Jeśli chodzi o aktywność w ciągu doby, ludzie dzielą się na dwa podstawowe typy. Jedni siedzą i pracują po nocach – inni wstają z pianiem koguta i najlepiej funkcjonują od świtu. Często (i w różnych językach) nazywani są odpowiednio sowami i skowronkami.

Czy jednak osoby o różnym wewnętrznym dobowym zegarze biologicznym (inaczej – chronotypie) preferują różne gatunki ptaków? Czy sowy wolą obserwować ptaki nocne, a skowronki wolą ptaki dzienne? Takie pytanie zadali sobie naukowcy z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

Z badań nad cechami psychicznymi ludzi wiadomo, że istnieje spore zróżnicowanie w podejmowanym ryzyku, wybieranych zawodach, a nawet sposobach odżywiania się przez ranne ptaszki i nocne marki. W przypadku obserwacji większości ptaków ważne jest nie tylko poranne wstawanie, kiedy to największa część z nich jest aktywna, ale i pewne predyspozycje obserwatorów, takie jak wytrwałość i punktualność.

Wyniki analiz dotyczących tego, jak skowronki i sowy popularne są w świecie ptasiarzy i ornitologów, ukazały się w międzynarodowym czasopiśmie „PeerJ”.

„Spodziewaliśmy się, że może zaraz po wysłaniu wiadomości (do obserwatorów ptaków) odpowiedzą wyjątkowe `nocne sowy`, a ranne ptaszki będą odpowiadały o poranku” – mówi pierwsza autorka opublikowanej pracy, studentka weterynarii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, Martyna Frątczak, cytowana w materiale przesłanym PAP.

„Poza tym potraktowaliśmy całość raczej jako badania pilotażowe, wstęp do szerszej współpracy z prof. Christophem Randlerem, swoistym guru badań chronobiologicznych z Tybingi, współautorem naszej pracy. Jednak zebrane wyniki okazały się już na tym etapie na tyle ciekawe, że zdecydowaliśmy się na publikację” – dodaje autor korespondencyjny badań, prof. Piotr Tryjanowski z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

Najwięcej obserwatorów ptaków (36 proc.) zakwalifikowało siebie jako typ skowronka. Za typ klasycznej sowy uważa się 11 proc.; pozostałe przypadki to typy pośrednie, bez wyraźnych preferencji co do pory dnia. Osoby uczestniczące w badaniach wskazywały także swój ulubiony gatunek ptaka. Na tak sporządzonej liście znalazły się aż 204 gatunki, z czego ponad 90 proc. stanowiły ptaki uznawane za dzienne. Jednak tylko dwa gatunki były wskazane jako ulubione przez więcej, niż 10 proc. uczestników ankiety; były to żuraw i sóweczka. Pozycja tej drugiej jest bardzo zaskakująca. Czyżby duże oczy, ładny wygląd i sprytny charakter powodowały, że właśnie ta nasza najmniejsza sowa jest tak lubiana przez obserwatorów ptaków? – zastanawiają się autorzy pracy.

Mężczyźni o porannej aktywności rzeczywiście chętniej wskazywali ptaki o dziennej aktywności jako swoje ulubione, natomiast u kobiet ten efekt był znacznie słabej zaznaczony. Tajemnica pewnie tkwi w większej zmienności indywidualnych preferencji wśród pań.

Czy badania te poza aspektem poznawczym, mają jakieś praktyczne znaczenie? „Najprawdopodobniej tak, choćby przy analizach wzorców rozmieszczenia gatunków. Skoro różne ptaki są preferowane przez osoby o różnym zegarze biologicznym, to może mieć to w konsekwencji wpływ na naszą wiedzę o tych gatunkach. Jednak, jak to zwykle bywa, żeby to stwierdzić, potrzeba dalszych badań, najlepiej eksperymentalnych” – śmieje się prof. Tryjanowski.

