Jeszcze kilka lat temu, oferty pracy tymczasowej dotyczyły głównie stanowisk produkcyjnych, jednak w ostatnim czasie pojawiło się większe zapotrzebowanie na pracowników biurowych oraz średniego i wyższego szczebla zarządzania. Co za tym idzie, praca tymczasowa stała się bardziej atrakcyjna dla szukających zatrudnienia. Takiego zatrudnienia szukają głównie młodzi ludzie. Aż 36 proc. wszystkich pracowników tymczasowych stanowią osoby w wieku 18 – 25 lat, z wykształceniem średnim (45,6 proc.). Aż 28,5 proc. z nich ma staż pracy dłuższy niż rok.

Badanie Start People pokazało, że pracownicy tymczasowi są zadowoleni z warunków pracy. Aż 67 proc. z nich uważa, że tempo pracy pozwala im dobrze wykonywać swoje obowiązki. 73,9 proc. ankietowanych jest zdania, że ilość przydzielonych im zadań jest rozsądnie określona. Pracownicy tymczasowi wysoko oceniają także bezpieczeństwo swojej pracy (81,2 proc. pozytywnych odpowiedzi) oraz relacje ze współpracownikami i przełożonymi. Ponad 75 proc. ankietowanych czuje się szanowana przez przełożonych i blisko 55 proc. uważa, że przełożony potrafi zauważyć i docenić wysiłek i zaangażowanie w wykonywaną pracę. Blisko 77 proc. ankietowanych uważa swoich współpracowników za pomocnych, a 66 proc. jest zdania, że pracownicy innych działów podchodzą do ich próśb z szacunkiem i profesjonalizmem. Pracownicy tymczasowi podkreślają także, że środowisko pracy zapewnia im poczucie pewności siebie – twierdzi tak 61,2 proc. respondentów.

Według danych Eurociett, pracownicy tymczasowi stanowili 0,6 proc. ogólnej liczby pracujących w Polsce w 2008 roku. Rok później odsetek ten wyniósł 0,44 proc. Średnia europejska była znacznie większa, bo w 2009 wyniosła 1,5 proc., a najwyższy 3,56 proc. wskaźnik odnotowała Wielka Brytania. Trzeba jednak zaznaczyć, że w Polsce praca tymczasowa ma znacznie krótszą tradycję. Mimo to dane na temat rozwoju krajowego rynku pracy tymczasowej (26 proc. wzrost w 2012 roku, za Eurociett) pokazują, że szybko uświadamiamy sobie jak wiele korzyści płynie z zatrudnienia czasowego, zarówno dla firm jak i pracowników.

- Przedsiębiorcy doceniają zalety outsourcingu pracowniczego m.in. szybkie i skuteczne reagowanie na zmiany sytuacji gospodarczej czy elastyczne dopasowywanie kadry do aktualnych potrzeb firmy. Z kolei pracownicy chwalą sobie szybszy proces rekrutacji, specjalistyczne szkolenia i profesjonalne doradztwo w zakresie zatrudnienia. To pozwala przypuszczać, że agencje zatrudnienia będą miały coraz większe znaczenie na rynku pracy w Polsce  – wyjaśnia Anna Wicha.

Praca tymczasowa to atrakcyjna forma zatrudnienia dla wielu grup społecznych. Ludzie młodzi stanowiący w naszym kraju ponad 1/5 wszystkich bezrobotnych dzięki elastycznemu zatrudnieniu mogą połączyć zdobywanie pierwszych doświadczeń zawodowych z nauką. Z kolei osoby już pracujące, mogą zarabiać godząc jednocześnie życie zawodowe z prywatnym. Dzięki pracy tymczasowej również osoby zwalniane mogą łatwiej zdobyć dodatkowe kwalifikacje, a nawet nowy zawód. Emerytom, praca tymczasowa zapewnia dodatkowe przychody i przedłuża karierę zawodową.

Przyjmijmy, zatem, że istniejące prawodawstwo w praktyce daje możliwości, aby firma zawarła umowę cywilno-prawną z jednoosobowym przedsiębiorstwem założonym przez potencjalnego pracownika, co staje się praktyczną alternatywą do zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę. Pomijając na razie pewne ograniczenia, których przekroczenie spowoduje uznanie takiej umowy za próbę obejścia kodeksu pracy, przyjrzyjmy się, komu się ona opłaca, a komu nie.

