W niektórych belgijskich szpitalach oraz sklepach w czasie pandemii pojawiły się mówiące w 53 językach roboty, które sprawdzają, czy ludzie noszą maseczki i wykrywają podwyższoną temperaturę (zobacz wideo). Mogą też odprowadzić potencjalnie chorą osobę w odosobnione, specjalnie do tego przeznaczone miejsce. W ten sposób maszyny dołączyły do walki z COVID-19. „Główną zaletą takiego robota w porównaniu do stacjonarnego terminala, jest to, że może się poruszać, jest w stanie zbliżyć się do ludzi i mówić do nich w ich ojczystym języku” – powiedział prezes konstruującej te urządzenia firmy Zorabots. Roboty trafiły także do klinik we Francji, Holandii, USA i Rwandzie.

Roboty pomagają pielęgniarkom i salowym

Roboty mogą wyręczać ludzi w powtarzalnych, na razie stosunkowo prostych czynnościach, mogą też zaoferować większą siłę, nie męczą się, nie skarżą, a także nie boją infekcji. Dlatego coraz częściej różne ich postacie znajdują swoje miejsce w opiece nad chorymi. Na przykład przypominający trochę człowieka Moxi pomaga pracownikom szpitala w prostych pracach. Rozwozi po klinice przeróżne, potrzebne pacjentom czy personelowi przedmioty, dostarcza próbki przeznaczone do badań itp. „Moxi działa w zespole. Jest tutaj, aby zmniejszyć obciążenie pracowników związane z ich zadaniami” – mówi Joshua Tippy, kierownik ds. pielęgniarstwa w Texas Health Presbyterian Hospital Dallas, gdzie wprowadzono robota (zobacz wideo).

Nieco podobnie działa Tommy, który z kolei regularnie odwiedza leżących w szpitalu pacjentów i z urządzeń  monitorujących ich zdrowie odczytuje ważne informacje, które przekazuje lekarzom. Za pomocą robota pacjenci mogą też komunikować się z personelem szpitala (wideo). Dzięki urządzeniu lekarze czy pielęgniarki mogą m.in. rzadziej stykać się zakaźnie chorymi pacjentami.

Maszyny mają duże pole do popisu

Mogą przy tym przybrać różnorodne formy i spełniać rozmaite zadania. Odpowiedniego typu robot może na przykład wyręczyć dwie lub nawet trzy osoby w podtrzymywaniu na bieżni pacjenta z uszkodzonym kręgosłupem i w pomaganiu mu w ćwiczeniach.

Inne maszyny mogą podnosić, transportować pacjentów czy pomagać im w kąpieli, monitorować sen. Roboty zakładane na ciało – tzw. egzoszkielety mogą wspierać osoby z ograniczoną sprawnością w chodzeniu i poruszaniu rękami. W mobilności pomogą też zrobotyzowane chodziki, które monitorują otoczenie i wykrywają zagrożenia.

Robot zaopiekuje się tobą w domu

Ratującą zdrowie i życie pomoc może już zaoferować niewielkie urządzenie, takie jak uśmiechający się do swojego właściciela robocik, którego można postawić na półce. Nazywa się Pillo i wypełnia kilka ważnych zadań. Po pierwsze przypomina o tym, że trzeba wziąć lek i wydaje właściwą tabletkę. Wykorzystuje w tym celu m.in. technikę rozpoznawania twarzy, aby przekazać informację i wydać lekarstwo właściwej osobie.

Z jego pomocą można także prowadzić wideorozmowy, co pozwala na szybki kontakt z rodziną czy lekarzem. Pillo przypomina też o wizytach u lekarza, a jeśli się go zapyta, może podać prognozę pogody czy liczbę kalorii smakołyku, które właśnie chcemy zjeść. Pozwala też na to, aby w razie potrzeby błyskawicznie wezwać pogotowie (zobacz wideo).

Przymilna maszyna poprawia nastrój

Cybernetyczni kompani mogą też przypominać zwierzęta, jak np. japoński Paro. Pluszowy robot wygląda jak foka. Kiedy się do niego mówi lub go dotyka, wydaje podobne jak foka dźwięki, mruży swoje czarne oczy i porusza futrzastymi płetwami. Niedawno zespół z Ben-Gurion University doniósł, że bliski kontakt z elektroniczną foką poprawia nastrój, redukuje stres i zmniejsza ból. „Nasze wyniki wskazują na nowe strategie radzenia sobie z bólem i poprawy samopoczucia. Szczególnie potrzebne to jest teraz, kiedy dla zdrowia publicznego kluczowy jest społeczny dystans” – podkreśla dr Levy-Tzedek, autor badania opisanego latem na łamach „Scientific Reports”.

