszy!

Kobieta częścią majątku męża

Kobiety na świecie poświęcają na nieodpłatną pracę 2 razy więcej czasu niż mężczyźni.

W 113 krajach świata nie ma przepisów, które wprowadzałyby obowiązek równej płacy kobietom i mężczyznom wykonującym taką samą pracę.

W 18 krajach na świecie mężczyźni w świetle prawa mogą zabronić żonie pracy zarobkowej.

W 7 krajach świata nie ma gwarantowanej zapłaty za urlop macierzyński.

W Kamerunie kobieta, która chce podjąć pracę zarobkową, musi posiadać na to zgodę męża.

W Liberii po śmierci męża kobieta nie tylko nie ma żadnych praw do jego majątku, ale też jest uznawana za jego część.

W Czadzie i Nigrze kobieta potrzebuje zgody męża, by móc otworzyć konto w banku.

W Jemenie kobieta nie może opuścić domu bez pozwolenia męża.

Ale, dyskryminacja kobiet w sferze zawodowej i zarobkowej to nie tylko destynacje odległe od Polski kulturowo, jak Afryka czy Bliski Wschód. Do 1977 również w Niemczech kobieta do założenia własnego konta w banku potrzebowała zgody męża. Do 1973 konta w banku kobieta nie mogła założyć w… Stanach Zjednoczonych. A kartę kredytową wydaną na własne imię i nazwisko w USA kobieta może posiadać dopiero od 1974 roku.

Pozostańmy chwilę w Stanach. Do 1978 roku kobieta nie miała gwarancji zatrudnienia w przypadku zajścia w ciążę. W praktyce oznaczało to, że ciężarną pracodawca mógł zwolnić z dnia na dzień bez żadnych konsekwencji. Do 1977 roku nie istniało pojęcie molestowania seksualnego w miejscu pracy i kobiety, które go doświadczały nie miały żadnych podstaw prawnych, by dochodzić swoich praw przed sądem. Do 2010 roku kobiety płaciły wyższe składki za takie samo ubezpieczenie zdrowotne niż mężczyźni.

Grafiki promocyjne:

Zdjęcia: Maciej Grochala/ Sukces jest Kobietą

MUA/ stylizacja: Wojciech Kozub/ Sukces jest Kobietą

Grafika: Michał Karaś/ Sukces jest Kobietą

Produkcja: Aneta Zadroga/ Sukces jest Kobietą

Kierowniczka projektu: Dagmara Wójcik-Jędrzejewska

Realizacja: ZESPÓŁ Grupy Medialnej LIFESTYLE: Franek Mazur. Łukasz Frydel, Michał Wójcik, Przemysław Jędrzejewski, Magdalena Dzik-Kordas, Go Jarema, Dagna Starowieyska,  MILEK Design, plan zdjęciowy – Centrum Praskie KONESER, Hotel MOXY.

Źródła badań i statystyk:

Raport „Rosnąca siła kobiet – kobiety na rynku pracy” zrealizowano przez CubeResearch na zlecenie Bigram i THINKTANK.

Raport Hays Poland „Kobiety na rynku pracy 2022”.

Dane Głównego Urzędu Statystycznego oraz Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.

Książka Melindy Gates: „Moment zwrotny. Jak kobiety rosną w siłę i zmieniają świat”.

KONSTYTUCJA RP:

„Kobieta i mężczyzna w Rzeczypospolitej Polskiej mają równe prawa w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i gospodarczym. Kobieta i mężczyzna mają w szczególności równe prawo do kształcenia, zatrudnienia i awansów, do jednakowego wynagradzania za pracę jednakowej wartości, do zabezpieczenia społecznego oraz do zajmowania stanowisk, pełnienia funkcji oraz uzyskiwania godności publicznych i odznaczeń”.

FAKTY Z RYNKU PRACY W POLSCE:

Kobiety w Polsce stanowią około 52 proc. ogółu ludności w wieku 15 lat i więcej. Wśród osób aktywnych zawodowo jest ich blisko 45 proc. Wśród biernych zawodowo – 62 proc. I dość smutna statystyka – od 2016 roku spada aktywność zawodowa Polek. Pracuje lub aktywnie szuka pracy zaledwie 63 proc. z nich. To jeden z najgorszych wyników w Europie.

Ogólnopolska Kampania Społeczna #ToTylkoPłeć – #SiłaKobietBiznesu to pierwsza w Polsce kampania mająca zwracać uwagę na problem i mówić głośno o ciągle obecnej dyskryminacji kobiet na rynku pracy ze względu na płeć. W kampanii udział biorą skuteczne przedsiębiorczynie – prezeski, dyrektorki i właścicielki firm, które nie zgadzają się na nierówne traktowanie w biznesie. Przedsiębiorczynie jednoczą siły, aby pokazać, że biznes to nie rodzaj żeński czy męski, a kompetencje, wiedza, doświadczenie i pasja. Sukces zaś nie powinien być definiowany przez płeć.

Kampania społeczna #ToTylkoPłeć to inicjatywa polskich bizneswomen, które, we współpracy z Centrum Praw Kobiet, chcą zwrócić uwagę na nadal istniejące nierówności ze względu na płeć na polskim rynku pracy.

Kampanii patronuje Urszula Nowakowska, prezeska Fundacji Centrum Praw Kobiet. O prawa kobiet zaczęła upominać się ponad 30 lat temu. Gdy tworzyła Centrum Praw Kobiet, nie miała nawet pojęcia, ile wyzwań przed nią. A jednak nie ustaje, natura „pomagaczki” na to nie pozwala. – Płeć niestety cięgle odgrywa dużą rolę, jeśli chodzi o rynek pracy. Kobiety już na rozmowie często spotykają się z dyskryminacyjnym podejściem, z pytaniami, z którymi mężczyźni nie mają do czynienia: czy są mężatkami, czy planują dzieci – zauważa Urszula Nowakowska. – Kobiety zarabiają mniej, rzadziej awansują, są mniej promowane na wyższych stanowiskach – dodaje.

Ta rzeczywistość zainspirowała polskie praktyczki biznesu do realizacji kampanii. – Kto, jak nie aktywne przedsiębiorczynie wie lepiej, jak statystyki z raportów i badań rynku pracy wyglądają w praktyce. One same niejednokrotnie przebijały szklany sufit, musiały udowadniać, że są tak samo kompetentne, jak ich koledzy, że zasługują na takie samo, a nawet wyższe wynagrodzenie – podkreśla Aneta Zadroga, twórczyni projektu SUKCES JEST KOBIETĄ, który od dekady prezentuje dobre praktyki w biznesie. – Postanowiłyśmy przypomnieć głośno o istniejących nierównościach, z nadzieją i przekonaniem, że za kilkanaście lat, będą one tylko przykrym wspomnieniem. Dopóki tak się nie stanie, będziemy mówić głośno o tym, co na rynku pracy należy zmienić!

Twarzami kampanii, które zaangażowały się w działania na rzecz wyrównywania szans i możliwości kobiet w sferze zawodowej, są: Dominika Kolmaga, Justyna Dziedzic-Wińska, Justyna Grondke-Trąbska, Patrycja Bartosz-Burdiak, Sabina Obwiosło-Budzyń, Paulina Piliszek, Marta Omachel i prezeska Centrum Praw Kobiet Urszula Nowakowska.

Kobieta częścią majątku męża

Kobiety na świecie poświęcają na nieodpłatną pracę 2 razy więcej czasu niż mężczyźni.

W 113 krajach świata nie ma przepisów, które wprowadzałyby obowiązek równej płacy kobietom i mężczyznom wykonującym taką samą pracę.

W 18 krajach na świecie mężczyźni w świetle prawa mogą zabronić żonie pracy zarobkowej.

W 7 krajach świata nie ma gwarantowanej zapłaty za urlop macierzyński.

W Kamerunie kobieta, która chce podjąć pracę zarobkową, musi posiadać na to zgodę męża.

W Liberii po śmierci męża kobieta nie tylko nie ma żadnych praw do jego majątku, ale też jest uznawana za jego część.

W Czadzie i Nigrze kobieta potrzebuje zgody męża, by móc otworzyć konto w banku.

