„Wynika to przede wszystkim z faktu, że w sumie nie było egipskich historiografów, którzy rzetelnie opisywaliby czyny egipskich władców. Choć byłoby to niezwykle interesujące, nigdy niestety nie pojawił się żaden biograf lub kronikarz, który na przykład w stylu Tacyta lub Swetoniusza spisałby kronikę lub opisał żywoty władców XVIII dynastii lub jakiegoś innego okresu” – pisze Nadig.

Dlatego na potrzeby napisania kilkusetstronicowej książki o Hatszepsut autor posiłkował się w dużej mierze propagandą królewską, czyli zapisami wykonanymi na ścianach świątyń czy obelisków. Przedstawiano na nich wyidealizowaną wizję rządów każdego z faraonów, w tym Hatszepsut. Ale, jak zauważa Nadig, trudno tego typu doniesienia traktować dosłownie. Stąd badacz poszukiwał informacji o rządach Hatszepsut w innych źródłach- w tym w zapisach umiejscowionych w grobowcach urzędników, którzy żyli w czasach panowania królowej. Jednocześnie szeroko opisał wizerunki na świątyniach, po czym krytycznie je omówił.

Nadig obala część mitów na temat Hatszesput. Na przykład ten mówiący o jej rzekomych pacyfistycznych rządach. Tymczasem znanych jest sześć wypraw wojennych z okresu jej panowania. Przygląda się tez postaci Senenmuta, bliskiego Hatszepsut wysokiego urzędnika. Część badaczy uważała, że był nawet jej kochankiem i pomysłodawcą słynnej świątyni w Deir el-Bahari. Jednak Nadig ostrożnie podchodzi do tych rewelacji i dystansuje się wobec nich.

Interesującym wątkiem jest dłuższe wprowadzenie w znaczenie kobiet w Egipcie faraońskim. Autor wylicza wpływowe członkinie dworu królewskiego poczynając od początków cywilizacji egipskiej 5 tys. lat temu. Jeszcze przed rządami Hatszepsut zdarzało się, że kobiety sprawowały regencje w imieniu swoich małoletnich synów. „Natomiast samodzielne rządy kobiety były dla Egipcjan zdarzeniem zupełnie niesłychanym, chociaż w niektórych sytuacjach nieuniknionym” – pisze Nadig.

O tym, że rola kobiet w starożytnym Egipcie była znacząca, świadczy też opisany w książce harem królewski, który w powszechnej opinii kojarzony jest wyłącznie jako miejsce uciech króla. „W rzeczywistości owe egipskie instytucje dysponowały własną administracją i były prowadzone niczym przedsięwzięcia gospodarcze” – czytamy. Co ciekawe ich zadaniem był też np. wytwarzanie tkanin na krosnach tkackich. Nadig wymienia też Boskie Kapłanki Amona, które od IX di VI w. p.n.e. osiągnęły bardzo silne wpływy polityczne. Wszystkie te przykłady wskazują, że dojście Hatszepsut do tronu nie było całkiem przypadkowe.

Książkę opatrzył ekskursem egiptolog, wieloletni członek misji pracującej w świątyni Hatszepsut w Deir el-Bahari, dr Andrzej Ćwiek z Muzeum Archeologicznego w Poznaniu i Instytutu Prahistorii UAM w Poznaniu. Naukowiec w skrócie przedstawił dzieje zaangażowania Polaków w badanie i odbudowę budowli, począwszy od 1961 r. Wyliczył też współcześnie realizowane polskie projekty realizowane przez Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW w obrębie tej świątyni.

Z kolei tłumacz książki w wielu miejscach umieścił przypisy, w których dodał interpretacje polskich badaczy dotyczące kształtu i funkcji poszczególnych części świątyni w Deir el-Bahari. Autor zresztą szczególnie podkreśla rozmiary i znaczenie tej budowli – „(…) była zapewne największą pojedynczą budowlą od czasu budowy ostatnich piramid Średniego Państwa.” Była to jednak zaledwie jedna z niezliczonych inwestycji budowlanych, których podjęła się w czasach swoich rządów – częściowy spis zawarto w rozdziale zatytułowanym „Budowle”.