Cyfrowa terapia wspomaga psychikę

Być może roboty będą czasami wyręczać nawet psychologów – na początek, w prostych sprawach. Wskazują na to wyniki eksperymentu przeprowadzonego na University of Plymouth. Mały humanoidalny robocik Nao, według specjalnie zaprojektowanego skryptu prowadził z uczestnikami rozmowę motywacyjną (MI – ang. motivational interview). To technika, w której terapeuta zachęca klienta do rozmowy o swoich planach i wątpliwościach odnośnie realizacji jakiegoś celu. W tym przypadku ochotnicy chcieli zwiększyć czas poświęcany na sport.

„Jesteśmy mile zaskoczeni tym, jak łatwo uczestnicy zaadaptowali się do nietypowego przeżycia, jakim jest rozmowa z robotem o własnym stylu życia” – opowiada autorka badania, prof. Jackie Andrade. „Co więcej, ochotnicy postrzegali interakcję z robotem jako przyjemną, interesującą i pomocną. Za szczególnie przydatne uznali słyszenie, jak sami głośno mówią o swoim zachowaniu. Podobało im się też, że robot nie przerywał. Sugeruje to, że ten nowy rodzaj interwencji ma przewagę nad innymi prowadzonymi z pomocą technologii rodzajami MI” – dodaje badaczka. Uczestnicy doświadczenia wysoce cenili sobie również nieoceniające podejście robota.

Seniorzy są otwarci na na roboty

Pozostaje pytanie, czy ludzie będą chcieli, aby zajmowały się nimi maszyny? Okazuje się, że to całkiem możliwe. Niedawne, niewielkie badanie przeprowadzone na Uniwersytecie Friedricha Schillera w Jenie wskazało np. na pozytywne nastawienie ludzi starszych do robotów. 30 osób w wieku ok. 70 lat oraz taka sama grupa 20-latków w ramach eksperymentu oglądało filmy z robotami różnego typu. Potem odpowiadali na pytanie, czy postrzegali oglądane urządzenia jako przyjazne czy zagrażające i czy mogliby sobie wyobrazić takiego robota w roli swojego towarzysza.

„W czasie tych testów, starsi uczestnicy wyraźnie pozytywnie oceniali maszyny i byli nawet bardziej otwarci w tym obszarze niż osoby z młodszej grupy” – donosi organizator eksperymentu prof. Stefan Schweinberger. Jednocześnie ochotnicy lepiej oceniali roboty, które bardziej przypominały ludzi. Kto wie, może więc w niedługim czasie pielęgniarkę, opiekuna a może nawet psychologa na dobre zaczną zastępować roboty.

Marek Matacz, dla zdrowie.pap.pl, PAP Zdrowie

To jednak nie park rozrywki czy wystawa sztuki. Nietypowy projekt pod nazwą Town Square to dom dziennego pobytu dla osób z chorobą Alzheimera i demencją. Ponieważ te choroby skutkują utratą pamięci krótkotrwałej, stworzono otoczenie, którego elementy powinny być łatwe do rozpoznania nawet dla osób z poważnymi uszkodzeniami mózgu.

Wspólny projekt George G. Glenner Alzheimer’s Family Centers oraz Senior Helpers obrał za cel stworzenie przestrzeni, która będzie bezpieczna i rozpoznawalna dla osób, które są zagubione nawet we własnym domu.

Seniorzy, którzy dziś są w wieku 70-80 lat, powinni tutaj z powodzeniem rozpoznawać miejsca czy symbole znane z dzieciństwa, a w Town Square mogą pójść do muzeum, zjeść ciepły lunch i napić się kawy, poczytać książkę w starej biblioteczce, zagrać w minigolfa czy obejrzeć czarno-biały film. Choć miejsce jest wyraźnie atrapą, a nie rzeczywistością, to symbolika działa na umysły, które czasami są zdolne do wyłapania tylko kluczowych elementów przestrzeni, a nie odróżniają reszty.

