Czym grozi podwyższony poziom kwasu moczowego dla biegacza, jak się objawia i jak sobie z nim radzić wyjaśnia dr Mateusz Janik, ortopeda, specjalizujący się w chirurgii stawu kolanowego i skokowego oraz urazach u sportowców, który nie tylko zawodowo zajmuje się biegaczami, ale również sam od lat biega.

Bieganie zwiększa poziom kwasu moczowego

– Po bieganiu w organizmie człowieka podwyższa się poziom kwasu moczowego. Wynika to z odwodnienia organizmu podczas treningu oraz z mikrourazów mięśni, które pojawiają się po dłuższym wysiłku. Przy wysokim poziomie kryształki kwasu moczowego odkładają się w tkankach miękkich i utrudniają regenerację i gojenie się tkanek. Oznacza to, że w dłuższej perspektywie powodują przewlekły stan zapalny tkanek – stawów, ścięgien, ich pochewek i kaletek (czyli struktur, które są pod skorą między kością a skorą i one zapewniają ruch skóry nad kością). Zatem jeśli mamy do czynienia z powtarzającymi się dolegliwościami bólowymi, które są tak silne, że musimy przerwać lub zrezygnować z kolejnego treningu, koniecznie należy udać się do lekarza. Badanie sprawdzające poziom kwasu moczowego może być przydatnym wskaźnikiem, określającym przyczynę dolegliwości. – tłumaczy dr Mateusz Janik.

Warto wiedzieć!

Objawy towarzyszące wysokiemu poziomowi kwasu moczowego są charakterystyczne dla hiperurykemii, czyli stanu oznaczającego zwiększone stężenie kwasu moczowego we krwi, które z kolei powoduje również schorzenie nazywane dną moczanową. Hiperurykemia najczęściej wywołana jest przez zaniedbania dietetyczne (nadmierne spożycie czerwonego mięsa czy owoców morza) ale również alkohol czy napoje zawierające fruktozę. Może być spowodowana nadmiernym wytwarzaniem kwasu moczowego z tkanek lub zmniejszonym wydalaniem tej substancji przez nerki. Na dnę moczanową cierpią głównie mężczyźni, po 50. roku życia z nadwagą i często chorobami przewlekłymi, takimi jak nadciśnienie czy hipercholesterolemia.

Objawy

Duża bolesność, obrzęk, ocieplenie i zaczerwienie stawu czy jego okolicy są typowymi objawami dny moczanowej, a w mniejszym nasileniu mogą być również związane z hiperurykemią. Co istotne te objawy mogą samoistnie ustąpić po około 10-14 dniach, dlatego często pacjenci, którzy sami doraźnie leczą swoje kontuzje mogą w pewnym momencie odczuć poprawę, bagatelizując tym samym stan przewlekły.

Badania

Jak wyjaśnia dr Mateusz Janik – Podstawowym badaniem sprawdzającym poziom kwasu moczowego jest badanie krwi – niestety wynik nie jest zawsze jednoznaczny, ponieważ poziom kwasu moczowego w ciągu dnia zmienia się. W przypadku ataku dny moczanowej i silnych objawów może okazać się konieczne wykonanie mikroskopowego badania płynu w świetle spolaryzowanym. Badanie polega na punkcji stawu, czyli pobraniu płynu z kontuzjowanego stawu. Wykonuje się je pod kontrolą USG, co zwiększa jego precyzyjność. Następnie płyn poddaje się analizie laboratoryjnej – pod mikroskopem kolorowe kryształki kwasu wyglądają pięknie, jednak w rzeczywistości są zabójcze dla stawów.

Poziom kwasu można sprawdzić również samodzielnie za pomocą monitora do domowego pomiaru stężenia kwasu moczowego – urządzenie działa podobnie jak glukometr do pomiaru poziomu cukru, gdyż wynik uzyskuje się z kropli krwi pobranej z palca. Pomiaru dokonuje się dwa razy dziennie przez dwa tygodnie. Optymalny poziom kwasu moczowego dla mężczyzn wynosi poniżej 5,2 mg%, a dla kobiet poniżej 3,5 mg%. Przy takim stężeniu kryształki obecne w tkankach rozpuszczają się i dolegliwości przechodzą. Oczywiście należy pamiętać, że wynik uzyskany za pomocą monitora nigdy nie będzie tak precyzyjny jak ten wykonany w warunkach laboratoryjnych, jednak przy długofalowym stosowaniu pozwoli nam zaobserwować, w jakich momentach dochodzi do skoku i spadku poziomu kwasu moczowego we krwi, a tym samym pomoże zweryfikować nasz styl życia.

