Ważne jest jednak to, że ryzyko wystąpienia wszystkich niżej opisanych problemów można znacznie zmniejszyć, dbając o swoje oczy. Podstawowe zasady są proste i niekłopotliwe. Wystarczy latem nosić okulary przeciwsłoneczne z filtrem promieniowania ultrafioletowego, a poza tym dbać o urozmaiconą dietę i stosować odpowiednie przerwy w pracy przed ekranem lub podczas oglądania treści na ekranie w celach rozrywkowych.

Zapalenie rogówki wywołane promieniowaniem

Rogówka to pierwsza struktura oka, przykrywająca jego powierzchnię. To właśnie na niej w znacznej mierze zatrzymuje się promieniowanie UV, blokując dostęp do dalszych struktur oka. Jednak już tutaj, a także w spojówce, może dojść do zapalenia wywołanego promieniowaniem. Na szczęście musi to być naprawdę duże promieniowanie.

Na takie uszkodzenia narażają swoje oczy wspinacze wysokogórscy i narciarze, którzy nie zabezpieczają oczu we właściwy sposób. Brak okularów – szczególnie w wysokich ośnieżonych górach powoduje, że do oczu dostaje się potężna ilość promieniowania UV, która może uszkodzić rogówkę powodując tzw. ślepotę śnieżną. Żeby się przed takim niebezpiecznym stanem chronić, nie wystarczy zakładać zwykłych okularów nawet z silnymi filtrami. Okulary, które skutecznie chronią oko w takiej sytuacji powinny mieć także boczne zabezpieczenia, aby światło nie docierało do oczu poprzez boczne szczeliny.

Na takie uszkodzenie rogówki narażeni są też np. spawacze, który pracują bez ochraniającej oczy maski.

- Łuk elektryczny, który obserwują z bliska, wytwarza tak dużą ilość promieniowania UV, że wpływając na powierzchnię oka uszkadza ono nabłonek rogówki, powstają małe ranki, przez co dochodzi do zapalenia spojówek, światłowstrętu, intensywnego łzawienia, zaciskania oczu i w konsekwencji nawet do utraty wzroku – mówi okulista dr n med. Radosław Różycki z Centrum Medycznego MML w Warszawie.

Dlaczego lepiej nosić okulary przeciwsłoneczne w pochmurny dzień?

Promienie UV przechodzą przez niezbyt grube warstwy chmur i mogą uszkodzić oczy, zwłaszcza jeśli przebywa się na plaży, na wodzie czy śniegu. Wszystkie te powierzchnie odbijają promienie światła.

Oczy nie lubią wysokich temperatur

Ostre światło może też doprowadzić do retinopatii słonecznej, którą często stwierdza się u osób, które bez osłony obserwowały zaćmienie słońca. To choroba siatkówki, czyli głębszej struktury oka, do której promieniowanie dociera zazwyczaj w niewielkiej ilości.

Objawy retinopatii słonecznej pojawiają się w ciągu jednej do czterech godzin od ekspozycji. Polegają m.in. na zaburzeniu ostrości widzenia, deformacji obrazu widzianego, mroczkach w centralnym polu widzenia.

Młode osoby mogą być bardziej podatne na retinopatię słoneczną, dlatego warto uświadamiać młodych ludzi, jakie konsekwencje może mieć np. obserwowanie zaćmienia słońca bez żadnej ochrony.

- Znany jest fakt, że szkło powiększające skupiając światło w jednym miejscu potrafi rozpalić ognisko. Do podobnej sytuacji doprowadzamy np. oglądając zaćmienie słońca bez odpowiedniego zabezpieczenia oka – ostrzega specjalista.

W większości przypadków dochodzi do samowyleczenia po około sześciu-12 miesiącach, ale u części pacjentów zmiany mogą być nieodwracalne. Istotną informacją jest to, że nie ma specyficznego leczenia tej choroby i te osoby, u których do samowyleczenia nie dojdzie, będą mieć trwale uszkodzony wzrok.

Zaćma a promieniowanie słoneczne

Nie jest również wykluczone, że nadmiar promieniowania może przyczyniać się do rozwoju zaćmy – to choroba wieloczynnikowa, która nie ma jednej konkretnej przyczyny i zdaniem specjalistów promieniowanie ultrafioletowe, które w niewielkiej ilości dociera do soczewki wewnątrz oka, może być jednym z czynników ryzyka tej choroby.

