Nauka w Polsce: Czy dożyliśmy czasów, w których nie możemy wierzyć własnym oczom?

Helena Chmielewska-Szlajfer: Zdecydowanie tak, ale nie jest to nowa rzecz. Manipulacje nie narodziły się wczoraj, jednak obecne technologie jeszcze bardziej utrudniają wiarę w to, co widzimy.

Deep fakes to najnowsza emanacja oszustw, które mają kłamać w żywe oczy. Rzeczywiście, w sposób najbardziej bezpośredni podważa ona wiarygodność nagrań wideo i audio.

NwP: Na czym to polega?

H. Ch.-Sz.: Deep fakes to manipulacja obrazem i dźwiękiem. Najczęściej widać je w krótkich filmach, gdzie podmienia się ciała i twarze, tak zwany „face swap”.

NwP: Skąd nazwa „deep fakes”?

H. Ch.-Sz.: Termin wziął się od pseudonimu użytkownika forum internetowego Reddit, który pod tym pseudonimem jako jeden z pierwszych udostępniał tak zmanipulowane obrazy i oprogramowanie pozwalające w prosty sposób tworzyć podobne materiały.

NwP: Do czego ludzie najczęściej to wykorzystują?

H. Ch.-Sz.: W przeważającej większości, bo aż w 96 proc., dotyczy to materiałów pornograficznych. W tym przypadku prawie wyłącznie manipulowane są ciała i twarze kobiet.

NwP: Ale zagrożeń jest zapewne więcej?

H. Ch.-Sz.: Oczywiście. W tej chwili główny lęk związany z deep fakes koncentruje się na manipulacjach związanych z polityką. Dotyczy to na przykład wyborów w USA, ale nie tylko. W 2018 roku w Belgii powstał film, na którym Donald Trump „mówił”, że wycofał się z paryskiego porozumienia klimatycznego, co miało skłonić Belgów, aby postąpili w podobny sposób. Strach przed deep fakes można też wykorzystać w drugą stronę.

W Malezji minister ds. gospodarki został oskarżony o homoseksualizm – karany w tym państwie – na podstawie filmu pokazującego go w intymnej sytuacji. Jednak on sam argumentował, że kompromitujące dla niego nagranie to manipulacja.

NwP: Pomieszanie zatacza więc coraz szersze kręgi…

H. Ch.-Sz.: Podobnie rzecz się ma od dłuższego czasu z „fake news”, czyli fałszywymi informacjami prasowymi. Dziś często informacja, która się po prostu komuś nie podoba, jest określana przez taką osobę mianem „fake newsa”.

NwP: Wygląda to dosyć niebezpiecznie.

H. Ch.-Sz.: Deep fakes stają się coraz trudniejsze do zdemaskowania, stąd więc ogromny strach przed nimi. W tym momencie mamy do czynienia z wyścigiem między twórcami technologii do tworzenia deep fakes a tymi, którzy tworzą mechanizmy do ich demaskowania. Wszystko to podważa nasze zaufanie do tego, co widzimy, zwłaszcza do informacji, które otrzymujemy w internecie.

NwP: Czy do tworzenia dobrze zrobionych deep fakes trzeba mieć duże umiejętności i specjalistyczne programy?

H. Ch.-Sz.: Istnieją zaawansowane metody wymagające dużych kompetencji, ale prostsze manipulacje można zrobić, używając podstawowych smartfonowych aplikacji. Warto pamiętać o tym, że potencjalnie groźne manipulacje można tworzyć z pomocą prostych, starych technologii. Tak było w przypadku Nancy Pelosi.

Na specjalnie spowolnionym nagraniu spikerka Izby Reprezentantów mówiła w sposób, który sprawiał wrażenie, jakby była pijana. Inny przykład dotyczy dziennikarza CNN Jima Acosty, którego nagranie zostało z kolei celowo przyspieszone. W efekcie wyglądało to tak, jakby dziennikarz wyrywał mikrofon pracownikowi Białego Domu w trakcie briefingu z prezydentem Trumpem.

NwP: Czy nie da się tego jakoś ograniczyć prawem?

H. Ch.-Sz.: To powoli już się dzieje. W Australii twarz młodej kobiety połączono z ciałem aktorki z filmów pornograficznych. Poszkodowana nie tylko wygrała sprawę w sądzie, ale dzięki niej wprowadzono nową kategorię przestępstw związanych z nadużyciem w oparciu o czyjś wizerunek. Kluczowa jest tutaj kwestia zgody oraz intencji. W opisanym przypadku nie ma wątpliwości, że były one złe, ale tworzący deep fakes często powołują się na prawo do tworzenia satyry.

