Joanna po zwolnieniu zarabia tylko nieco mniej niż przed. Paradoksalnie, pomógł jej szef, który ją zwolnił. Kobieta pracuje co prawda bez etatu, ale nie narzeka, bo widzi, że znajomi mają gorzej. Magda za kilka tygodni nie będzie miała środków do życia. Ostatnia pensja, w dodatku z opóźnieniem, na długo nie wystarczy. Dziś żałuje dwóch lat w firmie, która obeszła się z nią bezwzględnie.

„Fuchy” zamiast etatu i bezduszny szef
Joanna z Warszawy pięć lat spędziła w dużej korporacji finansowej. W lutym objął ją program zwolnień grupowych. – Byłam załamana, w banku kredyt na mieszkanie, niespłacone auto – wspomina kobieta.
Pracodawca zaproponował jej jednak współpracę na umowę o dzieło. Zostawił służbowy telefon. Skierował na szkolenie komputerowe. – Pomogło. Dziś etatu co prawda nie mam, ale robiąc tak zwane „fuchy” i współpracując z dawną firmą zarabiam od 50 do 70 proc. poprzedniej pensji. To ratuje mi życie – mówi Joanna.
Kryzys nie ominął także branży tytoniowej. Dariusza z Wrocławia, pracownika Imperial Tobbaco, zwolnienia grupowe objęły pod koniec 2008 roku. Pracował w firmie przez trzy lata, aż dotknął ją kryzys. – Firma była na tyle uprzejma względem zwalnianych, żeby zaproponować program doradczy. Kto chciał skorzystać z pomocy specjalistów w dziedzinie HR, mógł to zrobić – mówi.
Kiedy na początku szkoleń dowiedział się jednak, że będzie się uczył jak napisać CV i jak przejść pozytywnie rozmowę kwalifikacyjną, nie krył zdziwienia. – Trochę mi się chciało śmiać, tyle lat w branży i w zawodzie, kto mi może jakoś jeszcze pomóc i powiedzieć coś, czego nie wiem – wspomina Dariusz. Ale skorzystał z rad. Okazało się, że były bardzo cenne. – Dzięki tym CV dotarłem na kilka rozmów kwalifikacyjnych i wypadałem na nich rewelacyjnie – mówi. Dziś ma już nowy etat i zwolnienie grupowe jest dla niego już tylko wspomnieniem.
Magda miała mniej szczęścia. Przez ponad dwa lata pracowała w jednym z centrów usługowych w Krakowie. Do końca 2008 roku na umowę zlecenie. Od stycznia miała dostać etat, ale przyszedł kryzys i pracodawca przedłużył jej jedynie starą umowę. Nazywając to jedynie formalnością. – Kryzys minie, dostaniesz etat – usłyszała.
Po pół roku kryzys nie minął, a Magda straciła pracę. – Nie dostałam zaległej premii, ostatniej pensji w terminie. A o zwolnieniu dowiedziałam się tydzień przed tym, jak wygasała moja stara umowa – żali się młoda absolwentka UJ. – Mojej byłej firmie najwyraźniej nie zależy na pracownikach, którzy poświęcili jej kilka lat swojej kariery – mówi i dodaje, że rozważa pójście do sądu pracy.

Okiem zwalniającego
Na szczęście (dla pracowników) nie wszyscy pracodawcy podchodzą do sprawy zwolnień tak jak były szef Magdy. Amerykańska firma DBM (działa w Warszawie, Łodzi, Poznaniu i Wrocławiu, a ostatnio coraz częściej w Małopolsce), która obsługuje takich gigantów jak Bayer, BP Polska, Danone, DHL, Hewlett Packard, Johnson&Johnson, Motorola, czy Volvo potwierdza, że coraz więcej dużych firm, którym zależy na wizerunku, stawia na „przyjazne zwolnienia”.
- O takim zachowaniu decydują trzy powody. Firmy chcą pomóc odchodzącym, budować wizerunek swojej firmy jako odpowiedzialnego pracodawcy oraz zapewnić poczucie bezpieczeństwa pozostającym w firmie – wylicza Maciej Mianowski z DBM Polska. – W ostatnim roku, w samym Krakowie realizowaliśmy kilka projektów outplacement i wsparcia w zarządzaniu zmianą. Obecnie jednym z  najbardziej kompleksowych jest wsparcie dla pracowników firmy Pliva. Objęliśmy nim już 150 osób – podkreśla.
Zwolnieni pracownicy Plivy mogą liczyć na pomoc w przygotowaniu profesjonalnego CV i listów motywacyjnych, informacje o skutecznych sposobach poszukiwania pracy lub przekwalifikowania się, pomoc w przygotowaniu się do rozmów kwalifikacyjnych, wytyczne do wykorzystywania i budowania sieci kontaktów osobistych przy szukaniu pracy, a także wsparcie w zbieraniu informacji o firmach w najbliższej lokalizacji i możliwych wolnych stanowiskach. Ci, którzy zechcą założyć własną firmę, również będą mogli liczyć na garść danych i wytycznych, jak i gdzie szukać pomocy i dofinansowania.