Leczenie

Podstawą w leczeniu podwyższonego kwasu moczowego jest zmiana stylu życiu, a dokładniej odpowiednia dieta, określana mianem tzw. semiwegetariańskiej, a bardziej szczegółowo ubogiej w puryny (związki chemiczne występujące w żywności, w dużej ilości w produktach bogatych w białko) oraz odpowiednie nawodnienie organizmu. Dlatego zaleca się picie wody z cytryną – kwaśna w smaku cytryna w organizmie człowieka zachowuje się jak zasada i wypłukuje kryształy kwasu moczowego. U osób ze zdiagnozowaną chorobą dny moczanowej oraz tych, w przypadku których dieta nie daje efektów, lekarz na pewno rozważy wprowadzanie leczenia farmakologicznego.

Co dalej z bieganiem?

Współczesna medycyna dopuszcza umiarkowaną aktywność fizyczną u pacjentów z podwyższonym poziomem kwasu moczowego – 3 razy w tygodniu od 1 do 2 godzin. Jeśli jednak leczenie nie przynosi większego skutku i pacjent coraz bardziej cierpi z powodu częstych kontuzji, lekarz może zasugerować zmianę dyscypliny na mniej obciążającą stawy jak pływanie lub jazdę na rowerze.

oprac. na podstawie materiałów prasowych Cruso Public Relations

Trening czyni mistrza

Przed wyjazdem na ferie zimowe warto przygotować swój organizm do wzmożonego wysiłku fizycznego, dlatego miesiąc przed sezonem powinniśmy rozpocząć trening przygotowujący. Rozgrzane stawy i rozciągnięte mięśnie są mniej podatne na urazy, czy kontuzje. Narciarze oraz łyżwiarze muszą szczególnie zadbać o stawy kolanowe i skokowe oraz mięśnie kończyn dolnych. Po sesji treningowej warto poddać stopy i łydki sesji masażu. To pozwoli zrelaksować mięśnie po intensywnym treningu i lepiej przygotować je do kolejnego. Możemy użyć do tego specjalnego urządzenia, które zapewnia masaż wibracyjny oraz uciskowy stóp bądź łydek – mówi Władysław Fedejko, ekspert HoMedics. Osoby uprawiające jazdę na deskach snowboardowych, dodatkowo powinny pamiętać o rozgrzaniu nadgarstków i barków. Dobrze przygotowane stawy i mięśnie będą także lepiej znosić skutki przetrenowania i bolesne zakwasy.

Sposoby na ból

Sezon zimowy sprzyja kontuzjom, zarówno na stoku jak i w mieście. Najczęstszym urazem zimą jest stłuczenie wywołane upadkiem. Następuje wtedy uszkodzenie tkanek podskórnych lub mięśni, połączone z niewielkim wylewem krwi. Ból wywołany stłuczeniem najlepiej koi okład z lodu, który dodatkowo zmniejsza obrzęk. Innymi urazami są także zwichnięcia i nadwyrężenia układu chrzęstnego i kostnego. We wszystkich wypadkach ważna jest specjalistyczna porada lekarska oraz odpowiednio długi czas przeznaczony na leczenie i rehabilitację. Zbyt szybkie obciążanie kontuzjowanego stawu lub kości może spowodować ciężkie i długotrwałe powikłania. Warto kompleksowo wspierać proces leczenia i walki z bólem. W takich przypadkach doskonale sprawdza się terapia magnetyczna – mówi Władysław Fedejko, specjalista urządzeń do masażu i terapii. Dzięki opaskom magnetycznym, które przeznaczone są do terapii obolałych stawów: kolanowego, łokciowego, skokowego, czy okolic lędźwiowo – krzyżowych. Tego typu produkty bywają wyposażone w kompres żelowy, przeznaczony do podgrzania lub schłodzenia, w zależności od dolegliwości. Taka opieka stawów to gwarancja walki z bólem, dzięki której będziemy mogli swobodnie korzystać z uroków sportów zimowych.

