Warto jednak już wcześniej zacząć troszczyć się o swoją przyszłość. Osoba, która za 30 lat chciałaby mieć odłożone dodatkowe 200 000 zł na emeryturę, musiałaby oszczędzać miesięcznie 430 zł przy założeniu, że pieniądze leżą na rachunku oprocentowanym średnio 2% w skali roku i uwzględnieniu obecnego podatku od zysków kapitałowych. Jeśli pieniądze zostaną później na tak samo oprocentowanym rachunku to przez kolejne 20 lat po przejściu na emeryturę będziemy w stanie wypłacać dla siebie dodatkowe 1000 zł miesięcznie. Warunek jest tylko jeden – trzeba zacząć wcześnie oszczędzać.

Oszczędzanie powinno raczej stanowić nawyk, a nie ciągłą walkę z samym sobą o odłożenie na konto kolejnych banknotów. Aby się do tego zmobilizować najlepiej jest przesyłać pieniądze na rachunek od razu po wypłacie. Gdy będziemy to robić po opłaceniu wszystkich rachunków i zobowiązań to znacznie trudniej będzie nam wyciągnąć kolejne kilkaset złotych i przelać je na nasze konto oszczędnościowe. Zwłaszcza, że dzięki nowoczesnym rozwiązaniom cały ten proces można zautomatyzować, co minimalizuje ryzyko, że w danym miesiącu (i prawdopodobnie w kolejnych) zrezygnujemy z przelewu na konto oszczędnościowe. W takich okolicznościach świetnie sprawdza się ustanowienie zlecenia stałego, dzięki czemu ustalona kwota co miesiąc, konkretnego dnia, będzie automatycznie przelewana z konta osobistego na oszczędnościowe

Dodatkowo pomóc nam może optymalizacja podatkowa. Nie jest ona tylko dla dużych firm – jest dostępna dla każdego. Warto zatem skonsultować się z księgowym czy osobista sytuacja finansowa uprawnia do skorzystania z jakiejś ulgi. Zaoszczędzone w ten sposób pieniądze, mogą również zasilać prywatny fundusz emerytalny.

Źródło: Publicis Consultants

Najlepiej najpierw sprawdzić ile obecnie wydajemy. Jedną z prostych i skutecznych metod jest prowadzenie ewidencji rachunków. Zbieramy wszystkie rachunki i po upływie określonego czasu: np. dnia lub jednego tygodnia zapisujemy je – elektronicznie lub w notesie.

Najwygodniej skorzystać z arkuszy kalkulacyjnych, ponieważ od razu można w nich wszystko podliczyć. Są również dostępne gotowe programy, w których tylko uzupełnia się dane. Jeśli podzielimy wydatki na kategorie: opłaty stałe (rachunki), żywność, rozrywka, itp. zorientujemy się, na co głównie tracimy pieniądze. Dobrym pomysłem jest przeznaczenie na każdy rodzaj określonej kwoty, tak by nie wydać za dużo na rzeczy zbędne.

Karta kredytowa umożliwia zaciągnięcie szybkiej pożyczki na okres nawet kilku miesięcy. Banki wydają takie karty bezpłatnie, pobierając następnie opłatę stałą za użytkowanie karty (kilkadziesiąt złotych rocznie) i opłaty dodatkowe – związane np. z ubezpieczeniem. Możliwość posiadania tak łatwego i szybkiego dostępu do gotówki stwarza jednak pokusę wydania większej ilości pieniędzy, niż możemy sobie na to pozwolić.

Tym bardziej, że płacąc kartą w sklepie nie odczuwamy ubytku pieniędzy w portfelu. Pocieszająca jest także myśl o tym, że karciany kredyt przez kilkadziesiąt dni jest nieoprocentowany (tzw. grace period). Po tym okresie oddawać będziemy musieli co miesiąc tzw. kwotę minimalną, dzięki czemu dług rozkłada się na raty, ale oprocentowany jest już na poziomie średnio od 10 do 20 proc. w skali roku.

Jeśli zdarzy się tak, że musimy się zadłużyć i limit na naszej karcie kredytowej maleje, należy szybko zacząć działać. Szczególnie ważne jest pilnowanie terminów i dat. Nasz kredyt możemy spłacić w całości jeszcze przed upływem okresu bezodsetkowego i wówczas nie poniesiemy żadnych jego kosztów.