Town Square powstał z myślą o szczególnych rodzinach. To nie dom opieki, do którego oddaje się rodziców, gdy nie można sobie poradzić z opieką nad nimi. – Seniorzy chcą zostać w domu tak długo, jak to możliwe. Z kolei ich dorosłe dzieci poszukują sposobu, by rodzice nie zbankrutowali na opiece. To miejsce ma pomóc zwłaszcza osobom, które opiekują się rodzicami z demencją, ale mają pracę lub potrzebują dnia wytchnienia – tłumaczy Peter Ross, współzałożyciel Senior Helpers, organizacji zapewniającej personel opiekujący się gośćmi.

„Nie” dla samotnych Świąt

Każdego roku przed Bożym Narodzeniem liczba starszych ludzi w szpitalach wzrasta o 20 proc. Rodziny nie chcąc spędzać świąt z babcią, dziadkiem czy wymagającym opieki rodzicem, przywożą bliskich do szpitali i znikają. Zdarzają się przypadki porzucania seniorów na izbach przyjęć.

– Święta są dla seniorów jedną z nielicznych szans do zbliżenia ze swoimi dziećmi czy wnukami, którzy zazwyczaj są zajęci codziennymi obowiązkami. Przyszedł kiedyś do fundacji list, w którym sędziwy pan profesor prosił o przesłanie mu książek do Domu Opieki. Rodzina nie zabierała go stamtąd na Boże Narodzenie, pomimo tego, iż mógł przemieszczać się samodzielnie. Rozmawiałem z tym panem. Szukał w sobie winy za to, że o nim zapomniano i zasłużył sobie tylko na krótki telefon od dzieci. Ważne jest, żebyśmy pokazywali swoim własnym dzieciom jak istotna jest troska o tych, którzy opiekowali się nami gdy byliśmy młodzi. Jeśli to pokażemy, to w przyszłości nie staniemy się dla bliskich „kulą u nogi” – Przemysław Wiśniewski, Fundacja Zaczyn.

Innym ważnym zjawiskiem jest samotność w rodzinie, wielu seniorów, którzy pozostają w gronie najbliższych jest osamotnionych oraz pomijanych w rozmowach. Nie uczestniczą w podejmowaniu wspólnych decyzji. Dla każdego człowieka obecność bliskich ludzi pozbawiona kontaktu duchowego i szacunku bywa najwyższą formą cierpienia. Starość jest niezaprzeczalnie trudna, a jeśli dochodzą do tego choroby otępienne czy inne schorzenia związane z wiekiem – jako dzieci, wnukowie i opiekunowie stajemy przed niełatwym zadaniem.

– Pamiętajmy o tym, że ograniczenia starości są wystarczająco trudne dla samych seniorów. Kluczem do poprawy naszych stosunków jest zrozumienie mechanizmów starości, których prędzej czy później doświadczymy sami. Nasza codzienna praca polega na opiece nad seniorami. Zajmujemy się często bardzo trudnymi przypadkami chorób geriatrycznych, opiekowaliśmy się niemal 25 tysiącami podopiecznych w ich domach, znamy wiele historii. I z całym przekonaniem możemy powiedzieć, że niezależnie od stanu zdrowia seniorów, największą dla nich wartością są serdeczność, wyrozumiałość i towarzystwo – mówi Agnieszka Niedziela, zajmująca się poszukiwaniem opiekunów i opiekunek dla osób starszych.

Bezcenny prezent – podaruj swój czas

Wspólne Święta mogą być magiczne, należy jedynie podarować bliskim czas. Mimo upływających lat każdy senior chce czuć się potrzebny w rodzinie. Warto stworzyć możliwości rozwijania istniejących już zainteresowań i pielęgnowania tradycji. Kiedy wiek daje o sobie znać i znacząco wpływa na kondycję fizyczną i intelektualną bliskich nam starszych osób – poświęćmy im więcej uwagi i mądrze pomagajmy.