W praktyce to działa
Ile za ludzkie podejście do zwalnianego zwalniający musi zapłacić? – Koszty mieszczą się w granicach 1 – 2,5 tys. zł od osoby, jeśli chodzi o pracowników produkcyjnych i od 10 do kilkudziesięciu tys. zł w przypadku kadry menedżerskiej – zdradza Maciej Mianowski – W tych widełkach mieszczą się w zasadzie oferty wszystkich specjalistycznych firm outplacementowych działających na polskim rynku – dodaje.
Przyjaźnie zwalnia też potentat branży motoryzacyjnej, Remy Automotive. Ta amerykańska firma kilka miesięcy temu rozpoczęła program outplacementu związany z likwidacją stanowisk pracy i przeniesieniem produkcji do Węgier, Meksyku i Korei. W sumie do programu przystąpiło prawie 180 pracowników, czyli ponad 90 proc. załogi.
- W Stanach outplacement jest obowiązkiem pracodawcy, więc dla nas decyzja o pomocy zwalnianym nie była niczym niezwykłym – mówi Elżbieta Ulatowska- Waszkiewicz z Remy Automotive. – Pomoc to oczywiście współpraca z lokalnym urzędem pracy, konsultacje z doradcami zawodowymi, przygotowanie do spotkań rekrutacyjnych i podstawy networkingu – wylicza.
Za wszystko zapłacił pracodawca. – Mieliśmy za mało czasu, żeby ubiegać się o dofinansowanie programu ze środków unijnych, więc zdecydowaliśmy się go sfinansować sami – przyznaje Elżbieta Ulatowska. O tym, ile osób objętych programem odnalazło się na rynku pracy, będzie wiadomo pod koniec sierpnia, kiedy outplacement w firmie dobiegnie końca.

Zwolnienia w liczbach
Według GUS pierwszym kwartale tego roku pracę straciło 328 tys. osób zatrudnionych na etat. CBOS policzył, że co trzeci Polak boi się, że w najbliższej przyszłości straci pracę. Co drugi ankietowany uważa, że w ich regionie praca jest trudno dostępna, a 15 proc. jest zdania, że nie ma możliwości żadnego zatrudnienia.

Fundusze na outplacement
Pieniądze na „przyjazne zwolnienia” daje państwo i Unia Europejska. Na 2009 na pomoc w zwalnianiu unia przeznaczyła 239 mln zł. Biorąc pod uwagę fakt, że grupowych zwolnień jest więcej niż się spodziewano, Komisja Europejska poprosiła o pomoc w tej kwestii rządy poszczególnych państw członkowskich. Polskie Ministerstwo Rozwoju Regionalnego już planuje wprowadzenie nowe wsparcie dla pracodawców „zwalniających przyjaźnie”. Szykuje rozporządzenie, na podstawie którego przedsiębiorca, który w wyniku kryzysu gospodarczego nagle utracił środki finansowe, będzie mógł otrzymać pomoc w wysokości 500 tys. euro i przeznaczyć ją na projekty outplacementowe.

– Decyzja o zwolnieniu może dotyczyć każdego pracownika, nawet uznanego za najlepszego w swojej dziedzinie, co z oczywistych powodów bywa niezrozumiałe zarówno dla tej osoby jak i pozostałych członków zespołu – komentuje Hanna Więcewicz, kierownik ds. zmian w karierze w agencji doradztwa personalnego ManpowerGroup. – Sytuacja rozstania z pracownikiem wzbudza duży niepokój wśród osób pozostających w organizacji. Należy też pamiętać, że w trakcie zmian organizacyjnych wszyscy obserwują ruchy pracodawcy
w zakresie tego jak traktuje pracownika przy rozstaniu. Takie informacje bardzo szybko rozprzestrzeniają się wewnątrz i poza organizacją. To jak potraktowane zostaną osoby odchodzące ma istotny wpływ na nastawienie, motywację i wyniki pracowników, którzy zostają. Zaoferowanie zwalnianym dobrego i skutecznego programu outplacementowego jest skutecznym sposobem na złagodzenie tego stanu rzeczy.

