Róże, rododendrony, paprocie czy azalie to kilka roślin, które lubią kwaśną ziemię. Chcąc cieszyć się pięknymi i zdrowymi kwiatami trzeba włożyć w ich uprawę nieco pracy i poświęcić sporo czasu. Dlatego warto ułatwiać sobie tę pracę, jak tylko się da. Okazuje się, że zużyte liście herbaciane świetnie sprawdzą się w roli nawozu.

Wystarczy podczas przesadzania roślin wyłożyć spód doniczki fusami po czarnej herbacie. Jeśli niedawno zmieniałaś doniczki i nie przygotowałaś takiego nawozu, to nic nie szkodzi, ponieważ można również co jakiś czas podlać ulubione rośliny niewypitym lub pozostałym naparem po herbacie.

Warto tylko pamiętać, aby napar był delikatny i nie zawierał dodatków takich jak cukier, miód, owoce lub aromaty. Herbaciany nawóz sprawdzi się zarówno u roślin doniczkowych, jak i gruntowych.

Działanie herbaty

Tajemnica nawozu herbacianego tkwi w teinie, która podnosi kwasowość gleby. Rośliny hodowane w takiej ziemi będą odpowiednio wzmocnione, a ich liście zyskają głębszy odcień zieleni. Podlewanie herbatą utrzymuje na dłużej wilgotność, dlatego warto zastosować ten trik przed wyjazdem. Herbata dostarcza także potrzebnych do prawidłowego wzrostu składników odżywczych.

Źródło: 38 PR

Silni lokalną produkcją

Dlatego właśnie jajka do porannej jajecznicy czy wieczornego tatara pochodzą od lokalnych ozdobnych niosek, które cieszą oko gości. Podobnie jest z ziołami i przyprawami – świeża mięta czy rozmaryn są pielęgnowane na miejscu, wyłącznie naturalnymi sposobami. Owoce sezonowe także pochodzą z własnej uprawy. To gwarancja nie tylko świeżości i jakości. Za każdym z tych kroków stoi cenny zamysł: produkcja własna Pałacu Mortęgi skraca łańcuch dostaw, zmniejszając ślad węglowy. Nawet jeśli coś nie powstaje w samym kompleksie pałacowym, z pomocą przychodzą sąsiedzi. Produkty w restauracji – sery, mięsa, miody i inne specjały – pochodzą od lokalnych dostawców z Warmii i Mazur. Pałac opracował również własną recepturę warzenia piwa, pozbawioną „ulepszaczy”, by zapewnić jego świeżość.

Ciekawa intencja towarzyszy lokalnemu mini zoo. Owszem, ma ono zabawiać odwiedzających (a alpaki Olaf i Nel roztopią nawet najtwardsze serce!), ale również służyć podopiecznym. Konie, kozy i owce mają do dyspozycji zielone łąki, na których mogą się wypasać, dzięki czemu nie trzeba sięgać po kosiarki. To z kolei jest spójne z ideą parku okalającego Pałac Mortęgi od zachodu i południa. Mówimy o ponad 4 hektarach przestrzeni utrzymanej w stylu angielskim, a więc z ograniczoną ingerencją człowieka. Pielęgnacja może i jest ograniczona, za to każdy odwiedzający ma tu coś do odkrycia. A gdy lato robi się zbyt gorące, niemal cały park oferuje schronienie w cieniu, co idealnie współgra z chłodem wód pobliskiej Sandeli.

Jeszcze nie jesteś? Bądź bardziej eko!

Choć mówimy o chronionym historycznie zabytku, Pałac Mortęgi ewoluuje, by pomóc tworzyć kawałek lepszego świata. Już na wstępie Gości wita obszerny zielony skwer z drzewami ozdobnymi. Dlaczego nie parking? Parkingi są rozlokowane dyskretnie wokół, by uniknąć efektu „wyspy ciepła”. Rezultat jest jasny: tu króluje zieleń. Nie tylko dosłowna, ponieważ Pałac Mortęgi oferuje gościom „zielone” stacje ładowania aut elektrycznych. A jeśli ktoś własnego środka transportu nie ma, dla grup organizowany jest transfer.

