Mechanizmy sterujące zachowaniami seksualnymi kobiety uzależnione są od harmonijnego współdziałania czynników biologicznych, osobowościowych, jakości relacji partnerskich oraz determinant społeczno-kulturowych. Następstwem zakłóceń w dowolnej z wymienionych sfer, będzie pojawienie się problemów z motywacją do podjęcia aktywności seksualnej, uzyskaniem podniecenia seksualnego czy też orgazmu.

Warto wiedzieć, że zdecydowaną większość zaburzeń seksualnych u kobiet stanowią tzw. zaburzenia czynnościowe, a więc takie, które nie są wynikiem uszkodzenia funkcji biologicznej narządów, układu lub całego organizmu. Powstają one z szeroko rozumianych przyczyn psychologicznych, a o dobrym lub złym funkcjonowaniu seksualnym kobiety decydują zarówno czynniki odległe, jak i te, które działają na nią w czasie teraźniejszym. Jednym z tych, które negatywnie determinują funkcjonowanie seksualne kobiety jest doświadczenie przemocy seksualnej.

Przemoc seksualna to nie tylko gwałt

Przemoc seksualna jest pojęciem bardzo szerokim. Polega na wymu¬szaniu lub wykorzystaniu określonych zachowań seksualnych ofiary – wbrew jej woli – w celu uzyskania przez sprawcę poczucia mocy, władzy, wartości, przyjemności seksualnej lub korzyści ekonomicznych.

Przemoc seksualna może wystąpić na każdym etapie życia kobiety: od okresu dzieciństwa, aż do później starości. Może przybierać różne formy: bez kontaktu fizycznego lub poprzez jego wymuszenie. Oprócz przemocy seksualnej kobiety narażone są również przez całe życie na niepożądane przez nie zachowania, które zakwalifikować należy jako molestowanie seksualne.

W zależności od społeczeństwa i obwiązujących w nim norm i poglądów na sferę seksualną człowieka molestowanie może przybierać różnorakie formy.

Będą nimi m.in.:

• nietaktowne uwagi na temat wyglądu kobiety,
• nietaktowne i jednoznacznie erotyczne przyglądanie się kobiecie i taksowanie jej ciała,
• dowcipy i żarty o seksualnym podtekście,
• gadżety erotyczne w formie prezentów naruszające system wartości kobiety,
• erotyczne zaczepki w mediach społecznościowych, niechciane maile, smsy i mmsy jednoznacznie wskazujące na ich seksualny charakter.

Jak wynika z badań przeprowadzonych w 2014 roku, w 28 krajach Europy, dotyczących różnych form przemocy wobec kobiet, co druga kobieta ( 55 proc.) doświadczyła molestowania seksualnego  przynajmniej raz po ukończeniu 15 roku życia, a jedna na pięć ( 21 proc.) w okresie 12 miesięcy poprzedzającym badanie. O skali problemu może świadczyć, iż badaniem objęto łącznie 42 tys. respondentek.

Społeczna akceptacja faktu molestowania, choćby w formie bagatelizowania lub ignorowania tego problemu, stanowi furtkę dla kolejnego etapu, jakim jest stosowanie przemocy seksualnej wobec kobiet.

Przemoc seksualna bez kontaktu fizycznego występuje w przypadkach, kiedy sprawca – wbrew woli kobiety – eksponuje swoje intymne części ciała lub czynności seksualne, opowiada o swojej aktywności seksualnej z innymi osobami, zmusza do sporządzania lub wspólnego oglądania filmów i zdjęć pornograficznych.

W przypadku przemocy seksualnej związanej z kontaktem fizycznym  sprawca – wbrew woli ofiary – dotyka intymnych części jej ciała, wymusza współżycie lub dokonuje zgwałcenia. Kobieta może być zmuszana do praktyk seksualnych niezgodnych z jej poczuciem wstydu, systemem wartości, wrażliwością, np.:  do kontaktów analnych, homoseksualnych,  sadomasochistycznych, z zastosowaniem gadżetów erotycznych, podczas oglądania filmów pornograficznych lub w obecności innych osób. Przemocą seksualną jest również nakłanianie lub zmuszanie partnerki do współżycia z innymi mężczyznami, wymiany partnerów, zoofilii czy seksu grupowego. Zmuszanie do prostytucji lub udziału w nagrywaniu materiałów pornograficznych jest również zachowaniem przemocowym.