Promieniowanie ultrafioletowe a nowotwory oczu

Czerniak to nie tylko choroba nowotworowa skóry, może się także rozwinąć w oku, i podobnie jak w skórze, głównym czynnikiem rozwoju jest narażenie na nadmierne promieniowanie ultrafioletowe. Zmiany nowotworowe oczu w tym wypadku mogą objąć okolicę oczodołu, powieki i spojówki.

Należy pilnie udać się do okulisty w razie następujących objawów:

• nieostre widzenie,
• zaburzenia widzenia,
• zmiana zabarwienia części tęczówki,
• guzek w obrębie powieki,
• owrzodzenie powieki,
• utrata rzęs,
• zmiana zabarwienia powiek,
• zmiana rozmiaru lub kształtu źrenicy,
• zaburzenia położenia gałki ocznej lub ruchów oka,
• wytrzeszczu gałki ocznej,
• podwójnego widzenie,
• bólu oka,
• nadmiernego łzawienie, krwawe łzy.

Nie zawsze wystąpienie wymienionych objawów musi się wiązać z obecnością nowotworu oka, ale zawsze w takich przypadkach niezbędna jest konsultacja okulistyczna.

Choroba surferów i rolników

Mało znana jest zmiana chorobowa oka polegająca na zgrubieniu spojówki gałkowej, tzw. skrzydlik. Narośl na oku ma kształt skrzydła – stąd nazwa. Zauważono, że ta choroba występuje o osób, które dużo pracują na powietrzu, np. u rolników, szczególnie latem, kiedy jest dużo słońca, ale także np. u surferów.

- To zmiana, która tworzy się zawsze od wewnętrznej strony oka (od strony nosa). Przyczyną jej powstawania jest ekspozycja na promieniowanie UV oraz drażniący wpływ wiatru i kurzu. Prawdopodobnie światło wpadające do oka z boku, ulega wewnętrznym załamaniom mutując komórki spojówki, które dostają potencjału wzrostowego z czasem narastając na rogówkę – wyjaśnia okulista.

Początkowo skrzydliki nie dają objawów poza lekkim dyskomfortem – na tym etapie wystarczy używanie okularów z filtrem UV oraz zastosowanie preparatów nawilżających powierzchnię oka (tzw. sztuczne łzy). Lepiej jednak udać się już wtedy do okulisty. Kiedy bowiem zmiany zaczynają wrastać w rogówkę, niszczą jej strukturę przyczyniając się do utraty przez nią przezroczystości oraz kształtu.

Pacjenci skarżą się wówczas na światłowstręt, uczucie ciała obcego pod powiekami, łzawienie. W zawansowanym stadium dochodzi do pogorszenia ostrości wzroku i podwójnego widzenia – wtedy konieczne jest leczenie chirurgiczne.

Autorka: Monika Wysocka, Zdrowie.PAP.pl

Jak im pomóc?
Po pierwsze dieta. Wraz z nią możemy dostarczyć szereg substancji, które skutecznie wspomagają pracę oczu. Jednym z ważniejszych jej elementów są witaminy. Przykłady? Witamina A jest jednym z elementów, który buduję purpurę wzrokową, ta z kolei umożliwia odbieranie bodźców wzrokowych na siatkówce. Jej niedobór objawia się kurzą ślepotą (problem z widzeniem w nocy) oraz zespołem suchego oka. Witaminę A możemy dostarczać w postaci prowitaminy – beta-karotenu, który w organizmie przekształcany jest w witaminę. Produkty bogate w beta-karoten to marchew, dynia, szpinak czy brokuły.
Bardzo ważna dla wzroku jest również witamina C. Wzmacnia układ odpornościowy i działa antyoksydacyjnie. Niszczy wolne rodniki, które są szczególnie niebezpieczne dla naszych oczu. Mogą nieodwracalnie niszczyć siatkówkę oraz nerw wzrokowy, prowadząc do licznych patologii narządu wzroku. Witamina poprawia odżywienie soczewki oraz reguluję wydzielanie płynu łzowego, zmniejsza kruchość drobnych naczyń krwionośnych gałki ocznej. Witamina E z kolei wykazuje bardzo silne działania przeciw rodnikowe, szczególnie w połączeniu z witaminą C. Poprawia kondycję naczyń krwionośnych, zwiększa wchłanianie beta-karotenu z pożywienia.