W Jemenie kobieta nie może opuścić domu bez pozwolenia męża.

Ale, dyskryminacja kobiet w sferze zawodowej i zarobkowej to nie tylko destynacje odległe od Polski kulturowo, jak Afryka czy Bliski Wschód. Do 1977 również w Niemczech kobieta do założenia własnego konta w banku potrzebowała zgody męża. Do 1973 konta w banku kobieta nie mogła założyć w… Stanach Zjednoczonych. A kartę kredytową wydaną na własne imię i nazwisko w USA kobieta może posiadać dopiero od 1974 roku.

Pozostańmy chwilę w Stanach. Do 1978 roku kobieta nie miała gwarancji zatrudnienia w przypadku zajścia w ciążę. W praktyce oznaczało to, że ciężarną pracodawca mógł zwolnić z dnia na dzień bez żadnych konsekwencji. Do 1977 roku nie istniało pojęcie molestowania seksualnego w miejscu pracy i kobiety, które go doświadczały nie miały żadnych podstaw prawnych, by dochodzić swoich praw przed sądem. Do 2010 roku kobiety płaciły wyższe składki za takie samo ubezpieczenie zdrowotne niż mężczyźni.

Pokutujący stereotyp Matki Polki

Konstytucja RP mówi tak: „Kobieta i mężczyzna mają w szczególności równe prawo do kształcenia, zatrudnienia i awansów, do jednakowego wynagradzania za pracę jednakowej wartości, do zabezpieczenia społecznego oraz do zajmowania stanowisk”.

A jak wygląda praktyka na polskim rynku pracy? Ponad trzy czwarte rodaków uważa, że miejsce kobiety jest w domu, przy dzieciach. Od 2016 roku spada aktywność zawodowa Polek. Pracuje lub aktywnie szuka pracy zaledwie 63 proc. z nich. To jeden z najgorszych wyników w Europie. Dane statystyczne wykazują też większe bezrobocie wśród kobiet niż mężczyzn.

- Niestety, pozycja kobiety w biznesie jest znacznie słabsza od pozycji mężczyzny. Co za tym idzie, kobiety potrzebują więcej motywacji i otuchy. Często się zdarza, że potrzebująca wsparcia wstydzi się o nie poprosić – zauważa Dominika Kolmaga, właścicielka TAX TODAY i podkreśla, jak ważne jest wzajemne wsparcie i inspiracja. – Dlatego dzielmy się swoimi successstories, fuckupstories, pokazujmy innym, podobnym nam, może słabszym, a może bardziej doświadczonym, że biznes ma prawdziwe ludzkie oblicze. Że czasem coś się udaje, a czasem wręcz przeciwnie. Jeśli dziś wydaje Ci się, że Twoja historia nic nie wniesie, mylisz się. Zawsze znajdzie się osoba, która po jej przeczytaniu poczuje ulgę albo nabierze wiatru w żagle!

Większość obowiązków związanych z funkcjonowaniem rodziny w dalszym ciągu częściej spoczywa na barkach kobiet, co powoduje, że pracują na dwa etaty – w pracy i w domu. Dwie trzecie Polaków jako czynnik utrudniający awans kobiet wskazuje społeczne przyzwyczajenie do tego, że to mężczyźni zajmują wysokie stanowiska w hierarchii zawodowej.

- Obserwuję bacznie to, co się dzieje wokół. Nawet nie mówię o kwestiach fundamentalnych, jak prawo do własnego zdania i wyboru, które są nam w tym kraju kobietom ewidentnie zabierane. Bardziej chodzi mi o kobiety, które na pozór wydają się silne i samodzielne, ale tkwią w przekonaniach i stereotypach na swój temat. Widzę to też w swoim otoczeniu. Mam wrażenie, że realizują nie tyle swoje cele, co oczekiwania innych wobec nich. Bardzo chciałabym to zmienić, dodać kobietom – już w wieku dziewczęcym – siły i zachęcić je do prawdziwego spojrzenia w siebie, zawalczenia o siebie – zauważa Sabina Obwiosło-Budzyń, współzałożyciel firmy Space4trade Sp. z o.o., zajmującej się organizacją targów międzynarodowych i dodaje – A przecież coraz więcej kobiet aplikuje na stanowiska inżyniera budowy, kierownika robót czy kierownika budowy. I te kobiety są bardzo dobrze przygotowane do takich funkcji. Jak się już decydują na studia budowlane i je kończą, to mają świadomość z czym ten zawód się wiąże. Taka praca musi sprawiać im przyjemność i muszą czuć, że się w niej realizują. Co raz większy udział kobiet w tego typu zawodach to naprawdę dobry trend.

Bądź grzeczna, bo tak wypada!

Niestety, jak pokazują statystyki, kobiety zajmujące wysokie stanowiska nie są wolne od negatywnych doświadczeń. 53 proc. kobiet natrafiło na przeszkody w karierze. Specjalistki i menedżerki częściej od swoich kolegów doświadczają sytuacji, w których o ich szansach zawodowych decydują stereotypy, nieuświadomione uprzedzenia lub dyskryminujące praktyki.

- Na świecie jest mnóstwo uzdolnionych, wspaniałych kobiet, które boją się wyjść ku swoim marzeniom, bo utożsamiają się z zasłyszanymi stereotypami, siedząc wśród swoich obaw. Obawy te rosną niekiedy z nimi od dziecka, gdy ciągle słyszą „bądź grzeczna,” „dziewczynce nie wypada.” Wyrastają w poczuciu, że powinny być układne, ciche, bo tego od nich świat wymaga – mówi Patrycja Bartosz-Burdiak, Prezes Zarządu Orbis Cannabis Sp. z o.o., prawniczka. - A przecież, jeśli kobieta chce dojść do wymarzonego celu, to jest w stanie w tym dążeniu przyłożyć się i dać z siebie sto procent. Natura obdarzyła kobiety wyjątkową umiejętnością planowania, łączenia różnych dziedzin życia w każdym aspekcie, zarówno zawodowym, jak i domowym. Do tego należy dołączyć empatię, czułość, delikatność, rozwagę w działaniu – zaznacza.

Tymczasem badania są bezwzględne, kobiety pełniące w firmach role kierownicze, jako przeszkodę wskazują negatywne i krzywdzące opinie na temat tzw. „kobiecego stylu zarządzania”, stereotypowo postrzeganego jako zbyt emocjonalny, z nadmierną skłonnością do kompromisów i brakiem posłuchu wśród podwładnych.

Jednak praktyczki wiedzą z doświadczenia, że te przekonania to pokutujące stereotypy. – Skuteczna kobieta biznesu rozumie cel, do którego chce dążyć. Ma wizję i wierzy w to, co robi i co chce osiągnąć. Pokora, cierpliwość, uczciwość, umiejętność słuchania – to wszystko działa na naszą korzyść. Wymaga więcej od siebie, ale potrafi stawiać granice – podkreśla Marta Omachel, twórczyni i założycielka firmy M ART – projektowanie wnętrz.

Niestety, wieloletnie budowane poczucie niższej wartości oraz otoczenie myślące stereotypowo i krzywdząco, utrudniają Polkom kariery. – To, co nam potrafi przeszkadzać to przede wszystkim brak poczucia własnej wartości i kompleksy – one sprawiają najczęściej, że wątpimy we własne możliwości. Wspomniałam również o otoczeniu, uważam, że ludzi w najbliższym otoczeniu należy dobrać tak, aby pomagali nam w naszym własnym rozwoju. Mam bardzo wielu znajomych, ale zdarzało mi się również wchodzić w toksyczne relacje, które próbowały podcinać mi skrzydła lub czerpać ze mnie energię. Kiedy znajdujemy w sobie tę siłę, która pozwala odciąć tego typu znajomości to nasza uwaga skupia się na tym, co jest dla nas najważniejsze – zauważa Justyna Grondke-Trąbska, twórczyni, założycielka i właścicielka marki „Aesthetic”.

Umiejętności i osiągnięcia, a nie płeć!