Gdy kobiety stają się dorosłe, zbyt często nakłaniane są do współżycia podstępem, poprzez szantaż emocjonalny albo przymus fizyczny, wykorzystane po podaniu narkotyków lub upiciu alkoholem. Jak wynika z danych publikowanych w różnych krajach, często dokonują tego osoby bliskie kobiecie. Nierzadko sprawcą jest mąż, stały partner, obdarzony zaufaniem przyjaciel lub sąsiad, którzy nadużywają pokładanego w nich zaufania i wymuszają kontakt seksualny.

Skala przemocy seksualnej

Z uwagi na różnorodność form wykorzystania seksualnego oraz rozpiętość wieku, w jakim kobiety mogą paść ofiarą wykorzystania seksualnego, trudno jest o obiektywną ocenę, ile kobiet aktualnie cierpi z powodu z swoich traumatycznych doświadczeń. Jaka jest rzeczywista liczba ofiar?

Jak wspomniano we wstępie, kobiety stają się ofiarami przemocy seksualnej w każdym wieku. Gdy ma to miejsce w dzieciństwie, to wciąż zbyt rzadko takie zachowania ulegają ujawnieniu. Ocenia się, iż 80 proc. zdarzeń z okresu przed ukończeniem 15 roku życia pozostaje tajemnicą ofiary. W przypadku ujawnienia takiego faktu, istotne jest, czy ofiara bezpośrednio po zdarzeniu korzystała z pomocy psychoterapeutycznej, czy miała oparcie w rodzinie, jak psychicznie udawało się jej poradzić z problemem.

Na typ oraz nasilenie następstw przemocy seksualnej wywiera wpływ wiele czynników: wiek kobiety, jej biografia seksualna, typ osobowości, forma i czas trwania przemocy seksualnej, zachowanie i osoba sprawcy. Przymus seksualny może pociągać za sobą poważniejsze szkody, kiedy dotyka kobietę w okresie dorastania (bardziej niż w życiu dorosłym). Trzeba pamiętać, że okres dorastania jest etapem życia, na którym u kobiety dopiero zaczyna się kształtować tożsamość seksualna i oczekiwania dotyczące przyszłych związków.

Następstwa przemocy seksualnej mają różny poziom nasilenia. U niektórych osób mogą się utrzymywać przez całe życie i wywierać wpływ na ich postawy wobec mężczyzn, seksu, małżeństwa, relacji międzyludzkich.

Im kobieta jest bardziej introwertywna, zamknięta w sobie i tłumiąca emocje, tym bardziej zaawansowane są u niej objawy doznanej traumy. W przypadku kobiet, które do chwili urazu darzyły mężczyzn głębokim, często infantylnym zaufaniem lub nadmiernie idealizowały ich obraz, zakres doznanej traumy będzie również zaawansowany. Mniejsze skutki pojawiają się u kobiety myślącej realnie, mającej adekwatną samoocenę i prawidłowy obraz samej siebie oraz dość udane dotychczasowe pożycie.

Stało się. Jak kobiety reagują na przemoc

Duże znaczenie w radzeniu sobie z konsekwencjami przemocy seksualnej odgrywa osobowość kobiety. Osobowość każdego człowieka jest w znacznym stopniu uwarunkowana biologicznie. Jednym z jej przejawów są predyspozycje do doświadczania pewnych stanów emocjonalnych. Istnieje uzasadnione przypuszczenie, że ludzie rodzą się z indywidualnym stylem emocjonalnym, to znaczy z przewagą i gotowością do przeżywania emocji pozytywnych lub negatywnych. Na przykład osoby o wysokim poziomie neurotyczności charakteryzuje między innymi łatwość doświadczania lęku, smutku. Nie jest to ich winą, ich psychika tak się właśnie wykształciła.

