Naukowcy z Instytutu Archeologii UJ w Krakowie prowadzą badania w regionie Mesa Verde od 2011 r. Jest to jeden z najbogatszych archeologicznie regionów w Ameryce Północnej, znany głównie ze słynnych prekolumbijskich miast skalnych, zbudowanych w niszach i schroniskach skalnych, w malowniczych i głębokich kanionach.

W badanych przez polski zespół kanionach znajdują się pozostałości około czterdziestu małych osad, skupionych wokół centralnej siedziby nazywanej Castle Rock Pueblo. W XIII wieku n.e. zbudowała je i z nich korzystała ludność kultury Pueblo.

„Od 2014 r. odkrywamy tam liczne ryty i malowidła naskalne. Część z nich nie była do tej pory znana naukowcom” – opowiada PAP szef projektu badawczego dr Radosław Palonka z Instytutu Archeologii UJ w Krakowie.

Znaki te mają różną formę, niektóre z nich to figury geometryczne, czasem tworzące skomplikowane wzory.

Uwagę polskich badaczy przykuła część rytów, które znajdują się w specyficznych miejscach: ukrytych w załomach skalnych. Zaczęli przypuszczać, że być może mają one związek z obserwacjami astronomicznymi i bywają oświetlone jedynie w określonych dniach w ciągu roku.

„Intuicja nas nie myliła. Uważamy, że w co najmniej w sześciu z badanych przez nas osad znajdują się tego typu ryty, a w dwóch z nich prowadziliśmy bezpośrednie, wielogodzinne i wielodniowe obserwacje” – mówi dr Palonka.

Jedno ze skupisk rytów znajduje się w niszy skalnej obok pozostałości po obronnym domostwie sprzed ok. 800 lat. Ryty te znajdują się na płaskiej, skierowanej na południe ścianie skalnej, która jest przysłonięta przez nawis skalny. Tworzą je trzy spirale i liczne mniejsze elementy, np. prostokątne motywy i zagłębienia. Aby sprawdzić swoje przypuszczenia, archeolodzy prowadzą od kilku lat obserwacje panelu w konkretnych momentach w roku – w okresie przesileń i równonocy.

„Okazało się, że podczas przesilenia zimowego, 22 grudnia, promienie słońca przesuwają się po całej środkowej części panelu z rytami i przechodzą równo przez kolejne spirale oraz podłużne nacięcia” – opowiada archeolog. Częściowo to zjawisko jest także widoczne w okolicach równonocy wiosennej i jesiennej. Przez pozostałą większość roku panel i obecne na nim ryty cały czas znajdują się w cieniu, bądź w pełnym słońcu.

Jaką funkcje pełniły tak usytuowane panele naskalne? Z rozmów ze współczesnymi Indianami Pueblo, jak również z informacji etnograficznych z XIX w. wynika, że mogły to być kalendarze. Obserwacja ruchu Słońca wyznaczała dawniej rytm życia religijnego i towarzyszących rytuałów.

„Początek interakcji słońca ze spiralami na panelu pokrytym rytami miał miejsce na kilka tygodni przed przesileniem zimowym. Zjawisko to mogło wyznaczać początek przygotowań i całego procesu rytuałów i rytualnych zabiegów, tańców i uroczystości, które miały kulminację właśnie podczas przesilenia zimowego” – opowiada dr Palonka. Naukowiec dodaje, że do dzisiaj przesilenia – szczególnie letnie i zimowe – mają ogromne znaczenia religijne dla różnych grup Indian Pueblo z Arizony i Nowego Meksyku.

„Nawet dziś wyznaczają one rytuały, uroczystości i momenty związane z rolnictwem: zasiewami, zbiorami oraz przygotowaniami do tych praktyk” – podkreśla.

Podobne zjawisko, dotyczące oświetlania rytów naskalnych przez słońce w specyficznych momentach roku, archeolodzy odnotowali w innej osadzie w Sand Canyon. Tyle że tam ryt był doświetlony w regularny sposób przez promienie słoneczne wyłącznie w godzinach porannych i wczesnych południowych w czasie przesilenia letniego, czyli w czerwcu. Dr Palonka podkreśla, że jego zespół będzie kontynuował badania sztuki naskalnej pod kątem jej powiązania z astronomią.

Do badania sztuki naskalnej Polacy stosują również nowoczesne techniki, np. skanowanie laserowe, łącznie z wizualizacjami 3D. Dzięki temu są w stanie dostrzec elementy sztuki naskalnej niewidoczne gołym okiem. Chodzi tu ryty, które ze względu na upływ czasu zostały niemal zatarte, ale precyzyjne pomiary wychwytują nawet niewielkie różnice na powierzchni skał.

