„Nasze badania dotyczyły jego, jak młodzież opowiada o przemocy werbalnej i o bullyingu (prześladowaniu w szkole). Chcieliśmy zobaczyć, czy inwektywy są dostosowywane do odbiorcy i czy w zależności od sytuacji mają one odmienne zadania” – mówi w rozmowie z PAP dr Mikołaj Winiewski z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Z badań wynikło m.in., że chłopcy spotykają się z innymi inwektywami niż dziewczynki. Wyniki ukazały się w czasopiśmie „School Psychology International”.

O ile dziewczyny spotykały się najczęściej z inwektywami dotyczącymi ich intelektu (obraźliwe określenia odnoszące się do czyjejś głupoty i tego, że nie daje sobie rady), o tyle chłopcy mieli najczęściej styczność z inwektywami związanymi z seksualnością (m.in. określenia dotyczące organów płciowych, czynności seksualnych czy orientacji seksualnej) – wynikło z badań.

„W tym okresie rozwoju inne rzeczy są bolesne dla chłopców, a inne – dla dziewczyn” – komentuje dr Winiewski.

Tłumaczy, że dla dziewcząt takim newralgicznym punktem jest poczucie sprawczości – to, że czują się zdolne, mądre, coś potrafią. „Jeśli usłyszą od kogoś, że są głupie, albo że nie dadzą sobie z czymś rady, mogą mieć poczucie, że odbiera się im tę sprawczość. I dlatego jest to dla nich tak bolesne” – mówi psycholog.

Wyzwiska dotyczące chłopców odnoszą się z kolei do sfery seksualności. „Może to wynikać z etapu rozwoju, w którym jest wtedy młodzież” – komentuje psycholog. Wyjaśnia, że to moment, w którym chłopcy dowiadują się o swojej seksualności, a hormony w nich buzują. Dopiero budują pewność swojej seksualności, a kwestionowanie jej może być odbierane jako atak.

„Jedną z funkcji przemocy werbalnej jest budowanie hierarchii” – mówi dr Winiewski. I komentuje, że u młodzieży jest moment, kiedy dziewczęta spędzają więcej czasu z dziewczętami, a chłopcy – z chłopcami. „Hierarchie w grupach chłopców i dziewcząt są budowane w inny sposób. A to poniekąd sprawia, że i używane tam inwektywy są inne i pełnią nieco inne funkcje” – interpretuje wyniki dr Winiewski.

„Nasze badania pokazują, że młodzież wyłapuje pewną strukturę społeczną. I dostosowuje do niej swój obraźliwy język” – zaznacza naukowiec.

Psycholog tłumaczy, że z badań można wyciągnąć pewne wnioski dotyczące tego, jak przeciwdziałać skutkom bullyingu. Jego zdaniem inne działania mogą się okazać skuteczne u dziewczynek, a inne – u chłopców. „Ścieżki powinny być tu różne” – mówi.

Podaje przykład, że u dziewczyn ważniejsze mogą się okazać działania nastawione na przywracanie poczucia sprawczości. A u chłopców – działania związane z budowaniem pewności swojej seksualności, m.in. w ramach zajęć w ramach edukacji seksualnej.

Badanie przeprowadzono w kilku mazurskich szkołach – gimnazjach i liceach. Część badanych dostała zadanie, by napisać, co mogło spotkać Kacpra, który wrócił smutny ze szkoły. A druga część badanych dostała analogiczne zadanie, tylko bohaterką była Ada. Chodziło o to, żeby zobaczyć, z jakimi trudnymi sytuacjami spotykają się w szkole dziewczyny, a z jakimi – chłopaki. „Zdecydowana większość historii dotyczyła bullyingu, przemocy rówieśniczej. Tylko kilka – relacji uczeń-nauczyciel” – podsumowuje dr Winiarski.

A drugie zadanie polegało na tym, by badani wymienili brzydkie słowa i inwektywy, z jakimi najczęściej się ostatnio spotkali. „Prosiliśmy o 10 inwektyw, ale część uczniów sobie poużywała i wypisała znacznie więcej, niż ich o to prosiliśmy” – uśmiecha się dr Winiewski.

Naukowcy podzielili inwektywy na różne kategorie: obraźliwe (np. wulgarne określenie na „idź stąd sobie bardzo szybko”), seksualne (związane z organami płciowymi i zachowaniami seksualnymi, orientacją seksualną), ksenofobiczne (odwołujące się do obcych grup, np. etnicznych – Romów, Niemców, Turków), związane z intelektem (np. idiotka, dureń), dehumanizujące (np. świnia) albo odwołujące się do wyglądu, fizyczności (np. że ktoś jest źle ubrany lub nieatrakcyjny fizycznie).

W odpowiedziach młodzieży najczęściej pojawiały się inwektywy seksualne i intelektualne (po 30 proc. wszystkich odpowiedzi), a rzadziej – ksenofobiczne, dehumanizujące, dotyczące wyglądu czy obraźliwe.

W badaniach oprócz dr. Winiewskiego brały udział Magdalena Świder – która pisała na ten temat pracę magisterską, a także dr Magdalena Budziszewska z UW.