Emocje są nie tylko przeżywane, ale także zapamiętywane i odtwarzane w naszych odczuciach i zachowaniach, zazwyczaj poza kontrolą, nierzadko jako doznanie niespodziewane i niepożądane. Szczególną rolę w procesie doświadczania i zapamiętywania emocji odgrywają pewne struktury w mózgu, a mianowicie układ hipokampa oraz ciało migdałowate.

Pierwszy z nich odpowiada za pamięć deklaratywną, tj. zapis przebiegu pewnego emocjonalnego zdarzenia. Natomiast ciało migdałowate, które podejmuje swoje funkcje wcześniej, przechowuje ukrytą pamięć emocjonalną, tzn. doznania emocjonalne, doświadczone w danej sytuacji.

Takie predysponowanie biologiczne powoduje, że wykorzystana seksualnie kobieta wskutek skumulowanych negatywnych doświadczeń nie potrafi uwolnić się od negatywnych odczuć, które kojarzą się z aktywnością seksualną. Uwarunkowanie jest na tyle silne i niezależne ich kontroli, iż pomimo upływu czasu od negatywnych doświadczeń oraz/ lub zmiany partnera, są one dominujące w ich zachowaniu. Lęk przed kontaktem seksualnym niweczy autentyzm doznań miłosnych. Nawet pieszczoty pozbawione są przyjemności, towarzyszy im bowiem skojarzenie z traumatycznymi doświadczeniami.

Przemoc seksualna może upośledzać funkcjonowanie seksualne kobiety w późniejszych związkach intymnych. Kobiety skarżą się na problemy seksualne utrzymujące się przez dziesiątki lat po takich doświadczeniach.

Ponieważ  wiele zmiennych wpływa na występowanie negatywnych następstw, dlatego są one zróżnicowane. Większość ofiar zgwałceń ma stany lękowe, obniżoną aktywność życiową, depresję, poczucie bezradności i niską samoocenę. Większość  nie ma ochoty na seks w żadnej postaci, inne zaś przeciwnie – podejmują ryzykowne zachowania seksualne. Niektóre kobiety tak bardzo boją się seksu, że doświadczają napadów paniki za każdym razem, kiedy ich partner inicjuje współżycie. Inne mają trudności z uzyskaniem podniecenia seksualnego lub orgazmu. Są takie, które wskutek odległych złych doświadczeń  odczuwają silny ból w trakcie penetracji lub cierpią na pochwicę, co uniemożliwia odbycie stosunku z partnerem.

U 9/10 zgwałconych kobiet najczęstsze zaburzenia seksualne to:

• brak pożądania seksualnego ( 93 proc.),
• awersja do seksu ( 85 proc.),
• ból okolicy genitalnej ( 83 proc.).

Niezależnie od wieku, w jakim kobieta pada ofiarą wykorzystania seksualnego, takie doświadczenie pociąga za sobą dalekosiężne skutki psychologiczne i może wywrzeć negatywny wpływ na niemal wszystkie aspekty życia kobiety. Nie warto czekać i liczyć, że ból i wstyd samoistnie zatrą się w pamięci, a ” z psychiką dam sobie radę sama ”. To jest myślenie życzeniowe, a ten mechanizm tak nie działa. Problem wykorzystania seksualnego zawsze pozostaje zakodowany głęboko w psychice i wymaga udzielenia profesjonalnej pomocy przez psychologa i seksuologa.

Jak poradzić sobie z doświadczeniem wykorzystania seksualnego

Terapia kobiet wykorzystywanych seksualnie nie jest łatwa i najlepiej, by prowadził ją profesjonalista, który zajmuje się tą problematyką. Czas jej trwania oraz skuteczność zależą od typu wykorzystania seksualnego oraz szeregu zmiennych: czy wiązało się ono z penetracją lub uszkodzeniem ciała, od częstości aktów przemocy seksualnej, od wieku ofiary, a także od tego kim był sprawca.