Jednak miesięcznie powinniśmy obowiązkowo spłacać do wskazanego dnia przynajmniej kwotę minimalną wyznaczoną przez bank. W przeciwnym razie zostaną nam doliczone do pożyczki dodatkowe odsetki za zwłokę w spłacie. Trzeba zdawać sobie także sprawę, że miesięczna spłata karty w wysokości minimalnej kwoty jest przeznaczana jedynie niemal na obsługę zadłużenia, a część kapitałowa pozostaje prawie bez zmiany. Dlatego jeśli zależy nam, aby dług się zmniejszał, powinniśmy poza kwotą wymaganą przez bank, systematycznie wpłacać również nieduże sumy pieniędzy na poczet zadłużenia.

Wirtualne pieniądze wydaje się łatwo, ale ich zwrot może okazać się dla nas dużym problemem. Dlatego dla własnego bezpieczeństwa, limit w karcie kredytowej powinniśmy ustalić z bankiem na poziomie nie wyższym niż dwukrotność naszych miesięcznych dochodów. Warto także ustanowić dzień spłaty zadłużenia bez przekraczania okresu bezodsetkowego tak, by następował on zaraz po dniu wpływu wynagrodzenia na nasz rachunek.

Za takie uważane są obecnie fundusze pieniężne i gotówkowe oraz fundusze obligacji skarbowych. Według Analiz Online, tylko w 2013 roku, do funduszy z tych grup napłynęło już łącznie ponad + 8,2 mld zł. W dużej mierze jest to spowodowane „kupowaniem” przez klientów wyników historycznych tych funduszy, które najprawdopodobniej już się nie powtórzą. Po udanych dwóch ostatnich latach dla funduszy obligacji, a szczególnie ostatnim gdzie przeciętna stopa zwrotu z funduszy dłużnych wyniosła 10,55%, obecny rok może przynieś duże rozczarowanie.

Fundusze uzyskały tak dobre wyniki dzięki temu, że spadały stopy procentowe. To powodowało, że „stare” obligacje z wyższym oprocentowaniem zyskiwały na wartości, te nowoemitowane przynosiły bowiem coraz niższe odsetki. Jednak zbliżamy się już ku końcowi serii obniżek stóp. A co za tym idzie wyniki zarówno funduszy papierów dłużnych jak i pieniężnych i gotówkowych nie będą już zachwycały. W samym tylko maju, fundusze straciły średnio od – 1,5% (dłużne uniwersalne) do – 1,9% (papierów skarbowych).

Fundusze obligacji korporacyjnych

Całkowicie odmiennie wygląda sytuacja w przypadku funduszy obligacji korporacyjnych, które wydają się być ciekawym rozwiązaniem na najbliższe miesiące. Oczywiście tego typu fundusze wiążą się z większym ryzykiem niż te inwestujące w obligacje skarbowe, ale za to możliwe są do uzyskania wyższe stopy zwrotu. Taka inwestycja nie wymaga przy tym specjalistycznej wiedzy jaka jest przydatna w przypadku inwestycji bezpośrednio w obligacje firm. Znika też dzięki temu problem płynności czy wysokiej kwoty. Dodatkowo dobre fundusze obligacji korporacyjnych zapewniają dużą dywersyfikację portfela, co dodatkowo minimalizuje ryzyko inwestycyjne. Należy przy tym podkreślić, że zalecany horyzont inwestycyjny to co najmniej dwa lata.

W okresach niskich stop procentowych pieniądze z lokat nierzadko płyną również na giełdę papierów wartościowych czy w fundusze inwestujące w akcje. Należy jednak pamiętać, że tego typu rozwiązania obarczone są dużym ryzykiem inwestycyjnym i należy się liczyć z możliwymi dużymi wahaniami cen jednostek uczestnictwa jak i również stratami. Dlatego fundusze akcyjne nie są polecane osobom ceniącym bezpieczeństwo i szukających krótko- , czy średnioterminowych rozwiązań.

A może produkty strukturyzowane?