Autorka: Ludwika Tomala, PAP – Nauka w Polsce

Kieszonkowe na start

Wielu rodziców zastanawia się czy kieszonkowe jest dobrym sposobem na naukę zarządzania pieniędzmi. Tymczasem, im wcześniej zaczniemy wdrażać dziecko w kwestie związane z gospodarowaniem finansami, tym lepiej. – Warto jednak pamiętać, że przekazywanie pociechom nawet niewielkich sum musi wiązać się z rozmową na temat planowanych wydatków, oszczędzania oraz przyjęciem określonych zasad – tłumaczy Małgorzata Konopka Idea Expert, Związek Firm Doradztwa Finansowego (ZFDF). – Należy uświadomić dziecku wartość pieniędzy i wskazać, jakie ma możliwości w dysponowaniu nimi. Warto ustalić, że część otrzymywanej kwoty może przeznaczać na drobne przyjemności, a resztę będzie systematycznie odkładało na wspólnie uzgodniony cel, np. nowy rower, rolki czy wymarzoną grę. W ten sposób dziecko zrozumie, że musi planować swoje wydatki, by funduszy starczyło mu na wszystko. Nasza pociecha nauczy się nie tylko cierpliwości i znaczenia oszczędzania, ale też będzie odczuwała satysfakcję z zakupionej własnymi siłami rzeczy – dodaje ekspert.

Kiedy zacząć finansową edukację?

Eksperci podkreślają: dobre nawyki wyniesione z dzieciństwa znacząco wpływają na powodzenie w dorosłym życiu. Współcześnie często mówi się o tym, że obecni seniorzy bywają naiwni nabierając się na, z pozoru atrakcyjne, oferty pożyczek czy inwestycji, czego przykładem może być głośna afera Amber Gold. Co więcej, przyczyn obecnego kryzysu gospodarczego specjaliści upatrują w powszechnym braku wiedzy i nieumiejętnego dysponowania swoimi finansami. Warto więc dbać o edukację ekonomiczną przyszłych pokoleń. Niestety aż 6% Polaków nie czuje potrzeby podejmowania kwestii finansów ze swoimi pociechami. Jednak, aby w przyszłości dzieci nie miały trudności z zarządzaniu gotówką należy włączać je do rozmów o planowaniu domowego budżetu, organizowaniu wydatków i oszczędzaniu. – Pieniądze nie powinny być tematem tabu w rodzinie. Brak rozmowy lub unikanie jej może bowiem spowodować, że dziecko będzie odczuwać negatywne emocje związane z planowaniem wydatków – mówi dr n. med. Jarosław Strzelec, ordynator Kliniki Psychiatrycznej i Terapii Uzależnień Inventiva w Tuszynie k. Łodzi. – Ludzie często miewają problemy ze szczerą rozmową o finansach, ponieważ chęć bogacenia się bywa odbierana pejoratywnie. Tymczasem każdy z nas dąży do stabilności finansowej, która gwarantuje poczucie bezpieczeństwa i komfort psychiczny. Przykład idzie z góry, dlatego warto pokazywać dziecku, że pieniądze są jedynie narzędziem w dążeniu do upragnionych celów.

Profesjonalne zajęcia z finansów dla dzieci

Rodzice nierzadko mają trudności z wytłumaczeniem dziecku, jak istotne jest przyszłościowe podejście do kwestii finansów. Z myślą o nich powstały zajęcia edukacyjne prowadzone przez profesjonalistów. Najpopularniejszymi programami dedykowanymi najmłodszym są Szkolne Kasy Oszczędności. Tego typu zajęcia zainicjowano już w 2000 szkołach w Polsce, docierając do 150 tysięcy dzieci. Ich celem jest nauka samodzielnego zarządzania finansami oraz zrozumienie roli pieniądza. SKO kładą nacisk na podnoszenie wiedzy ekonomicznej oraz praktyczną umiejętność oszczędzania. – Jest to dobre rozwiązanie dla rodziców, którzy chcą, by ich pociechy nauczyły się samodzielnego gospodarowania pieniędzmi. Podstawą jest solidna wiedza, ale też dobre wprowadzenie dzieci w zawiłości inwestowania i gromadzenia funduszy, które nie zniechęci ich i pokaże świat finansów w zrozumiały dla nich sposób. Praktyczna wiedza musi być podawana w przystępny sposób i wielokrotnie powtarzana. – podkreśla Małgorzata Konopka, Idea Expert, ZFDF.

Karta pre-paid zamiast gotówki

W ofertach wielu banków można znaleźć produkty finansowe skierowane do dzieci. Stosunkowo popularne są konta osobiste połączone z kartą płatniczą, z których potrafi już korzystać niemal 24% najmłodszych. – Innym wygodnym rozwiązaniem są np. karty typu pre-paid. Można na nich ustalić limit, bądź wpłacić dowolną kwotę pieniędzy. Nie wymagają posiadania konta w danym banku a ich założenie nie wiąże się z podpisaniem jakiejkolwiek umowy – tłumaczy Jarosław Sadowski, Główny Analityk filmy Expander, ZFDF. – Tego typu karty to doskonałe rozwiązanie dla dzieci wyjeżdżających na kolonie bądź obozy. Są powszechnie akceptowane, a nasza pociecha nie musi się martwić o gotówkę. W razie potrzeby można też przelać dodatkowe fundusze. Karty pre-paid oferują praktycznie takie same możliwości jak standardowe karty płatnicze, jednak nie można na nich zrobić debetu. W większości banków za wydanie takiej karty trzeba zapłacić ok. 20 zł, ale później korzystanie jest już zwykle bezpłatne. – Dobrym rozwiązaniem jest także przelewanie kieszonkowego na rachunek oszczędnościowy dziecka. Dla naszej pociechy będzie to bowiem nauka rozsądnego zarządzania finansami, ponieważ umożliwia wspólne analizowanie wydatków i ustalanie celów. Dzięki temu możemy sugerować dziecku, z czego warto zrezygnować, by szybciej odłożyć większą sumę pieniędzy. – sugeruje Jarosław Sadowski, Expander, ZFDF.