W czasie terapii wyjaśnia się ofierze, że nie jest ona ani winna, ani odpowiedzialna za to, co się zdarzyło. Przecież nie była ona w stanie odgadnąć strategii sprawcy, ani jej przeciwdziałać. Terapia pomaga w poradzeniu sobie z tymi negatywnymi emocjami, które blokują powrót do zdrowia. W leczeniu stosowana jest farmakoterapia, psychoterapia behawioralno-poznawcza oraz techniki relaksacyjne, które pomagają zredukować stres i uzyskać przekonanie o możliwości zapanowania nad reakcjami własnego organizmu.

O tym, jak efektywnie będzie przebiegać terapia, decyduje nie tylko wiedza i umiejętności terapeuty, ale również motywacja pacjentki.

Co może zrobić partner kobiety

Ważnym elementem motywującym lub demotywującym jest postawa i zachowanie partnera. Związek z kobietą wykorzystaną seksualnie w przeszłości wymaga od mężczyzny odpowiedzialności i wyrozumiałości.

Swoim zachowaniem, świadomym lub nieświadomym, może on pogłębiać objawy wykorzystania występujące u jego partnerki. Nigdy nie wolno dopytywać się o szczegóły przebytej przemocy, lub co gorsza osądzać kobiety, iż to, co ja spotkało jest również jej winą. Mężczyzna musi sobie uświadomić, że dramat, jaki spotkał jego kobietę spowodował, iż w jej psychice utrwalił się szereg negatywnych skojarzeń związanych z traumą z przeszłości. Należy wspólnie porozmawiać, aby poznać i opisać te skojarzenia, które wywołują negatywne wspomnienia i ból. Gdy będziemy razem wiedzieć, czego unikać, jakich sytuacji, ból nie będzie się powtarzał.

Czuły i kochający mężczyzna musi nauczyć się jak być delikatnym w sferze seksualnej, ponieważ jego aktywność będzie przypominała pracę sapera na polu minowym. Wzajemna interakcja seksualna odbywa się bowiem w obszarze, w którym jego partnerka została skrzywdzona, stąd łatwo o wyzwolenie negatywnych, zamiast pozytywnych emocji. Dlatego musicie się razem nauczyć, jak sprawić, aby wspólne doznania były przyjemne i bezpieczne.

To trudne wyzwanie, dlatego analogia do pracy sapera nie jest na wyrost. Saper również nie wie, ile zapalników posiada mina nieznanego mu typu i co może spowodować jej przedwczesną detonację. Poradzenie sobie z przeszłością przebiega w bardzo indywidualnym tempie. Nie można tego procesu przyspieszyć, trzeba zaufać terapeucie, który tempo procesu terapeutycznego dostosowuje do każdego pacjenta indywidualnie, w zależności od liczby zmiennych, które wspólnie należy przepracować. Dlatego mężczyzna musi być wyrozumiały i cierpliwy, co może osiągnąć, jeśli rzeczywiście kocha kobietę całym sercem.

Dopiero po zakończeniu terapii można optymistycznie spojrzeć w przyszłość i zacząć budować nową i zdrową relację emocjonalną i seksualną.

Autor: Dr Andrzej Depko dla zdrowie.pap.pl

Jednak gwałty na mężczyznach wcale nie są tak rzadkie, jak może się wydawać. Po prostu nie mówi się o nich i trudno się temu dziwić. Dla ofiary takiej formy wymuszonego stosunku to ogromny wstyd. Nowe badania katedry prawa Lancaster University sugerują, że 80% ofiar nie mówi o zdarzeniu nawet najbliższym osobom w ich życiu – rodzinie czy przyjaciołom. Z kolei trzy czwarte (74,5%) nie szukają żadnej formy pomocy – prawnej, medycznej lub psychologicznej – z powodu poczucia upokorzenia.