Ciągle dość słabo znaną w Polsce, a popularną w Europie Zachodniej, atrakcyjną alternatywą dla lokat są produkty strukturyzowane. Ich główną cechą jest możliwość uzyskania wysokich zysków, przy jednoczesnej gwarancji kapitału. W najgorszym przypadku, klient odzyska bowiem wpłacone pieniądze. Jest to możliwe, ponieważ struktury powstają poprzez połączenie dwóch elementów – bezpiecznego (obligacje lub depozyt) i agresywnego (opcja). Większość pieniędzy wpłacanych przez klientów przeznaczana jest na zakup obligacji (ewentualnie wpłacana na depozyt). Natom iast uzyskane w ten sposób odsetki mają zapewnić, że w najgorszym przypadku na koniec okresu inwestycji otrzymamy zwrot całej wpłaconej kwoty.

Z kolei za pozostałą część środków nabywana jest opcja, która ma za zadanie wygenerować wysoki zysk. Opcja jest swego rodzaju „zakładem” o to, jak zachowa się w przyszłości instrument bazowy, którym mogą być np. ceny indeksów giełdowych, akcji, surowców, walut, czy funduszy inwestycyjnych. Wygrana w takim „zakładzie” może przynieść bardzo duże korzyści. Jednak decydując się na inwestycję w produkt strukturyzowany, należy zwrócić uwagę na kilka czynników, które mogą nam pomóc wybrać ten najatrakcyjniejszy.

Przede wszystkim należy dokonać analizy i ocenić potencjał wzrostowy (lub spadkowy) instrumentu bazowego (np. indeksu), pamiętając przy tym, że produkt ma zarobić na koniec ustalonego okresu czasu (np. 3 lat). Warto też sprawdzić jaki mamy udział w jego wzroście (tzw. partycypacja). Zdarzają się na rynku oferty które dają klientowi wybór – np. pełna gwarancja kapitału przy niższej partycypacji bądź niższa gwarancja kapitału (np. 90%) z dużą partycypacją we wzroście instrumentu (np. 200% – w tej sytuacji jeśli indeks wzrośnie o 5% my zarabiamy 10%) .

Ważne jest również sprawdzenie czy nie występuje żadne ograniczenie zysku (często spotykane przy produktach ze 100% gwarancją kapitału) oraz czy jest możliwość wcześniejszego wycofania się z produktu – jeśli tak, to na jakich warunkach i czy nie występują zbyt wysokie opłaty za wykup. Interesujące rozwiązanie stanowią również produkty oferowane pod postacią polis na życie i dożycie, z których to potencjalny zysk w chwili obecnej jest zwolniony z podatku od zysków kapitałowych.

Tandemy lokaty i funduszu

Coraz częściej spotykanym się z ofertami powstającymi poprzez połączenie wysokooprocentowanej lokaty z funduszem inwestycyjnym. Polegają one w skrócie na tym, że część wpłacanej przez klienta kwoty trafia na lokatę, podczas gdy druga przeznaczona jest na wybrany przez nasz fundusz inwestycyjny (najczęściej z oferty TFI powiązanego kapitałowo z bankiem). Decydując się na tego typu rozwiązanie, należy przede wszystkim ocenić część „funduszową”, ponieważ to ona będzie stanowiła podstawę inwestycji. Będzie więc miała największy wpływ na wynik całości. W większości dostępnych na rynku rozwiązań, ta część oparta jest o fundusze akcyjne lub zrównoważone. Dodatkowo należy spojrzeć, jaka część naszych pieniędzy trafi na fundusz a jaka na lokatę oraz czy produkt nie jest obarczony opłatami za wcześniejsze wyjście (najczęściej występują one do roku). Lokatę w tym przypadku należy traktować jako swego rodzaju „dodatek” (najczęściej są one krótkoterminowe na 3 lub 6 miesięcy), a nie podstawowe kryterium decydujące o wyborze rozwiązania.