Czynniki ryzyka

Podstawowym czynnikiem wpływającym na przeciążenie stawów, a w konsekwencji na ich obrzęk, jest otyłość. Szczególnie dotyczy to stawu biodrowego oraz kolanowego. Dlatego pierwszym krokiem do pozbycia się stanu zapalnego stawu, jest odchudzanie przez zastosowanie odpowiedniej diety oraz niewielki, umiarkowany ruch, nieobciążający stawów. Ważne jest również unikanie nadmiernego przeciążania bolących stawów np. klękania i kucania przy bolących kolanach. Jeśli dojdzie już do zniszczenia stawu biodrowego lub kolanowego, ostatecznym rozwiązaniem jest jego wymiana na endoprotezę.

Inne podłoże bólu stawów stanowić może infekcja, przeciążenie, uraz czy kontuzja – jak w przypadku sportowców, którzy nie są przecież otyli. Szczególnie narażeni na chorobę zwyrodnieniową są biegacze długodystansowi, sprinterzy i siłacze. Niełatwą sytuację mają również osoby pracujące przez cały dzień przy komputerze, sprzątające na kolanach, grające w golfa czy tenisa, czy wykonujące czynności manualne (rysowanie, pisanie, malowanie) oraz prace domowe. W ich przypadku najbardziej cierpią stawy łokciowe i kolanowe. Nadgarstek boli, gdy dojdzie do zapalenia pochewki ścięgna, które pojawia się na skutek jego nadwerężenia. Częste kontuzje dotykają także naszych barków. W ich wyniku może dojść do zespołu bolesnego barku, który bierze się z jego zesztywnienia – wszystko to ogranicza i poważnie upośledza ruch ręką odchodzącą od tego stawu.

Jak chronić

Nie bez znaczenie pozostaje nasz sposób odżywiania się. Na schorzenia stawów szczególnie narażone są osoby z niedoborem tak ważnych witamin, jak A, C i E oraz selenu. Te cenne składniki znajdziemy przede wszystkim w warzywach i owocach. Beta – karoten przetwarzany w organizmie na witaminę A jest w marchwi, morelach, czy melonach. Witamina C znajduje się przede wszystkim w czerwonej i żółtej papryce, pomarańczach, cytrynach, kapuście, brukselce i ziemniakach. Aby uzupełnić deficyt witaminy E, warto sięgnąć po orzechy, pestki słonecznika, oliwę z oliwek i owoce awokado, a niedobór selenu można wyrównać poprzez jedzenie pełnych ziaren zbóż, jaj, drożdży, ryb, skorupiaków i mięsa.

Dobrze też pamiętać o jedzeniu tłustych ryb tj. łosoś, śledź, sardynka lub makrela. To właśnie te gatunki obfitują w niezwykle ważne dla naszego organizmu kwasy tłuszczowe omega-3.

A gdy już boli…

Przy bólu stawów można się uciec do kilku metod leczenia. Najczęściej stosuje się leczenie farmakologiczne adekwatne do postawionej diagnozy. – Może być ono wspomagane przez ćwiczenia indywidualne, ćwiczenia w basenie, zabiegi fizykalne (jonoforezę, krioterapię, prądy, pole magnetyczne, lasery, masaże wodne i klasyczne, okłady borowinowe). Jeśli ból stawu spowodowany jest zanikiem chrząstki stawowej dobrze na jej regenerację wpływają kąpiele siarczkowe stosowane w niektórych uzdrowiskach, jak również suplementy diety zawierające siarczan glukozaminy – zapewnia lek. med. Barbara Rymaszewska.

Leczenie można też wspomagać przez domowe sposoby, co jednak powinno być wcześniej skonsultowane z lekarzem prowadzącym. Niekiedy bowiem okłady, kąpiele, czy kompresy mogą być alternatywą dla środka uśmierzającego ból. Już sam masaż połączony z mocą rozgrzewającego olejku przynosi ulgę. Dobrze przygotować taki środek do nacierania i trzymać go w domowej apteczce.