Indianie Pueblo byli jednym z najbardziej rozwiniętych rolniczych społeczeństw indiańskich Ameryki Północnej już na długo przed przybyciem Kolumba do Nowego Świata. Do dzisiaj region ten jest zamieszkały przez wiele plemion indiańskich, m.in. Pueblo, Nawaho i Apaczów, które w dalszym ciągu czują silną więź z ziemią przodków i praktykują wiele dawnych tradycji i obrzędów.

PAP – Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski, szz/ zan/

Nie jest pociągająca. W porównaniu do innych koleżanek aktorek, które akurat grają w jednym ze szlagierowych seriali tej czy innej stacji, wypada, mówiąc najdelikatniej, słabo. Ale do czasu.

Przychodzi bowiem moment, że ta oto aktorka, będąc już lekko przed lub lekko po 30., dostaje wreszcie angaż do jednego ze szlagierowych seriali, tej czy innej stacji. I zaczyna się. Ma być gwiazdą, taką rozpoznawaną przez każdego, lansowaną w programach śniadaniowych, pokazywaną i eksploatowaną przy każdej okazji.

Klasycznym ryjem, za którym jeżdżą paparazzi, a potem publikują zdjęcia, na których Aktorka wiąże sznurówkę na Marszałkowskiej, ogląda majtki w najpopularniejszym centrum handlowym lub robi coś równie fascynującego. Wniosek dla decydentów jest prosty: Aktorka nie może wyglądać jak swoja brzydsza siostra. Od tego momentu obserwujemy przeistaczanie się brzydkiego kaczątka w pięknego łabędzia.

Aktorka ma coraz lepsze ciuchy, od znanych projektantów, na lans wychodzi umalowana przez wizażystkę, włosy nie są już niesfornie spięte, a misternie ułożone przez młodego, zdolnego stylistę fryzur.

Kolejny etap stawania się gwiazdą masowej wyobraźni obejmuje uznanie jedzenia za niepotrzebny aspekt życia i zmianę rozmiaru, zwykle z zupełnie normalnego 40 czy 38 na 36/34. Metamorfoza jest niemal kompletna. Wisienką na torcie jest zakochanie się i rychły ślub z miłością życia.

Miłość spotka Aktorkę oczywiście już po schudnięciu i totalnej zmianie. Teraz tylko Aktorka musi swą historię opowiedzieć kilku magazynom kobiecym i koniecznie wylądować na okładce. W niezwykle szczerym, ekskluzywnym wywiadzie nie może zabraknąć pytań o to, jak utrzymuje swą świetną formę, jaki stosuje trening i jaką dietę. Aktorka jest szczupła i szczęśliwa: gra, bywa, kocha, za chwilę podpisuje intratny kontrakt reklamowy. Tak, Szanowni Czytelnicy, rodzi się gwiazda…

Piotr Kupicha, zespół Feel, piosenkarz

Przez wiele lat mieliśmy kłopoty, żeby przyjechać i wspomóc panią Anię. Ale teraz jesteśmy i to jest najważniejsze. Przyjechaliśmy tu po długiej trasie koncertowej, więc jesteśmy trochę zmęczeni, ale na scenie damy z siebie wszystko. Chętnie bierzemy udział w różnego rodzaju akcjach charytatywnych, ale nie robimy z pomagania wielkiego „halo”, bo to nie o to w tym wszystkim chodzi. Tak czujemy i jest nam z tym dobrze. Z drugiej strony, czasami dobrze, żeby takie wydarzenia były nagłośnione, bo ludzie w całej Polsce mogą wtedy zobaczyć, że są wśród niepełnosprawnych są młodzi ludzie, którzy potrafią naprawdę dobrze śpiewać. Oni żyją pełnią życia, potrafią tak żyć i tak trzeba ich widzieć. Nie jak kogoś odmiennego, absolutnie nie jak kogoś gorszego! A dla gwiazdy, stanąć z taką młodą osobą na scenie i zaśpiewać, nie jest żadnym problemem. I muszę powiedzieć, że często zdarza się, że to gwiazda musi do tego poziomu, który reprezentuje dany amator, doskoczyć.