Według Bilansu Kapitału Ludzkiego, projektu badawczego Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości i Uniwersytetu Jagiellońskiego, kobiety w Polsce realnie zarabiają o 30 proc. mniej niż mężczyźni, częściej też pracują w niepełnym wymiarze, a pandemia przysporzyła im jeszcze więcej obowiązków związanych z domem i opieką nad dziećmi.

A przecież, jak zauważają i podkreślają bohaterki Kampanii #ToTylkoPłeć: Współczesne kobiety są znakomicie wykształcone, niezależne, otwarte na świat, praca zawodowa ma dla nich duże znaczenie. Bardzo często jest tak, że są lepiej wykształcone, mają lepsze kwalifikacje i predyspozycje do danego stanowiska niż mężczyźni.

- Nie zmienia to jednak faktu, że do tej pory nie udało im się osiągnąć takiej pozycji, jak mężczyznom. Może wynika to z uwarunkowań kulturowych (ale ile można hołdować takim poglądom? W końcu mamy XXI wiek!), może z tego, że kobiety zawsze były traktowane jako te słabsze, tzw. „gorsza płeć”. Chciałabym, żeby kobiety w sferze zawodowej traktowane były na równi z mężczyznami i aby oceniano je na podstawie ich wiedzy, umiejętności i osiągnięć zawodowych, a nie według płci – mówi Paulina Piliszek, współwłaścicielka MYONI Group w segmencie nieruchomości premium. Ma również praktyczne rady w tym zakresie. – Uważam, że kobietom powinno stworzyć się dogodne warunki pracy, a one odwdzięczą się z nawiązką. Przede wszystkim, radziłabym postawić na budowanie zrównoważonego zespołu, składającego się zarówno z kobiet, jak i mężczyzn, niedyskryminowanie kobiet, pokonanie niechęci pracodawców do zatrudniania kobiet na wyższych stanowiskach, zaufanie kwalifikacjom zawodowym kobiet, inwestowanie w szkolenia dla kobiet, różnego rodzaju programy mentoringowe – wylicza.

Według raportu OECD kobiety bardziej niż mężczyźni są narażone na kryzys. Spadek kosztów na cele społeczne bardziej dotyka kobiety, ponieważ to one pełnią funkcje opiekuńcze, np. odrabiają lekcje z dziećmi, kiedy są zamknięte szkoły. Na rynku pracy kobiety też tracą. Przede wszystkim przez stereotyp, że to mężczyzna utrzymuje rodzinę.

A jednak, w czasie kryzysu, to kobiety poszerzają swoją wiedzę i zdobywają nowe kwalifikacje, reagując na potrzeby i zmiany rynku. Prawie połowa kobiet objętych badaniem THINKTANK i BIGRAM w ostatnich dwóch latach rozwinęła swoje kompetencje w posługiwaniu się mediami społecznościowymi, a niemal dwie piąte w obszarze cyfrowym. Kobiety mają pełną świadomość tego, że transformacja cyfrowa dzieje się tu i teraz.

- Kobiety są wszechstronne i nie robią z tego problemu! (śmiech). Są niesamowite w robieniu wielu spraw naraz, zajmowaniu się domem, pracą, swoim rozwojem, wychowywaniem dzieci – zauważa Justyna Dziedzic-Wińska, założycielka i prezeska firmy Arcus Medical Polska. – Kobiety, które znam i z którymi współpracuję potrafią dostosować się do zmieniających się warunków, szukają nowych przestrzeni dla siebie. Każda z nich (w tym ja), przeszła trudną drogę, aby znaleźć komfortowe dla siebie miejsce, gdzie ważne są umiejętności i dialog, a nie tylko płeć. Kobiety w Polsce wykonują o wiele cięższą i dłuższą pracę niż mężczyźni do osiągnięcia swojej stabilizacji zawodowej. Potrzeba też dużo samozaparcia, aby nie rezygnować ze swoich planów – zaznacza.

- Trzeba być asertywnym i zwyczajnie robić swoje. Jest faktem, że kobiety mają trudniej – tu nie mam wątpliwości. Czasami mam wrażenie, że nawet jesteśmy „karane” za prowadzenie działalności, choć nie dosłownie, rzecz jasna – mówi Monika Chajęcka, właścicielka kilku firm, w tym Welcomefinance. – Zawsze znajdzie się ktoś, kto chciałby coś wytknąć, a jednocześnie nie zawsze jest pewność, z czego to się bierze. Wydaje mi się, że może to mieć źródło w męskiej chęci pokazania siły, wyższości – dodaje.

Jak zauważają bohaterki kampanii #ToTylkoPłeć, ważne jest nie tylko mówienie o nierównościach, ich piętnowanie i postulaty zmian. Ważne jest działanie u podstaw i wiele zależy od samych kobiet tworzących biznesowe imperia i odnoszących sukcesy zawodowe.

- Na koniec mam specjalny apel dla kobiet o tzw. „niewciąganie drabiny” – te, którym się udało osiągnąć wysoką pozycję w firmie, niech wspierają swoje współpracownice, podwładne – dodaje Paulina Piliszek. – Pozbądźmy się myślenia, że skoro ja musiałam do wszystkiego dojść sama swoją ciężką pracą, to żadnej kobiecie nie pomogę, niech przejdzie to samo, co ja. Dziewczyny, to nie ma sensu, pomagajmy sobie nawzajem, a świat, również ten zawodowy, będzie lepszy!

Grafiki promocyjne:

Zdjęcia: Maciej Grochala/ Sukces jest Kobietą

MUA/ stylizacja: Wojciech Kozub/ Sukces jest Kobietą

Grafika: Michał Karaś/ Sukces jest Kobietą

Produkcja: Aneta Zadroga/ Sukces jest Kobietą

Kierowniczka projektu: Dagmara Wójcik-Jędrzejewska

Realizacja: ZESPÓŁ Grupy Medialnej LIFESTYLE: Franek Mazur. Łukasz Frydel, Michał Wójcik, Przemysław Jędrzejewski, Magdalena Dzik-Kordas, Go Jarema, Dagna Starowieyska,  MILEK Design, plan zdjęciowy – Centrum Praskie KONESER, Hotel MOXY.

Źródła badań i statystyk:

Raport „Rosnąca siła kobiet – kobiety na rynku pracy” zrealizowano przez CubeResearch na zlecenie Bigram i THINKTANK.

Raport Hays Poland „Kobiety na rynku pracy 2022”.

Dane Głównego Urzędu Statystycznego oraz Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.

Książka Melindy Gates: „Moment zwrotny. Jak kobiety rosną w siłę i zmieniają świat”.

Dowodzi tego eksperyment przeprowadzony przez badaczy z Medical School Hannover (Niemcy) i University Hospital Zürich (Szwajcaria). Wykazali oni, że wahania hormonów u kobiet pozostawiają pamięć roboczą, spostrzegawczość i sposób rozumowania nietkniętymi. Wyniki swojej pracy opublikowali w czasopiśmie „Frontiers in Behavioral Neuroscience.”

Dlaczego kobieta gotuje zupę w trzech garnkach? BO TAAAK!

Wokół hormonalnych huśtawek u kobiet narosło już wiele krzywdzących mitów i dowcipów. Praca niemiecko-szwajcarskiego zespołu to już kolejna publikacja, przecząca powszechnym teoriom na temat wpływu cyklu menstruacyjnego na funkcje poznawcze kobiety. Wprawdzie jest kilka artykułów, które je potwierdzają, ale najnowsza praca dowodzi, że tak naprawdę opisują on zjawiska nieistniejące (anegdotyczne, przypadkowe) albo wyniki badań na bardzo małych grupach (np. 10 kobiet.)

Autorzy pracy w „Frontiers in Behavioral Neuroscience” podkreślają zresztą, że większość opublikowanych wcześniej badań nie potwierdziła znaczącego i trwałego związku między wahaniami hormonów płciowych a funkcjami poznawczymi kobiet.

Warto tu też pamiętać, że badanie takich związków jest dodatkowo utrudnione ze względu na naturę wahań poziomu hormonów płciowych w organizmie kobiety. Dlaczego? Przykładowo: wprawdzie co do zasady poziom estrogenów w fazie jajeczkowania jest wyższy niż tuż przed miesiączką, niemniej jednak jest bardzo wiele pań, które mają wyższy poziom estrogenów właśnie przed miesiączką, a nie w czasie owulacji.