Na pewno są też korzyści z takich technologii. To potężne narzędzie dla twórców filmowych, a także amatorów, którzy np. będą mogli wcielić się w superbohatera.

Jednocześnie deep fakes to skutek uboczny pracy specjalistów od efektów specjalnych. Filmy tego rodzaju, nie muszą być szkodliwe, mogą być po prostu zabawne. Powstają specjalne kanały z humorystycznymi nagraniami tego typu.

NwP: Czy uda nam się w tym wszystkim połapać?

H. Ch.-Sz.: Coraz trudniej będzie nam wierzyć własnym oczom i uszom. Może jednak dzięki temu przestaniemy się tak strasznie lenić i zaczniemy uważniej weryfikować informacje.

Rozmawiał Marek Matacz, PAP – Nauka w Polsce, mat/ agt/

Helena Chmielewska-Szlajfer: Zdecydowanie tak, ale nie jest to nowa rzecz. Manipulacje nie narodziły się wczoraj, jednak obecne technologie jeszcze bardziej utrudniają wiarę w to, co widzimy. Deep fakes to najnowsza emanacja oszustw, które mają kłamać w żywe oczy. Rzeczywiście, w sposób najbardziej bezpośredni podważa ona wiarygodność nagrań wideo i audio.

Na czym to polega?

Deep fakes to manipulacja obrazem i dźwiękiem. Najczęściej widać je w krótkich filmach, gdzie podmienia się ciała i twarze, tak zwany „face swap”.

Skąd nazwa „deep fakes”?

Termin wziął się od pseudonimu użytkownika forum internetowego Reddit, który pod tym pseudonimem jako jeden z pierwszych udostępniał tak zmanipulowane obrazy i oprogramowanie pozwalające w prosty sposób tworzyć podobne materiały.

Do czego ludzie najczęściej to wykorzystują?

W przeważającej większości, bo aż w 96 proc., dotyczy to materiałów pornograficznych. W tym przypadku prawie wyłącznie manipulowane są ciała i twarze kobiet.

Ale zagrożeń jest zapewne więcej?

Oczywiście. W tej chwili główny lęk związany z deep fakes koncentruje się na manipulacjach związanych z polityką. Dotyczy to na przykład wyborów w USA, ale nie tylko. W 2018 roku w Belgii powstał film, na którym Donald Trump „mówił”, że wycofał się z paryskiego porozumienia klimatycznego, co miało skłonić Belgów, aby postąpili w podobny sposób. Strach przed deep fakes można też wykorzystać w drugą stronę. W Malezji minister ds. gospodarki został oskarżony o homoseksualizm – karany w tym państwie – na podstawie filmu pokazującego go w intymnej sytuacji. Jednak on sam argumentował, że kompromitujące dla niego nagranie to manipulacja.

Pomieszanie zatacza więc coraz szersze kręgi…

Podobnie rzecz się ma od dłuższego czasu z „fake news”, czyli fałszywymi informacjami prasowymi. Dziś często informacja, która się po prostu komuś nie podoba, jest określana przez taką osobę mianem „fake newsa”.

Wygląda to dosyć niebezpiecznie.

Deep fakes stają się coraz trudniejsze do zdemaskowania, stąd więc ogromny strach przed nimi. W tym momencie mamy do czynienia z wyścigiem między twórcami technologii do tworzenia deep fakes a tymi, którzy tworzą mechanizmy do ich demaskowania. Wszystko to podważa nasze zaufanie do tego, co widzimy, zwłaszcza do informacji, które otrzymujemy w internecie.

Czy do tworzenia dobrze zrobionych deep fakes trzeba mieć duże umiejętności i specjalistyczne programy?

Istnieją zaawansowane metody wymagające dużych kompetencji, ale prostsze manipulacje można zrobić, używając podstawowych smartfonowych aplikacji. Warto pamiętać o tym, że potencjalnie groźne manipulacje można tworzyć z pomocą prostych, starych technologii. Tak było w przypadku Nancy Pelosi. Na specjalnie spowolnionym nagraniu spikerka Izby Reprezentantów mówiła w sposób, który sprawiał wrażenie, jakby była pijana. Inny przykład dotyczy dziennikarza CNN Jima Acosty, którego nagranie zostało z kolei celowo przyspieszone. W efekcie wyglądało to tak, jakby dziennikarz wyrywał mikrofon pracownikowi Białego Domu w trakcie briefingu z prezydentem Trumpem.