Nie traktujmy osoby starszej jakby była dzieckiem, nawet jeśli choruje na chorobę otępienną. Pozwalajmy wykonywać czynności, które sam chce robić. Jeśli mu się coś nie uda, odczekajmy jakiś czas i zaproponujmy pomoc. Nigdy nie zniechęcajmy do aktywności, nie wyręczajmy przy posiłkach, jeśli nie ma takiej konieczności. Można poprosić seniora, aby opowiedział jak spędzał święta będąc dzieckiem, jakie tradycje obchodził w domu. Dodatkowo, wiedza starszych osób z zakresu historii pozwoli rozwinąć się młodszym domownikom. Ponadto, warto jedną z tradycji zaaranżować na nowo i wykorzystać podczas Wigilii, a także poprosić seniora rodu o rozpoczęcie uroczystej kolacji.

Wspólne słuchanie i śpiewanie kolęd, a może gry? Wybór jest ogromny. Zabawy pomagają się rozluźnić, nawiązać bliższe i serdeczniejsze relacje z seniorem, poprawiają ogólne samopoczucie, a także ćwiczą sprawność umysłu. Dobrym rozwiązaniem jest gra w m.in.: scrabble, domino, warcaby, chińczyka, gry karciane, puzzle. Układanie lekkich elementów, jak kostki domina czy pionki lub układanie kart, ćwiczy sprawność manualną. Jednocześnie podczas tych zabaw silnie pobudzane są procesy myślenia i kojarzenia, jak również pamięć. Pozytywne emocje towarzyszące grze dodatkowo wzmagają korzystne dla podopiecznego efekty, zarówno w zakresie wydolności pamięci, jak i nastroju.

W Święta warto dać odczuć seniorowi, że jest potrzebny, a jego obecność jest dla rodziny ważna. Dobrym sposobem jest zaangażowanie osoby starszej w przygotowywania do Świąt poprzez wspólne gotowanie, bo czas spędzony w kuchni jest też doskonałą okazją do wysłuchania historii z przeszłości i rozmów o tradycji. Święta mogą być dla nas wszystkich wspaniałe pod warunkiem, że postaramy się zrozumieć starość i ograniczenia związane z wiekiem. Życzliwość, empatia i cierpliwość – to najlepszy przepis na udane święta z osobą starszą.

Źródło: PAP – Nauka w Polsce

Rodzina, która podejmuje się opieki nad chorym i niesamodzielnym człowiekiem, najczęściej nie zdaje sobie sprawy z konsekwencji swojej decyzji. Opieka nad przewlekle chorym wiąże się ze sporymi wydatkami na sprzęt, leki, opiekę medyczną czy środki higieny. Do tego mogą dojść problemy finansowe, wynikające z rezygnacji z pracy, spowodowanej trudnością w pogodzeniu aktywności zawodowej z opieką nad chorym. W początkowej fazie opiekunowi towarzyszy przede wszystkim lęk związany z nową sytuacją oraz poczucie osamotnienia, wynikające z braku wiedzy fachowej, co może być wynikiem m.in. niedoinformowania przez służby medyczne i pomoc społeczną. Z upływem czasu w jego życiu pojawia się coraz więcej frustracji, zmęczenia, rozdrażnienia i poczucia izolacji. Ciężar obowiązków prędzej czy później doprowadzi do wystąpienia określonych skutków psychofizycznych. – W psychologii nazywamy to zespołem stresu opiekuna. Objawia się on najczęściej chronicznym zmęczeniem, bezsennością, uczuciem pustki, drażliwością i nieustannie towarzyszącym poczuciem winy. Nieleczony może doprowadzić do depresji, a w konsekwencji być niebezpieczny dla zdrowia i życia pacjenta oraz samego opiekuna – mówi Bartłomiej Swebodziński, psycholog z MEDI-system. Z badań wynika, że problem depresji wśród ludzi opiekujących się osobami chorymi wynosi od 11 do 52 proc., przy czym większość stanowią kobiety. Stan opiekuna pogarsza się wraz z postępującą chorobą członka rodziny.

W większości przypadków opieka nad przewlekle chorym wymaga od opiekuna poświęcenia się. To może pociągnąć za sobą nie tylko rezygnację z pracy, lecz także życia towarzyskiego. Dla wielu osób sytuacja ta po pewnym czasie zaczyna przypominać „więzienie”. Brak pomocy ze strony rodziny i przyjaciół, a także państwa, praktycznie zamyka opiekuna w czterech ścianach z chorym, skazując go tym samym na całkowitą izolację. Jeżeli sytuacja zamknięcia będzie się przedłużać, samopoczucie i samoocena opiekuna będą się pogarszać, co może się przełożyć na relacje łączące go z chorym.