Warto ograniczyć zbędne wydatki
Po przeanalizowaniu domowego budżetu dobrze jest zwrócić uwagę na momenty, w których szczególnie brakowało nam pieniędzy i zaplanować analogiczne wydatki z wyprzedzeniem. W ciągu roku jest przynajmniej kilka takich, dużych wydarzeń, które przyczyniają się do domowej dziury w budżecie – wyjazd wakacyjny, komunia dziecka, kurs językowy, zakup nowego sprzętu domowego, czy też remont mieszania. Większość z nich możemy na szczęście przewidzieć i przygotować się do nich finansowo.
– Odczuwamy nieustanną pokusę wydawania pieniędzy, przez co zaledwie 8% z nas posiada oszczędności. Niewątpliwie wynika to z tego, że często trudno oprzeć jest się drobnym, niekontrolowanym wydatkom, które wydają się być mało znaczące dla domowego budżetu. Gdy się je zsumuje, to zbiera się pokaźna suma – podkreśla Jarosław Sadowski, analityk Firmy Expander.
Wdrażanie planu ograniczania wydatków można połączyć z noworocznym postanowieniem dbania o zdrowie i ruch. Przykładowo zamiast jeździć autem po zakupy do pobliskiego sklepu wystarczy przesiąść się na rower, by nie tylko zaoszczędzić na paliwie, ale również spalić zbędne kalorie. Ponadto oszczędzając na energii np. wyłączając sprzętu rtv oraz agd z trybu czuwania przyczynimy się do ochrony środowiska. Po kilku miesiącach dbania o domowe finanse z pewnością zauważymy już pierwsze efekty. Jeśli przyjdzie moment na większe zakupy, należy porównać ceny np. przy pomocy porównywarki internetowej, a na co dzień do sklepu lepiej jest wybierać się z listą potrzebnych produktów, która uchroni przed impulsywnym pakowaniem do koszyka zbędnych rzeczy.

Świnka skarbonka nie pomnoży oszczędności
Małe kwoty, które uda nam się oszczędzić eliminując zbędne wydatki nie powinniśmy wydawać na bieżące potrzeby. Warto takie pieniądze odkładać. Co istotne nie powinny one trafiać do świnki skarbonki czy na nieoprocentowany rachunek. – Oszczędności, od których nie uzyskujemy odsetek stopniowo trącą na wartości ze względu na wzrost cen. Lepiej wpłacić je na np. na lokatę czy  konto oszczędnościowe. Poza tym skutecznym sposobem na zebranie dużej kwoty jest cykliczne oszczędzanie. Wystarczy odkładać miesięcznie 300  zł, aby po 3 latach i oprocentowaniu lokaty na poziomie 6% uzbierać 11 600 zł. W ten sposób można więc odłożyć np. na remont mieszkania, czy wymarzoną podróż – argumentuje Jarosław Sadowski, Expander.
Co ważne, lokując pieniądze w banku nie musimy się również martwić o to, że oszczędności przepadną
– Dla tych, którzy trzymają pieniądze w domu nierzadko istotna jest kwestia bezpieczeństwa. Nie mają oni zaufania do systemu bankowego. Nie zdają sobie jednak sprawy z tego, że w Polsce działa Bankowy Fundusz Gwarancyjny. W przypadku upadłości banku, zwraca on klientom ich pieniądze zgromadzone na rachunkach czy lokatach wraz z należnymi odsetkami do kwoty 100 000 euro, czyli ok. 411 000 zł. Posiadacze mniejszych oszczędności nie mają więc powodów do obaw – dodaje Jarosław Sadowski.
Rozsądne gospodarowanie pieniędzmi oraz systematyczne odkładanie małych kwot powinno uchronić portfel przed kryzysem. Finansowa poduszka bezpieczeństwa z pewnością przyda się w Nowym Roku i pomoże w realizacji ważnych postanowień.

Płace maleją, a ceny rosną
Z ostatnich danych, opublikowanych przez GUS wynika, że przeciętna pensja na początku jesieni wyniosła 3640,8 zł brutto, czyli o 1,2 proc mniej niż jeszcze w sierpniu. Jednak najnowsze dane pokazują również, że dwie trzecie spośród zatrudnionych zarabia poniżej tej średniej. Jednocześnie w tym samym czasie ceny wzrosły o 3,8 proc, co oznacza, że  stać nas na mniej niż jeszcze kilka miesięcy temu. Co więcej, biorąc pod uwagę cały III kwartał 2012 r., realny spadek płac jest najgłębszy od 2004 roku. Eksperci jednak uspakajają – kryzys ma stopnieć w drugiej połowie 2013 roku, a do tego czasu trzeba bardzo ostrożnie planować wszelkie wydatki – Spowolnienie gospodarcze są coraz mocniej odczuwalne dla każdego, dlatego coraz więcej osób zaczyna racjonalnie planować wydatki. Jednym z prostych i bardzo przydatnych sposobów jest prowadzenie tabeli w programie Excel. Już po miesiącu dzięki zapisywaniu w niej wszystkich wydatków zaczynamy je kontrolować i widzimy, które z nich są zbędne – tłumaczy Paweł Majtkowski, Expander i Związek Firm Doradztwa finansowego (ZFDF).