Jolanta Fraszyńska, aktorka

Dlaczego tu jestem? Bo bardzo podoba mi się to, co robi Anna Dymna. Podoba mi się, że taką pasją stworzyła tak wspaniałe wydarzenie, bo skupia wielu normalnych, fajnych, wrażliwych ludzi. Myślę, że udział w takiej imprezie, to dla każdego artysty ogromne wyróżnienie. A przy okazji owi artyści pomagają w postrzeganiu ludzi. Trzeba co krok podkreślać, że ci niepełnosprawni artyści są tacy jak my. Czym się różnią od nas? Niczym. Każdy z nas ma swoje ograniczenia, każdy ma inne. Dla jednej osoby jest to wózek, a dla drugiej zupełnie co innego. Jestem taka sama, też mam swoje ograniczenia i słabości, z którymi staram się walczyć i nad którymi ciągle pracuję. Podobnie, jak niepełnosprawni.

Robert Gawliński, piosenkarz

Można powiedzieć, że jestem tu w pracy społecznej. Dzieje się piękna akcja, wspaniała impreza i dobrze jest w niej uczestniczyć. Dlatego chętnie biorę udział w różnych wydarzeniach charytatywnych. Myślę, że dla tych osób niepełnosprawnych, które tu dziś występują z nami ważne jest, że mogą zaśpiewać dla tak dużej publiczności. A czy wygrają, czy nie, to już jest raczej na drugim miejscu. A swoją drogą, nie cierpię wszelkiej maści jurorów w różnych programach telewizyjnych. Bo gdyby to oni mieli wyjść na scenę, założę się, że nie raz zaśpiewali by gorzej niż ci debiutanci.

Renata Przemyk, piosenkarka

Ci młodzi ludzie, z którymi mam przyjemność dziś występować, mają szansę na wielką przygodę. I trzeba powiedzieć, że są bardzo utalentowani. Przy tym mają w sobie tyle radości, że zarażają nią wszystkich na około. Czy mają szansę na karierę, nie wiem, bo z karierą bywa bardzo różnie. Nie ma reguły, często sam talent i sama ciężka praca nie wystarczają. Zwykle potrzeba trochę szczęścia i kogoś, kto utorowałby drogę. Dlaczego biorę udział w tej imprezie? Bo czuję taką potrzebę, bo przyjemnie tu być i ma się wrażenie uczestniczenia w czymś dobrym. Poza tym, ja zostałam obdarowana hojnie przez los i dlatego mam poczucie, że muszę się tym dzielić. W ten sposób mogę to robić.

Patrycja Markowska, piosenkarka

To ogromna przyjemność być tutaj i dołożyć swoją małą cegiełkę do tego wszystkiego, do tak dobrej imprezy. Szczerze mówiąc, to trochę sama się tu wprosiłam (śmiech). Jechałam kiedyś z jedną z organizatorek pociągiem i powiedziałam jej wtedy, że jak będą potrzebować pomocy, mogą mnie śmiało zaprosić, bo na tych koncertach jest wspaniale. Wiesz, co jest tu dziś najważniejsze? Że nie liczy się blichtr, że tu po prostu trzeba się cieszyć. Ci młodzi ludzie mają piękne głosy, ale mają też ogromną prawdziwość w sobie. I jak najbardziej mają szansę zrobić karierę. Wielu wspaniałych artystów ma na przykład problemy z oczami. A występują i radzą sobie doskonale na scenie. Dlaczego? Bo ludzie cenią prawdę, wrażliwość, umiejętności, a tym ludziom tego nie da się odmówić.

Andrzej Deskur, aktor

Jestem tu, bo to frajda, a mając poczucie, że moja obecność może komukolwiek pomóc, wiem, że robię coś dobrego. Najfajniejsze jest to, że tu nie chodzi o to, żeby wygrać, tylko o to, żeby się dobrze bawić. Wydaje mi się, że powinniśmy kiedyś dorosnąć do takiego etapu, że wspólnie z niepełnosprawnymi osobami będziemy podejmować trud życia, nie definiując ludzi przez pryzmat ich sprawności. Bo przecież każdemu z nas coś dolega, każdego z nas coś boli, mniej lub bardziej, ale to dowód na to, że wózek, czy brak sprawnych oczu niczego nie zmienia. Różnic między sprawnymi, a tymi, którzy borykają się z poważniejszymi problemami zdrowotnymi tak naprawdę nie powinno być, nie powinno być tego podziału na sprawnych i niepełnosprawnych. Trzeba pozbywać się lęków przed tym, co na pozór inne i zacieśniać więzi. Tak, żeby słowo integracja mogło przestać istnieć, żeby nie było już potrzebne.