Metodologia badania

Do swojego eksperymentu badacze początkowo włączyli grupę prawie 100 kobiet, jednak część z nich ostatecznie zostało wykluczonych z uwagi na niektóre problemy zdrowotne, które mogły wpływać albo na poziom hormonów płciowych, albo na funkcje poznawcze. Z badania wykluczono także karmiące matki i ciężarne, pracujące na zmiany czy przyjmujące środki antykoncepcyjne. Ostatecznie w badaniu wzięło udział 68 ochotniczek z Niemiec i Szwajcarii w wieku 18-40 lat.

W kolejnych fazach cyklu menstruacyjnego mierzono ochotniczkom poziomy hormonów: estrogenów, progesteronu i testosteronu, a ponadto rozwiązywały one szereg testów sprawdzających ich funkcje poznawcze związane z działaniem kory przedczołowej.

Rezultaty

Okazało się, że zmiany hormonalne w ciele kobiet nie wpływały na ich funkcje poznawcze. Zdarzało się, że w trakcie jednego cyklu u niektórych ochotniczek obserwowano nieznaczne pogorszenie którejś z funkcji poznawczych, np. podzielności uwagi albo pamięci roboczej, jednak w kolejnym cyklu nie miało to już miejsca. Stąd badacze uznali, iż przyczyny tego zjawiska były inne niż hormony.

- Jako specjalista medycyny reprodukcyjnej i psychoterapeuta często mam do czynienia z kobietami, które odnoszą wrażenie, że cykl menstruacyjny wpływa na ich poziom dobrostanu i funkcjonowania poznawczego – mówi główna autorka badania prof. Brigitte Leeners.

- Nie wykazano jednak, by zmiany hormonalne zachodzące podczas cyklu menstruacyjnego miały jakikolwiek związek z funkcjami poznawczymi. Być może są wyjątki od tej reguły, ale generalnie funkcje poznawcze kobiet nie ulegają zakłóceniu w trakcie cyklu menstruacyjnego – dodaje.

A co z emocjami?

Ochotniczki wypełniały też testy dotyczące emocji, jednak badacze świadomie wykluczyli te wyniki z publikacji, jako że głównym celem ich badania było sprawdzenie funkcji poznawczych. Trzeba zatem poczekać na kolejną publikację.

Tymczasem warto zwrócić uwagę, że naukowcy badali w testach czynności, za które odpowiedzialna jest kora przedczołowa. Jest ona odpowiedzialna w dużej mierze za działanie pamięci roboczej, planowanie ruchów i działań, rozważanie ich konsekwencji, ale wpływa także hamująco na spontaniczne i często gwałtowne stany emocjonalne.

Ograniczenia badania

Autorzy przyznają, że choć badana przez nich grupa kobiet była większa niż w wielu innych badaniach, to jednak warto podobny eksperyment przeprowadzić na co najmniej 100-osobowej grupie. Ponadto ich eksperyment dotyczył dwóch cykli, zatem trzeba sprawdzić, czy podobne rezultaty uzyskałoby się w większej liczbie cykli menstruacyjnych.

Dlaczego warto sprawdzać ewentualną zależność między hormonami płciowymi a funkcjami poznawczymi? Nie można zapominać, że istniała teoria, która uzasadniała podawanie kobietom zaraz po menopauzie estrogenów w celu zmniejszenia ryzyka demencji. Teoria ta została obalona w randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą i placebo, jednak wciąż nie jest jasne, na ile i czy w ogóle hormony płciowe wpływają na nasze funkcje poznawcze. Jeśli zostanie dobitnie wykazane, że np. estrogeny na funkcje poznawcze nie wpływają, można liczyć więc nie tylko na koniec seksistowskich uwag i dowcipów, ale i poszukiwanie skutecznej terapii zapobiegającej demencji.

Źródło: http://journal.frontiersin.org/article/10.3389/fnbeh.2017.00120/full

Justyna Wojteczek (www.zdrowie.pap.pl), PAP Zdrowie

„Nasze badania dotyczyły jego, jak młodzież opowiada o przemocy werbalnej i o bullyingu (prześladowaniu w szkole). Chcieliśmy zobaczyć, czy inwektywy są dostosowywane do odbiorcy i czy w zależności od sytuacji mają one odmienne zadania” – mówi w rozmowie z PAP dr Mikołaj Winiewski z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Z badań wynikło m.in., że chłopcy spotykają się z innymi inwektywami niż dziewczynki. Wyniki ukazały się w czasopiśmie „School Psychology International”.

O ile dziewczyny spotykały się najczęściej z inwektywami dotyczącymi ich intelektu (obraźliwe określenia odnoszące się do czyjejś głupoty i tego, że nie daje sobie rady), o tyle chłopcy mieli najczęściej styczność z inwektywami związanymi z seksualnością (m.in. określenia dotyczące organów płciowych, czynności seksualnych czy orientacji seksualnej) – wynikło z badań.

„W tym okresie rozwoju inne rzeczy są bolesne dla chłopców, a inne – dla dziewczyn” – komentuje dr Winiewski.

Tłumaczy, że dla dziewcząt takim newralgicznym punktem jest poczucie sprawczości – to, że czują się zdolne, mądre, coś potrafią. „Jeśli usłyszą od kogoś, że są głupie, albo że nie dadzą sobie z czymś rady, mogą mieć poczucie, że odbiera się im tę sprawczość. I dlatego jest to dla nich tak bolesne” – mówi psycholog.

Wyzwiska dotyczące chłopców odnoszą się z kolei do sfery seksualności. „Może to wynikać z etapu rozwoju, w którym jest wtedy młodzież” – komentuje psycholog. Wyjaśnia, że to moment, w którym chłopcy dowiadują się o swojej seksualności, a hormony w nich buzują. Dopiero budują pewność swojej seksualności, a kwestionowanie jej może być odbierane jako atak.

„Jedną z funkcji przemocy werbalnej jest budowanie hierarchii” – mówi dr Winiewski. I komentuje, że u młodzieży jest moment, kiedy dziewczęta spędzają więcej czasu z dziewczętami, a chłopcy – z chłopcami. „Hierarchie w grupach chłopców i dziewcząt są budowane w inny sposób. A to poniekąd sprawia, że i używane tam inwektywy są inne i pełnią nieco inne funkcje” – interpretuje wyniki dr Winiewski.

„Nasze badania pokazują, że młodzież wyłapuje pewną strukturę społeczną. I dostosowuje do niej swój obraźliwy język” – zaznacza naukowiec.

Psycholog tłumaczy, że z badań można wyciągnąć pewne wnioski dotyczące tego, jak przeciwdziałać skutkom bullyingu. Jego zdaniem inne działania mogą się okazać skuteczne u dziewczynek, a inne – u chłopców. „Ścieżki powinny być tu różne” – mówi.

Podaje przykład, że u dziewczyn ważniejsze mogą się okazać działania nastawione na przywracanie poczucia sprawczości. A u chłopców – działania związane z budowaniem pewności swojej seksualności, m.in. w ramach zajęć w ramach edukacji seksualnej.

Badanie przeprowadzono w kilku mazurskich szkołach – gimnazjach i liceach. Część badanych dostała zadanie, by napisać, co mogło spotkać Kacpra, który wrócił smutny ze szkoły. A druga część badanych dostała analogiczne zadanie, tylko bohaterką była Ada. Chodziło o to, żeby zobaczyć, z jakimi trudnymi sytuacjami spotykają się w szkole dziewczyny, a z jakimi – chłopaki. „Zdecydowana większość historii dotyczyła bullyingu, przemocy rówieśniczej. Tylko kilka – relacji uczeń-nauczyciel” – podsumowuje dr Winiarski.

A drugie zadanie polegało na tym, by badani wymienili brzydkie słowa i inwektywy, z jakimi najczęściej się ostatnio spotkali. „Prosiliśmy o 10 inwektyw, ale część uczniów sobie poużywała i wypisała znacznie więcej, niż ich o to prosiliśmy” – uśmiecha się dr Winiewski.