Co jeszcze możemy zrobić dla swoich oczu? Dostarczać im na przykład kwasów omega-3. Z kwasów z rodziny omega-3 (DHA) w okresie płodowym rozwija się ludzkie oko. Pomagają one chronić bardzo wrażliwe elementy oka – fotoreceptory, oraz nerw wzrokowy. Wykazują działania antyoksydacyjne, mogą również sprzyjać obniżeniu niebezpiecznego, wysokiego ciśnienia, m.in. w gałce ocznej. By ich nie zabrakło sięgajmy po tłuste ryby, łososia, makrelę, halibuta, olej lniany oraz orzechy włoskie. Pod tą dziwnie brzmiąca nazwą kryje się szereg barwników o bardzo silnym oddziałaniu biologicznym. To właśnie antocyjany nadają kolor kwiatom i owocom. Barwniki te stymulują produkcję rodopsyny, światłoczułego barwnika. Wykazują również działanie przeciwzapalne i bakteriobójcze. Antocyjany występują w czerwonej kapuście, borówkach, śliwach czy winogronach.

Ćwicz swoje oko!
Gimnastyka. Słowo to zwykle kojarzy się z ciałem. Nie do końca tak jest, oczy również wymagają gimnastyki. Jeśli dużo czasu spędzasz przed komputerem, książką czy telewizorem taka forma „treningu” jest wręcz niezbędna. Mięśnie sterujące ruchami gałki ocznej mogą ulec przemęczeniu, szczególnie w sytuacjach, kiedy wzrok wymaga długotrwałego skupienia. Co około 2 godziny zrób 2 minutową przerwę, postaraj się spojrzeć przez okno na daleko położony punkt, najlepiej zielony. Co godzinę, zamknij na chwilę powieki i wykonuj proste ruchy gałką oczną – góra, dół, prawo, lewo. Następnie przez wykonaj kilka szybkich mrugnięć. Sprzyja to nawilżeniu oka. Staraj się regularnie wietrzyć pomieszczenie, w którym przebywasz. Jeśli nosisz soczewki kontaktowe, nie zakładaj ich od razu po przebudzeniu, odczekaj przynajmniej 30 minut. Dzięki tym prostym zabiegom dostarczysz więcej tlenu niezbędnego dla oka.

A jeśli już się psuje…
Kiedy zaś pojawia się wada wzroku, coraz częściej decydujemy się na szkła kontaktowe. Soczewki zdominowały dziś rynek, często są używane ze względów estetycznych. Wybór jest ogromny. Są jednodniowe: zakłada się je na jeden dzień i po zdjęciu wyrzuca. Dwutygodniowe i miesięczne: po zdjęciu i przed założeniem należy je zdezynfekować płynem i przechowywać zanurzone w płynie, w specjalnym, szczelnie zamkniętym pojemniczku. Są soczewki trzymiesięczne i roczne. Są też soczewki na noc i na dzień – czyli takie, które zakłada się na miesiąc bez konieczności ich zdejmowania na noc. Jednak niewielu znajdzie się lekarzy i optyków, którzy je polecą. Zwłaszcza przy dużym zanieczyszczeniu powietrza.

- Młodzi ludzie chętnie wymieniają ramki na soczewki – wyjaśnia dr Adam Grabowski, okulista. – Nie ma dziś wad wzroku, których nie da się skorygować soczewkami, ponieważ technologia ich produkcji jest coraz bardziej zaawansowana. Jedyne bariery, jakie może napotkać pacjent, to bariery finansowe. Przy skomplikowanych wadach wzroku koszt soczewek może sięgać 2 tys. zł rocznie – dodaje.

Soczewki jednak mają swoje wady, z którymi użytkownicy muszą się liczyć: są o wiele droższe niż okulary; za te drugie płaci się tylko raz, starczają na kilka lat, za soczewki trzeba płacić 60-70 zł miesięcznie, uciążliwe jest ich zakładanie i zdejmowanie, zwłaszcza kiedy jest się poza domem, oraz noszenie płynu i pojemniczka na szkła. Gdy coś wpadnie do oka i dostanie się pod soczewkę, to tragedia – oko strasznie piecze i łzawi. Trzeba zdjąć soczewkę i przepłukać specjalnym płynem do ich pielęgnacji.

Autorem artykułu jest Jacek Bilczyński, dietetyk, fizjoterapeuta i trener personalny
www.jacekbilczynski.pl