Brzmi jak świetny pomysł? Z pozoru jak najbardziej, ale z każdym praniem kolejne plastikowe włókna trafiają do kanalizacji, a stamtąd do mórz. Ponieważ mówimy o bardzo małych cząstkach, te stają się pożywieniem zwierząt, a przez to również naszym. Plastik rozkłada się setki lat, dlatego jego mikrocząsteczki są znajdowane podczas autopsji tak u zwierząt, jak i u ludzi. Wystarczyło 40 lat powszechnego użycia, byśmy zaczęli składać się z plastiku!

Te przygnębiające wnioski można zgłębiać w niecodziennych okolicznościach na Isla Colon, wyspie na północy Panamy (w Boca del Toros). Jest tu lotnisko zbudowane pod kątem amerykańskich turystów, jest coraz więcej eko-gospodarstw turystycznych, ale przede wszystkim jest też Plastikowa Wioska, funkcjonująca po hiszpańsku i angielsku.

Mały spoiler: nie wszystko tu jest z plastiku. Część budynków ma ściany nośne wykonane w tradycyjnych technologiach (stal lub żelbet), ale prawie wszystkie frontowe ściany, a czasami całe budynki są pokryte plastikowymi butelkami. W ciepłym i mokrym klimacie Panamy taka przepuszczająca światło ściana sprawdza się w sam raz, choć budynki muszą mieć solidne podparcie z innych materiałów, choćby z racji ryzyka huraganowych wiatrów.

Na pomysł wioski z plastiku wpadł podróżnik Robert Buzeau, który pojawił się na wyspie w 2012 roku. Już wtedy odwiedzający z kanadyjskiego Quebecu wprowadził pierwszy program zbierania i segregacji śmieci w miejscach publicznych. Dziś takie inicjatywy prowadzi i propaguje stale nie tylko wśród miejscowych, ale też wszystkich odwiedzających.

Plastikowa Wioska (Plastic Bottle Village) zaprasza odwiedzających do rozrywki i refleksji, bo tak najłatwiej przekonać ludzi do skali problemu i zmiany nawyków. Na rozruch „wystarczyło” zebrać milion butelek, ale nowe konstrukcje wypełnione plastikiem powstają tu regularnie.

Dwa sztandarowe obiekty to królewski zamek i lochy. W lochu można „zamknąć się” dobrowolnie, bo nie ma mowy o niewoli – to raczej żartobliwe ujęcie kary za zaśmiecanie. W sumie loch oferuje 6 pokoi o stosunkowo niskim, choć godnym standardzie. Loch nie działa jako hotel – raczej miejsce dla osób, które przyjeżdżają na wyspę zmienić coś w życiu. W zamian za spędzenie trzech nocy w lochu, odwiedzający czwarty nocleg otrzymują w królewskiej sypialni pałacu. Tu standard jest wyższy, choć nieznacznie. Nie ma mowy o zadęciu i drożyźnie, chodzi o dobrą zabawę w pozytywnej atmosferze.

Wioska oferuje obiekty dostępne dla wszystkich, jak choćby muzeum plastiku, ale też domy letniskowe. Na 33 hektarach jest miejsce na 46 działek dla prywatnych właścicieli, oczywiście pod warunkiem kupna pod kątem plastikowego domu.

Zdjęcia: Plastic Bottle Village

W Polsce dominują opakowania z tworzyw sztucznych (około 40 proc.), które składają się po połowie z opakowań elastycznych (torebki, folie itd.) i opakowań sztywnych (butelki, pudełka itd.). Opakowania z papieru to około 37 proc., metali lekkich – 12 proc., a szkła – około 10 proc. Głównymi odbiorcami opakowań są producenci żywności, którzy odpowiadają za wykorzystanie ponad 60 proc. opakowań, branża farmaceutyczna (7 proc. udział) i kosmetyczna (6 proc.). „Pozostała część zapotrzebowania na opakowania pochodzi od producentów chemii gospodarczej i innych towarów przemysłowych” – napisali eksperci PIE.