Każdy z tych kroków może wydawać się mały, ale stoi za nimi głęboki sens. Podobnie jest z prowadzoną przez Pałac kampanią edukacyjną na rzecz działań proekologicznych. Co prawda w menu wciąż znajdziemy lokalne mięsa i ryby, jednak goście są zachęcani do skosztowania przysmaków diety roślinnej. Ponadto, promowane są dobry recykling i ograniczenie stosowania plastiku – to działania, w których Pałac Mortęgi ma już niemałe doświadczenie. Jeśli ktoś poczuje chęć zmiany nawyków, czekają na niego rowery, dzięki którym można zjeździć okolicę i spalić kilka nadmiarowych kalorii. A może wystarczy spacer po parku?

Zrobić tak, by wszyscy wygrali

Może się wydawać, że wszystko to mało. Nie bez racji – lwia część wysiłków na rzecz środowiska jest niezauważalna dla odwiedzającego. Wszyscy znamy pewnie elektroniczne karty umożliwiające wstęp do pokoju czy włączenie telewizora w hotelu. A czy myślimy o analizach, jakich dokonuje sam hotel? W Pałacu Mortęgi układ i zasadność oświetlenia podlegają obserwacji. Świetliki niwelują potrzebę sztucznego światła za dnia, a nocą ruchy gości decydują o tym, gdzie jest potrzebne zużycie energii. Skoro o zużyciu mowa, przejście na energooszczędny system doprowadziło do ogromnej redukcji.

Podobne zabiegi decydują o procesie gospodarowania żywnością – od zamówienia po podanie do stołu – by możliwie unikać marnotrawstwa. Nie inaczej jest z wodą, odpadami i innymi zasobami, którymi trzeba gospodarować. W Mortęgach mamy do czynienia z synergią: efekt ma być korzystny dla środowiska, odwiedzających i samego Pałacu. Czy tak jest? Sprawdź koniecznie!

Warto zwrócić na niego uwagę, ponieważ rzadko zdarzają się tak kompletne rozwiązania dla palących pytań: o nasze bezlitosne zaśmiecanie środowiska i ekologię. I choć pierwsza ekspozycja odbyła się w USA, Zero Waste Bistro to pomysł rodem z Helsinek. To kooperacja promująca fińskie podejście do zrównoważonego rozwoju.

Zaprojektowany przez Lindę Bergroth lokal jest w całości stworzony z recyklingu i może również w komplecie zostać poddany dalszemu recyklingowi. Ozdobne niebieskie ściany to tektura (w dużym uproszczeniu), a blat wspólnego stołu jest stworzony z tworzywa durat, które powstaje z odpadów przemysłowych i naturalnych barwników, zapewniających efektowną kolorystykę. To nie tylko bardzo wytrzymały materiał, ale też gotowy do obróbki na nowo, jeśli przestanie być przydatny w obecnej formie.

Dokładnie tak samo jest z naczyniami. Talerze i opakowania powstają albo z trocin, albo z papieru podlegającego w pełni recyklingowi. Talerze mogą być wielorazowego użytku, a kubki – po jednym razie nadają się do przetworzenia. Niby błaha sprawa, a trzeba pamiętać, że dziś – każdego roku – w samych tylko Stanach Zjednoczonych wyrzuca się 58 miliardów kubków z zawartością plastiku, z którymi nic się później nie dzieje. Więc samo upowszechnienie nowych opakowań byłoby swego rodzaju rewolucją.

Sama kuchnia, a więc posiłki, to mieszanka upraw organicznych oraz produktów ubocznych przemysłu spożywczego. A jeśli coś na talerzu zostanie, to ląduje w kompostowniku. Tak, pewna fińska firma już opracowała kompostownik dla restauracji, który umożliwiłby ograniczenie ilości odpadów spożywczych aż o 90%. Natomiast efektem takiego nieustającego procesu jest kompost będący bogatym nawozem naturalnym.

Nie można mieć wątpliwości, że w obecnej formie Zero Waste Bistro to tylko pokazówka, zresztą w takim właśnie celu stworzył ją Fiński Instytut Kultury. A jednak każde z zaproponowanych rozwiązań może mieć świetlaną przyszłość. Dziś pompowane są w nie miliony euro, a w niedalekiej przyszłości któreś może zostać upowszechnione.