Ponieważ brytyjskie prawo nie uznaje takiej napaści za gwałt, badacze musieli nawet znaleźć własny termin. – Wyrażenie „zmuszenie do penetracji” stworzyliśmy dla gwałtu na mężczyznach, ponieważ nie mieszczą się w prawnej definicji gwałtu, pomimo odbycia stosunku wbrew woli. W myśl prawa by być ofiarą, trzeba być osobą penetrowaną, a nie penetrującą. Tymczasem mężczyzna może penetrować wbrew swojej woli i paść ofiarą – tłumaczy dr Siobhan Weare, autorka badania.

W ramach analizy na Lancaster University przepytano 154 mężczyzn, którzy padli ofiarą takiej formy przemocy seksualnej. Fakt utrzymywania przez nich gwałtu w tajemnicy nawet przed rodzinami jest dla badaczy bardzo alarmujący, ponieważ co piąty określił zdarzenie jako mające bardzo poważny wpływ na ich stan emocjonalny. A więc potrzebują pomocy, ale nie sięgają po nią. Z badanej grupy tylko dwóch panów zgłosiło sprawę na policję i żaden nie doczekał się postawienia napastniczce zarzutów.

W jaki sposób kobieta może doprowadzić do gwałtu? Zdecydowanie najczęściej seks był wymuszany groźbami: zakończenia związku, rozpowszechniania plotek czy kłamstw (22,2%). Kolejnym powodem był jednak bardziej agresywny akt grożenia bronią lub przemoc fizyczna poprzez przygniecenie swoim ciałem (14,4%). Najmniej powszechnym sposobem było odurzenie narkotykami (1,3%).

Gdyby role między partnerami były odwrócone, każdorazowo mielibyśmy do czynienia z gwałtem. Jednak kiedy ofiarą jest mężczyzna, temat staje się wręcz przedmiotem żartów. Dlaczego piszemy o „partnerach”? Ponieważ najczęściej wymuszony seks ma miejsce w związku (ponad połowa przypadków) lub z osobą znaną osobiście w jakimś stopniu.

Źródło: Lancaster.ac.uk

Trauma
Gwałt jest jednym z najbardziej traumatyzujących przeżyć, jakich kobieta może doświadczyć. Po zdarzeniu grozi jej zespół stresu pourazowego (PTSD), który objawia się, m.in. przerażeniem, bezsennością, deficytem koncentracji. Dotyczy on 94 proc. zgwałconych kobiet, a po upływie miesiąca u 50-90 proc. kobiet. Gwałt jest przyczyną depresji, zachowań autodestrukcyjnych, agorafobii, nadużywania alkoholu i narkotyków (próba zapomnienia, przyćmienia bólu), dolegliwości dróg rodnych i układu pokarmowego. Zgwałconym mogą towarzyszyć chroniczne bóle głowy, pleców, okolic brzucha. Objawy te mogą się utrzymywać nawet wiele lat po gwałcie. Sama trauma związana z gwałtem to nie jedyna gehenna, którą przeżywa kobieta.
W Polsce nadal obowiązują przepisy, które przyczyniają się do wtórnej wiktymizacji kobiet. Policja i szpitale nie mają jasnych procedur, co do tego, jak należy ze zgwałconą postępować. Ofiarę traktuje się jak winną („prowokowała”, „wulgarnie się ubrała”), podważa jej wiarygodność. Na podtrzymywaniu kobiety w stanie traumy mają ogromny wpływ mity dotyczące gwałtów. Same kobiety często uważają, że skoro poszły z mężczyzną do jego domu to sprowokowały gwałt. Przekonanie to sięga opowieści o ogrodzie biblijnym, w którym to Ewa kusiła Adama jabłkiem.
Innym mitem jest przekonanie, że w pewnym momencie mężczyzna jest już tak podniecony, że nie może się wycofać, więc w tym momencie kobieta nie ma prawa do wytyczenia granic („madonna” nie da się dotknąć, „ladacznica” sama się prosi). Inny stereotyp wskazuje na mężczyznę, który nie wykorzystał okazji jako na „frajera”. Gwałtom sprzyja mit, który pokazuje randkę jako transakcję i wymianę usług. Jeśli mężczyzna zapłacił za kolację, to naturalną zapłatą dla niego, jest seks.