Czy nie da się tego jakoś ograniczyć prawem?

To powoli już się dzieje. W Australii twarz młodej kobiety połączono z ciałem aktorki z filmów pornograficznych. Poszkodowana nie tylko wygrała sprawę w sądzie, ale dzięki niej wprowadzono nową kategorię przestępstw związanych z nadużyciem w oparciu o czyjś wizerunek. Kluczowa jest tutaj kwestia zgody oraz intencji. W opisanym przypadku nie ma wątpliwości, że były one złe, ale tworzący deep fakes często powołują się na prawo do tworzenia satyry.

Na pewno są też korzyści z takich technologii. To potężne narzędzie dla twórców filmowych, a także amatorów, którzy np. będą mogli wcielić się w superbohatera.

Jednocześnie deep fakes to skutek uboczny pracy specjalistów od efektów specjalnych. Filmy tego rodzaju nie muszą być szkodliwe, mogą być po prostu zabawne. Powstają specjalne kanały z humorystycznymi nagraniami tego typu.

Czy uda nam się w tym wszystkim połapać?

Coraz trudniej będzie nam wierzyć własnym oczom i uszom. Może jednak dzięki temu przestaniemy się tak strasznie lenić i zaczniemy uważniej weryfikować informacje.

Rozmawiał Marek Matacz, PAP – Nauka w Polsce

Co gorsza, przemoc doświadczona w dzieciństwie może pozostawić ślady w psychice na całe życie, dlatego tak ważne, by do niej nie dochodziło i by wiedzieć, co robić, kiedy do niej doszło.

Przemoc wobec dzieci: skala zjawiska i przyczyny

Z badań prowadzonych przez TNS OBOP na zlecenie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wynika, że jednym z głównych czynników sprzyjających stosowaniu przemocy wobec dzieci są problemy w rodzinie lub życiu osobistym dorosłych.

Eksperci uczulają, że przemoc nie jest zamknięta tylko do stereotypowych tzw. trudnych rodzin, czyli np. takich, gdzie dorośli zmagają się z uzależnieniem od alkoholu czy substancji psychoaktywnych.

– Czasem drobne nieporozumienia, codzienne sprzeczki w tzw. dobrych domach urastają do rangi poważnych problemów, których  nierozwiązanie może stać się źródłem przemocy. Przemoc może dotyczyć każdego – podkreśla psycholożka.

Dodaje, że problemem wielu współczesnych rodzin jest „hodowanie” zamiast „wychowywania” dziecka. – To nie jest mądre rodzicielstwo. Nie wystarczy zapewnienie wysokich warunków bytowych – podkreśla Kątna.

Eksperci zaznaczają, że przemocą jest też manipulowanie uczuciami dziecka w sytuacji rozstania rodziców, odrzucenie emocjonalne, niezważanie na jego psychologiczne potrzeby.

Jak poznać krzywdzone dziecko

- Krzywdzone dziecko nie poskarży się na swojego oprawcę – podkreślają psychologowie z Komitetu. Uczulają, że każda przemoc wobec dziecka zostawia ślady w psychice, które mogą się manifestować kłopotami wychowawczymi, agresją, samookaleczaniem się, depresją, skłonnościami do zachowań ryzykownych, lękiem, wycofaniem, bojaźliwością czy objawami somatycznymi (bóle głowy, brzucha, duszności itp.).

- Jeśli dziecko w wieku szkolnym wagaruje, nie uczy się, to często w ten sposób woła o pomoc, o zwrócenie na siebie uwagi – podkreśla Kątna. Dodaje, że każda forma przemocy bardzo szybko prowadzi do osłabienia poczucia własnej wartości. – Dziecko bardzo szybko zaczyna uważać, że zasługuje na złe traktowanie – mówi.

Kątna zwraca uwagę, że zaledwie 2-3 proc. dzieci rodzi się z uszkodzeniami mózgu. Niektóre dzieci z tej grupy mogą sprawiać kłopoty wychowawcze ze względu na takie organiczne obciążenie. Ale dzieci w wieku szkolnym z problemami wychowawczymi jest znacznie więcej. Przytoczyła rezultaty badań nad uczniami kończącymi szkołę podstawową, z których wynika, że aż 30 proc. 11-12 latków sprawia kłopoty wychowawcze. Zdaniem Kątnej wiele z tych dzieci to te „zepsute” przez dorosłych stosowaniem przemocy w jakiejś formie.