Brzmi jak świetny pomysł? Z pozoru jak najbardziej, ale z każdym praniem kolejne plastikowe włókna trafiają do kanalizacji, a stamtąd do mórz. Ponieważ mówimy o bardzo małych cząstkach, te stają się pożywieniem zwierząt, a przez to również naszym. Plastik rozkłada się setki lat, dlatego jego mikrocząsteczki są znajdowane podczas autopsji tak u zwierząt, jak i u ludzi. Wystarczyło 40 lat powszechnego użycia, byśmy zaczęli składać się z plastiku!

Te przygnębiające wnioski można zgłębiać w niecodziennych okolicznościach na Isla Colon, wyspie na północy Panamy (w Boca del Toros). Jest tu lotnisko zbudowane pod kątem amerykańskich turystów, jest coraz więcej eko-gospodarstw turystycznych, ale przede wszystkim jest też Plastikowa Wioska, funkcjonująca po hiszpańsku i angielsku.

Mały spoiler: nie wszystko tu jest z plastiku. Część budynków ma ściany nośne wykonane w tradycyjnych technologiach (stal lub żelbet), ale prawie wszystkie frontowe ściany, a czasami całe budynki są pokryte plastikowymi butelkami. W ciepłym i mokrym klimacie Panamy taka przepuszczająca światło ściana sprawdza się w sam raz, choć budynki muszą mieć solidne podparcie z innych materiałów, choćby z racji ryzyka huraganowych wiatrów.

Na pomysł wioski z plastiku wpadł podróżnik Robert Buzeau, który pojawił się na wyspie w 2012 roku. Już wtedy odwiedzający z kanadyjskiego Quebecu wprowadził pierwszy program zbierania i segregacji śmieci w miejscach publicznych. Dziś takie inicjatywy prowadzi i propaguje stale nie tylko wśród miejscowych, ale też wszystkich odwiedzających.

Plastikowa Wioska (Plastic Bottle Village) zaprasza odwiedzających do rozrywki i refleksji, bo tak najłatwiej przekonać ludzi do skali problemu i zmiany nawyków. Na rozruch „wystarczyło” zebrać milion butelek, ale nowe konstrukcje wypełnione plastikiem powstają tu regularnie.

Dwa sztandarowe obiekty to królewski zamek i lochy. W lochu można „zamknąć się” dobrowolnie, bo nie ma mowy o niewoli – to raczej żartobliwe ujęcie kary za zaśmiecanie. W sumie loch oferuje 6 pokoi o stosunkowo niskim, choć godnym standardzie. Loch nie działa jako hotel – raczej miejsce dla osób, które przyjeżdżają na wyspę zmienić coś w życiu. W zamian za spędzenie trzech nocy w lochu, odwiedzający czwarty nocleg otrzymują w królewskiej sypialni pałacu. Tu standard jest wyższy, choć nieznacznie. Nie ma mowy o zadęciu i drożyźnie, chodzi o dobrą zabawę w pozytywnej atmosferze.

Wioska oferuje obiekty dostępne dla wszystkich, jak choćby muzeum plastiku, ale też domy letniskowe. Na 33 hektarach jest miejsce na 46 działek dla prywatnych właścicieli, oczywiście pod warunkiem kupna pod kątem plastikowego domu.

Zdjęcia: Plastic Bottle Village

W obliczu takiej globalnej katastrofy może się wydawać, że podjęcie akcji przez jednostkę niczego nie zmieni. Co roku do atmosfery emitujemy 36 miliardów ton dwutlenku węgla, a każdy z nas odpowiada za maleńki ułamek (choć nierówny, dla przykładu Brytyjczyk emituje średnio 5,8 tony, podczas gdy Hindus 1,8 tony). Nawet jeśli swoje emisje zdołamy uciąć, to miliardy innych ludzi mogą tego nie zrobić, nie wspominając o całym światowym systemie ekonomicznym, który nie zbacza ze swojej trajektorii. Wydaje się niemal niemożliwe, by nasze indywidualne działania mogły zmienić cokolwiek.

