Uciążliwe objawy – ból gardła, kaszel, zatkany nos, katar, podwyższona temperatura czy kichanie kończą się po 7 – 10 dniach.
Wydawałoby się, że w dobie bezprecedensowego rozwoju medycyny, sekwencjonowania genomów, drukowania narządów czy klonowania ssaków leczenie zwykłych przeziębień to błahostka – nawet bez recepty. Tymczasem belgijsko-australijskie badania przeglądowe wskazują na niewielką skuteczność większości dostępnych w aptekach, supermarketach czy dyskontach preparatów. Podobnie jak w starożytności, przeziębienie w zasadzie przechodzi samo (chyba, że pojawią się powikłania).

Przeglądu dotychczasowych (randomizowanych i kontrolowanych) badań nad skutecznością leków dokonali specjaliści z uniwersytetów w Ghent (Belgia) i Brisbane (Australia). Wyniki opublikowano na łamach pisma British Medical Journal (BMJ).

Korzyść z większości leków okazała się wątpliwa, zaś w przypadku dzieci lekarstwo bywało niekiedy groźniejsze niż choroba.

Już wcześniej (2008) U.S. Food and Drug Administration ostrzegała przed podawaniem leków przeciwkaszlowych i stosowanych przy przeziębieniu dzieciom młodszym niż 2 lata. W przypadku dzieci starszych FDA zalecała ostrożność.

Co stosować w razie przeziębienia?

Niekontrowersyjne i pomocne (także u dzieci) mogą być paracetamol oraz ibuprofen, które obniżają gorączką i łagodzą ból. Nawilżacz (ale wytwarzający chłodną mgiełkę, a nie gorącą parę) ułatwia oddychanie, zaś duża ilość wypijanych płynów pozwala uniknąć zawsze niebezpiecznego odwodnienia.

Roztwór soli w formie kropli lub sprayu może pomóc na zatkany nos (ale nie zawsze pomaga). Jednak przepłukiwanie nosa roztworem soli to metoda bezpieczna i tania (choć to, ile trzeba zapłacić w aptece za szklankę morskiej wody w ładnym opakowaniu robi wrażenie).Wypłukiwać śluz z nosa i zmniejszać uczucie zatkania można w ten sposób nawet kilka razy dziennie.

Przeziębienie warto „wyleżeć”. Nie zarażamy innych i pozwalamy organizmowi zmobilizować siły do zwalczenia choroby. Lekarze wskazują, że „przeleżenie” przeziębienia zmniejsza też ryzyko, że przerodzi się w poważniejszą infekcję – choćby dlatego, że osłabiony organizm nie jest narażony na bakterie chorobotwórcze krążące na przykład w szkole albo autobusie.

Co może bardziej zaszkodzić niż pomóc w przeziębieniu?

Wiele osób woli „coś mocniejszego” – leki zmniejszające przekrwienie i „odblokowujące” zatkane nosy. Nie są jednak odpowiednie dla niemowląt, dzieci poniżej 12 lat i kobiet w ciąży. Dorośli mogą z nich korzystać maksymalnie do siedmiu dni.

Jednak zdaniem autorów artykułu w BMJ także leki zmniejszające przekrwienie i „odblokowujące” w niewielkim stopniu wpływają na objawy przeziębienia. Za to często powodują objawy uboczne – senność, bóle głowy, problemy z żołądkiem. W dodatku zbyt długie stosowanie leków „odtykających” nos może doprowadzić do jego przewlekłego zatkania…

Leki przeciwhistaminowe o właściwościach uspokajających – na przykład difenhydramina – czasem zmniejszają wyciek z nosa i zapobiegają kichaniu częściej niż placebo, ale nosa nie odblokują. Leki zmniejszające przekrwienie (często łączone z lekami przeciwhistaminowymi i przeciwbólowymi) mogą skutecznie udrażniać nos, jednak do częstych skutków ubocznych należą senność, ból głowy czy zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

W przypadku dzieci poniżej 6. roku życia w ogóle nie należy na własną rękę podawać leków przeciwhistaminowych ani zmniejszających przekrwienie, zaś u starszych (od 6 do 12 lat) zalecana jest ostrożność. Specjaliści podkreślają, że w przypadku dzieci taka terapia ma wątpliwą skuteczność, a wiąże się z istotnym ryzykiem. Wcześniejsze doniesienia informowały o dzieciach w wieku poniżej dwóch lat cierpiących po podaniu tych leków na drgawki czy przyspieszone bicie serca. Zdarzały się nawet zgony.