Naukowcy podzielili inwektywy na różne kategorie: obraźliwe (np. wulgarne określenie na „idź stąd sobie bardzo szybko”), seksualne (związane z organami płciowymi i zachowaniami seksualnymi, orientacją seksualną), ksenofobiczne (odwołujące się do obcych grup, np. etnicznych – Romów, Niemców, Turków), związane z intelektem (np. idiotka, dureń), dehumanizujące (np. świnia) albo odwołujące się do wyglądu, fizyczności (np. że ktoś jest źle ubrany lub nieatrakcyjny fizycznie).

W odpowiedziach młodzieży najczęściej pojawiały się inwektywy seksualne i intelektualne (po 30 proc. wszystkich odpowiedzi), a rzadziej – ksenofobiczne, dehumanizujące, dotyczące wyglądu czy obraźliwe.

W badaniach oprócz dr. Winiewskiego brały udział Magdalena Świder – która pisała na ten temat pracę magisterską, a także dr Magdalena Budziszewska z UW.

Autorka: Ludwika Tomala, PAP – Nauka w Polsce

Utrata rodziców i Auschwitz

W 1942 obydwoje rodziców aresztowano, Anita nigdy więcej ich nie zobaczyła. Zostali zamordowani, prawdopodobnie ich szczątki leżą pod Lublinem. 17-letnia Anita ze starszą siostrą Renate zostały w sierocińcu we Wrocławiu jeszcze przez kilka miesięcy. Pracowały w papierni, gdzie potajemnie podrabiały dokumenty, by umożliwić ludziom wyjazd do Francji. Bały się, ale nie zamierzały też ot tak poddać się. Jak wielokrotnie powtarzała Anita: – Nie mogłam zaakceptować, że zostanę zabita za to, jaka się urodziłam. Postanowiłam więc dać nazistom lepszy powód.

„Papiery” zrobiły też dla siebie i we wrześniu podjęły próbę ucieczki. Nie udało się, obie siostry zostały aresztowane i wysłane do Auschwitz po pięciu miesiącach w więzieniu. Miały szczęście, że jechały tam jako więźniarki, a nie Żydówki – a więc za przestępstwo, a nie za tożsamość. W pierwszym przypadku jechały bowiem transportami więziennymi (osobno), a w drugim trafiłyby do wagonów na bydło i – niemal na pewno – szybko skończyłyby w komorze gazowej.

Wiolonczela uratowała jej życie

Kategoria więzienna przy transporcie nie była jedynym szczęśliwym przydziałem Anity. Gdy upokorzona, rozebrana do naga, ogolona i ze świeżo nadanym numerem obozowym stała przez inną więźniarką Auschwitz, ta – z obowiązku – spytała, co Anita robiła przed pojmaniem. Gdy odpowiedziała, że grała na wiolonczeli, usłyszała oddech ulgi spisującej jej kobiety. – Grałaś na wiolonczeli? Fantastycznie, więc będziesz żyć.

I żyła, bowiem w obozie zagłady funkcjonowała powołana niedługo wcześniej Mädchenorchester von Auschwitz, czyli orkiestra dziewczęca. Od 1943 przyjmowano do niej również kobiety pochodzenia żydowskiego i tam właśnie trafiły obie siostry Lasker. Dzięki temu ominęły je roboty fizyczne i mogły liczyć na utrzymanie przy życiu przez oprawców. W zamian grały marsze przy porannym wyprowadzaniu więźniów do pracy oraz podczas wieczornych powrotów. W niedziele zabawiały muzyką nazistowskich oficerów.

Koncert dla Mengele

Pewnego dnia do celi przyszedł sam Josef Mengele. Nie odezwał się, tylko skinął na Anitę, dotąd zajętą wydłubywaniem wszy z koleżanki. W pierwszej chwili była sparaliżowana, w końcu z jego laboratorium dochodziły potworne krzyki, a ludzie stamtąd często nie wracali. Ale teraz wskazał tylko na jej instrument. Poszła za nim pokornie. W gabinecie kazał zagrać „Traumerei” Schumanna. Gdy skończyła, machnął ręką, by odeszła. Nie podziękował, wszak nie uznawał Żydów za ludzi, a jednak jej talent cenił.

Sam Mengele do dziś gra istotną rolę w życiu Anity Lasker-Wallfisch, w pewnym sensie nie dając jej spokoju. – Jego rolą było przeszukiwanie transportów w poszukiwaniu bliźniąt. Gdy je znajdował, prowadził na nich eksperymenty tak długo, aż umierały. I człowiek, który robił coś takiego, znał dzieła Schumanna. To tajemnica nazistowskich liderów: jak z pozoru normalny, wykształcony człowiek, może dopuścić się tak niskich rzeczy. Ale kiedy ludzie pytają mnie, jak się z tym czuję, ja nic nie czuję. Myślę jedynie o tym, jak kuriozalna jest ta sytuacja. Jednak Mengele nie odebrał mi radości z Schumanna czy „Traumerei” – wspominała Lasker-Wallfisch podczas przy okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu w 2014 roku.

Zbyt dużo, by to opisać

Choć wiele najokrutniejszych wydarzeń w Auschwitz Anita oglądała niejako „z boku”, to była od początku do końca świadoma celu obozu. Bo choć pod koniec 1944 roku obie siostry trafiły do oferującego znacznie gorsze warunki obozu Bergen-Belsen, to różnice w obu obozach sprowadzały się do jednego: – W Auschwitz ludzi systematycznie mordowano, w Bergen-Belsen jedynie umierali – wspomina wiolonczelistka.

W drugim obozie Anita również grała na wiolonczeli, wspólnie z 11 innymi kobietami. W kwietniu 1945, na trzy miesiące przed 20. urodzinami, doczekała się wyzwolenia. Wyjechała do Belgii, później do Londynu. Szczęśliwie wyszła za mąż i stworzyła rodzinę, ma dwójkę dzieci. Jest współzałożycielką English Chamber Orchestra i wprowadziła swojego syna w świat muzyki klasycznej. Pozostała uznaną artystką, ponieważ nie pozwoliła, by doświadczenia z czasów nazistowskich odebrały jej radość. – Muzyki nie można zniszczyć. Niemcy zniszczyli tak wiele, ale muzyka jest niezniszczalna – mówi z satysfakcją Anita.

I choć od muzyki się nie odwróciła, to doświadczenia obozowe nie dawały jej spokoju. Przez ponad 40 lat nie rozmawiała o swoich przeżyciach z nikim z rodziny i aż do 1994 unikała powrotu do Niemiec. Gdy wreszcie otworzyła się, nie tylko zaczęła często odwiedzać Niemcy, ale też wydała książkę „Inherit the Truth”, by pomóc przekazać historię i nie dopuścić do powtórzenia tamtych wydarzeń.

Ludobójstwo zaczyna się niewinnie

Na regularne spotkania z młodzieżą przybywały tysiące osób. Dla niej rozmowa z młodymi jest ważna, ponieważ przyczyny holokaustu wciąż istnieją we współczesnym społeczeństwie. – Rasizm nie odszedł, niestety. Dlatego jako członkowie rasy ludzkiej jesteśmy za siebie współodpowiedzialni. Nikt nie przychodzi na świat z łatką nadczłowieka lub podczłowieka. To my wprowadzamy te określenia – mówi Anita Lasker-Wallfisch.

Dla niej niemiecki antysemityzm też nie zaczął się drastycznie. – Miałam wtedy osiem lat. Miałam właśnie zetrzeć tablicę, gdy jedno z dzieci powiedziało „nie dawaj gąbki żydówce”. To było dawno, ale nigdy tego nie zapomnę. Później zaczęto na mnie pluć na ulicy, a określenie zmieniło się na „brudna żydówka”. Nie rozumiałam co się dzieje, musiałam po prostu zaakceptować swoją odmienność. Musiałam przyjąć do wiadomości, że nie byłam członkinią rasy panów – wspomina Lasker-Wallfisch w swojej książce.

Gdy miała 12 lat, nie było już możliwości, by dłużej uczyła się grać na wiolonczeli, ponieważ dla „aryjskich” nauczycieli uczenie żydowskiego dziecka mogło oznaczać kłopoty. Rodzicom udało się załatwić korepetycje w Berlinie, u ostatniego żyjącego tam nauczyciela-Żyda. Nawet to nie trwało długo.