A jednak one mają znaczenie. Bo środowisko naturalne niszczeje z powodu kumulacji miliardów małych wpływów. Każdy nasz zakup, każda decyzja o podróży to głos w sprawie tego, jak traktujemy innych ludzi i środowisko. Nawet jeśli skutki nie są widoczne, to każdy taki głos ma znaczenie.

Nasze wybory pobrzmiewają na powierzchni globu i wspólnie tworzą pozornie niemożliwą do zatrzymania falę zniszczenia. A te wielkie, globalne instytucje, które wydają się wszechpotężne, składają się wyłącznie z naszych wspólnych poglądów na świat (przeszłych i aktualnych). Nie jesteśmy indywidualistami walczącymi z systemem bez twarzy: my jesteśmy systemem, który musi się zmienić.

Czy jednostka w ogóle istnieje?

Dowody naukowe z długiej listy dyscyplin wskazują, że nie jesteśmy samotnymi postaciami, choć często sami się jako takie postrzegamy. Można to zaobserwować na wiele sposobów. Na początek, każdy z nas składa się z 37 trylionów komórek, których cykl życia jest tak krótki, że w praktyce powstajemy na nowo co kilka miesięcy, sterowani kodem genetycznym, który jest dziedzictwem nie tylko ludzkości, ale całego życia na Ziemi.

Z kolei nasz umysł jest pod silnym wpływem innych ludzi – każde słowo, dotyk, feromon odebrany od innych wpływa na nasz układ nerwowy, więc w praktyce nie możesz nawet nazwać się tą samą osobą, która obudziła się dziś rano. Nowe badania nad sieciami społecznymi wskazują, że jesteśmy tak ściśle połączeni ze sobą myślami, zachowaniami i preferencjami, że te przepływają pomiędzy nami w sposób uniemożliwiający rozpoznanie, gdzie kończy się jeden umysł, a zaczyna drugi.

Dalej, nowe badania na polu psychologii środowiskowej wskazują, że gdy zdajemy sobie sprawę z tego, jak bardzo jesteśmy połączeni z resztą świata, zaczynamy bardziej dbać o innych i środowisko. Ta hipoteza była podnoszona najpierw przez filozofów tzw. „głębokiej ekologii”, jak Arne Naess, ale dziś została potwierdzona badaniami kwantytatywnymi.

Gdy ludzie czują się silniej związani z naturą (według różnych metod mierzenia związku), zwykle cieszą się większym szczęściem, poczuciem autonomii i rozwoju osobistego, a także silniejszymi postawami nastawionymi na ochronę środowiska. Podobnie, gdy ludzie czują się bardziej połączeni ze swoim otoczeniem społecznym, mają niższy poziom niepokoju, wyższy dobrostan i więcej empatii.

Wspólna zmiana

By skorzystać z tych zalet, musimy zmienić swoje nastawienie. Często mówi się, że gdy jesteśmy młodzi i optymistyczni, mamy zamiar zmieniać świat wokół nas, ale z wiekiem i nabytą wiedzą zdajemy sobie sprawę z daremności takich starań, stawiając w zamian na zmienianie siebie.

Ale by zmierzyć się z wielkimi problemami świata potrzebujemy tak naprawdę obu nastawień – zmiany i świata, i siebie. Właściwie to jeszcze bardziej zniuansowane, ponieważ zmienienie siebie jest kluczowe dla zmiany świata. Zdanie sobie sprawy z tego, jak bardzo jesteśmy połączeni, owocuje bardziej etyczną i odpowiedzialną postawą.

Jak więc to osiągnąć? Znów, świeże naukowe badania pomagają, wskazując najbardziej skuteczne podejścia. Zaangażowanie w życie społeczności i edukacja środowiskowa podnoszą naszą świadomość związku z innymi i otoczeniem, podobnie jak medytacja. Nawet gry komputerowe i książki bywają projektowane tak, by podnosić naszą empatię. To z kolei uświadamia nam, że jesteśmy częścią czegoś znacznie większego i pozbawia złudzenia, że stanowimy tylko wyizolowaną jednostkę.