- Udział w outplacemencie to realna pomoc ze strony pracodawcy w tej trudnej sytuacji. Często przekłada się to też na zaangażowanie odchodzącej osoby w pracę, do ostatniego dnia jej wykonywania. Ma to pozytywny wpływ na pracę całego zespołu, atmosferę i dalsze funkcjonowanie organizacji. Buduje to pozytywny wizerunek organizacji jako pracodawcy i przyczynia się do utrzymania pożądanego poziomu efektywność – wyjaśnia Hanna Więcewicz. Wykorzystanie przez pracodawcę programów outplacementowych, ma m.in. duże znaczenie dla płynności i stabilności biznesu, łagodzi negatywne emocje związane ze zwolnieniem, które są naturalne i pojawiają się u większości  osób w takiej sytuacji. Do osób pozostających w organizacji płynie komunikat, że mimo zwolnienia firma zaopiekowała się pracownikami i wspiera ich w poszukiwaniu nowego zatrudnienia.

Outplacement może być przeprowadzany zarówno w formie indywidualnej, jak i grupowej i dotyczyć każdego szczebla stanowiska. W zależności od wybranego przez pracodawcę zakresu, outplacement może przybrać bardzo różne formy. Mogą to być zarówno warsztaty z obszaru poszukiwania pracy, konsultacje indywidualne z doradcą zawodowym, wsparcie w poszukiwaniu ofert pracy, czy też konsultacje prawne i psychologiczne. Najbardziej efektywne programy outplacementu trwają minimum 3 miesiące, a w ich zakres wchodzą warsztaty, program poszukiwania ofert pracy oraz, co najmniej, kilkugodzinne konsultacje z doradcą. Jednym z istotnych elementów programu outplacementowego stanowi przygotowanie przez konsultanta CV kandydata, które w możliwie jak najlepszy sposób zaprezentuje go na rynku pracy i stanie się przepustką do rozmów kwalifikacyjnych. Podkreśli ono sukcesy i silne strony danej osoby, które przyciągną uwagę rekrutujących i zapewnią większą responsywność na wysyłaną przez nią ofertę. Ustalenie wspólnie z prowadzącym konsultantem strategii poszukiwań pracy stanowi kolejną wartość programu outplacementowego. Najważniejszym elementem w tym zakresie jest nauczenie uczestników jak samodzielnie poszukiwać pracy po zakończeniu trwania programu. Outplacement to również uzyskanie wiedzy na temat niestandardowych sposobów szukania pracy, do jakich należy np. networking. Końcowym efektem programu może być strategiczny plan zarządzania własną karierą, ustalenie ścieżki rozwoju i docelowego stanowiska, do jakiego uczestnik programu chce dojść. Jest to ustalenie planu działań na najbliższy czas, zbudowanie odpowiednich kontaktów biznesowych, rozwoju określonych kompetencji i umiejętnego prezentowania swoich sukcesów.

- Pozytywnym trendem, jaki obserwujemy na rynku pracy, jest wzrost świadomości pracodawców co do zalet korzystania z programów outplacementowych, a co za tym idzie, większa chęć do sięgania po nie w przypadku konieczności redukcji etatów. Niestety w dalszym ciągu zdarza się jeszcze, że część pracowników nie decyduje się na skorzystanie z tej formy wsparcia, – mówi Hanna Więcewicz, odpowiedzialna za programy outplacementu w firmie doradztwa personalnego ManpowerGroup. – Przyczyną takiego stanu rzeczy może być brak wiedzy na temat zalet outplacementu. Warto jednak wziąć udział w programie, gdyż przynosi to nieocenione korzyści w postaci istotnego wsparcia przy szukaniu nowej pracy. Zawsze warto skorzystać z takiej formy pomocy, zwłaszcza podczas panującej obecnie na rynku pracy niełatwej sytuacji dla kandydatów, – przekonuje Więcewicz.