Znacznie ciężej zrobiło się w 1938 roku, gdy miała lat 13. 9 listopada doszło do tzw. Nocy Kryształowej, a więc pierwszego tak wielkiego pogromu na ziemiach niemieckich. Oddajemy teraz głos naszej Bohaterce, która w swoich wspomnieniach tak przywołuje wydarzenia od listopada 1938 do września 1939:

„[...] Pomniejszy urzędnik w niemieckiej ambasadzie w Paryżu został zastrzelony przez Żyda, młodego mężczyznę imieniem Herschel Grynszpan. Ten incydent doprowadził do «spontanicznego gniewu obywateli Niemiec», jak ujęła to wtedy prasa, opisując pierwszy duży pogrom ery nazistowskiej. Wydarzenie posłużyło za wymówkę, by uwolnić najgorsze instynkty u pożytecznych chuliganów realizujących politykę rządu. Synagogi płonęły, żydowskie sklepy i domy były niszczone i szabrowane, a prywatne domy napadane i dewastowane. Większość mężczyzn pochodzenia żydowskiego aresztowano, a określenie obóz koncentracyjny weszło do słownika.

Kristallnacht to było coś w rodzaju próby generalnej. Test. Jak daleko możemy się posunąć? Gotowość tłumu, by atakować bezbronnych ludzi, była dla nazistów zielonym światłem. Nie było już ograniczeń w tym, co można było robić Żydom i stało się boleśnie jasne, że nie można było zostać w Niemczech. Pomimo rozpaczliwych prób wyjazdu, z dnia na dzień ucieczka stawała się coraz trudniejsza. Granice zamknięte, a problemy przy ich przekroczeniu stawały się prawie niemożliwe do pokonania. Sami Niemcy też utrudniali, tak bardzo chcieli się nas pozbyć. By się wydostać, trzeba było płacić. Wielu ludziom się to nie udało i to bynajmniej nie z braku pieniędzy. Moja rodzina zalicza się do tej grupy.

W miejscach publicznych zaczęto wywieszać znaki zakazujące Żydom wstępu. Zabroniono nam posiadania radioodbiorników, nakazano oddać rowery. Do imion musieliśmy dodawać człon Sara lub Izrael. Na ubraniach musieliśmy nosić żółtą gwiazdę. I tak dalej. Wreszcie wybuchła wojna i byliśmy już w pułapce.” [własne tłumaczenie z „Inherit the Truth”]

Kto dla pani jest ideałem kobiety – polityka?
Na pewno taką osobą, którą bardzo poważam i zawsze uważałam za wspaniałą, była Izabela Jaruga-Nowacka. Była osobą, dla której równość ludzi w ogóle, nie tylko kobiet, była wartością bardzo ważną. Bardzo sprawnie, umiejętnie, z olbrzymią determinacją, potrafiła realizować tę wartość w praktyce.

Skoro jesteśmy przy autorytetach. Jak pani ocenia wpływ  Margaret Thatcher w polityce, ale pod kątem kobiet, które tą dziedziną życia społecznego chcą się zajmować?
Jest na pewno ikoną dla wielu osób. Była polityczką liberalną ekonomicznie, a z drugiej strony konserwatywną społecznie. Była osobą ważną dla Europy, działania jej rządów pozostawiły bardzo znaczące piętno na współczesnej polityce.

Co pani myśli o sytuacji zawodowej kobiet w Polsce? Wszelkie badania i statystyki wskazują, że, pomimo równych, a nawet większych kwalifikacji, ciągle zarabiają mniej i awansują trudniej. Co możemy zrobić?
Na początek, nie pozostaje mi nic innego jak zgodzić się z tym, co zostało powiedziane. Na pewno przemiany w kulturze i świadomości społecznej są takimi, które następują bardzo wolno. Przekonywanie, argumentowanie, doświadczanie, pokazywanie pozytywnych wzorców, powinno być działaniem na rzecz zmiany. Ale niezbędne są też zmiany w prawie, bo prawo ma także swą funkcję kulturotwórczą. Zmiany prawa będą przyśpieszały te procesy. Ze względu na szczególną sytuację kobiet, która wynika też z obiektywnych biologicznych przesłanek: połogu, okresu okołoporodowego, mamy inny od mężczyzn punkt widzenia. Nasz interes w rywalizacji z mężczyznami na rynku pracy musi być odzwierciadlany w polityce i w prawie. Inaczej kobiety nigdy nie będą traktowane równoprawnie. Obecna sytuacja nie służy nikomu. Także mężczyznom.

Kobieta mając do spełnienia kilka ról – partnerki, żony, matki, pracownika, nie dostaje wsparcia od państwa, aby godzić te wszystkie role.
Właśnie o to chodzi. Nawet prawa, które byłyby równe w wielu zakresach dla kobiet i mężczyzn, nie stanowią o równości faktycznej, czyli o równości szans, w momencie, kiedy kobieta ma dodatkową rolę do spełnienia w społeczeństwie, opiekę nad małym dzieckiem. W tym czasie, kobieta traci swoje zawodowe szanse. Wraca do pracy, dostaje te same lub mniejsze pieniądze, albo nie może już wrócić, bo jej miejsce jest zajęte. Dla przedsiębiorców to też jest trudna sytuacja. Dlatego należy dostrzec tu rolę państwa, którego zadaniem powinno być rekompensowanie kobietom strat, jakie ponoszą na rynku pracy. Bo różnorodność na rynku pracy, w tym także różnice między kobietami a mężczyznami, to także wartość uruchamiająca mechanizm innowacyjności, stymulująca aktywność, przedsiębiorczość.

Cały materiał znajduje się w 16. majowo – czerwcowym wydaniu EksMagazynu.

W Polsce w dalszym ciągu zdarzają się podobne przypadki, chociaż Sąd Najwyższy, w uchwale z 2009 r. stwierdził, że wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony wyłącznie z powodu osiągnięcia przez niego wieku emerytalnego stanowi bezpośrednią dyskryminację ze względu na wiek i pozostawił samemu zainteresowanemu pracownikowi decyzję, co do konkretnej chwili zrealizowania tego prawa. Teoretycznie więc pracodawcy nie mogą traktować osiągnięcia wieku emerytalnego jako łatwego sposobu na pozbycie się niewygodnego z jakichś powodów pracownika. Niestety, wielu przedsiębiorców broni się również przed zatrudnianiem osób znajdujących się w trakcie 4-letniego okresu ochronnego, czyli wtedy, kiedy pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikom, którym brakuje do osiągnięcia wieku emerytalnego czterech lub mniej lat.

Zdaniem 60% dorosłych Polek i Polaków wiek wpływa również na wysokość zarobków osób na tym samym stanowisku. Wskazują tak badania przeprowadzone na potrzeby projektu Równe Traktowanie Standardem Dobrego Rządzenia, realizowanego przez biuro pełnomocniczki rządu ds. równego traktowania, Agnieszkę Kozłowską-Rajewicz. W badaniu tym, przeprowadzonym w listopadzie i grudniu 2011 roku przez Centrum Ewaluacji i Analiz Polityk Publicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego wzięło udział 1715 osób w wieku 18-65 lat. Duża część respondentek i respondentów (29%) reprezentuje pogląd, że pracownice i pracownicy w Polsce wolą w miejscu pracy nie ujawniać swojego wieku. Zdaniem 23% osób wiek jest ukrywany przed współpracownikami, natomiast 21% uważa, że wiek jest trzymany w tajemnicy z obawy przed nieprzychylną reakcją przełożonego. Niechęć do ujawniania swojego wieku może być spowodowana obawami przed mobbingiem lub nierównym dostępem do szkoleń czy awansów. Badania przeprowadzone w Małopolsce wśród pracowników dowodzą, że mobbing jest najczęstszym rodzajem nierównego traktowania na rynku pracy w stosunku do osób starszych. Sytuacja ta dotyczy prawie 31% kobiet i 25% mężczyzn powyżej 45 roku życia. Skutki takich zachowań mogą być poważne i odbić się na stanie zdrowia pracownika.
Postawę dyskryminacyjną wobec starszych pracowników może tłumaczyć (ale nie usprawiedliwiać) opinia pracodawców na ich temat. Znajdziemy ją w opracowanych przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości „Wstępnych standardach zarządzania wiekiem w przedsiębiorstwach” (www.zarzadzaniawiekiem.pl; www.parp.gov.pl). Według niej cechuje ich: niższy poziom wykształcenia, brak znajomości języków obcych oraz umiejętności obsługi komputera, niechęć do uczenia się i problemy z przyswajaniem wiedzy, problemy zdrowotne, ograniczona sprawność fizyczna, mała komunikatywność oraz mało wydajna, wolna praca. Opinia taka jest niewątpliwie krzywdząca dla większości starszych pracowników, dlatego promowanie idei zarządzania wiekiem oraz pozytywnego wizerunku starszych pracowników mogłyby przyczynić się do poprawy sytuacji osób starszych na rynku pracy oraz przynieść korzyści polskim przedsiębiorstwom. Tym bardziej, że przedłużenie wieku emerytalnego do 67-go roku życia spowodowało, iż 50-latkowie są dopiero
w połowie swojego życia zawodowego.