Jestem winna
Po gwałcie następują fazy, podczas których kobieta radzi sobie z zaistniałą sytuacją. Pierwsza faza to szok i odrętwienie. Kobiety różnie reagują w trakcie jej trwania (kilka godzin do dwóch tygodni po zdarzeniu).
Jedne obwiniają się za to, co się stało, inne zachowują się wręcz beztrosko, uśmiechają się, co prowadzi do błędnego wniosku, który może wyciągać otoczenie: „Widocznie się jej to podobało”. Drugą fazą jest dezorientacja, której towarzyszą stany lękowe i depresyjne, izolacja od otoczenia. Faza ta może trwać miesiącami. Kobieta wówczas jest narażona na wysokie ryzyko samobójstwa. Nierzadko nadużywa „uśmierzaczy” bólu – alkoholu, narkotyków. Reorganizacja to faza, w której kobieta zaczyna odzyskiwać równowagę psychiczną, a gwałt traktować jako incydent z przeszłości.
Charakterystyczne dla ofiar gwałtu są tzw. flashbacki czyli nagle powracające uczucia wprowadzające ofiarę w stan przeżywania gwałtu na nowo. Ofiara może wówczas przypomnieć sobie zapach gwałciciela, czuć jego pot na sobie, itd. Zgwałconą kobietę mogą też męczyć koszmarne sny. Towarzyszą jej „wyzwalacze”, np. scena w filmie powoduje, że wspomnienie o gwałcie powraca. Niektóre kobiety nie pamiętają nic z gwałtu. Potrafią sobie przypomnieć jedynie moment przed i zaraz po, kiedy np. mają rozdarte ubranie. Zgwałcone kobiety często zaczynają zachowywać się obojętnie, są chłodne, jakby odrętwiałe, mają ograniczony zakres przeżywania emocji. Tracą zainteresowanie szkołą, pracą, tym, co je kiedyś pasjonowało. Nie planują przyszłości. Gwałt pozbawia kobietę kontroli nad nią samą.
Kobieta obwinia się za to co się stało, co rzutuje na jej relacje z całym otoczeniem. Boi się mężczyzn. Często fakt zgwałcenia ukrywa latami bo z oprawcą łączy ją to samo środowisko, w którym funkcjonuje. Kiedy kobieta wie, że nie będzie mogła liczyć na zrozumienie ze strony najbliższych, również ukrywa fakt zgwałcenia.

Dekalog Nie-Gwałciciela
– Gwałt i lęk przed gwałtem wpływa na psychikę wszystkich kobiet, zmuszając je do ograniczania własnej aktywności i nieufności wobec świata. Gdyby popatrzeć na to w szerszy sposób jako na wyraz społecznego porządku, to wyraźnie widać, że w tym układzie to kobiety są „odpowiedzialne” za gwałt, bo to one mają za zadanie „nie sprowokować”, by się przed nim uchronić. Zachowanie mężczyzn, polegające np. na praktykowaniu samokontroli w sytuacjach intymnych, pozostaje poza jakąkolwiek refleksją i oddziaływaniami społecznymi – pisze psycholog Agnieszka Czapczyńska, w raporcie wydanym przez Feminotekę.
Oto dekalog nie-gwałciciela zaproponowany przez Feminotekę:
1. Nie wrzucaj kobietom narkotyków do drinków.
2. Kiedy widzisz kobietę idącą samotnie, zostaw ją w spokoju.
3. To, że pomogłeś komuś naprawiać samochód, nie daje ci
prawa do seksu w zamian.
4. Nie tłumacz swojej agresji wobec innych tym, że to oni ciebie prowokują.
5. Winda to nie ring, nie atakuj w niej.
6. PAMIĘTAJ! Z osobą, która śpi lub jest nieprzytomna – nie można uprawiać seksu. To nie seks – to gwałt!
7. Seks, na który kobieta nie wyraża zgody, to gwałt.
8. Jeśli kobieta mówi „nie”, to znaczy „nie”.
9. Traktuj inne kobiety tak, jak chciałbyś, aby twoi koledzy traktowali bliskie ci osoby – twoją dziewczynę, siostrę czy matkę.
10. Nie gwałć!