Warto więc dbać o nasze stawy, a gdy już pojawią się niepokojące dolegliwości, zwrócić się z nimi do lekarza specjalisty. Zdarza się bowiem, że taki ból może być objawem zupełnie innej choroby, jak choćby fibromialgi, gdzie uogólnione sygnały to właśnie bóle mięśni i stawów, uczucie towarzyszącej im (często przez cały dzień) sztywności, a także zmęczenie (zwykle połączone z bezsennością i obniżeniem nastroju). Pamiętajmy zatem o diecie, ćwiczeniach a raz na czas zafundujmy sobie pobyt w uzdrowisku, bo taką inwestycje w zdrowie, nasze stawy z pewnością docenią.

Polak biega

Marszobiegi, jogging, sprint – to królowie sportów w tym sezonie. Nieważne w jakim tempie, gdzie i z kim. Cała Polska biega zgodnie z akcją koordynowaną przez Gazetę Wyborczą, a przy tym walczy o poprawę zdrowia i formy. To dobry wybór, ponieważ bieganie ma wpływ na cały organizm – zwiększa szybkość i wytrzymałość, ma wpływa na stan serca, krwiobiegu i kształtuje sylwetkę. Zapaleni biegacze twierdzą, że także uzależnia. Jednak dla amatorów sportu i osób, które dopiero myślą o wstaniu z kanapy wciąż istnieje wiele barier, które skutecznie zniechęcają je od biegania. Najczęstsze wymówki to wstyd, skrępowanie, obawa przed pełnymi politowania spojrzeniami przechodniów, brak odpowiedniego ubrania i miejsca do ćwiczeń. Należy uświadomić sobie, że do biegania nie trzeba przygotowywać się jak na wielką wyprawę – wystarczy dres, sportowe obuwie i ścieżki w pobliskim parku lub nawet chodniki blokowiska. A spojrzenia po prostu ignorujmy – w końcu to my robimy krok do przodu, podczas gdy inni są bezczynni.

Rozbieg dla amatora

Szczególnie dla amatorów najważniejsze jest odpowiednie przygotowanie. – Zanim z zapałem wyruszymy na pierwszy trening, trzeba poświęcić chwilę na przeanalizowanie stanu swojego zdrowia i dopasowanie do niego typu aktywności – nadwaga powyżej 10 kilogramów, wady serca, wysokie ciśnienie, cukrzyca, choroba niedokrwienna, średni i podeszły wiek – w każdym z tych przypadków rozpoczęcie treningów biegowych powinno być koniecznie skonsultowane z lekarzem. Doktor może ułożyć plan treningowy dostosowany specjalnie do stanu zdrowia lub też zalecić inny typ aktywności – mówi Andrzej Jabłoński, specjalista marki HoMedics w Polsce, dystrybutora urządzeń do masażu polecanych między innymi sportowcom. Jeżeli jednak nie ma żadnych przeciwwskazań zdrowotnych – możemy spokojnie startować z regularnym joggingiem. Dla nowicjuszy charakterystyczne są pokłady entuzjazmu i ambicji, co bardzo często kończy się bolesnymi urazami i kontuzjami, które na długo są w stanie utrudnić nie tylko aktywność fizyczną, ale też codzienne funkcjonowanie.

Kontuzje zdarzają się wtedy, gdy nie jesteśmy świadomi tego, jak bardzo nasz zapał przewyższa formę. Trening to nie zabawa, dlatego należy się do niego odpowiednio przygotować, aby wyeliminować ryzyko urazu. – Najważniejsza jest rozgrzewka i rozciąganie, które przygotowują mięśnie do wysiłku. Początkujący biegacze powinni także wybierać łatwe trasy bez wielu podbiegów. Ponadto wskazane jest, aby unikać biegania po twardych nawierzchniach takich jak beton, ponieważ twardość podłoża zwiększa ryzyko kontuzji.

