Podstawową działalnością brokerów danych jest zdobywanie (generowanie i skupowanie), syntetyzowanie i odsprzedawanie danych o nas samych. Ich zadaniem jest odtwarzanie cyfrowych profilów ludzi, czyli tzw. wirtualnych cieni, na podstawie ich działalności w sieci oraz w świecie rzeczywistym.

Jak podkreśla dr Modliński, z opracowanego kilka lat temu raportu portalu Clearcode wynikało, że brokerzy danych mogą dysponować nawet 1500 różnymi informacjami na temat indywidualnego człowieka – począwszy od jego wyznania, orientacji seksualnej, rutynowych zakupów, po poglądy polityczne i opinie na temat globalnego ocieplenia.

Do najciekawszych „jednostek” informacji należą m.in. „aktywność na Facebooku”, średnie spożycie alkoholu czy częstotliwość korzystania z loterii. „Nic dziwnego, że dołączając do tego status cywilny, miejsce zamieszkania, sposoby spędzania wolnego czasu czy liczby dzieci, reklamodawca wie, jaki produkt i w jakich okolicznościach powinien zaoferować odbiorcy” – dodaje ekspert w udostępnionej mediom analizie.

W jaki sposób brokerzy danych pozyskują informacje? Niestety nadal – jak podkreślił dr Modliński – głównym źródłem danych o nas jesteśmy my sami oraz nasza nieostrożność w sieci. I tak np. zdradzamy nasze preferencje biorąc udział w licznych testach i quizach internetowych. Przykładem są sondaże preferencji politycznych, w których bezpośrednio deklarujemy chęć zagłosowania na konkretną partię, bądź tzw. kompleksowe testy preferencji.

„Pod pozorami chęci wsparcia nas w naszych decyzjach politycznych, zaprasza się nas do wzięcia udziału w quizie, gdzie mamy odpowiedzieć na pytania dotyczące polityki rodzinnej, zagranicznej, naszego stosunku do ochrony środowiska czy religii. Na końcu proszeni jesteśmy o podanie adresu e-mail, na który wysłany zostanie wynik testu. W taki sposób, w większości nieświadomie, możemy pomóc w kompletowaniu wiedzy o nas, a brokerzy następnie odsprzedają je reklamodawcom” – pisze ekspert od cyberkomunikacji.

Innym przykładem pozyskiwania o nas informacji jest analiza postów publikowanych w mediach społecznościowych. Jak podaje Hannah Fray w swojej książce „Hello Word”, wystarczy przeanalizować niewielką liczbę naszych postów albo komentarzy, aby firma mogła ocenić jak bardzo jesteśmy neurotyczni, introwertyczni czy otwarci na nowe doświadczenia. Również te informacje przypisywane są naszym wirtualnym profilom.

Tylko z tych dwóch źródeł – podkreśla ekspert – ocenić można czy dana osoba jest ekstrawertykiem, ateistą, głosującym na partię liberalną czy introwertykiem, lubiącym chodzić do kina i stroniącym od udziału w wyborach.

„Jeśli akurat jakaś partia chce zachęcić do głosowania biernych wyborców, to wie, że ma poszukiwać ich w kinie i są oni introwertykami. A skoro są introwertykami, to lepiej wręczyć im ulotkę, niż bezpośrednio porozmawiać przed wejściem na seans. W taki sposób reklamodawcy są w stanie wydać mniej pieniędzy na pozyskanie klientów, czy wyborców i zaplanować bardziej precyzyjne kampanie” – dodał.

W jego ocenie, zbliżający się sezon urlopowy zwiększa aktywność brokerów danych zarówno w internecie, jak i w świecie rzeczywistym. Meldując się w sieci w konkretnym miejscu, udostępniając zdjęcia produktów czy konkretnych miejsc pobytu, internauci pozwalają brokerom na uzyskanie informacji kluczowych dla reklamodawców – gdzie zamieścić reklamę, który konsument może spróbować i polubić dany produkt podczas wakacji, a także np. czy więcej liberałów będzie w Kołobrzegu czy w Ustce.

Zdaniem dr Artura Modlińskiego, chociaż coraz więcej konsumentów zdaje sobie sprawę z konieczności chronienia danych, w okresie urlopów są oni mniej uważni, co wiąże się głównie z chęcią dzielenia się miłymi wspomnieniami w mediach społecznościowych, większą otwartością i chęcią odpoczynku od podejmowania przemyślanych decyzji.

„I chociaż filtry i systemy rekomendacyjne mogą pomóc nam podejmować decyzje zgodne z naszymi preferencjami, to jednak przesadny +ekshibicjonizm w sieci+ naraża nas na manipulacje nieuczciwych przedsiębiorstw i polityków” – ostrzega kierownik Centrum Badań nad Sztuczną Inteligencją i Cyberkomunikacją UŁ.

A jak wielki jest to biznes, niech świadczą dane o przychodach firm skupiających brokerów danych. Z przytoczonych przez eksperta statystyk z portalu Clearcode wynika, że ich obroty tylko w 2015 r. osiągnęły pułap 200 mld dol. I z każdym rokiem rosną. Według innych danych, tylko jedna firma z tej branży w 2018 r. dysponowała 10 tys. jednostek informacji o 2,5 mld ludzi na świecie.

Źródło: PAP – Nauka w Polsce

Badanie dotyczące zagrożeń w sieci, przeprowadzone w Polsce przez Mediacom, ujawniło brak zaufania (46%) do instytucji w kontekście dbania o dane użytkowników. Instytucje, o które pytano respondentów, obejmują polski rząd, Unię Europejską (UE), prywatne firmy i dostawców usług internetowych.