Krzywdzone dziecko: co robić

Specjaliści z Komitetu Ochrony Praw Dziecka podkreślają, że w razie podejrzenia przemocy wobec dziecka trzeba reagować. Można to zrobić na wiele sposobów: począwszy od zapytania dorosłego z takiej rodziny, czy można mu jakoś pomóc, przez poradzenie się w którejś z organizacji pozarządowych (przykładowe kontakty na końcu tekstu), co zrobić w tej sytuacji, aż po zawiadomienie policji czy pomocy społecznej.

- Nie myślmy, że taka reakcja to donosicielstwo. To ratowanie – podkreśla Kątna.

Gdzie zgłosić przemoc wobec dzieci:

• Policja – 112
• Komitet Ochrony Praw Dziecka – 22 626 94 19
• Telefon dla Rodziców i Nauczycieli w sprawie Bezpieczeństwa Dzieci – 800 100 100
• Krzywdzonemu dziecku można przekazać numer telefonu zaufania dla dzieci i młodzieży – 116 111.
• Najbliższy ośrodek pomocy społecznej
• Można wysłać (także anonimowo) list do najbliższego sądu czy prokuratury z dokładnym opisem sytuacji.

O kampanii „Nie pozwól, aby narodziły się w nim demony”

Cele kampanii:

• zwiększanie uważności społeczeństwa na zjawisko przemocy wobec dzieci;
• motywowanie osób z najbliższego otoczenia dziecka (rodzina, sąsiedzi, nauczyciele) do działań mających na celu ochronę dziecka przed przemocą;
• kształtowanie pozytywnych postaw wśród dzieci i młodzieży poprzez promowanie i wzmacnianie zachowań empatycznych wobec rówieśników dotkniętych krzywdzeniem;
• wsparcie profesjonalistów pracujących z rodzinami zagrożonymi przemocą przez zwiększanie umiejętności rozpoznania objawów krzywdzenia dziecka;
• zwiększanie wrażliwości profesjonalistów pracujących z dziećmi (w szczególności nauczycieli, pracowników socjalnych, pracowników służby zdrowia, policji, służby kuratorskiej);
• pogłębianie wiedzy specjalistów pracujących z rodzinami na temat specyfiki konfliktu rodzinnego i rozpoznawania w nich zjawiska przemocy (m.in. poprzez webinaria);
• wspieranie rodzin zagrożonych przemocą skutkujące poprawą sposobu funkcjonowania dziecka w rodzinie.

– Ważne jest to, żeby rodziny, w których występuje konflikt wspierać w taki sposób, by nie dochodziło do jego eskalacji, a w konsekwencji przekształcenia konfliktu w przemoc. Wsparcie instytucjonalne może pomóc poszczególnym członkom rodziny w braniu odpowiedzialności za rodzinę, a w praktyce ogranicza występowanie zjawiska przemocy. Istotne są także działania informacyjne, zwiększające świadomość na temat mechanizmów powstawania przemocy – podsumowuje Mirosława Kątna.

Kampania „Nie pozwól, aby narodziły się w nim demony” formą swojego przekazu nawiązuje do skojarzenia z tatuażem – fizycznego znaku na ciele, który podobnie jak trauma z dzieciństwa może pozostać z człowiekiem na zawsze.

Autorka: Justyna Wojteczek, zdrowie.pap.pl

Czym różni się to od zagrywek kobiet?
Kobiety w swoich związkach chcą się czuć ważne i kochane, bo to sprawia, że mogą czuć się bezpiecznie. Gdy nie potrafią otwarcie nazywać i egzekwować swoich potrzeb, wtedy zaczynają używać manipulacji. W swojej grze poszukują dowodów na to, że są najważniejsze dla partnera i kochane bezwarunkową miłością. Mogą na przykład pozostawiać pewne niedopowiedzenia, każąc mężczyźnie domyślać się na zasadzie „gdybyś mnie kochał, to wiedziałbyś, czego potrzebuję”. Taki mechanizm może skutecznie wpędzać partnera w poczucie winy, a partnerkę stawiać w roli ofiary męskiego braku czułości. Czasem, by osiągnąć swoje cele, panie stosują również szantaż, którego dość powszechną odmianą jest szantaż łóżkowy. Seks staje się tutaj rodzajem nagrody za dobre sprawowanie, które przy pewnym poziomie niedopowiedzeń nie jest wcale takie łatwe do realizacji. Bo nie wiadomo do końca, czego potrzebuje partnerka i jakie zachowania będą nagradzane. To może powodować pewien zamęt i frustrację obydwojga partnerów.