Gdy brakuje pieniędzy na spłatę kredytu
Co jednak zrobić, gdy stracimy pracę lub w portfelu zaczyna brakować pieniędzy na koniec miesiąca, a mamy do spłacenia kredyt? – Gdy spodziewamy się problemów z prawidłową obsługa kredytu, zachęcam by niezwłocznie poinformować o tym bank i z pozycji „rzetelnego kredytobiorcy” negocjować ewentualne zmiany w umowie. Może to być np. wydłużenie okresu spłaty, co automatycznie zmniejsza miesięczne raty. Negocjacje z bankiem są znacznie łatwiejsze w sytuacji, gdy kredyt jest prawidłowo spłacany. W razie opóźnień w spłacie elastyczność banku znacząco się zmniejsza, a w sytuacji poważnych przekroczeń terminów spłaty może skutkować brakiem zgody banku na jakiekolwiek zmiany umowy kredytowej – tłumaczy Paweł Majtkowski, Expander i ZFDF.
Co zrobić z kredytem we frankach, który pożera dochody?
Ponadto jeśli kredyt zaczyna zbyt bardzo obciążać domowy budżet warto spróbować obniżyć jego ratę. Dotyczy to szczególnie rodzin obciążonych kredytami we frankach szwajcarskich, które w ostatnich latach zdrożały. – Przykładowo kredytobiorca, który zaciągnął w styczniu 2008 roku kredyt we frankach na 30 lat na 200 tys. zł i regularnie spłaca raty dziś ma do oddania o 80 tys. zł więcej. Rata kredytu wzrosła jednak w mniejszym stopniu z uwagi na spadek stopy referencyjnej Libor i łącznego oprocentowania. Zaciągając kredyt wynosiła ona około 980 złotych, a dzisiaj jest wyższa o około 120 złotych – mówi Michał Krajkowski, Dom Kredytowy Notus i ZFDF.

Jednak kiedy cały czas mamy do spłacenia bardzo duży kredyt, a jego miesięczna rata zbyt obciąża budżet możemy postarać się o jej obniżenie – Jednym ze sposobów jest wydłużenie okresu spłaty zobowiązania. Jest jednak duży minus tej operacji. Łączny koszt odsetek, mimo iż miesięczna rata będzie niższa, wzrośnie, nawet o kilkanaście procent. Jednak w sytuacji gdy płatności obciążają budżet w zbyt dużym stopniu jest to lepsze rozwiązanie, niż spłacanie rat z opóźnieniem lub całkowite zaprzestanie spłaty. Taka operacja będzie możliwa tylko w sytuacji, gdy kredyt nie został zaciągnięty na maksymalny, dopuszczalny przez dany bank okres spłaty. Jeśli możemy skorzystać z tego rozwiązania, wówczas musimy złożyć stosowny wniosek do banku wraz z wymaganymi dokumentami – radzi Michał Krajkowski, Dom Kredytowy Notus i ZFDF.

Jak obniżyć ratę kredytu?
Innym rozwiązaniem może być także zmiana sposobu spłaty kredytu. – Jeśli wybraliśmy raty malejące, to spłacanie kredytu w ratach równych prawdopodobnie obniży ich miesięczną wysokość. Wszystko zależy od tego ile lat kredyt już spłacamy. Raty malejące przez pierwszych kilka lat kredytu są wyższe niż w przypadku analogicznego kredytu spłacanego w ratach równych. Jednak i to rozwiązanie ma swoje minusy. W skali całego okresu kredytowania koszt odsetek w przypadku rat równych także będzie wyższy – tłumaczy Michał Krajkowski, Dom Kredytowy Notus i ZFDF.
Kolejnym sposobem na zapanowanie nad finansowymi obciążeniami są wakacje kredytowe, czyli czasowe zawieszenia spłaty rat. Prawo do wakacji kredytowych uzależnione jest od umowy z bankiem i to również od jego decyzji będzie zależało na jak długo spłata zostanie zawieszona. Wakacje mogą zazwyczaj trwać od jednego do sześciu miesięcy. Aby skorzystać z tego rozwiązania należy poinformować bank na dwa tygodnie przed upływem terminu spłaty raty.

