Zjawisko odurzania się lekami dostępnymi bez recepty (tzw. OTC), a także ziołami i grzybami, niepodlegającymi kontrolowanemu obrotowi, przeanalizowali niedawno naukowcy z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego oraz Uniwersytetu Szczecińskiego. Z ich analizy wypływa kilka ciekawych wniosków.

• Po pierwsze, naukowcy potwierdzili, że popularne leki przeciwbólowe, na przeziębienie i przeciwhistaminowe zawierają substancje psychoaktywne (takie jak np. dekstrometorfan, efedryna, pseudoefedryna czy kodeina). Dodajmy, że zawierają je również inne grupy leków, np. nasenne i uspokajające.
• Po drugie, z analizy wynika, że nadużywanie leków OTC dotyczy głównie płci żeńskiej. Ponadto dziewczęta częściej niż chłopcy wykorzystują je w próbach samobójczych.
• Po trzecie, naukowcy stwierdzili, że zatrucia lekami OTC powodowane są najczęściej przez preparaty wpływające na układ oddechowy, przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. Liczba zatruć wzrasta sezonowo – w okresie wiosenno-letnim (koniec roku szkolnego, egzaminy, wakacje).
• Po czwarte, badacze wskazali, że odurzanie się substancjami psychoaktywnymi powoduje pogorszenie relacji między młodymi ludźmi.
• Po piąte, z analizy wynika, że młodzież ma dostęp do grzybów mogących mieć działanie halucynogenne, nie tylko rosnących w lasach i na łąkach, ale również hodowlanych, które w formie świeżej lub suszonej można kupić w niektórych sklepach zielarskich, ogrodniczych czy też w internecie.

Niestety, na samobójstwo decydują się często młodzi ludzie. W grupie wiekowej 15-29 lat to już druga najczęstsza przyczyna śmierci (po wypadkach drogowych). Z kolei w najmłodszym analizowanym przedziale, 15-19 lat, to druga przyczyna u dziewcząt (po komplikacjach okołociążowych) i trzecia u chłopców (po wypadkach i napaściach).

Sposoby odebrania sobie życia są zróżnicowane. W USA najskuteczniejsze i łatwo dostępne jest użycie broni palnej, a w niektórych krajach Azji najbardziej dostępnym „wyjściem” jest picie pestycydów, ponieważ nie ma na nie odtrutki.

Decyzja o sposobie jest jednak drugorzędna, najważniejsza to ta o zakończeniu życia. Według Światowej Organizacji Zdrowia większość tego rodzaju wyborów można by odwrócić, gdyby osoby myślące o samobójstwie otrzymały niezbędne wsparcie. WHO dysponuje sprawdzonymi strategiami wsparcia dla osób stojących przed dramatyczną decyzją. Takie działania powinny być prowadzone w ramach ministerstw zdrowia, ponieważ wiele przyczyn leży w zdrowiu psychicznym i fizycznym.

Choć niektóre choroby psychiczne, jak schizofrenia paranoidalna, zwiększają ryzyko takiego czynu, to nie należy demonizować chorób psychicznych jako takich. Często po ostateczne rozwiązanie sięgają osoby bez historii chorób mentalnych, za to znajdujące się w chwili ekstremalnego stresu. Dlatego innym sposobem jest utrudnienie samego czynu poprzez ograniczenie dostępu do najskuteczniejszych metod. Dla przykładu, odcięcie powszechnego dostępu do pestycydów na Sri Lance mogło uratować ok. 95 tys. osób w latach 1995-2015.

W USA z kolei co roku ok. 20-22 tysiące osób dokonuje samobójstwa z użyciem broni palnej, w tym ok. tysiąc dzieci. Gdyby dostęp do niej był bardziej ograniczony – np. związany z wymogiem oceny psychologicznej lub z wymaganym okresem oczekiwania – można by uratować wiele istnień. To tym bardziej istotne, że osoby po jednej nieudanej próbie samobójczej najczęściej nie decydują się na kolejną – pestycydy i pistolet nie dają takiej szansy.