Mimo, że osoby chore psychicznie stanowią niewielką część populacji to w każdym społeczeństwie mamy wiele stereotypów, które ich dotyczą. Co więcej, nadal istnieje przekonanie, że pobieranie porad psychiatrycznych to rzecz bardzo wstydliwa, chorych natomiast traktuje się jako osoby nieprzewidywalne i groźne dla otoczenia. Kino niejednokrotnie powiela te stereotypy, a tym samym jest krzywdzące dla tych ludzi oraz całego procesu leczenia. Zdarza się też, że takie osoby są przedstawiane np. jako groźni szaleńcy czy krwiożerczy psychopaci, tak jak miało to miejsce choćby w filmie „Psychoza”. To oczywiście wyjątki, jednak takie, które mogą wpłynąć na sposób postrzegania chorych.

Biorąc pod uwagę podejście do chorób psychicznych w filmach warto wziąć pod uwagę „Piękny umysł”, który stanowi opowieść o życiu genialnego matematyka i noblisty Johna Forbesa Nasha Jr. i jego zmaganiach ze schizofrenią. Jest tam ona pokazana jako stan zagubienia, krążenia po omacku między tym co rzeczywiste, a tym co wykreowane przez wyobraźnię. Film w wiarygodny sposób przedstawia też proces wychodzenia z choroby. Dzięki niemu możemy zobaczyć jak trudne jest wydostanie się ze szponów tej przypadłości i ile wymaga to poświęceń.

Podobne tematy są podjęte w filmie „Pająk”, który jest pozytywnie oceniany przez specjalistów. Głównie z tego powodu, że jego autorzy stosunkowo wiernie odtworzyli objawy i mechanizmy chorobowe. Stanowi on zapis skrzywionej rzeczywistości, w której porusza się chory psychicznie, jego samotności i zagubienia.

W filmie „Rain Man” poruszono natomiast problem autyzmu. Jego główny bohater – Ray (Dustin Hoffman) żyje we własnym świecie, będąc zamkniętym na innych ludzi i mając ogromne trudności z wyrażaniem uczuć. Podobne problemy ma także jego brat Charlie (Tom Cruise). Mimo iż jest zdrowy, przebojowy i robi karierę, to cechuje go emocjonalna oziębłość i nieumiejętność budowanie prawidłowych relacji międzyludzkich. W tym wypadku wspólna podróż zbliża jednak bohaterów i zmienia ich życie. To także film o potrzebie akceptacji przez najbliższych oraz trudach związanych ze zrozumieniem i przyjęciem odmienności chorej osoby.

Polskie kino również zna kilka takich historii. W „Dniu Świra” Marek Kondrat odgrywa rolę zwyczajnego, szarego obywatela, pozornie zdrowego, a jednak zmagającego się z całą masą obsesji, lęków i natręctw. W tym wypadku idealnie pokazane jest to, że każdy dzień i całe nasze życie może po prostu w pewnym momencie nabrać paranoidalnego wymiaru. Przez te manie i obsesje autorzy pokazują również manie i obsesje, które znaleźć można obok nas.

Zbliżone problemy ma bohater filmu „Lepiej być nie może” – nowojorski pisarz Melvin Udall (Jack Nicholson). Cierpi na zespół obsesyjno-kompulsywny, popularnie zwanym nerwicą natręctw. Jego samotne, precyzyjnie uporządkowane życie składa się z setek drobnych rytuałów i procedur. Ten film to idealne odzwierciedlenie zachowań kompulsywnych. Pojawia się m.in. obsesja czystości lub odmierzanie kroków w taki sposób, aby wypadały na co drugą płytkę chodnikową. Te zachowania zazwyczaj zauważają nawet osoby, które się z nimi mierzą, ale dzięki wykonywaniu tych czynności udaje im się rozładować napięcie i pozbyć się leku.