Najważniejsze wnioski z badania:

• Pomimo braku zaufania do instytucji w kwestii ochrony prywatności:

  • polscy internauci nadal używają słabych haseł,

  • 24% polskich internautów nie potrafi wskazać silnego hasła,

  • większość osób, które zadeklarowały, że wiedzą, czym jest phishing, nie potrafiła podać przykładu takiej wiadomości e-mail,

  • 71% polskich internautów zabezpiecza swoje urządzenia programem antywirusowym, ale tylko 13% używa VPN do ochrony swoich danych.

• Młodsze osoby przywiązują większą wagę do swoich danych osobowych niż do bezpieczeństwa swoich urządzeń.

• Z kolei starszym osobom bardziej zależy na ochronie swoich urządzeń niż na zabezpieczeniu swoich danych osobowych.

Niedawne skandale w Polsce sprawiły, że Polacy są sceptycznie nastawieni do instytucji

Awersja Polaków do instytucji nie jest bezpodstawna. Niedawne afery dotyczące prywatności sprawiły, że wiele osób zaczęło kwestionować swoje bezpieczeństwo w sieci.

Warto wspomnieć o dwóch wydarzeniach. Pierwszy skandal wybuchł w kwietniu 2020 roku, gdy Poczta Polska bezprawnie zażądała dostępu do danych wyborców podczas wyborów prezydenckich.

O jakie dane chodziło?

• PESEL,

• kod pocztowy,

• miasto,

• dzielnica,

• ulica,

• numer domu,

• numer mieszkania,

• imię,

• drugie imię,

• nazwisko,

• województwo,

• gmina.

Druga afera wydarzyła się rok później, gdy wyciekły dane ponad 22 000 funkcjonariuszy publicznych, które były zebrane w niezabezpieczonym pliku Excel. Za wyciek odpowiedzialny był pracownik Rządowego Centrum Bezpieczeństwa. Wśród upublicznionych informacji znalazły się imiona i nazwiska, adresy e-mail oraz adresy miejsc zatrudnienia, numery telefonów oraz numery PESEL.

Takie dane to dla cyberprzestępców świetna okazja do lepszego projektowania ataków typu phishing, co dla firm i instytucji rządowych może oznaczać ogromne straty finansowe oraz utratę reputacji.

Biorąc te wydarzenia pod uwagę, ujawniony w badaniu brak zaufania Polaków do instytucji (46%) w ogóle nie dziwi. Ludzie nie czują się komfortowo, gdy ich dane są w rękach organizacji rządowych, które łamią prawo lub nie są nawet w stanie zagwarantować prywatności swoim własnym pracownikom.

Polacy nie ufają instytucjom, ale nie podejmują zbyt wielu działań, żeby chronić swoją prywatność

Brak zaufania do instytucji mógłby sugerować, że ludzie sami dbają o swoją prywatność. Niestety tak nie jest. Badanie wykazało, że polscy użytkownicy internetu zazwyczaj nie podejmują żadnych dodatkowych działań, by chronić swoje dane.

Słabe hasła

Według bazy danych Surfshark Alert 10 najczęściej używanych haseł w Polsce to hasła bardzo słabe:

1. 123456

2. 123456789

3. qwerty

4. 12345

5. Groupad2013

6. 1234

7. hasło

8. Bajaonel12

9. 111111

10. 12345678

Badanie pokazało również, że co czwarty (24%) polski internauta nie potrafi wskazać silnego hasła. Jest to bardzo niepokojące, ponieważ słabe hasła są przyczyną wielu cyberprzestępstw, takich jak wycieki danych czy kradzież środków finansowych.

Jednocześnie prawie dwie trzecie respondentów uważa, że używa silnych haseł na swoich kontach (patrz wykres poniżej). Oznacza to, że Polacy nie wiedzą, jak stworzyć silne hasło.

Prywatność w sieci – niepokojące nawyki Polaków

Na wykresie można też zobaczyć, że wprawdzie większość polskich użytkowników sieci zabezpiecza swoje urządzenia programem antywirusowym (71%), ale tylko 13% używa do ochrony swoich danych w sieci narzędzi zapewniających prywatność, takich jak VPN. 70% respondentów przyznało także, że zna tylko jedną funkcję VPN lub nie zna żadnej.

Badanie ujawniło, że mniej niż połowa respondentów podejmuje jakiekolwiek działania w celu ochrony swoich danych. Oznacza to, że większość osób nie tylko nie ma odpowiednich nawyków związanych z prywatnością podczas surfowania po Internecie, ale także nie posiada wystarczającej wiedzy na temat bezpieczeństwa i prywatności w sieci.

Internauci nie doceniają wartości swojej prywatności

Poprzednie badanie wykazało, że Polacy nie doceniają wartości swoich danych. Wyniki obu badań pozwalają lepiej zrozumieć ten fenomen.

Co więcej, wnioski z badań sugerują, że osoby korzystające z sieci są albo niedoinformowane, albo po prostu nie interesuje ich wartość własnej prywatności. W tym drugim przypadku niestety nic nie można zrobić. Badanie pokazało jednak, że konieczne może być wdrożenie szeroko zakrojonych działań edukacyjnych na temat bezpieczeństwa i prywatności w sieci.

Metodologia

Badanie przeprowadzono z udziałem 1 124 respondentów w wieku od 18 do 64 lat w formie ankiety internetowej (metodą CAWI). Celem badania było poznanie opinii polskich internautów z różnych grup (według miejsca zamieszkania, płci, wykształcenia, dochodów i wieku) na temat bezpieczeństwa i prywatności w sieci. Badanie przeprowadziła firma Mediacom na zlecenie Surfshark.