Dlatego, choć wkład pojedynczej osoby w walce ze zmianami klimatu jest niewidoczny, każdy z nas stanowi element większej całości. Jesteśmy silnie połączeni ze sobą na fizycznym i umysłowym poziomie i gdy zdamy sobie z tego sprawę, zaczynamy działać inaczej, z większą wrażliwością i dbałością o otaczający świat.

Nasze wzajemne połączenia oznaczają także, że pozytywne zachowania mogą wpływać na wielu innych. Kiedy zdamy sobie sprawę, że jesteśmy częścią kolektywu, możemy mierzyć się ze zmianą klimatu.

Autor: Prof. Tom Oliver, University of Reading (tekst przetłumaczony i przedrukowany na licencji creative commons, oryginał dostępny na The Conversation)

Ponieważ jednak trudno nam zrezygnować z codziennych wygód nawet w imię coraz głośniejszej medialnie katastrofy klimatycznej, projektanci na całym świecie szukają rozwiązań. Jednym z nich może być projekt „The One Size, X Size” autorstwa Anny Piasek, absolwentki École cantonale d’art de Lausanne.

Inspirowana japońskimi opakowaniami bentō mini seria składa się z pojemników w całości wykonanych z materiałów biodegradowalnych. Jeśli faktura opakowań wydaje się znajoma, to nie przypadkiem: pudełka powstały z masy celulozowej, znanej z wytłoczek do jajek. Większość składu to woda i makulatura.

Różnica jest jednak zasadnicza. To glazura, która zapewnia wodoodporność. Jak przekonuje autorka projektu, glazura jest również w stu procentach biodegradowalna, dzięki czemu całe opakowanie można rozłożyć w zaledwie miesiąc (w warunkach przemysłowych, w domowym kompostowniku trwa to nieco dłużej).

Zdjęcia: Romain Roucoules

Tu każdy może bowiem coś zbudować, by wyrazić siebie, a następnie może to zniszczyć poprzez spalenie. Właśnie ten ostatni zwyczaj okazuje się szczególnie problematyczny, z różnych powodów. Po pierwsze, impreza odbywa się na pustynnym dnie wyschniętego jeziora, więc wszystko, co zostaje tu spalone, zostawia po sobie ślad na powierzchni, którego czasami nie można usunąć latami. Po drugie, często w instalacjach używane były toksyczne materiały i nie myślano o konsekwencjach.

Po trzecie i wizerunkowo najważniejsze, każde spalanie to emisja CO2 do atmosfery, a festiwal nie chce być postrzegany jako truciciel. Tymczasem każda edycja to, według raportu przygotowanego dla Burning Man, ok. 100 tys. ton dwutlenku węgla. Nie brzmi to dobrze, w żadnym razie.

Od kilku dobrych lat organizatorzy starają się ograniczać stary zwyczaj. Przygotowywane są specjalne paleniska, gdzie zaleca się palić najwyżej symboliczną część swoich dzieł, a resztę zabierać z powrotem i nie rozpalać ognia poza tymi wyznaczonymi miejscami.

Udało się całkiem sporo, ale droga do neutralizacji śladu węglowego imprezy jest wciąż długa. Cel wyznaczony przez organizatorów jest jednak bardzo ambitny. Do 2030 roku festiwal ma mieć nie tylko neutralny, ale wręcz negatywny bilans emisji dwutlenku węgla. Nie jest powiedziane, że nie będzie już ognia, choć ten pewnie będzie ograniczany.

Trzeba jednak wiedzieć, że ogień nie jest największym winowajcą ogromnych emisji festiwalu. Najwięcej „kosztują” w tym bilansie samochody przywożące ok. 80 tys. uczestników, a także zużycie energii w trakcie imprezy. Dlatego organizatorzy zamierzają stworzyć system kompletnego recyklingu odpadów – bez tworzyw niemożliwych do recyklingu na terenie festiwalu – przygotować własne, czyste źródła zasilania na czas imprezy, a także zająć się koordynacją transportu w celu minimalizacji jego skutków.