Bieżące korzyści finansowe dla pracodawcy, pracownika lub obu stron wydają się dość oczywiste i one często przeważają przy podejmowaniu decyzji o umowie firma-firma. Waga kontrargumentu, że w ten sposób pracownik uszczupla swoją przyszłą emerytury koreluje z coraz niższym ostatnio poziomem zaufania do wiarygodności systemu emerytalnego. Zresztą, tradycja o myśleniu o wysokości emerytury przed 50-tką jest w Polsce jeszcze dość młoda. Sprzedawcy funduszy i innych produktów finansowych nieustannie zapewniają o realnej alternatywie jaką stanowią własne oszczędności i inwestycje. Oczywiście istnieje ważny problem zasiłków chorobowych i świadczeń urlopowych, jednak prawo cywilne i praktyka biznesowa dają tu też pola do mniej lub bardziej obopólnie korzystnych rozwiązań.

Jest wiele korzystnych dla pracownika zapisów w kodeksie pracy, które można lege artis skopiować w umowie firma-firma – np. wszystko, co dotyczy okresów wypowiedzeń, kompensowania przerwania kontraktu czy też odpowiedzialności cywilnej. Praktyka pokazuje, że jednoosobowy przedsiębiorca jest w stanie nawet w tej mierze wywalczyć więcej. Z kolei zatrudniający (czy też właściwie zleceniodawca) poprzez wprowadzenie odpowiednich, zgodnych z prawem klauzul może zabezpieczyć się przed ewentualnymi działaniami konkurencyjnymi czy nielojalnymi.

Na oko więc, można byłoby stwierdzić, że forma kontraktowa jest korzystniejsza dla wszystkich poza, niestety, budżetem państwa. Nie jest tak jednak do końca. Ta elastyczna, a więc często postulowana przez ekonomistów, forma współpracy niesie z sobą sporo ryzyka, którego zwłaszcza kandydaci na zleceniobiorców powinni być świadomi. Istnieje bowiem w przypadku umowy firma-firma praktyczna nierówność sił, która ujawnia się w przypadku wszelkich nieporozumień, zwłaszcza takich, które mogą mieć swoje rozstrzygnięcie w sądzie.

Ta nierówność wynika przede wszystkim z faktu, że najczęściej to zleceniodawca, czyli ta „duża” firma, dysponuje lepszym standingiem finansowym, większym wsparciem prawnym i większymi możliwościami czasowymi, co pozwala jej szybko osiągnąć przewagę w sporach przed sądami cywilnymi. O ile bowiem sądy pracy działają w oparciu o względnie jednolity i przejrzysty kodeks pracy, a pokrzywdzony pracownik ma szereg ułatwień w dochodzeniu swoich praw, to spór rozstrzygany przed sądem cywilnym, może nabrać na tyle wielowątkowego charakteru, że jego rozstrzygnięcie może się przedłużać ponad możliwości finansowe i zwykłą cierpliwość jednoosobowego przedsiębiorcy.

Póki ryzyko ogranicza się tylko do ewentualności przegranej lub ciągnącej się latami sprawy sądowej, byłoby ono do przeżycia dla jednoosobowego kontraktora – w końcu tak silne spory są spektakularnym, lecz wciąż marginesem działań gospodarczych. Jednak ta przewaga dużej firmy jest widoczna także na co dzień i jest pochodną znanej w biznesie zasady, że niebezpiecznym jest uzależnianie się od jednego klienta, który staje się dla jednoosobowego przedsiębiorcy odpowiednikiem monopolisty dla konsumenta. Ze wszystkimi tego konsekwencjami – trudnościami z wprowadzaniem korzystniejszych zmian do umowy, presją zleceniodawcy na wprowadzanie zmian dla zleceniobiorcy niekorzystnych lub gorszą jakością relacji, z którą trzeba się pogodzić dla utrzymania umowy. Innymi słowy, wszystkimi zjawiskami, przed którymi ma chronić kodeks pracy.

Rozpowszechnienie umów kontraktowych to także osłabienie reprezentacji i organizacji pracowniczych, co w werbalnie liberalnej Polsce nie jest uznawane za szczególnie negatywne. Przeciwnie, osłabienie roli związków zawodowych bywa uważane przez wiele środowisk za postęp. Nie do końca tak jest z punktu widzenia ogółu pracowników i obywateli akurat naszego kraju. Przy niezbyt wydolnym, zbierającym regularne i międzynarodowe cięgi za opieszałość systemie prawnym, związki zawodowe, mimo licznie i słusznie opisywanych wad bywają jednak jedyną zaporą dla ewentualnych nadużyć niektórych pracodawców.