Sięgający po Outplacement klienci firmy doradztwa personalnego ManpowerGroup, zwykle pytają o indywidualne programy dla pracowników na stanowiskach menadżerskich. Outplacement przeprowadzany może być jednak zarówno w formie indywidualnej, jak i grupowej i dotyczyć każdego szczebla stanowiska. W zależności od wybranego przez pracodawcę zakresu, Outplacement może przybrać bardzo różne formy. Mogą to być zarówno warsztaty z obszaru poszukiwania pracy, konsultacje indywidualne z doradcą zawodowym, wsparcie w poszukiwaniu ofert pracy, czy też konsultacje prawne i psychologiczne. Najbardziej efektywne programy outplacementu trwają minimum 3 miesiące, a w ich zakres wchodzą warsztaty, program poszukiwania ofert pracy oraz, co najmniej, kilkugodzinne konsultacje z doradcą.

Kluczowy element programu outplacementowego stanowi przygotowanie przez konsultanta CV kandydata, które w możliwie jak najlepszy sposób zaprezentuje go na rynku pracy i stanie się przepustką do rozmów kwalifikacyjnych. Podkreśli ono sukcesy i silne strony danej osoby, które przyciągną uwagę rekrutujących
i zapewnią większą responsywność na wysyłaną przez nią ofertę.

Ustalenie wspólnie z prowadzącym konsultantem strategii poszukiwań pracy stanowi kolejną wartość programu outplacementowego. Ważne, by strategia taka była zgodna z trendami panującymi na rynku pracy i realnymi szansami uczestnika programu. Może być ona różna w zależności od stanowisk o jakie może ubiegać się uczestnik programu. Outplacementowi często towarzyszy wsparcie w postaci wyszukiwania ofert pracy dostępnych w regionie, bądź też przekazanie rekomendacji do agencji zatrudnienia oraz firm prowadzących rekrutacje. Najważniejszym elementem w tym zakresie jest nauczenie uczestników jak samodzielnie poszukiwać pracy po zakończeniu trwania programu.

Outplacement to również uzyskanie wiedzy na temat niestandardowych sposobów szukania pracy, do jakich należy np. networking. Wiele stanowisk obsadzanych jest obecnie bez publikowania ofert pracy, przez co są one „niewidzialne” dla kandydatów szukających zatrudnienia tylko za pośrednictwem ogłoszeń. Uświadomienie tego uczestnikom i przekazanie wiedzy pozwalającej im budować kontakty networkingowe oraz dbać o nie, jest niezwykle ważnym elementem programu outplacementowego.

Końcowym efektem programu może być strategiczny plan zarządzania własną karierą, ustalenie ścieżki rozwoju i docelowego stanowiska do jakiego uczestnik programu chce dojść. Jest to ustalenie planu działań na najbliższy czas, zbudowanie odpowiednich kontaktów biznesowych, rozwoju określonych kompetencji i PR-owej sprzedaży swoich sukcesów.

- Program outplacementowy to także możliwość otwarcia się na siebie i odkrycie swoich talentów oraz osiągnięć w pracy. Przypomnienie sobie jak wiele rzeczy udało nam się w życiu powoduje stopniowe odbudowanie poczucia własnej wartości i sprawczości oraz zwiększa energię do aktywności i poszukiwania pracy, – mówi Hanna Więcewicz. – Dzięki tym działaniom uczestnik odnajduje wiarę i nadzieję na lepsze jutro i realne szanse znalezienia nowego zatrudnienia. To nieustanne wsparcie w trakcie poszukiwań. Sam kontakt, spotkania z konsultantem jest niezwykle ważne dla uczestnika bo nie jest sam w poszukiwaniu pracy. Zainteresowanie efektem rozmowy kwalifikacyjnej i towarzyszenie w poszukiwaniu pracy może mobilizować, aktywizować do rozwoju umiejętności i aktywnego szukania, – podsumowuje ekspert ManpowerGroup.

Szukanie pracy jest procesem. Wymaga czasu, solidnej nauki, pracy nad sobą, a także pozyskiwania nowych umiejętności i kompetencji. Program outplacementowy jest ważną pomocą w tym zakresie. Każdy z jego uczestników odnajduje w nim wartościową pomoc w niełatwej sytuacji, jaką jest utrata zatrudnienia. Zawsze warto z takiego wsparcia skorzystać.