Wprawdzie średnie zużycie opakowań w Unii Europejskiej na mieszkańca jest wyższe (ok. 180 kg) niż w Polsce (niecałe 160 kg), to jednak w ostatnich latach zużycie opakowań na potrzeby towarów sprzedawanych w Polsce rosło dynamicznie, o blisko 12 proc. w skali roku – podkreślił instytut.

Eksperci zwrócili uwagę, że na dalszy rozwój branży opakowań wpływ będą miały nowe regulacje Unii Europejskiej, zmierzające do ograniczenia produkcji odpadów oraz „maksymalizacji odzysku materiałów w europejskich gospodarkach”. „Do lipca 2020 r. powinny zostać uchwalone krajowe przepisy regulujące wdrożenie przepisów wynikających z Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/852 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych” – czytamy.

PIE szacuje, że zmiany najmocniej odczują producenci towarów plastikowych i jednorazowego użytku. „Ograniczenie dotyczące zużycia wyrobów jednorazowych dotknie około 10 proc. wolumenu produkcji brutto, głównie małych i średnich firm. Natomiast podwyżki opłat za recykling, a w niektórych przypadkach także opłat pokrywających koszty sprzątania przestrzeni publicznej, czyli tzw. rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP), będzie jednym z największych wyzwań dla branży” – ocenił PIE.

Zdaniem ekspertów rozszerzona odpowiedzialność producenta powinna obniżyć popyt na opakowania, które trudniej poddać recyklingowi. W tym przypadku głównymi poszkodowanymi mogą być producenci opakowań plastikowych – ocenili.

Na dalszy rozwój branży opakowań istotny wpływ będą mieć też zmiany preferencji konsumentów. „Z jednej strony, obserwuje się rosnące zainteresowanie ekologicznymi opakowaniami oraz ograniczeniem zużycia surowców. Z sondażu ARC Rynek i Opinia wynika, że 84 proc. Polaków deklaruje, że gdyby były dostępne produkty w opakowaniach zwrotnych, chętnie by z nich korzystali” – napisano. Z drugiej jednak strony, zmieniający się model życia rodziny, rosnące dochody oraz zapotrzebowanie na dania gotowe, zwiększa popyt na opakowania.

Instytut przywołał też raport „Rewolucja opakowań. Polscy producenci wobec zmian regulacji i preferencji konsumentów”, z którego wynika, że dostosowanie się branży opakowań do nowych przepisów UE będzie wymagało „zdolności współpracy między podmiotami w całym łańcuchu dostaw”.

Zgodnie z przepisami UE producenci m.in. produktów w opakowaniach będą finansować zbieranie i zagospodarowanie odpadów opakowaniowych na poziomie znacznie wyższym niż ma to miejsce obecnie. Unijne regulacje wyznaczają też nowe cele dla ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych. Do 2025 roku kraje UE zobowiązane są zagospodarować w ten sposób 55 proc. odpadów, do roku 2030 – 60 proc., a do 2035 roku – 65 proc. Obecne przepisy zobowiązują państwa członkowskie do zagospodarowania (recyklingu i ponownego użycia) 50 proc. odpadów w roku 2020.

Wyznaczono też cele dla recyklingu odpadów opakowaniowych. W odniesieniu do wszystkich opakowań, cel ten wyniesie 65 proc. do roku 2025 i 70 proc. do roku 2030. W przypadku opakowań z tworzyw sztucznych to odpowiednio: 50 i 55 proc., opakowań drewnianych: 25 i 30 proc., opakowań z metali żelaznych: 70 i 80 proc., aluminiowych: 50 i 60 proc., szklanych: 70 i 75 proc., a papierowych i kartonowych: 75 i 85 proc.

Autorka: Magdalena Jarco, PAP – Nauka w Polsce. Fot: Freepik.com