- Najczęstsze problemy biegaczy to urazy kolan, ścięgien Achillesa, stóp i stawów skokowych. Przy ich rekonwalescencji wykorzystywane są opaski magnetyczne, które stabilizują kontuzjowane miejsce i niwelują ból – dodaje Andrzej Jabłoński. Jednak brak przygotowania to nie jedyny problem wywołujący kontuzje. Kanadyjska klinika „InTraining” przeprowadziła dwuletnie badanie na grupie 1265 biegaczy z małym lub żadnym doświadczeniem, którego celem była analiza kontuzji odnoszonych przez uczestników. Mimo że stosowali się oni do ustalonego programu minimalizującego ryzyko odniesienia urazu, 400 z nich (31,6%) zostało kontuzjowanych. Eksperyment wykazał, że osoby, które w przeszłości odniosły kontuzję lub nie są w formie są bardziej narażone na uraz. Szczególnie dlatego ważne jest, aby przed wznowieniem treningów do końca wyleczyć kontuzje z przeszłości.

Truchtać w miejscu

Bieganie niesie ze sobą pewne ryzyko. Jednak dzięki odpowiedniemu przygotowaniu jesteśmy w stanie znacząco je zminimalizować. Niezależnie od stopnia zaawansowania treningowego, podstawą jest rozgrzewka – podchodzenie do ćwiczeń bez niej jest jak strzał w kolano, dlatego należy traktować ją priorytetowo. Najważniejsze w każdej aktywności fizycznej jest także to, żeby się do niej nie zniechęcić na samym początku. Dla amatora szybki marsz i wolny, krótki trucht to optimum.

Nie masz już siły, aby biec? Przejdź w marsz, ale nie poddawaj się – pracujesz na własną wytrzymałość i kondycję. Nie można także przesadzić w drugą stronę i porywać się od razu na długi i wyczerpujący bieg, który może prowadzić do różnego typu przeciążeń i naciągnięć. Swobodny, wolny bieg w tempie rozmowy zdecydowanie wystarczy.

Podstawą w rozpoczęciu treningów jest analiza własnego zdrowia, możliwości i określenie swojego celu. Za tym idzie odpowiednie przygotowanie i nastawienie się nie na bicie rekordów, lecz stopniowe i bezpieczne podnoszenie swojej sprawności oraz pokonywanie swoich własnych barier. Z takim podejściem ryzyko kontuzji zmniejszy się do minimum, jogging zaś stanie się przyjemnością, a nie źródłem bólu.

Poradnik biegacza:
- zawsze wykonuj rozgrzewkę
- rozciąganie się po treningu minimalizuje ryzyko kontuzji spowodowanych napięciami mięśni
- buty do biegania powinny być wygodne, około pół numeru większe
- bieganie po ubitych ścieżkach jest bezpieczniejsze niż po betonie i twardej nawierzchni
- nie ignoruj bólu – to sygnał, że coś jest nie tak
- regularnie uzupełniaj płyny
- pomiędzy treningami rób przynajmniej jeden dzień odpoczynku na regenerację
- biegnij równym, wolnym tempem

Możemy zapytać, jaka jest różnica między sportem wyczynowym a sportem uprawianym rekreacyjnie. W obu przypadkach osoby, które decydują się na rozpoczęcie aktywności fizycznej, muszą pamiętać o ryzyku urazu. Różnica w kontuzji miedzy amatorem a profesjonalistą z pozoru wydaje się być duża.

Częstym urazem z którym prawie wszyscy zetknęliśmy się jest skręcenie stawu skokowego. Uraz jest bardzo często bagatelizowany i poddawany leczeniu w sposób tradycyjny. Na opuchniętą nogę stosujemy okłady z octem, obwiązujemy bandażem i czekamy aż sie zagoi. Dla fizjoterapeuty skręcenie kostki powinno zostać poddane jak każda inna kończyna przebiegowi rehabilitacji. Nie do końca wyleczony uraz z przeszłości może być podstawą innego urazu w przyszłości. Dla przykładu można wysunąć wniosek, że nie do leczone skręcenie stawu skokowego może być podstawą do naderwania więzadeł kolanowych.

Kluby sportowe chcąc zarabiać na swoich zawodnikach, a nam dostarczać radości z oglądania idoli w akcji, muszą poddać ich szybkiej diagnozie. Skracają czas pełnego dojścia do zdrowia poprzez odpowiednio poprowadzone zabiegi zaproponowane przez fizjoterapeutę. „Odpowiednio postawiona diagnoza oraz stosowanie się do zaleceń i sumienne wykonywanie ćwiczeń pozwala w znaczący sposób skrócić czas potrzebny do pełnego powrotu do zdrowia zawodnika” uważa dr Robert Śmigielski  vice Prezes Polskiego Towarzystwa Traumatologii Sportowej.