Komu zatem opłaca się kontrakt firma-firma? Tym, w przypadku których ryzyko jest najmniejsze, czyli po pierwsze osobom, których wysokie kwalifikacje, najlepiej unikalne lub trudne do prostego zastąpienia skutecznie redukują przewagę negocjacyjną pracodawcy/zleceniodawcy. Także tym, których zasoby finansowe pozwolą na przetrwanie ewentualnych sporów prawnych. Tym, którzy umieją skonstruować kontrakt w sposób znacząco zmniejszający opisane ryzyka. Wreszcie tym, którzy mogą, nie naruszając kontraktu, rozwijać alternatywne, choć nie konkurencyjne kontakty biznesowe i zawierać dodatkowe, choćby mniejsze kontrakty minimalizując tym samym zależność od woli jednego klienta. A przy okazji stając się przedsiębiorcami w pełnym tego słowa znaczeniu.

Nie jest przypadkiem, że większość powyższych atrybutów będzie bardziej odpowiadała profilowi wysokiej klasy specjalisty lub menedżera raczej niż np. robotnika budowlanego czy magazyniera. Stąd właśnie kontrakty są bezpieczniejsze, a przez to korzystniejsze niż etaty w przypadku konsultantów, ekspertów, menedżerów, a więc biznesowych odpowiedników tzw. wolnych zawodów. W przypadku powszechniejszych na rynku zawodów specjalistycznych oraz stanowisk wymagających niższych kwalifikacji, zatrudnienie na zasadzie kontraktu staje się poważnym ryzykiem.

Paweł Gniazdowski

Nadal o pracę najłatwiej jest młodym informatykom; programistom, developerom, architektom. Jeżeli nie powiedzie im się na polskim rynku mają szansę już w maju spróbować swoich sił w Austrii i Niemczech. Zawsze też mogą skierować się do Wielkiej Brytanii i Holandii które o wiele bardziej niż Polska są otwarte na elastyczne formy zatrudnienia. Na wyspach brytyjskich 3,5 proc. wszystkich zatrudnionych wykonuje pracę czasową, w Holandii udział w rynku pracy elastycznych form zatrudnienia wynosi 2,9 proc. 90 proc. ogółu zatrudnionych na takich zasadach, pracuje właśnie w branży IT. W Polsce pracę czasową, a zatem taką w której to agencja jest pracodawcą, wykonuje 0,4 proc. czyli ok. 740 tys. osób. Według badania przeprowadzonego przez agencję pracy i doradztwa personalnego Start People, 71,2 proc. firm jest usatysfakcjonowanych jakością pracy wykonywaną przez pracowników tymczasowych, a prawie 80 proc. pracujących tymczasowo chce w przyszłości pozostać przy tej formie zatrudnienia.

Aż 80 proc. studentów i absolwentów twierdzi, że osoba kończąca studia wyższe, ale bez doświadczenia zawodowego ma niewielkie szanse na zdobycie pracy – wynika z badania „Pierwsze kroki na rynku pracy”, przeprowadzonego przez firmę Deloitte. Według raportu, prawie połowa ankietowanych bo 48 proc. uważa, że odbycie praktyk to jeden najskuteczniejszych sposobów zdobycia pracy.

- Schyłek zimy to dobry moment do tego by rozejrzeć się na rynku pracy. Wraz z rozpoczęciem wiosny rozpoczyna się okres prac sezonowych, który trwa zazwyczaj do końca września. Jest to czas, w którym wielu bezrobotnych ma szanse na znalezienie zatrudnienia a wielu studentów i absolwentów na znalezienie zajęcia które może wzbogacić jego CV. Nic tak nie działa na pracodawcę, jak dowód na to że kandydat na pracownika dokłada wszelkich starań by zdobyć doświadczenie – przekonuje Joanna Bielecka-Gajos, Brand Profesionals z Agencji pracy Tymczasowej Start People. – Wiosna ubiegłego roku pokazała, że bezrobocie w tym czasie wśród absolwentów potrafi spaść o połowę ze 126 tys. do 66 tys. Taką tendencję obserwujemy co rok, choć ubiegły rok był pod tym względem wyjątkowo udany. To wielka szansa dla młodych ludzi – bardzo często taki pracownik tymczasowy, sezonowy, czy też stażysta po pewnym czasie dostaje szansę na dłuższe zatrudnienie już bezpośrednio u pracodawcy.

Agencje zatrudnienia tymczasowego szacują, że w 2011 roku udział pracy tymczasowej w rynku zatrudnienia będzie rósł. Najwięcej ofert powinno pojawić się w sektorze usług w Krakowie i Wrocławiu, niemal tyle samo w Lublinie, Gdańsku i na Górnym Śląsku. Wg dokumentu „Wejście ludzi młodych na rynek pracy w Polsce w 2009 r.” udostępnionego przez GUS, jeszcze w czasie studiów pracę na umowę czasową podejmuje co czwarty student kierunków takich jak IT, prawo, ekonomia. Najtrudniej jest humanistom, zwłaszcza tym którzy podczas nauki nie inwestują w formy rozwoju zawodowego. Między innymi dlatego 40 proc. studentów po ukończeniu nauki nie podejmuje pracy zgodnej ze swoim wykształceniem.