Niewidoczni?
Ale zdarzyło się nieszczęście. Żona Waldka zmarła na raka, a on został sam. Z rentą w wysokości 500 zł miesięcznie. Bez kogoś, kto utrzymałby gospodarstwo domowe w całości. – Nigdy nie byłem dobrym organizatorem, więc jak zabrakło Janiny (żony – przyp. red.), wszystko się posypało – mówi starszy mężczyzna. Próbował się czymś zająć, znaleźć pracę, w końcu był murarzem, więc coś tam potrafił. – Ale starego nikt do roboty nie weźmie. Ma młodych, co zrobią taniej i szybciej. A, że gorzej, kogo to dziś obchodzi? – wzdycha Waldek. Pracy nie było, a renta nie starczała na czynsz i leki, które musiał zażywać na serce. Wyprowadził się na stancję do pobliskiego miasta.

Mieszka tam już od dwóch lat. Wynajmuje malutki pokoik na poddaszu, żywi się u księży w przytułku dla bezdomnych, albo w MOPSie. Pieniądze, które zostaną po opłaceniu czynszu, idą na leki. – Czasami człowiek myśli, że lepiej byłoby nie doczekać tej starości. Bo stary nikomu nie jest potrzebny. I żyje tylko dlatego, że musi. Ludzie przechodzą obok, a jak na ciebie patrzą, to tak, jak byś był przezroczysty – mówi z wyrzutem mężczyzna.

Pani Anna ma 81 lat. Pochodzi z Krakowa. Fizycznie jest sprawną osobą, porusza się bez problemu, ale ma inne zmartwienia. Niedowidzi i niedosłyszy, często łapie się na tym, że nie rozumie wielu rzeczy, nawet będąc w zwykłym sklepie, do którego dotarcie jest już nie lada wzywaniem. – Młody starego nie zrozumie, nie wytłumaczy i nie pomoże, co najwyżej może się śmiać, że ktoś nie da rady wejść po schodach, bo właśnie padał deszcz i jest za ślisko. To mi się zdarza co kilka dni – uśmiecha się starsza kobieta, która, jak podkreśla, tylko pogodą ducha broni się przed niezrozumieniem ludzi. – Życie dziś jest coraz trudniejsze dla staruszków, bo świat poszedł bardzo do przodu. Ledwie nauczyłam się korzystać z przenośnego telefonu, a co dopiero inne rzeczy. Ktoś powinien pamiętać, że starzy ludzie też żyją, a nie są eksponatami w muzeum – ironizuje. Bo, jak mówi, tylko trochę ironii jej jeszcze zostało. To dbra broń przed światem.

Cały reportaż „Przezroczyści” znajdziecie w najnowszym numerze EksMagazynu – do kupienia w Empikach w całej Polsce oraz w e-wydaniu – do kupienia w naszym sklepie internetowym.

Gejom mówimy „nie”

Maciek ma 33 lata. Urodził się w małej podlaskiej miejscowości. Zawsze dobrze się uczył, bo zamiast ganiać za piłką z kolegami, czytał książki, chodził do biblioteki i uczył się na kolejne klasówki. Odkąd w wieku 13 lat dostał swój pierwszy komputer, wiedział, że jego praca będzie jakoś związana z tym urządzeniem. I tak się też stało. Maciek skończył liceum, poszedł na studia i znalazł dobrą pracę blisko domu. Wszystko było pięknie. Do czasu.

- Mam jeden mankament, który utrudnia bardzo życie w małej miejscowości, gdzie każdy wie o każdym wszystko – uśmiecha się młody mężczyzna. – Jestem gejem. Nigdy nie miałem dziewczyny, nigdy nie chodziłem na randki, nie jestem już ojcem co najmniej dwójki dzieci, jak większość moich znajomych ze szkoły. Nie pasuję do otoczenia – przyznaje Maciek.

Do takiego samego wniosku doszedł były szef Maćka. Na jednym z wyjazdów integracyjnych, podczas suto zakrapianej imprezy, wśród współpracowników mężczyzny rozgorzała dyskusja na temat mniejszości seksualnych. – Choć trudno to nazwać dyskusją. Były to niewybredne uwagi na temat homoseksualistów. Poczułem się nimi bardzo dotknięty i stanąłem w obronie tego, kim jestem. Oczywiście nie przyznałem się wtedy. Ale od tamtego wieczoru moja tajemnica ciążyła mi coraz bardziej – opowiada Maciek. – Aż pewnego dnia wysłałem do wszystkich, łącznie z szefem maila, w którym poinformowałem po pierwsze o tym, że jestem gejem, a po drugie, że odchodzę z pracy. Od szefa usłyszałem tylko, że to dobra decyzja, bo dla takich ludzi jak, ja w firmie nie ma miejsca. Spakowałem się w jeden dzień, tydzień później byłem już w Warszawie, u znajomych. Pracę znalazłem w ciągu miesiąca. Od razu na rozmowie poinformowałem przyszłego pracodawcę, że jestem homoseksualistą. Nie zrobiło to na nim żadnego wrażenia. Powiedział, że nie obchodzi go to, z kim sypiam, byle bym nie robił tego w godzinach pracy. Jestem w tej firmie do dziś – mówi grafik.

Rodzicom Maciek nigdy nie powiedział o swojej orientacji seksualnej, ale to taka tajemnica Poliszynela w jego rodzinie. – Oni nie pytają, ja nie muszę kłamać. Myślę, że zdają sobie sprawę z tego, że nigdy się nie ożenię i nie dostarczę im wnuków – uśmiecha się Maciek. – Dlaczego tak myślę? Kiedy mój ojciec, który całe życie przepracował w fabryce mebli i całe życie o gejach wiedział tylko tyle, że to chorzy zboczeńcy, powiedział ostatnio podczas rodzinnego obiadu, że każdy ma prawo żyć i kochać, jak chce, dotarło do mnie, że przed najbliższymi coming out nie jest konieczny – wyznaje młody mężczyzna. – Szkoda, że nie wszyscy ludzie są w stanie wytłumaczyć sobie różnorodność tak, jak mój tata – dodaje.

I 100 tysięcy nie pomoże

Praca, nawet nie taka, w której można się realizować, ale często jakakolwiek, jest dla wielu osób celem bardzo trudnym do osiągnięcia. Z wielu przyczyn. Na przykład z powodu sześćdziesiątki na karku.

- Jakbym wiedział, że te sto tysięcy to tak mało na życie, tobym nie wziął odprawy. Jak człowiek ma mniej pieniędzy, to je umie wydawać. Jakoś to wszystko idzie wtedy łatwiej, sprawniej, a i odłożyć coś można. Jak dostanie za dużo, to przepływają przez palce jak woda – mówi były hutnik spod Krakowa. Pana Wiesława poznaliśmy przed ponad rokiem, kiedy stracił pracę. Nie chciał wtedy rozmawiać. – Później napiszecie, że jestem nieudacznikiem, bo przepuściłem sto tysięcy – mówił. – A to nie tak, że wydaliśmy z żoną te pieniądze, one po prostu rozeszły się szybciej, niż się spodziewaliśmy.