Według autorów artykułu w BMJ leki bez recepty (OTC) nie łagodzą u dzieci skutecznie objawów takich jak zatkany nos czy katar.
Niewinnie wyglądające maści, które uwalniają olejki eteryczne wprawdzie często łagodzą przekrwienie i udrażniają nos, ale mogą powodować wysypkę. Syropy na kaszel hamują zaś odkrztuszanie śluzu, toteż nie są zalecane u dzieci.

Antybiotyki nie w przeziębieniu

Przede wszystkim jednak nie należy podawać przy przeziębieniu antybiotyków: pomagają tylko przeciwko infekcjom bakteryjnym,  nie w przypadku wirusowej choroby, jaką jest przeziębienie.

Jeśli chodzi o domowe sposoby, zwłaszcza w przypadku dzieci brakuje dowodów na skuteczność preparatów jeżówki purpurowej (echinacea), witaminy C, cynku, czosnku, olejku eukaliptusowego, żeń-szenia, probiotyków, miodu, donosowych kortykosteroidów, leków przeciwwirusowych czy inhalacji parą.

„Zwykle objawy przeziębienia ustępują samoistnie w ciągu 7-10 dni” – podsumowują autorzy. „Nie ma magicznych leków, które złagodziłyby jego objawy i bardzo niewiele terapii lekami bez recepty jest popartych dowodami”.

Paweł Wernicki dla zdrowie.pap.pl

Niemowlęta i małe dzieci, które nie mówią, nie mają orientacji w schemacie ciała, przez co nie potrafią zlokalizować bólu. Nie wiedzą, jak wyjaśnić ten dziwny dyskomfort, który czują. Wyrażają to poprzez płacz o zmiennej modulacji, zaczerwienioną twarz, zaciskanie piąstek i wkładanie ich do buzi, czy podkurczanie nóżek. Przedszkolaki i dzieci w okresie wczesnoszkolnym reagują podobnie.

Trudności z zaśnięciem i wybudzanie się, układanie się w nienaturalnej pozycji, odmowa jedzenia lub zmiana preferencji żywieniowych – tak dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym informują, że boli. W przeciwieństwie jednak do przedszkolaków, dzieci starsze potrafią względnie prawidłowo zlokalizować ból. Nadal jednak mają trudności z określeniem jego charakteru i stopnia nasilenia.

Ważne jest by uspokoić dziecko

Istnieje wiele sposobów na uspokojenie dziecka, które boi się tego, co czuje, a czego nie jest w stanie dokładnie wyjaśnić. Zalicza się do nich delikatne kołysanie i bujanie „w granicach ciała dziecka” (rączki dziecka skrzyżowane na piersi); włożenie do dłoni dziecka swojego palca, żeby mogło na nim zacisnąć rączkę; ciasne owinięcie dziecka; ciepła kąpiel.

W walce z bólem dziecka, bez względu na jego wiek, najważniejszy jest czas. Dzieci mają tendencję do drgawek gorączkowych, do szybkiego odwadniania się przy gorączce. Dodatkowo, cierpią również psychicznie, ponieważ nie rozumieją co się z nimi dzieje, czują narastający niepokój.

Jak leczyć?

W podawaniu leków dzieciom istotny jest łatwy sposób ich dawkowania oraz szybkość działania. Mniejsze dzieci – poniżej 6 lat – raczej nie lubią leków w formie twardych tabletek, trudnych do połknięcia; drażnić je może również zapach, smak lub wygląd. Nie potrafią zrozumieć, że duża, jak dla nich, tabletka przyniesie im ulgę.

Warto pamiętać

Przyczyny tych samych rodzajów bólu (np. bólów głowy) u dorosłych i dzieci są często odmienne. Dlatego właśnie stosowanie „dorosłych sposobów” jest mało skuteczne. Tymczasem ok. 800 tys. dzieci w wieku 9-12  lat w Polsce dostaje środki przeciwbólowe dla dorosłych.