PAP – Nauka w Polsce

Naukowcy ustalili to badając reakcje tysięcy ptaków w dużych miastach (Poznań i Paryż-Orsay we Francji) i okolic wiejskich. Oceniali dystans ucieczki – odległość, na jaką jedzący lub odpoczywający ptak pozwoli się do siebie zbliżyć, nim zerwie się do lotu. Stosowali przy tym dwie taktyki – „na drapieżnika” (podchodzili do ptaków wprost i zdecydowanie) oraz „na spacerowicza”, przechodząc obok ptaków podobnie, jak zabiegani przechodnie mijają gołębie i wróble drepczące na miejskim bruku. „Naukowcy badają zwykle kwestie związane z dystansem ucieczki patrząc na ptaka, idąc w jego kierunku i mierząc odległość, z jakiej ptak zaczyna uciekać. Tymczasem ptaki mają zwykle do czynienia z +normalnymi+ ludźmi – spacerowiczami i ludźmi spieszącymi się do pracy, którzy na ptaki najczęściej zupełnie nie zwracają uwagi i nie stanowią dla nich zagrożenia. My chcieliśmy zobaczyć, czy ptaki rozpoznają te dwie sytuacje; czy stopień rozwoju ich mózgu ma związek z podejmowaniem decyzji o ucieczce, i czy selekcja mogła wyglądać inaczej na wsi i w mieście – zakładając, że na wsi mniej jest spacerowiczów, osób idących do pracy, i w ogóle mniej osób – czyli mniej potencjalnych kontaktów” – tłumaczy prof. Tryjanowski.

Inne, opublikowane w 2013 r. badania profesora i jego kolegów z innych krajów Europy pokazały, że ptaki z jednego gatunku, ale żyjące na wsi i w miastach, reagują na intruza odmiennie. Ptaki ze wsi z reguły pierzchały z odległości nieco ponad 13 m, podczas gdy ich kuzyni z miast demonstrowali stalowe nerwy, dopuszczając człowieka na dystans niemal o połowę krótszy (nieco ponad 7 m). Nowe badanie to potwierdziło – i jednocześnie pokazało, że reakcja ptaków zależy od sposobu, w jaki ktoś się zbliża. Reakcja ptaków z miast jest dosyć jednolita. Niezależnie od tego, czy badacz podchodzi bezpośrednio, czy przemyka bokiem, tamtejsze ptaki dopuszczają go do siebie niemal na jednakową odległość. Inaczej jest na wsi. Tam na widok człowieka podchodzącego wprost ptaki zrywają się o wiele szybciej, niż gdy mija się je nie zwracając na nie szczególnej uwagi. W przypadku ptaków żyjących poza miastami taka różnica reakcji gwarantuje bezpieczeństwo – i najwyraźniej się sprawdza, co potwierdza statystyczna analiza danych dotyczących ataków krogulca. Te gatunki, których reakcja na widok „drapieżnika” i „spacerowicza” najbardziej się różni, rzadziej padają ofiarą tego drapieżnika. „Podobnego efektu reakcji nie ma wśród populacji z miast, gdzie ryzyko drapieżnictwa ze strony krogulca jest generalnie mniejsze” – zauważają naukowcy.

Każde zwierzę potrafiące w ułamku sekundy ocenić kierunek, z którego zbliża się obcy, zyskuje przewagę – podkreślają autorzy publikacji. Czy to znaczy, że ptaki rozumieją to, co widzą? „Liczy się przede wszystkim to, czy wyciągają wnioski z sygnału dookoła, czyli zbliżającego się potencjalnego zagrożenia. A to najwyraźniej rozumieją” – podkreśla prof. Tryjanowski. Ornitolog zauważa, że w ramach populacji miejskich i wiejskich widać gatunki „mądrzejsze” i „głupsze”, które lepiej lub gorzej oceniają faktyczne zagrożenie. „Na szczycie listy ptaków inteligentnych są krukowate, np. kawka, wrona, sroka. One chyba najlepiej czytają intencje… Ale nawet szpaki i kosy chyba takie sygnały rozumieją… Raczej słabe są za to łuszczaki, reprezentowane np. przez dzwońce i makolągwy. Dla nich człowiek to po prostu człowiek” – mówi. Już wcześniej dowiedziono, że siedzące na drodze wrony rozróżniają, kiedy auto zbliża się po ich pasie (stwarzając zagrożenie), a kiedy po pasie przeciwnym (niegroźnie). Ptaki widzą też różnicę pomiędzy szybko jadącym autem, które znajduje się blisko, ale ptakowi nie zagraża – a jadącym nieco szybciej, które może go przejechać.
Źródło: PAP – Nauka w Polsce