„Chodzi o to, aby nie wyrzucać soczewek kontaktowych do kanalizacji. To najgorszy sposób na pozbycie się zużytych soczewek. Po spłukaniu dostają się do oczyszczalni ścieków, potem do rzek i mórz. Stamtąd mogą już łatwo trafić do łańcucha pokarmowego ryb i owoców morza, a finalnie wylądować na naszych stołach i w naszym organizmie” – tłumaczy Jacek Szkólski, pomysłodawca akcji i absolwent Wrocławskiego Uniwersytetu Ekonomicznego.

Jak czytamy w informacji prasowej przesłanej przez organizatorów akcji, soczewki z rur ściekowych wpadają do oczyszczalni ścieków. Tam poddawane są oczyszczaniu, ale w procesie filtracji nie zawsze udaje się je wychwycić. Jak tłumaczy Adam Gołębiewski, ekspert z Izby Gospodarczej „Wodociągi Polskie”, nawet gęste kraty, które mają zatrzymać zanieczyszczenia, nie są w stanie oddzielić tak drobnych kawałków soczewek. Ostatecznie ich fragmenty trafiają do morza. W samym Bałtyku rocznie ląduje 1,5 tony zużytych przez Polaków soczewek kontaktowych.

„Ludzie, często nieświadomie, zatruwają środowisko, wyrzucając zużyte soczewki kontaktowe do umywalki lub toalety” – tłumaczy optometrysta Laura Wanzel.

Organizatorzy akcji „Otwórz Oczy Na Naturę” chcą zmienić złe nawyki Polaków i nakłonić ich, aby znaleźli bezpieczniejsze dla natury miejsce na zużyte soczewki. Jak tłumaczą, wystarczy je odkładać do specjalnego woreczka lub pustego pojemnika po soczewkach, a następnie wyrzucać je do tekturowych pudełek udostępnianych przez wybrane salony optyczne.

„Otwórz Oczy Na Naturę” to bezpłatny program zarządzania zużytymi soczewkami kontaktowymi dla użytkowników wszystkich marek soczewek. Jego organizatorem jest sieć salonów optycznych Twoje Soczewki. Więcej informacji na www.otworzoczy.com

Źródło: PAP – Nauka w Polsce. Zdjęcie: Marco Verch Professional Photographer and Speaker (cc: by)

Strajk dla klimatu

Kryzys klimatyczny nie jest wymyślony, od lat panuje konsensus wśród naukowców. Różnią się co najwyżej prognozy – ile nam zostało do podniesienia się temperatur o kolejny stopień i jak drastyczne mogą być tego skutki. A Szwecja, choć znana z niskiego zaludnienia i cudownych, zielonych krajobrazów, wcale nie jest zwolniona z problemu.

– Szwecja często jest stawiana za wzór. Ale jeśli uwzględnimy naszą całkowitą emisję, jesteśmy jednym z dziesięciu najgorszych krajów w przeliczeniu na mieszkańca. Gdyby wszyscy żyli tak bogato jak my, potrzebowalibyśmy ponad czterech planet wielkości ziemi. […] Bogate kraje, jak Szwecja, muszą zmniejszać emisję o co najmniej 15% co roku, według Uniwersytetu Uppsala. Robiąc to umożliwimy biednym krajom podniesienie standardu życia, inwestycje w infrastrukturę – jak drogi, szkoły, szpitale, wodę pitną – którą my już mamy.

To jedna z pierwszych zarejestrowanych wypowiedzi publicznych Grety z późnego lata 2018, gdy zaczęła publicznie strajkować przeciwko zmianom klimatu. Zasada strajku była prosta: w każdy piątek zamiast do szkoły szła pod siedzibę szwedzkiego parlamentu i spędzała dzień na pikiecie. Najpierw sama z kartką „Skolstrejk for Klimatet”, później z coraz liczniejszym gronem innych osób, myślących podobnie.

Jesienią 2018 jej historia zaczęła obiegać świat i doprowadziła do rozpowszechnienia ruchu „Fridays for Future”, czyli „Piątki dla Przyszłości”. Już w listopadzie i grudniu masowe wyjścia ze szkół odbywały się w piątki w wielu krajach, od Alaski po Chile, od Hiszpanii po Polskę.