Źródło: www.naukawpolsce.pap.pl

OCD – Obsessive Compulsive Disorder
– Często natręctwa pojawiają się jako konsekwencja negatywnych przeżyć emocjonalnych. Trwający dłuższy czas „delikatny” stres niszczy odporność emocjonalną człowieka. Jak w przysłowiu: kropla drąży skałę. Niby nic, w pracy stałe napięcie, niepokój o przyszłość, dorównanie innym. Trapić mogą nas różne zmartwienia: „Nie mam takiego samochodu jaki chcę, „Nie byłem na wakacjach na Hawajach”, „Mój związek nie jest idealny” czy „Wszystko mnie przerasta”. Codzienne myśli powoli wpisują nowy program w podświadomość – lęk przed oceną, poczucie mniejszej wartości, stały strach przed brakiem akceptacji. Obawa o los bliskich, a tak naprawdę o pozostanie osobą samotną, o zagrożenie zdrowia, o przetrwanie, powoduje życie w lęku. Ten ma zazwyczaj charakter antycypacyjny w stosunku do realnego zagrożenia, może dotyczyć konkretnych sytuacji zewnętrznych lub pojawiać się jako lęk uogólniony. Zespół stresu pourazowego, bardzo silne przeżycie zagrożenia życia czy zdrowia. Te wszystkie przyczyny mogą wywołać nerwice natręctw – opisuje Emilia Żurek, trener, mediator, coach.
Zaburzenie obsesyjno – kompulsywne (ang. Obsessive Compulsive Disorder – w skrócie OCD) charakteryzuje się występowaniem obsesji i kompulsji. Obsesje są uporczywymi myślami, które są odbierane jako natrętne lub niewłaściwe. Są intruzyjne, czyli wbrew woli pacjenta, są nieakceptowalne, czyli towarzyszą im negatywne emocje. Ponadto idą w parze z subiektywnym oporem – pacjent walczy z taką myślą. Wśród obsesji najczęściej są myśli dotyczące zakażenia np. w wyniku dotknięcia poręczy w tramwaju, wątpliwości (czy zakręciliśmy gaz), agresywne, niechciane impulsy (np. wyobrażenie skrzywdzenia kogoś) oraz wyobrażenia o treści erotycznej (pojawianie się nawracających wyobrażeń o charakterze pornograficznym).
– Kompulsje to powtarzające się zachowania (np. mycie rąk) lub akty psychiczne (np. liczenie), których przeżywanie, czy doświadczanie nie jest przyjemne i są one podejmowane w celu obniżenia poziomu niepokoju, a nie tak, jak w przypadku uzależnień, do osiągnięcia przyjemności, czy usunięcia objawów głodu – mówi terapeuta uzależnień z Ośrodka Polana. W przypadku, kiedy kompulsją jest mycie rąk, jest tak, że człowiek chce zmyć problemy, niewidzialny bagaż, który go nęka i myje. Myjąc ręce, myje siebie.
Ola ma 30 lat. Pracuje w księgowości. Z nerwicą natręctw zmaga się przeszło 10 lat. Pierwsze symptomy pojawiły się u niej już w dzieciństwie, a powróciły ok. 17 roku życia. Ola musiała np. dotykać jakiegoś przedmiotu osiem razy. W późniejszym wieku obsesyjne zachowania zastąpiły myśli. – Przeszłam dwie terapie. Pierwsza z nich była indywidualna. Trwała około roku. Rozmawiałam o nerwicy, o lękach. Poznawałam sposoby rozładowania napięcia. Później to były luźne spotkania z psychologiem. Kolejna terapia, psychodynamiczna, trwała ok. 6 miesięcy. Nie przyniosła rezultatu – mówi Ola.

Farmakologia i psychoterapia
– Większość z nas ma myśli obsesyjne lub kompulsje, jednak nie są one na tyle przykre. Stanley Rachman dowiódł, że normalne obsesje występują u ok. 80 proc. ludzi i są podobne pod względem treści do tych patologicznych. Jednak obsesje normalne od patologicznych różnią się stopniem, w jakim ludzie starają się je stłumić lub nie akceptują ich. Innymi słowy – im bardziej dana osoba próbuje z takimi myślami walczyć, tym silniejsze się one stają i częściej powracają, powodując jeszcze większy niepokój i cierpienie – tłumaczy Tomasz Folusz i dodaje, że zaburzenie obsesyjno – kompulsywne jest schorzeniem, w którego powstawaniu biorą udział czynniki zarówno psychiczne (np. cechy osobowości), środowiskowe (np. czynniki rodzinne), ale także biologiczne (np. czynniki neurologiczne, czy genetyczne).
Jak leczyć zaburzenie obsesyjno – kompulsywne? OCD ustępuje pod wpływem farmakologii, ale jest to leczenie nietrwałe i po odstawieniu leku objawy zwykle powracają. Wielu pacjentów, nie szukających alternatywnych form terapii, przynoszącej trwałe efekty, może być skazanych na przyjmowanie leków do końca życia, ponieważ choroba ta (podobnie jak inne zaburzenia lękowe) nie ustępuje samoistnie.
– Dobrym pomysłem jest połączenie leczenia farmakologicznego (w celu doraźnego usunięcia tak przykrych objawów) i psychoterapii. Terapia poznawczo – behawioralna polegająca na ekspozycji na bodźce obsesyjne i zapobieganiu rytuałom daje pozytywne rezultaty. Podejście metapoznawcze sugeruje, że problemem nie są pojawiające się obsesje, ale ich interpretacja i zamartwianie się nimi. Celem terapii jest zatem doprowadzenie do takiego stanu, aby pacjent był w stanie zachować dystans do pojawiających się myśli, nauczył się nie reagować na nie tak silnym lękiem i dzięki temu normalnie funkcjonować – tłumaczy terapeuta uzależnień.
– Jako coach & mentor oraz psychosomatoanalityk wielokrotnie spotykałam się z osobami nękanymi natręctwami lub walczącymi z wewnętrznym przymusem wykonywania tych samych czynności. Błędem jest przerwanie terapii po krótkotrwałej poprawie. Naturalnie skutkuje to nawrotami. Usunięcie przyczyny, nie objawu, zwiększa szansę na pozbycie się natrętnych myśli, wykonywania tych samych czynności – zaznacza Emilia Żurek.
– Często wykonuję przymusowo czynności, których nie chcę i wydaje mi się, że inni to widzą. Tak, nadal walczę z natręctwem. Czasami objawia się ono przymusem dotknięcia czegoś, czasami obsesyjnymi myślami o rzeczach, o których nie chce myśleć. Tego nie można wyleczyć. Trzeba pracować nad tym, aby móc wprowadzić na miejsce natręctw jakieś inne absorbujące zajęcia. Ale to przede wszystkim praca, która polega na dowartościowywaniu siebie – mówi Ola, zmagająca się z nerwicą natręctw.