Cały materiał znajdziecie w 19. numerze EksMagazynu dostępnym w Empikach, sieciach Relay i InMedio w całej Polsce.

Żołnierz wracający z frontu tego nie doświadcza.
Dokładnie. Cierpi, ale spotyka się ze zrozumieniem. Wszyscy mu współczują, ma on wsparcie w postaci leczenia, pomocy ekonomicznej, itd. Ofiary gwałtu, jeżeli w ogóle odważą się ujawnić nadużycie, decydują się w naszych realiach na trudną ścieżkę. Otoczenie, ze względu na rozmaite stereotypy zakorzenione głęboko w świadomości na przestrzeni wieków, nie jest w stanie stanąć po stronie ofiary murem. To pierwsza płaszczyzna. Idąc dalej, musimy pamiętać o tym, że większość sprawców gwałtu to osoby bliskie ofierze, są to koledzy, partnerzy, mężowie, przyjaciele, bracia, ojcowie, koledzy ojców, itd. To osoby, które składają się na bezpieczny świat ofiary. Żołnierzowi, który został podczas służby zraniony, nie wali się wizja bezpiecznego świata, ponieważ był na wojnie i tam za wroga miał obcych ludzi. Gwałt niszczy poczucie bezpieczeństwa w relacjach i to jest strata o tak dużym kalibrze, że czasem może okazać się najtrudniejszą przeszkodą w powrocie do zdrowia.  

A trzecia płaszczyzna?
Tyczy się sfery seksualnej i wiąże się z poczuciem własnej wartości kobiety. Przez stulecia seksualność kobiet przynależała do „klanu”, była własnością rodziny, a potem męża. Było tak, że zgwałcona kobieta lądowała na stosie, była wypędzana, zabijana, wykluczana z rodziny, bo okryła ją hańbą. Robiła się „nieczysta”. To jest kulturowo przypisane do kobiecej sfery seksualnej. Oczywiście nie żyjemy już w średniowieczu, ale jakiś kawałek nas jest w nim zakorzeniony. Gwałt zabiera kobiecie radość z cieszenia się własną kobiecością. Podsumowując – obszarów zranienia przez gwałt jest kilka.

Kto trafia do pani gabinetu?
Kobiety zaraz po gwałcie, które są po prostu w szoku. I wówczas potrzebne jest wsparcie kogoś, kto będzie „kontenerem” na te wszystkie uczucia, które przeżywają. Kto pomoże zaplanować kolejnych pięć dni życia. Kto udzieli takiego bezwarunkowego wsparcia. Kto zmotywuje do działania i pokieruje do właściwych służb pomocowych. To czasem jest bardzo silny lęk, poczucie winy, niepokój, złość, czasem całkowite odcięcie emocjonalne, bycie jakby „za szybą”. Druga grupa kobiet, które do mnie trafiają, to te, które są w chronicznym kryzysie. Przez 5, 10, 15 lat nosiły w sobie zranienie po gwałcie, radziły z nim sobie przez długi czas, ale w jakimś momencie życia okazało się, że doświadczają zbyt dużo trudnych emocji i potrzebują pomocy z zewnątrz.