16-latka cierpi na zespół Aspergera i dla osób z tym problemem robi naprawdę wiele samą swą obecnością w debacie publicznej. Pokazuje, że to zaburzenie rozwoju nie dyskwalifikuje. Ba, może nawet pomagać. Są teorie, że bez tego nie umiałaby tak dobrze, strategicznie myśleć. Bowiem, gdy przyszła już sława i zaproszenia do wywiadów z całego świata, Greta powiedziała wprost: – Myślę, że to przez moje bycie dzieckiem. Gdy ja coś mówię, dorośli czują się winni. Kiedy oskarżam ich o kradzież naszej przyszłości, to im jest bardzo głupio.

Od Katowic do Davos

W Polsce Gretę poznaliśmy po jej wyjątkowo chwytliwym wystąpieniu na światowej konferencji ONZ w Katowicach. Oto na scenę wyszła dziewczynka i spokojnym tonem powiedziała takie rzeczy, że niektórych zamurowało. Wystarczyły jej do tego 4 minuty. Oto zapis krótkiego wystąpienia:

– Musimy powiedzieć sobie jasno, niezależnie jak bardzo to będzie niezręczne. Mówicie tylko o ekologicznym wzroście, bo boicie się utraty popularności. Mówicie tylko o pójściu naprzód, choć macie tak samo złe pomysły, jak te, które nas tu doprowadziły. Naprzód nawet wtedy, gdy jedynym rozsądnym wyjściem jest hamulec bezpieczeństwa. Nie jesteście nawet wystarczająco dojrzali, by postawić sprawę jasno. Nawet to musimy za was robić my, dzieci. Ale mnie nie obchodzi bycie popularną. Obchodzi mnie klimatyczna sprawiedliwość i planeta do życia. Nasza cywilizacja jest poświęcana na rzecz korzyści bardzo wąskiej grupy ludzi, by dalej zarabiali olbrzymie ilości pieniędzy. Nasza biosfera jest składana w ofierze, by bogaci mogli żyć w luksusie, w krajach jak mój. Cierpieniem wielu płacicie za luksusy nielicznych. W roku 2078 będę obchodziła 75 lat. Jeśli będę miała dzieci, może spędzą ten dzień ze mną. Może mnie o was spytają. Dlaczego nic nie robiliście, gdy jeszcze można było. Niby kochacie swoje dzieci ponad wszystko, a na ich oczach kradniecie im przyszłość. Dopóki nie skupicie się na tym, co trzeba zrobić, zamiast na tym, co politycznie wykonalne – nie ma dla was nadziei. Musimy utrzymać paliwa kopalne w ziemi i skupić się na sprawiedliwości. A skoro rozwiązania w obecnym systemie są zbyt trudne do osiągnięcia, to może trzeba zmienić ten system? Nie przyjechaliśmy tu, by błagać światowych przywódców, by się przejęli. Ignorowaliście nas dotąd i będziecie to robić dalej. Już nie ma wymówek i niedługo braknie czasu. Przyjechaliśmy tu powiedzieć wam, że zmiana idzie, czy się wam to podoba, czy nie. Prawdziwa siła drzemie w ludziach. Dziękuję.

Zanim zaczęły się brawa, było parę trudnych sekund ciszy. Greta nie zamierza milczeć, ale też nie chce popadać w skrajności. Na swoim koncie na Twitterze poinformowała wszystkich, że dziękuje za zaproszenia z całego świata, ale byłoby hipokryzją przesiadanie się z samolotu na samolot, gdy ruch lotniczy jest jednym z ważniejszych powodów rosnących emisji. Dlatego właśnie pojawiła się w Katowicach – można tam dotrzeć stosunkowo ekonomicznie i ekologicznie. Dlatego również postanowiła pojechać do Davos, gdzie w styczniu zjechali się najbogatsi z całego świata. Pociągiem. Spakowała kanapki, dwa banany

– W takich miejscach jak Davos ludzie lubią opowiadać historię swojego sukcesu. Ale taki sukces przychodzi za niewyobrażalną cenę. W sprawie zmian klimatu już musimy przyznać, że zawiedliśmy. Dorośli mówią „jesteśmy winni młodemu pokoleniu, by dać im nadzieję”. A ja nie chcę waszej nadziei, nie chcę waszej dobrej wiary. Chcę, żebyście wpadli w panikę. Chcę, żebyście poczuli strach, który ja czuję każdego dnia. A potem macie działać. Działać, jakby był stan kryzysowy, jakby palił się nasz dom. Bo on się pali – alarmowała podczas swojego wystąpienia na szczycie ekonomicznym w Davos.