Jak uchronić się przed wpisem w BIK?
Jeśli jednak zaczniemy spóźniać się ze spłatą zobowiązań, informacje na ten temat mogą trafić do BIK, czyli do Biura Informacji Kredytowej, które zajmuje się gromadzeniem, przetwarzaniem oraz udostępnianiem danych na temat zobowiązań i historii spłacania kredytów przez klientów banków i innych instytucji z sektora finansowego. W ramach tego systemu informacje zbierane są na podstawie umów zawieranych pomiędzy BIK i innymi podmiotami udzielającymi kredyty. Co więc dzieje się gdy zaczniemy zbyt późno spłacać zobowiązania? – Opóźnienia w raportach Biura Informacji Kredytowej odnotowywane są w przedziałach: 0-30 dni, 30-60 i ponad 60 dni. Krytyczne dla oceny klienta są opóźnienia przekraczające 60 dni. W największym stopniu wpływają one na ocenę ryzyka i decyzję o przyznaniu bądź odmowie udzielenia kredytu. Przy czym każdy bank ma indywidualną politykę i system weryfikacji wiarygodności klienta i samodzielnie decyduje jakie opóźnienie może wpływać na ocenę kredytobiorcy – tłumaczy Halina Kochalska, Open Finance i ZFDF.

W przypadku drobnego opóźnienia, historia kredytowa nie powinna ucierpieć. Jednak warto przestrzegać terminowości spłaty rat – Czy bank zgłosił drobne opóźnienie do BIK, można sprawdzić pobierając z Biura raport na swój temat. Jeśli wpis jednak jest, to  trzeba mieć świadomość, że będzie widniał na koncie klienta tak długo, na ile wyraził on zgodę na przetwarzanie danych o kredycie po jego zakończeniu. Aby takie dane nie widniały w bazie BIK należy w banku wycofać zgodę na przetwarzanie danych o kredycie po jego spłacie. Dane negatywne o opóźnieniach przekraczających 60 dni, czy klient tego chce czy nie, zapisywane są w bazie BIK na okres do 5 lat od zakończenia spłaty kredytu, którego dotyczyły kłopoty – ostrzega Halina Kochalska (Open Finance, ZFDF)
Eksperci zaznaczają, że najważniejsze to stawić czoła problemowi i jak najszybciej zacząć działać. Wówczas kredytobiorca ma największe szanse, aby porozumieć się z bankiem i wspólnie znaleźć wyjście z sytuacji. Im większe zaległości w spłacie, tym mniejsze są możliwości wyjścia z takiej sytuacji, a w skrajnych przypadkach może dojść do wypowiedzenia umowy kredytowej przez bank i utraty nieruchomości.

Skarbonka lub skarpeta
Sposobem na zapewnienie sobie materialnego zabezpieczenia na przyszłość może być regularne odkładanie określonych kwot do tzw. „skarbonki”. Jeżeli trzydziestolatkowi uda się wygospodarować miesięcznie choćby 200 zł, to systematyczne oszczędzanie takiej kwoty przez 35 lat, które pozostały do emerytury, pozwoli zgromadzić ponad 80 tys. zł. Na dodatek jest to suma, którą oszczędzający będzie miał w skarbonce, a to z kolei oznacza, że jeśli ją zainwestuje – wartość oszczędności znacznie wzrośnie. Odkładając te same 200 zł przez 35 lat na lokacie oprocentowanej 3 proc. rocznie zgromadzimy ponad 148 tys. – Przed podjęciem decyzji o zainwestowaniu swoich pieniędzy trzeba przemyśleć, czy ma się na to czas i odpowiednią wiedzę. Jeśli tak – można wybrać rynek akcji lub fundusz inwestycyjny, a jeśli nie – wpłacić pieniądze na lokatę lub kupić obligacje, które wymagają od inwestora dużo mniej uwagi – mówi Agata Brucko-Stępkowska z firmy doradztwa finansowego Futuro Finance.

Nieruchomość, czyli majątek trwały
Nikogo nie trzeba przekonywać, że dobrym sposobem inwestowania pieniędzy jest zakup mieszkania lub domu. Majątek trwały z reguły zostaje przy nas i często jest traktowany jak zabezpieczenie „na czarną godzinę”. Jeśli mieszkanie nie jest obciążone kredytem, możemy je sprzedać lub zamienić na mniejsze – wtedy zyskujemy gotówkę, ale zmieniają się nasze warunki mieszkalne. Innym sposobem jest wynajęcie części mieszkania, zwłaszcza gdy dzieci dawno wyprowadziły się z domu.