Tożsamość społeczną kobiet z zespołem Turnera zbada prof. dr hab. Kamila Ciepiela z Wydziału Filologicznego Uniwersytetu (ZT), stosując mało znaną w Polsce metodę – analizy narracji konwersacyjnej. Jej projekt otrzymał finansowanie od Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w konkursie „Niepełnosprawność w naukach humanistycznych”.

„Turnerki” nie są niepełnosprawne intelektualnie; często kończą studia i wykonują zawody wymagające wysokich kwalifikacji. Jednak miewają problemy z funkcjonowaniem społecznym. Trudno im budować i utrzymywać relacje interpersonalne, w szczególności te międzypłciowe. Oznacza to, że zespół Turnera niesie konsekwencje nie tylko w wymiarze biologicznym, ale także psychospołecznym. I właśnie na tym skupią się badacze. W ocenie prof. Ciepieli zmiany wyglądu dorastającego ciała czy młodzieńczy wygląd dorosłych kobiet to jeden z podstawowych czynników wykluczenia społecznego.

„U nastolatek z zespołem Turnera proces pokwitania nie następuje samoistnie, ale jest inicjowany sztucznie. Obserwują więc one zmiany w wyglądzie ciała rówieśniczek i brak takich zmian w swoim ciele, co powoduje poczucie odmienności i stopniowe wycofanie się z grupy. Z drugiej strony rówieśnicy obserwują odmienność cielesną dziewcząt z zespołem Turnera, co prowadzi do ich stopniowego wykluczenia z grupy. Podobne doświadczenia odmienności społecznej przeżywają dorosłe kobiety z zespołem Turnera” – tłumaczy profesor.

Profesor Ciepiela do swoich badań wykorzysta analizę narracji – metodę zaproponowaną przez Michaela Bamberga, według której sposób ulokowania bohaterów i relacje pomiędzy nimi w fabule opowiadania pozwalają na wnioskowanie o ich pozycji i tożsamości przeniesionej w rzeczywiste konteksty społeczne. Ulokowanie bohaterów i relacje fabularne następnie można efektywnie zbadać, pod względem językowym.

„Opowiadania” badanych kobiet pozwolą ocenić, czy one same kreują własną tożsamość, czy bardziej kształtuje ją społeczeństwo, które narzuca przyjęte wzorce zachowań i alienuje osoby, które zachowują się inaczej. Czyli na przykład młode kobiety, nie wiążące się z mężczyznami.

„W ich przypadku młodzieńczy wygląd, niski wzrost czy małe piersi są podstawą do ich błędnej identyfikacji jako dzieci i w konsekwencji postrzegania jako niedojrzałych i nieodpowiednich do wejścia w związek męsko-damski. Częściej jednak uważają one siebie za pełnoprawnych członków społeczeństwa i upatrują źródeł alienacji społecznej w postrzeganiu ich osoby przez pryzmat ich ciała” – wyjaśnia prof. Ciepiela.

Badaczka przeprowadzi serię wywiadów z „turnerkami”. Jej badanie ma na celu językowe poznanie zagadnienia konstruowania tożsamości osobistej i społecznej tych kobiet. Profesor chciałaby uwidocznić te aspekty funkcjonowania psychospołecznego badanych osób, które pozostawały do tej pory ukryte. Jest przekonana, że ich odkrycie i uwzględnienie w terapii może przyczynić się do poprawy jakości życia kobiet z zespołem Turnera.

Autorka: Karolina Duszczyk, PAP – Nauka w Polsce

– Mamy już bogactwo dowodów na to, że ludzie podupadają na zdrowiu, gdy tracą członkostwo w istotnych dla siebie grupach. To może dotyczyć na przykład młodych matek, które tracą kontakt z przyjaciółmi. Gdy nowi uczniowie czy studenci nie mogą wpasować się w otoczenie, gdy osoby dorosłe przechodzą na emeryturę albo seniorzy przenoszą się do domów opieki. Wszyscy wtedy tracą kontakt ze swoim dotychczasowym otoczeniem – wylicza prof. Haslam.

Stąd właśnie pojęcie „lekarstwa społecznego”, które nie tyle stoi w sprzeczności z terapią farmakologiczną czy psychoterapią, ale może stanowić istotny element kompleksowego rozwiązania problemów psychicznych. Ukierunkowanie osób zmagających się z trudnościami na nowe interakcje w miejsce brakujących może być krokiem w kierunku pełniejszego leczenia.

To zdanie podziela dziś wielu ekspertów, a świat okrążyła już piękna anegdota psychiatry Dereka Summerfielda, który odwiedził półtora dekady temu bardzo odosobnione rejony Kambodży, gdzie nie znano dotąd leczenia psychiatrycznego jako takiego. Mimo wszystko miejscowi nie chcieli uwierzyć w skuteczność leczenia antydepresantami i powiedzieli, że oni mają już antydepresant. Mieli na myśli krowę.

W jaki sposób krowa może być antydepresantem? Padł przykład sąsiada, który pracował na polu ryżu do czasu, aż mina urwała mu nogę. Wrócił do pracy z drewnianą protezą, ale wilgoć i strach po poprzednim przeżyciu wpędziły go w stany depresyjne. Społeczność postanowiła więc, że należy mu pomóc i mężczyzna otrzymał od sąsiadów krowę. Nie musiał już brodzić w wodnistym i niepewnym polu, otrzymał nową społeczną rolę, a przede wszystkim pomoc od ludzi wokół siebie. Problemy z depresją minęły.

To malownicze uproszczenie ukazuje rzadko wciąż podkreślany aspekt wsparcia i odnalezienia się w nowych okolicznościach społecznych. Nie chodzi tylko o lepszy wychwyt serotoniny dzięki lekom, ale o nadanie życiu osoby dotkniętej problemami większego sensu.

Istotne jest więc poznanie, jaki wpływ na nasze życie ma uczestnictwo w konkretnych grupach społecznych. Od decyzji o paleniu lub diecie po wyjście z traumy i radzenie sobie z bólem. – W każdej z tych sytuacji ważne jest nie tylko członkostwo w grupie, ale postrzeganie tej grupy jako istotnej części swojej tożsamości. Brak poczucia „nas” staje się czynnikiem w wielu problemach zdrowotnych, które analizujemy – sugeruje prof. Haslam.