Czy liczy, że najbogatsi ludzie świata jej wysłuchali? Nie ma się co oszukiwać, w Davos niepopularne tematy są spychane na boczny tor. Np. panel dyskusyjny o unikaniu opodatkowania przez miliarderów umieszczono w najmniejszej sali, przyszło 15 osób. A jednak Greta stając przed najbogatszymi nie miała żadnych skrupułów. Podczas gdy prowadząca jeden z paneli dziennikarka „Washington Post” sama broniła swoich rozmówców przed pytaniem o wyższe opodatkowanie ich zysków, Greta wyszła przed tłum najmożniejszych tego świata i powiedziała im:

– Niektórzy mówią, że wszyscy odpowiadamy za zmianę klimatu. Ale to nieprawda. Bo jeśli wszyscy są winni, to nikt nie jest odpowiedzialny. A ktoś jest odpowiedzialny. Niektórzy ludzie, niektóre firmy, niektórzy decydenci wiedzą dokładnie, jakie bezcenne wartości poświęcają, by dalej zarabiać niewyobrażalne sumy. I wielu z was na tej sali należy do tej grupy.

Po tym wystąpieniu młoda Szwedka otrzymała liche oklaski na sali, które zresztą musiał zacząć sam Bono, ale na świecie zrobiło się głośno. Naomi Klein stwierdziła: „trzeba niebywałej odwagi, by pojechać do Davos i powiedzieć władcom wszechświata w twarz, że świadomie podpalają świat dla zysku”.

Greta nie ma złudzeń, że swoimi wystąpieniami jest na razie bardziej atrakcją wielkich imprez niż traktowanym poważnie uczestnikiem. – Mam wrażenie, że wielu ludzi mnie wysłuchało. Ale chyba nie słuchali ci najważniejsi. Bo dopóki nie będzie na nich presji, by robili to, co konieczne, to będą to dalej ignorować. A nie słuchają.

Jednak działa dalej, bo ma poczucie, że musi. Już nie ma czasu, by tylko liczyć na innych. I słusznie, skoro efekty widać. Gdy ona występowała w Davos na ulice Brukseli wyległo w zainspirowanym przez Gretę proteście 30 tysięcy nastolatków, a dwa dni później w kolejnej demonstracji już 70 tysięcy! Podobne tłumy wylały się na ulice Kolonii i fala idzie dalej. 15 lutego strajki szkolne mają odbyć się w całej Wielkiej Brytanii, po 18 tygodniach ok. 70 tysięcy nastolatków co piątek opuszczało zajęcia dla klimatu.

Co ciekawe, Greta do Davos zabrała też swój transparent strajkowy. Dlaczego? Jak to, był piątek, trzeba strajkować! Od ok. 30 tygodni w każdy piątek spędza z transparentem na powietrzu, choćby wiało, padało, śnieżyło.

Dziś 16-latka ma poparcie większości międzynarodowych organizacji na rzecz zmian klimatu czy najpopularniejszego wg sondaży polityka USA – Berniego Sandersa. Przede wszystkim jednak ma za sobą ludzi. Zainspirowani przez Gretę internauci zaczęli zmieniać swoje myślenie o konsumpcji. Na szwedzkim instagramie powstał profil, który śledzi wielkie gwiazdy rodzimego showbiznesu i z każdym luksusowym wyjazdem wylicza emisję dwutlenku węgla. Gdy zadają gwiazdom niewygodne pytania o 4-5 ton dwutlenku węgla, natychmiast są blokowani. A jednak ten nietypowy trolling działa – wymusza refleksję u najbogatszych, którzy najbardziej korzystają z dobrodziejstw tego świata. I pomyśleć, że zaczęło się od wagarów jednej dziewczynki!