- Dla nich pomysłem na start zawodowy może być zatrudnienie tymczasowe. Z badań przeprowadzonych przez Start People wynika, że dla pracodawców taki pracownik niczym nie ustępuje pracownikom etatowym – przekonuje Maryla Aftanasiuk- Stańczuk, z Agencji Pracy Tymczasowej Start People . – 71,2 proc. pracodawców wysoko ocenia pracę takich osób, wydajność ich docenia aż 65,4 proc. firm. Sami pracownicy tymczasowi doceniają warunki i atmosferę pracy. 75,6 proc. jest zadowolonych z relacji ze swoimi przełożonymi, a aż 84,9 proc. chwali sobie relacje ze współpracownikami w tym oczywiście pracownikami zatrudnionymi na stałe. 55,4 proc. ankietowanych nie spotkało się w pracy z żadnymi przejawami gorszego traktowania pracowników tymczasowych w porównaniu z pracownikami zatrudnionymi na stałe na takim samym lub podobnym stanowisku pracy. 38,7 proc. ankietowanych chwali sobie wysokość zarobków, ale już 32,9 proc. uważała, że otrzymuje za niskie wynagrodzenie. A co ciekawe różnica między tymi grupami wynosi 6 punktów.

Jak wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego, w I kwartale 2010 roku liczba Polaków deklarujących pracę w więcej niż jednym miejscu pracy przekroczyła 1,2 mln. Stanowili oni 7,4 proc. wszystkich zatrudnionych. Mimo, iż od początku XXI wieku liczba „wieloetatowców” nieco wzrosła, to udział w grupie wszystkich zatrudnionych wręcz przeciwnie – obniżył się o 0,8 punktu procentowego.

W I kwartale 2010 roku dodatkową pracę zadeklarowało 431 tys. kobiet oraz 724 tys. mężczyzn. Jeśli weźmiemy pod uwagę ogólną liczbę pracujących, to okaże się, że udział osób zatrudnionych w więcej niż jednym miejscy pracy wyniósł 6,1 proc. dla pań oraz 8,5 proc. dla panów. Wyniki te dowodzą, że na pracę dodatkową decydują się częściej mężczyźni.

Co ciekawe, wykonywanie kilku prac deklarują głównie osoby z wykształceniem wyższym. W okresie od stycznia do marca 2010 roku było to 464 tys. osób, czyli niemal 11 proc. wszystkich pracujących z dyplomem uczelni wyższej. Stosunkowo rzadko na dodatkową pracę decydują się osoby z wykształceniem średnim ogólnokształcącym oraz gimnazjalnym i niższym. W pierwszej z wymienionych grup dorabiający to niespełna 4 proc. zatrudnionych, w drugiej 5,3 proc.

Praca tymczasowa traktowana jest jako forma zatrudnienia, która pomaga głównie osobom o utrudnionym dostępie do rynku pracy. Sprzyja zatrudnieniu osób młodych, wkraczających dopiero na rynek pracy, czy też długotrwale bezrobotnych.
Według danych Start People kobiety stanowią 48,9 proc. wszystkich pracowników tymczasowych. – Świadczy to o dużym zróżnicowaniu samego rynku pracy tymczasowej, gdzie tworzone miejsca pracy nie faworyzują żadnej płci . Ta równowaga z kolei pomaga w walce z bezrobociem – mówi Marek Jurkiewicz, Dyrektor Handlowy Start People.

Blisko 1/3 pracowników tymczasowych jest powyżej 35 roku życia Na przestrzeni 2010 roku udział tej grupy wiekowej w rynku powinien się jeszcze zwiększyć. Systematycznie zmienia się bowiem specyfika tymczasowego zatrudnienia – w Polsce przybywa stopniowo wysoko wykwalifikowanych pracowników tymczasowych. – Coraz więcej przedsiębiorstw oraz pracowników przekonuje się, że praca tymczasowa nie jest przeznaczona jedynie dla nisko wykwalifikowanych pracowników fizycznych. Mogą z niej korzystać również pracownicy umysłowi, średniej klasy menedżerowie oraz specjaliści z wielu branż: informatycy, księgowi, pracownicy działów handlowych. Tym samym średnia wieku idzie w górę – mówi Marek Jurkiewicz.