Dr Joanna Wawrzeniuk – archeolog z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie – zauważyła, że podstawą działań o charakterze ochronnym jest strach. On był zatem źródłem wielu działań związanych z magią ochronną, określaną jako apotropaizm. Ciekawe jest jednak to, że czynności apotropaiczne towarzyszyły ludziom przez cały czas, od narodzin aż do śmierci. Magię stosowano bowiem zarówno podczas wykonywania codziennych obowiązków jak i w trakcie obrzędów dorocznych lub rodzinnych.

Przed różnymi formami zła chronić miały specjalnie przygotowane amulety, ale w zasadzie każdy przedmiot odpowiednio spreparowany i przygotowany mógł pełnić tę funkcje. Amulety miały chronić ludzi, a w obrębie domostw, bądź pod nimi Słowianie składali ofiary zakładzinowe. Świadczyły one o tym, że troszczymy się o dom i jego mieszkańców.

Z dzisiejszego punktu widzenia ofiary te mogą jednak zaskakiwać. Przykładowo w Gdańsku pod podłogą domu mieszkalnego złożono szkielet niemowlęcia lub przedwcześnie urodzonego dziecka. W innych przypadkach archeolodzy odkrywali same czaszki ludzkie lub zwierzęce. Możliwości udobruchania złych demonów było sporo – wynika z badań dr Wawrzeniuk, bo czasem pod posadzką archeolodzy odkrywają naczynia, które – jak przypuszczają – pierwotnie wypełnione były pokarmem. Ten przeznaczony miał być dla demonów, tak by nie niepokoiły mieszkańców chaty.

Magiczne skutki można było jednak uzyskać dzięki zaklęciom. Co więcej, musiały one zostać wypowiedziane przez odpowiednią osobę i w odpowiednim czasie. Tymi osobami mogli być np. kapłani, czarownicy lub wróże.

Po śmierci niebezpieczeństwo dla żywych stanowił zmarły i jego duch. Przed nim chroniono się składając ofiary na grobie w sposób cykliczny – dzięki temu zmarły nie miał powodu, by szkodzić krewnym. Badaczka zaznacza jednak, że śmierć zaczynała się wcześniej – jeszcze przed fizycznym zgonem. Z danych etnograficznych wynika, że wierzono w zwiastuny śmierci w postaci m.in. wycia psa z pyskiem skierowanym w dół czy niewytłumaczalne odgłosy w domu. Aby mimo wszystko odciąć się od zmarłego Słowianie np. obudowywali groby. W ten sposób chcieli odizolować zmarłego od świata żywych, w obawie przed jego powrotem do świata żywych. W grobach – podobnie jak we wcześniejszych wiekach – wraz z zmarłym umieszczano amulety.

Źródło: www.naukawpolsce.pap.pl

Portrety psychologiczne stanowią krótką charakterystykę, w której ujmowane są najważniejsze cechy psychiczne sprawcy, a także przejawy jego zachowań. Zazwyczaj używa się ich przy wykrywaniu sprawców zabójstw, ale czasami robi się to też, by „rozpracować” sprawców innych przestępstw, takich jak gwałty, porwania, napady na banki, wymuszenia, kradzieże z włamaniem, jeśli nie można się z tym uporać w żaden inny sposób.

Jak wyglądają działania psychologów w tej kwestii? Wszystko zależy od poświęcenia i metod działania. W filmie „Złodziej życia” Angelina Jolie, która wciela się tam w rolę takiego właśnie psychologa, układa się w grobie ofiary. Tak naprawdę specjaliści twierdzą, że takie „wchodzenie” do umysłów przestępców lub ofiar na niewiele się przydaje. Nie oznacza to jednak, że jest jakikolwiek jeden model działania w tej kwestii. Zazwyczaj psychologowie angażują się w sprawę stosunkowo późno, gdy wiele dróg zostanie już przetartych. Dlatego też początkowo muszą się przede wszystkim sprawdzić, co znajduje się w aktach.

W początkowym etapie portretowania sprawcy psychologowie tworzą portret… ofiary. Im lepiej poznana zostanie ofiara, tym łatwiej będzie określić kontekst całego zdarzenia. Później psychologowie często sami oglądają miejsca zdarzenia. To pozwala uzyskać wiele informacji, ponieważ jest to np. obszar, o którym wie niewiele osób, a te dane zacieśniają krąg zainteresowanych sprawą. Na miejscu zdarzenia, na podstawie raportów policyjnych i innych specyficznych śladów, które psychologowie sami dostrzegają, eksperci policyjni odtwarzają prawdopodobne zachowanie ofiary.

Obraz reagowania sprawcy jest natomiast tworzony na podstawie hipotez opisujących zachowanie ofiary. Dzięki temu możemy się m.in. dowiedzieć czy przestępca czerpał satysfakcję z popełnianego czynu lub wszystko robił „na chłodno”. Poznanie zachowania sprawcy pozwala wnioskować o doświadczeniu, stopniu planowania przestępstwa i motywacji przestępcy. Można również sprawdzić czy przestępca starał się zatrzeć ślady i jak to robił. Na tej podstawie natomiast łatwo jest wyciągnąć konkretne informacje dotyczące jego wiedzy z zakresu kryminalistyki, którą posiada niewielu. Określaniu stopnia, w jakim sprawca zaplanował przestępstwo służy np. analiza, czy sprawca przyniósł narzędzie zbrodni ze sobą, czy użył przypadkowych narzędzi, jak nóż kuchenny lub kabel telefoniczny.

To, co nazywamy portretowaniem psychologicznym to bardzo złożone działania, które wymagają z pewnością interdyscyplinarnego podejścia i wspierania się wynikami konkretnych ekspertyz. Mogą jednak zaowocować odnalezieniem groźnego przestępcy, który myślał, że na zawsze pozostanie już niewidzialny.

Źródło: www.naukawpolsce.pap.pl