Mówi się, że mężczyźni są raczej mniej złożoną konstrukcją niż kobiety. A jednak potrafią wodzić za nos równie dobrze. Jak rozpoznać typ manipulatora?
Pierwszą cisnącą mi się na usta odpowiedzią jest: włączyć obrady sejmu. Tam możemy zaobserwować manipulacje w formie mistrzowskiej (śmiech). Mówiąc prościej, osoba manipulująca nie mówi wprost o swoich prawdziwych celach i intencjach i bardzo często używa tzw. komunikacji cyrkularnej, pozostawiającej wiele niedopowiedzeń i niejasności. Rzadko odpowiada wprost na pytania i nie mówi o swoich prawdziwych potrzebach. Manipulacja to nie tylko krytyka, to również umiejętnie użyte pochlebstwa, których chyba każdy z nas ma pewien niedosyt i słysząc je pod swoim adresem, rzadko szuka drugiego dna.

Skąd bierze się u mężczyzn potrzeba używania manipulacji? Trzeba się z tym urodzić czy też jest to kwestia wychowania, socjalizacji, znajomych?
Musimy wyjść z założenia, że manipulują oczywiście obydwie płcie. A także – że nie zawsze pojęcie manipulacji da się jednoznacznie zdefiniować. Myślę tutaj chociażby o takim pojęciu, jak seksapil, które może być uznawane albo za narzędzie manipulacji albo jedynie za pewną uroczą przypadłość kobiet. Specyfika osiągania celów każdej z płci jest inna, choć często jest wyrazem braku umiejętności lub obawą przed bezpośrednim komunikowaniem swoich potrzeb u danej osoby. Zdarzają się oczywiście osoby o rysie psychopatycznym, których drugą naturą jest manipulacja, lecz na szczęście nie wszyscy mężczyźni to psychopaci. Taki sposób realizacji swoich potrzeb najczęściej wynosi się z domu, to tam młody człowiek obserwuje, jak rodzice się komunikują, jak wyrażają potrzeby, jak egzekwują oczekiwania. Jeśli w takim domu wiele rzeczy dzieje się nie wprost i pojawia się dużo szumu komunikacyjnego, to młody człowiek używanie manipulacji traktuję jako normę. Sami wiemy, że nie brakuje domów, w których pojawia się sporo mało konstruktywnej krytyki, wpędzania w poczucie winy, obarczania odpowiedzialnością czy szantażu emocjonalnego. Te wszystkie elementy nie sprzyjają budowaniu poczucia własnej wartości i autonomii, i mogą sprawiać, że człowiek w swoim dorosłym życiu, poszukując swojej wartości i akceptacji innych, zaczyna często w sposób zupełnie nieświadomy stosować manipulację.

Cały materiał znajduje się w 16. majowo – czerwcowym wydaniu EksMagazynu.

Czy przeciętny facet jest w stanie zauważyć, że damska strona właśnie rzuciła focha?
Ona się nie odzywa, ma skrzywioną minę. Więc on oczywiście zauważa, że coś jest nie tak, tyle, że jest przy tym zdezorientowany. Kompletnie nie ma pojęcia, o co chodzi. Ona mu nie powie, a on się nie domyśli, bo niby skąd ma wiedzieć, co siedzi w jej głowie? Kobiety bardzo często prowadzą dialog wewnętrzny z mężczyznami, w którym oni nie uczestniczą. Więc panie niejednokrotnie mają focha na podstawie samego bogactwa tych rozważań, o czym nie informują partnera, ale jednocześnie żądają, żeby się domyślił. Oczekują, że facet odczyta myśli w locie, tylko zapominają, że same nie potrafią czytać w jego myślach. Od takich kobiet należy uciekać jak najdalej.