Mężczyzna dostał blisko 100 tys. zł odprawy w krakowskiej Hucie im. Sendzimira, w której w 2009 i 2010 przeprowadzono zwolnienia grupowe. Zakład się wówczas modernizował, a zbędni pracownicy odchodzili, za sporą odprawą, która zależała głównie od czasu przepracowanego w zakładzie.

Pan Wiesław mieszka na obrzeżach krakowskiej Nowej Huty w 45-metrowym mieszkaniu spółdzielczym. Przepracował w hucie ponad 30 lat swojego życia. Dziś jest, jak o sobie mówi, panem pod sześćdziesiątkę. Jak odchodził z pracy, dostawał prawie 3 tys. na rękę. Żona nigdy nie pracowała. Dzieci już na swoim. Z odprawy się ucieszył. – Żona powiedziała: „Bierz, a później coś znajdziesz. Później cię zwolnią, bo mają młodszych i lepszych”, więc złożyłem wniosek – opowiada pan Wiesław.

Pieniądze szybko się rozeszły. Na początek trzeba było wykupić mieszkanie – bo jak długo można mieszkać w nie swoim. Później przyszła kolej na urządzenie. Po 10 tysięcy dla dzieci i jakiś lepszy samochód, bo ten opel, którym jeździli, to potrafił się zepsuć na środku skrzyżowania w mieście… I tak ze stu tysięcy po pół roku zrobiło się 10 tys. zł. Wtedy przyszedł czas na działanie.

– Człowiek łatwo się do dobrego przyzwyczaja, ale trzeba myśleć o przyszłości – zauważa pan Wiesław. I opowiada, że kiedy pieniądze z odprawy się rozeszły, przypomniał sobie, że trzeba poszukać pracy. Zapisał się do pośredniaka, ale tam pojawiała się jedna oferta miesięcznie i to zanim się dodzwonił do jakiegoś pracodawcy, była już nieaktualna. – Szukałem w gazetach. Dzwoniłem, umawiali mnie na wizyty – opowiada mężczyzna. – Ubrany jak na jakieś święto chodziłem na te spotkania. A tam mówili o rzeczach, których nie rozumiałem, krzywo patrzyli, żem taki stary. Raz, czy dwa to mi nawet w biurze powiedzieli, że się nie nadaję, bo lata nie te i źle się prezentuję… I to do jakiej roboty – stróża nocnego, albo zwykłego chłopa na budowie…

Pan Wiesław szukał długo. Ponad pół roku. – Nawet ulotki poszedłem już rozdawać, bo pieniędzy było coraz mniej, a do emerytury daleko. A ja zdrowy chłop jestem, nie jednego dwudziestolatka przegonię w robocie – wzdycha. W końcu zadzwoniła do niego jedna z firm, do której syn pomógł mu wysłać CV – szukali ochroniarza. – Zdziwiłem się, bo to ze trzy miesiące do tyłu było. Ale poszedłem na spotkanie. Dostałem tę pracę, ale, wie pani, zrozumiałem przez te pół roku, że staremu ciężko się u nas żyje. Nawet jeśli chciałby pracować, to nie ma lekko. Ale ja tam się nie zrażam, powtarzam sobie, że jak nie tu, to gdzie indziej, i jak widać, działa – uśmiecha się mężczyzna. Dziś już nie bezrobotny.

Zaczęło się od porwania

Większość z ponad 20 tys. Romów żyjących w Polsce nie ma pracy i korzysta z pomocy społecznej. To przyczynia się do ich społecznego wykluczenia. Według ostatniego badania przeprowadzonego dwa lata temu, ponad połowa Romów mieszkających na przykład w Małopolsce, nigdy nie pracowała, jakiekolwiek zajęcie miała jedynie co 10 osoba. Co piąty obywatel romskiego pochodzenia ma wykształcenie zawodowe, a średnim może pochwalić się tylko 4 proc.

Inga pochodzi spod Tarnowa. Jest bezrobotna. W dodatku jest Romką, co utrudnia jeszcze znalezienie pracy. To stwierdzenie jest niepoprawne politycznie, dlatego nikt głośno nie powie Indze, że nie da jej pracy, bo jest Cyganką, a jak wiadomo, na Cyganów liczyć nie można, ale Inga czuje, że ma to spore znaczenie. Uwielbia kwiaty i umie z nich wyczarować wszystko. Tera się cieszy, bo na warsztatach uczy się profesjonalnych zasad bukieciarstwa. – Nie myślałam, że układanie kwiatów może być pracą. Może mi to przynosić nie tylko przyjemność, ale i korzyści. Może nawet, jak skończę kurs, to ktoś mnie zatrudni, jak zwykłego, dobrego pracownika – wzdycha młoda kobieta.

Inga bierze udział w projekcie „Romska droga do pracy”. Pieniądze pochodzą z unijnych środków, a cel to przygotowanie kilkuset Romów z Małopolski i Podkarpacia do samodzielnego szukania pracy. Są też staże dla najbardziej aktywnych. – Poza pomocą w odnalezieniu się na rynku, ważna jest poprawa wizerunku Romów i ich integracja ze społecznościami lokalnymi – podkreśla Anna Wieczorek, jedna z koordynatorek projektu prowadzonego wspólnie przez Uniwersytet Łódzki, UEK z Krakowa oraz Centrum Aktywizacji Zawodowej Romów.

- Początki były trudne. Najpierw nikt nie chciał z nami rozmawiać, bo byliśmy obcy w tej zamkniętej społeczności – wspomina Marcin Stańczak z Uniwersytetu Łódzkiego. – Nikt też nie podchodził poważnie do tego, co proponowaliśmy – dodaje, i wspomina jedną z przygód, która przydarzyła się organizatorom szkoleń zawodowych w Małopolsce. – Wysłaliśmy po grupę mężczyzn autokar, który miał ich dowieźć na miejsce spotkania. Nie zjawiali się przez kilka godzin, więc zadzwoniłem, żeby spytać, co się stało. Okazało się, że mężczyźni porwali pojazd! – opowiada.
– Jak to porwali? – pytamy.
– Wsiedli i poprosili kierowcę o kurs do innego miasta, bo jeden z nich miał tam akurat coś do załatwienia. Kierowca oczywiście się zgodził, bo trudno odmówić z czterdziestu rosłym mężczyznom – uśmiecha się Stańczak.

Podobnych przygód było więcej, ale kiedy do współpracy udało się uczelniom zaprosić organizacje i liderów romskich, bariera braku zaufania zaczęła powoli znikać. – Musieliśmy ich przekonać, że nie chcemy ingerować w ich odrębność. Nie chcemy się też narzucać. Chcemy doradzać, odpowiadać na pytania i pomagać w tych dziedzinach, w których sami Romowie poproszą o pomoc – wyjaśnia Stańczak.

Rekrutację chętnych do znalezienia pracy prowadzono już w Krośnicy, Ochotnicy Górnej, Nowym Targu, Krakowie, Mielcu, Tarnowie i Krośnie. Na każde ze spotkań z pracodawcami przychodziło po kilkadziesiąt osób. – Pomoc w szukaniu pracy to doskonały pomysł. Bo wśród Romów bezrobocie, obok niskiego poziomu edukacji, to największy problem – ocenia pełnomocnik wojewody małopolskiego ds. mniejszości zawodowych Elżbieta Mirga-Wójtowicz. – Przez pracę Romowie mogą się integrować, a to zmniejsza negatywne stereotypy i nietolerancję – zaznacza.

Inga o stereotypach i nietolerancji wie sporo. – Nie raz widziałam zdziwione spojrzenia, kiedy pojawiałam się na rozmowie kwalifikacyjnej i starałam się o pracę, jak każdy inny człowiek. Dopiero na tych warsztatach popatrzyli na mnie, jak na pracownika, a nie Cygankę, która na pewno okradnie, albo po kilku dniach rzuci pracę – wyznaje. – Ale na szczęście się da – uśmiecha się.