Źródło: PAP – Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

Gdyby Kleopatra żyła obecnie to z pewnością ciągle widzielibyśmy ją na pierwszych stronach gazet. W końcu była kochanką nie tylko Juliusza Cezara, ale i Marka Antoniusza. Nawet teraz niejednokrotnie mówi się o niej jako o rozpustnej i walecznej królowej. Skandal, w jej przypadku, mógłby gonić skandal.

Skąd jednak wątpliwości, że śmierć Kleopatry miała charakter samobójczy? Wspomniana badaczka swoje obiekcje uzasadnia faktem, że źródła pisane na temat Kleopatry zachowane po dziś dzień pochodzą w zasadzie jedynie od jej wrogów – autorów z Rzymu, państwa, które podbiło Egipt i uczyniło go swoją prowincją w 30 roku p.n.e. – w momencie śmierci królowej.

Nie ma na ten temat egipskich tekstów, trudno zatem przesądzić, czy to co mówią wrogowie tego kraju jest prawdą. W rzymskich źródłach znacznie łatwiej znaleźć jakiekolwiek informacje o Kleopatrze. Choć nadal jest to jedynie niewielka część informacji na temat tego, co moglibyśmy o niej wiedzieć. Nie posiadamy wielu podstawowych informacji na temat życia ostatniego faraona. Kim była jej matka? Jak wyglądała? Jakie były jej losy do momentu objęcia tronu w wieku 18 lat? – na te pytania ciągle trudno uzyskać jednoznaczną odpowiedź.

Nie oznacza to, że nasza wiedza jest prawdziwa, trudno natomiast rozsądzić na ile posiadane informacje są wiarygodne. Większość z nich zostało opisanych wiele dziesięcioleci po śmierci królowej. Zdaniem badaczki wyłania się z nich następujący przekaz: po samobójczej śmierci kochanka i przejęciu władzy nad Aleksandrią przez Oktawiana, królowa miała wynegocjować bezpieczeństwo swoich dzieci ze związku z Markiem Antoniuszem. Po zapewnieniach, że nic jej nie grozi, zamknęła się wraz z dwiema służkami i popełniła samobójstwo. W ten sposób miała ochronić swoją godność przed udziałem jako branka w triumfie w Rzymie. Doktorantka Karolina Anna Kulpa stawia zatem hipotezę, że już antyczny przekaz jest wyobrażeniem na temat życia i śmierci królowej.

Motyw śmierci Kleopatry pojawia się w wielu dziełach. W części z nich pojawia się wąż, jako ten, który przyniósł jej śmierć. Z kolei w przekazach Plutarcha, Strabona czy Kasjusza Diona Kokcejanusa autorzy nie potrafili jednoznacznie stwierdzić, co zabiło królową, ale wymieniają oprócz jadu węża truciznę. Warto zauważyć, że na temat trucizn wiedziała ona podobno wiele. Część z nich, jak podają źródła, wypróbowała nawet na niewolnikach.

Być może motyw węża w kontekście śmierci Kleopatry pojawia się również z innych powodów. W pochodzie triumfalnym po podbiciu Egiptu przez Oktawiana brał udział posąg kobiety z wężem. Stąd zapewne zrodziła się relacja o takiej śmierci Kleopatry. Współcześni badacze debatują również nad tym, jaki gatunek węża, kryjący się pod terminem „aspis”, mógł być na tyle jadowity, żeby zabić, jak podają antyczne źródła, aż trzy osoby, po czym przepaść bez wieści. Źródła podają, że gad miał być sekretnie dostarczony w naczyniu z wodą, bukiecie kwiatów lub koszu z figami. Jednak na ciele królowej nie było żadnych śladów wskazujących na zatrucie jadem.

Wspomniana badaczka twierdzi, że bardziej prawdopodobna jest teoria, według której śmierć nadeszła po spożyciu trucizny pochodzenia roślinnego. Była ona znacznie łatwiejsza do przemycenia i zaaplikowania. Możliwe jest jednak to, że Kleopatra odebrała sobie życie pod przymusem. Prawdopodobne jest także przekupienie przez Oktawiana lekarza królowej, Olymposa lub służby, aby nakłonili Kleopatrę lub wręcz zmusili do samobójstwa.

Źródło: www.naukawpolsce.pap.pl