Wielu opiekunów skarży się na brak wdzięczności ze strony swoich podopiecznych, czują się niedocenieni i niezauważeni przez osobę, której poświęcają swoje życie. To dodatkowo frustruje. Czasem osoba niesamodzielna może być wręcz negatywnie nastawiona do swojego opiekuna. Jest to charakterystyczne w przypadku chorób otępiennych, Alzheimera albo udaru. Zmiany psychiczne, jakie towarzyszą tym schorzeniom, powodują często wyodrębnienie cech osobowości, które wcześniej nie były widoczne albo które były wręcz obce danej osobie. Dla opiekuna taka sytuacja jest niezwykle trudna i wpływa deprymująco na samopoczucie. – Rodzina często nie zdaje sobie sprawy, jak wielkie zmiany powoduje udar. Nie otrzymuje również wystarczających informacji od lekarza prowadzącego na temat deficytów, które powstały w jego wyniku. Pacjent może nie tylko potrzebować całodobowej opieki, lecz także pomocy przy jedzeniu, myciu się czy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Brak możliwości komunikacji, który jest charakterystyczny dla osób po udarze, stwarza dodatkowe trudności” – tłumaczy Anna Michalska, dyrektor ośrodka MEDI-system „Marianna”.

Rola opiekuna w życiu chorego jest ogromna, dlatego osoba, która decyduje się na tak wielki obowiązek, powinna być wspierana na wszystkich możliwych polach. W Polsce istnieje potrzeba stworzenia odpowiednich warunków dla rodziny opiekującej się przewlekle chorym: pomoc psychologiczna dla opiekuna, regulacje finansowe i prawne, które umożliwiałyby jednocześnie pielęgnację chorego i pracę zawodową, a tym samym przeciwdziałałyby wykluczeniu społecznemu i znacznie poprawiały komfort życia chorego i opiekuna. Raport IRSS z 2010 roku donosi, że tylko 18 proc. respondentów przyznało, że może liczyć na realną pomoc na terenie ich gminy. Aż 64 proc. wyraziło chęć skorzystania z takiej pomocy. Niestety na tę chwilę jest ona praktycznie rzecz biorąc nierealna.

W Polsce nadal można spotkać się z opinią, że powierzenie opieki nad członkiem rodziny ośrodkowi zewnętrznemu jest równoznaczne z „pozbyciem się problemu”. Trzeba jednak uzmysłowić sobie, z czym muszą mierzyć się osoby decydujące się na opiekę nad niesamodzielnymi chorymi. – Zdajemy sobie sprawę z tego, że oddanie członka rodziny pod opiekę obcych osób zawsze jest decyzją trudną. Dlatego wybór odpowiedniego ośrodka powinien opierać się na głębokiej analizie. Warto poznać miejsce i personel, a jeśli będzie to możliwe nawiązać też kontakt z bliskimi pacjentów już tam przebywających – mówi Beata Leszczyńska, Prezes Zarządu MEDI-system.

Ośrodki opiekuńczo-lecznicze gwarantują pacjentom warunki, jakich rodzina nie jest w stanie zapewnić. Obecność specjalistów na miejscu, dostęp do lekarzy oraz pielęgniarek i systematyczna rehabilitacja  podnoszą ich sprawność oraz jakość życia, w konsekwencji znacznie je wydłużając. Szpitale w Polsce nie mogą sobie pozwolić na to, by chorzy zbyt długo zajmowali łóżka. A rodzina musi chociażby odpowiednio przygotować mieszkanie do przyjęcia niesamodzielnej osoby. Pobyt w ośrodku pod okiem specjalistów z zapewnionym dostępem do profesjonalnej opieki i rehabilitacji przyśpiesza powrót do zdrowia. W tym czasie będzie można zakupić odpowiednie sprzęty czy zebrać informacje, jak prawidłowo postępować z chorym. Wiedzy tej zazwyczaj nie otrzymujemy od lekarza prowadzącego, a jest ona niezwykle istotna w przypadku, gdy czeka nas samodzielna opieka nad przewlekle chorym. Okres pobytu podopiecznego w ośrodku opiekun może również wykorzystać na odpoczynek i wytchnienie od dotychczasowych obowiązków związanych z pielęgnacją chorego.