Kto najczęściej stosuje wspomnianą strategię? Kobiety, które dopiero wchodzą w związki i wyniosły z domu złe wzorce, takie które nie potrafią stosować otwartej komunikacji czy po prostu wyrachowane?
To mieszanka tego wszystkiego. Na pewno takie, które nauczyły się w domu, że jak były obrażone, to mamusia i tatuś skakali wokół nich i rzucenie focha działało. Na pewno takie, które nie widzą możliwości komunikacji werbalnej lub jest ona słaba i myślą, że foch coś zaradzi. Kobiety bezsilne, które nie wiedzą, co zrobić, albo takie, które chcą manipulować i jednocześnie nie dopuszczać mężczyzny do siebie. I na pewno takie, które używają focha, jako kary. Myślę, że to jest najgorsze, bo mamy tu nie emocje czy braki z dzieciństwa, tylko intencję. To jest wstrętne. Nie po to przecież jesteśmy razem, żeby sobie robić takie rzeczy z premedytacją. Bo skoro tak, jeśli ona karze go fochem, to czyż analogicznie nie powinniśmy przyznać mężczyźnie prawa do karania na przykład klapsem? Badania amerykańskie dowiodły, że jeśli w związku pojawia się emocja związana z jakąkolwiek pogardą, to ta relacja nie ma szans. Prędzej czy później się rozleci.

Materiał pochodzi z 14. numeru EksMagazynu. Całość znajdziecie w papierowym wydaniu.

Ostatnio jeden z moich znajomych nabył taką oto książkę. Uczy się o mowie ciała, o tym, jakim tonem głosu mówić w jakich sytuacjach, o tym, kiedy używać jakich słów, itp. Czyta, zachwyca się i odkrywa, jak bardzo był do tej pory manipulowany, ciesząc się jednocześnie z tego, że już sobie na podobne rzeczy w przyszłości nie pozwoli…

I tak mi przyszło do głowy – gdyby ktoś był w stanie zebrać wszelkie kobiece sztuczki i sposoby wpływania na mężczyzn i wydał taką, hm, encyklopedię, zarobiłby mnóstwo pieniędzy. A panowie, po przeczytaniu tego wszystkiego, nadal byliby podatni na wpływy płci pięknej.

Zastanawia mnie to bardzo, jak to możliwe, że mężczyźni, rozmawiając dajmy na to z jakąś panią, która ewidentnie używa swoich zdolności, nawet czasami podświadomie, zwykle jednak z pełną premedytacją, do uzyskania upragnionego celu, nie ma najmniejszego pojęcia o tym, w jakie sieci wpada? I żadne próby ostrzeżenia przed niebezpieczeństwem tutaj nie pomagają…  Kiedy już zdaje sobie z tego sprawę, jest za późno i cała historia kończy się pijackim stwierdzeniem w towarzystwie przyjaciół: „Bo to zła kobieta była”…

Powiecie zapewne, że taka rada ode mnie to szaleństwo w czystej postaci i moje słowa nie mogą być prawdziwe. Nic bardziej mylnego. Czym innym bowiem jest stwierdzenie oczywistych faktów, jak to, że 99 proc. mężczyzn nie zniesie, jeśli kobieta będzie lepsza w czymkolwiek, co robią, tyleż samo będzie cierpiało w przypadku niepowodzenia podczas podrywu, a cały samczy gatunek da się zmanipulować odpowiednio wyeksponowanym piersiom i uwypuklonym ustom. Czym innym natomiast jest wytykanie każdego potknięcia z pozycji wszystkowiedzącej matrony, która jest ze wszystkiego niezadowolona.

Siedzicie w barze ze znajomymi. Twój luby udaje się po drinki. Dostajesz swojego i co? „Nie, no chciałam przecież Martini, a nie wódkę z colą, jak zawsze nie pamiętasz, co lubię”… Inne historie? „Nigdy nie pamiętasz o ważnych dla mnie rzeczach”, „Nie umiesz zrobić tego, tamtego, to wyszło ci źle, a tamto jeszcze gorzej”… I tak w kółko. Nie tędy droga.

Oczywiście. Facet nie jest tak przebiegły jak kobieta. Nie jest nawet w połowie tak dobrym manipulatorem, jak ona. Myśli głównie używając swoich narządów rozrodczych. Ale… Trzeba to zaakceptować, bo zmienić się tego nie da. To jednak nie znaczy, że samcowi należy wypominać wszelkie jego nieudolności. Nie robicie w ten sposób niczego dobrego. Sprawiacie, że facet, na którego utyskujecie, staje się przez to jeszcze większym niedorajdą. Magda Gessler powiedziała mi kiedyś, że mężczyzn trzeba traktować trochę jak małe dzieci. Chwalić, zachęcać do działania, pozwalać im poczuć się „łowcami” i panami świata. Coś w tym jest. Popatrzcie na to z dobrej strony – chwaląc możecie w końcu łatwiej brzydszą częścią społeczeństwa manipulować, a nie oszukujmy się – każda z nas to robi;)