Natomiast leczenie w przypadku osób uprawiających sport rekreacyjnie może wydłużyć się jedynie o czas oczekiwania na spotkanie z ortopedą, który wraz z fizjoterapeutą zadecyduje o odpowiednim przebiegu rehabilitacji. Zatem fizjoterapeuta pomaga nie tylko osobom, które wyczynowo zajmują sie sportem ale także takim, które uważają sport jako rozrywkę.

Zadaniem fizjoterapeuty jest odpowiednie dobranie ćwiczeń oraz ich intensywności, aby pacjent w optymalnym czasie powrócił do pełnej sprawności. Metody, które stosuje się podzielono na trzy  grupy:

•    kinezyterapię – leczenie ruchem
•    terapię manualną – techniki specyficzne wykonywane ręką terapeuty
•    fizykoterapię – terapia specjalnymi urządzeniami i metodami występującymi w przyrodzie  

Należy pamiętać, że jeden źle postawiony krok może ponieść za sobą wiele miesięcy walki o powrót do dawnej sprawności. Wszyscy jesteśmy narażeni na różnego rodzaju urazy, a potem na rehabilitację. Dlatego najlepszym rozwiązaniem po wizycie u ortopedy będzie poproszenie o skierowanie na rehabilitację. Fizjoterapeuta w oparciu o nie może zalecić wykonanie własnego badania a następnie  zastosowanie odpowiedniej terapii.

Od kilkunastu lat stale rośnie zainteresowanie aktywnymi formami spędzania wolnego czasu. Nierzadko zdarza się, że osoby na co dzień prowadzące siedzący tryb życia, nagle, bez przygotowania, starają się nadrobić zaległości ruchowe za cały miniony rok i ruszają, na przykład, na narty. Sztandarowym efektem takiego postępowania są obrażenia stawu kolanowego u narciarzy, którzy „zza biurka”, po odbyciu podróży w góry, rozpoczynają swoją przygodę z „białym szaleństwem”.

Na pytanie, czy i jak długo trwało przygotowanie do sezonu, słyszy się beztroską odpowiedź, iż wcale, bo dana osoba dobrze jeździ. Innym przykładem urazu tzw. „niedzielnych sportowców” jest zerwanie ścięgna Achillesa. Sytuacja zwykle ma miejsce wówczas, gdy osoba bez odpowiedniej rozgrzewki i treningu wykona gwałtowny ruch, np. przy starcie do piłki. Wypadki sportowe powstające pod wpływem zadziałania dużej siły w krótkim czasie – skręcenia, złamania, urazy bezpośrednie – stanowią pierwszą grupę dolegliwości, będących następstwem okazjonalnego uprawiania sportów.

Działania profilaktyczne

Sportowcy oczekują przywrócenia siły i pełnej sprawności uszkodzonego narządu ruchu do stanu poprzedniego w maksymalnie krótkim czasie. W sporcie uprawianym rekreacyjnie szczególnie istotne są działania profilaktyczne. Dobrze, gdy sport i aktywność fizyczna są pod kontrolą merytorycznie do tego przygotowanych trenerów i instruktorów, którzy zadbają o to, aby wysiłek był adekwatny do wieku i kondycji fizycznej. Ważne jest aby ćwiczyć regularnie, kilka razy w tygodniu (3-4 razy). Każda jednostka treningowa powinna być poprzedzona 10-15 minutową rozgrzewką i zakończona 10 minutami ćwiczeń wyciszających. Trenować należy na miękkim podłożu (ziemia, trawa). Bardzo ważne w zapobieganiu uszkodzeniom układu ruchu jest stosowanie odpowiedniego obuwia (z miękką, elastyczną podeszwą).

Bezpośrednio po wypadku należy schłodzić kontuzjowaną część ciała, przykładając torebki z lodem, okłady, kompresy; zaleca się trzymanie kończyny w pozycji uniesionej. Należy przez pewien czas ostrożnie obchodzić się z danym mięśniem i stawem. W zwalczaniu bólu skutecznie pomogą leki przeciwbólowe i przeciwzapalne dostępne bez recepty.

źródło: materiały Naxii nadesłane przez US Pharmacia Sp. z o.o.