Kobiety, które przeżyły gwałt i same sobie pomogły?
Większość pomaga sobie sama. Badania mówią, że tylko niewielki procent gwałtów jest ujawniany, zatem niewielka liczba sprawców ponosi karę i niewiele ofiar otrzymuje pomoc psychologiczną. Myślę, że jakość życia kobiet po gwałcie bardzo zależy od tego, co wydarzy się potem. Wyobrażam sobie, że zdrowienie jest w pełni możliwe w otoczeniu, w którym ofiara otrzymałaby takie bezwarunkowe wsparcie ze strony bliskich, służby pomocowe przeprowadziłyby wszystkie procedury medyczne i prawne z troską i dbałością o intymność oraz dobre samopoczucie ofiary, sprawca zostałby jednoznacznie i szybko ukarany, a ofiara miałaby zapewnione pełne bezpieczeństwo.

Gwałt tyczy się nie tylko zgwałconej…
To zdarzenie, które potrafi straumatyzować całą rodzinę i bliskich. Bliskie osoby też są w szoku, też nie są w stanie odnaleźć się w tej sytuacji. Nie wiedzą, jak pomóc, nie umieją tego. Nie umniejszam ofiarom wypadków samochodowych, które cierpią na zespół stresu pourazowego, ale tu przynajmniej sytuacja jest jasna, bardziej jednoznaczna kulturowo dla otoczenia. Wypadek samochodowy nie jest opakowany tymi wszystkimi mitami i stereotypami winiącymi ofiarę, a gwałt jest.

Jak można pomóc ofierze gwałtu?
Mądre wsparcie kobiety po gwałcie polega na tym, żeby nie obwiniać jej w żaden sposób. Ostatnio widziałam w telewizji program na temat pedofilii. Do studia zaproszono dorosłego mężczyznę, który w dzieciństwie przeżył nadużycie seksualne ze strony księdza. Dziennikarka zapytała go: „Jak daleko pozwolił pan wówczas posunąć się sprawcy?”. I padło słowo „pozwolił”. Obwinianie ofiary to nie tylko jest mówienie: „A po co tam szłaś”, „Po co pomalowałaś sobie te paznokcie na czerwono”, „Dlaczego piłaś z nim alkohol?”. Te stereotypy wkradają się nam niepostrzeżenie do języka. Jestem pewna, że dziennikarka nie chciała niczego sugerować ani obrazić rozmówcy, tym bardziej, że wydźwięk audycji był taki, że potępiał czyny pedofila. No ale powiedziała takie coś. Myślę, że to przydarza się bardzo często nam, osobom dającym wsparcie zgwałconej. Jakiś kawałek nas jest zawikłany w te stereotypy. Pytamy: „Co zrobiłaś takiego, że on sobie na to pozwolił, że rzucił się na ciebie?”. Taki rodzaj pytań podtrzymuje myślenie o odpowiedzialności ofiary.

Problem „wtórnej wiktymizacji” jest jednym z głównych jeśli chodzi o relacje „zgwałcona – otoczenie”.
Przerzucanie odpowiedzialności na ofiarę jest nadal bardzo zakorzenione w naszej kulturze. Zawsze jest jakiś tam element, który może być użyty jako dowód „winy” kobiety – poszła na tę randkę, dała się zaprosić do pustego mieszkania, ubrała się w obcisłą sukienkę, itp. I często poczucie winy zazębia się właśnie o ten kawałek, że coś tam zrobiła. Albo nie krzyczała, albo nie wyrywała się za bardzo, więc może jednak „chciała”? Zawsze można się czegoś czepić i wychodzi ta wina. Otoczenie powinno komunikować: „Cokolwiek zrobiłaś, jemu nie wolno było cię skrzywdzić”, „Jakkolwiek byłaś ubrana, nie jest to usprawiedliwienie dla gwałtu”. Otoczenie też musi zrozumieć, że kobieta po gwałcie może przeżywać wiele trudnych emocji. Może inaczej funkcjonować w codziennym życiu. Jeżeli w kilka miesięcy po gwałcie czuje się tylko gorzej, to najlepsze, co można zrobić, to pójść na terapię.

Cały materiał znajdziecie w 19. numerze EksMagazynu dostępnym w Empikach, sieciach Relay i InMedio w całej Polsce.