No właśnie każdemu się to zdarza i wszystko jest ok., jeśli zdarza się taka sytuacja sporadycznie. Sytuacja wygląda o wiele gorzej, jeśli zaczyna się powtarzać. Komuś, kogo sytuacja nie dotyczy, takie zachowanie wydaje się śmieszne i wręcz głupie.

Takie niepozorne wracanie do domu i sprawdzanie zamkniętego okna, drzwi, zakręcenia gazu, odliczanie to objawy nerwicy natręctw. Istnieje wiele rodzajów nerwic, ale według lekarzy ta nerwica jest najtrudniejsza do wyleczenia. Osoby dotknięte tą chorobą bardzo się jej wstydzą, próbują same ją zwalczać, lecz nie radzą sobie, a objawy się nawarstwiają i wówczas chory przezywa wewnętrzny dramat.

Naukowo nazywa się tę chorobę zaburzeniami obsesyjno –kompulsywnymi. Obsesje to uporczywe natrętne myśli, które pojawiają się w głowie chorego niezależnie od pory dnia i nocy i utrudniają normalne funkcjonowanie.

Istnieje wiele tematów, których natrętne myśli dotyczą, np.:

*Myśli o tematyce religijnej, seksualnej, agresji wobec siebie lub bliskich,
*Wątpliwości czy czynność została prawidłowo wykonana,
*Myśli związane ze zdrowiem, o ryzyku zakażenia się jakimiś bakteriami,
*Bardzo często osoby bardzo religijne czują wewnętrzny przymus wypowiadania bluźnierstwa,
*Nieustanne liczenie, odliczanie, chęć przypomnienia sobie jakiegoś nazwiska, słowa

Kompulsje to rytuały, czynności, które chory odczuwa jako silny przymus wykonania.

*Niekończące się sprawdzanie, poprawianie, upewnianie się,
*Częste mycie rąk,
*Liczenie słupów telegraficznych, płytek chodnikowych, numerów domów,
*Układanie wszystkiego według określonego sposobu.

Przykładów obsesji i kompulsji istnieje całe mnóstwo. Osoba dotknięta nerwicą natręctw doskonale zdaje sobie sprawę z bezsensowności powtarzania czynności, ale psychika robi swoje i nie pozwala spokojnie zakończyć ich powtarzania. Chory ma wrażenie, że jeśli przerwie powtarzanie danego rytuału, to stanie się coś złego. Zazwyczaj chory, im bardziej chce zakończyć wykonywanie czynności bądź pragnie odsunąć natrętne myśli, wówczas wracają one ze zdwojoną siłą.

Według najnowszych badań, nerwica natręctw stała się chorobą cywilizacyjną. Głównym czynnikiem powodującym tę chorobę jest stres wszechobecny w dzisiejszym życiu każdego człowieka. Coraz więcej osób cierpi na depresję, czują się niedowartościowani mają zaniżoną samoocenę. Własnie dlatego w naszej psychice pojawia się tak nisko postrzegane „ja”, co często prowadzi do pojawiania się nerwicy natręctw.

Bardzo często choroba dotyka osoby o cechach ankastytycznych, pedantycznych, które lubią mięć wszystko zaplanowane i uporządkowane. Ratunkiem w chorobie jest wizyta u lekarza psychiatry i leczenie farmakologiczne, najlepiej ze wsparciem psychoterapii. Ciężko oczywiście jest się zebrać do takiej wizyty, ale w dzisiejszych czasach już łatwiej przychodzi ludziom odwiedzenie lekarza psychiatry, niż jeszcze kilkanaście lat wstecz.