Ptaki będą chętniej przylatywać do ogrodu, jeśli nie będą w nim stosowane środki chemiczne. Im więcej naturalnych nawozów, tym atrakcyjniejszym miejscem okaże się działka dla ptaków oraz pożytecznych owadów. Warto pokusić się też miejsce, w którym pozwolimy swobodnie kwitnąć dzikiej roślinności. Sprzyja to wzrostowi zieleni, która może zwabić zwierzęta, np. nasiona wiesiołków są smakołykiem dla makolągwa i szczygła. Dużą atrakcją dla niektórych ptaków są również nasiona tasznika, rdestu ptasiego i mniszka. Pożyteczne okazują się nawet pokrzywy, które mogą przyciągnąć zimą stado rudzików. Ciekawym pomysłem jest też zasadzenie jarzębiny, która stanowi ważne źródło pokarmu dla ptaków, gdy robi się zimniej. Warto pamiętać o tym, że zwierzętom bardzo zależy na dostępie do wody.

Kiedy ptaki dają się we znaki

W ogrodach warzywnych ptaki są w stanie wyrządzić dotkliwe szkody. Dotyczy to zwłaszcza nasion uprawnych, które są chętnie wybierane przez głodne ptaki. Decydując się na odstraszanie niechcianych zwierząt z terenu działki należy kierować się zasadą bezpieczeństwa i upewnić, że nikomu nie stanie się krzywda.

Ogrodnikom, martwiącym się wyjadanymi nasionami lub uprawami, radzimy wbijać patyki na bokach obsianego poletka. Równolegle poustawiane patyki trzeba następnie połączyć sznurkiem albo żyłką oplecioną rośliną, która będzie zniechęcać ptaki do lądowania. Najlepiej sprawdza się do tego kolczasty mahoń lub berberys.

Czy wiesz że…

Do ochrony budynków przed gołębiami stosuje się moduły mechaniczne, które uniemożliwiają im dostęp do gzymsów, parapetów itp. Zainteresowani takim rozwiązaniem mogą sięgnąć także po moduły mechaniczne BirdSystem Plus z silikonowymi końcówkami. Produkt ten uzyskał pozytywną opinię Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami w Polsce.

W przypadku, gdy zależy nam na ochronie krzewów bądź młodych drzewek, ciekawym sposobem jest wywieszenie na nich kawałków folii aluminiowej. Ptaki boją się jej ponieważ niepokojąco szeleści poruszana przez wiatr oraz odbija promienie słoneczne.

Działkowicze, pragnący ochronić grządki mogą też pociąć siatkę ogrodniczą PCV i ustawić nad poszczególnymi uprawami. Fragmenty siatki powinny przypominać kształtem tunel i zakrywać grządki na całej ich długości.

- Przy odstraszaniu ptaków na własną rękę należy trzymać się istotnej zasady – nie wolno naruszać gniazd z lęgiem, czyli takich, gdzie pojawiły się już jajka albo nawet pisklaki! Przeniesienie gniazda jest możliwe, ale dopiero, gdy nie będzie się to wiązało z zagrożeniem życia zwierząt – radzi Paweł Ćwierzyński z BirdSystem, specjalizującej się w bezpiecznym odstraszaniu gołębi.

Jak ochronić działkę przed gołębiami?

Istnieje kilka prostych wskazówek na odstraszenie gołębi z terenu działki. W sytuacji, gdy ptaki te upodobały sobie skład wypełniony nasionami lub narzędziami, altankę ogrodową lub inny budynek, trzeba podjąć skuteczne i jednocześnie bezpieczne dla obu stron kroki.

Gołębie słyną z zanieczyszczania balkonów, parapetów, dachów. Usuwanie ptasich odchodów – i to w znacznej ilości – to nic przyjemnego. Najpierw trzeba zeskrobać to co się da, a potem gorąca wodą i twardą szczotką szorować, mimo że nad głową latają rozjuszone gołębie. Dlatego warto skorzystać ze ,,stracha na gołębie”.

Gołębie lubią miejsca, gdzie znajdują wodę i jedzenie. Bywa tak, że widok ptaka zachęca do rzucenia mu okruchów pieczywa, kawałków słoniny lub nawet ziemniaków. Fakty potwierdzają, że nieprzemyślane dokarmianie gołębi to główna przyczyna ich regularnych wizyt – po prostu przyzwyczajają się one do ,,łatwego pokarmu” i systematycznie przylatują, by coś zjeść bez nadmiernego wysiłku.

Niezbędne jest odcięcie gołębiom dostępu do balkonu, niewątpliwie jednego z najczęściej zanieczyszczanych przez nie miejsc. Można rozwiesić połyskujące płyty CD, ale jeśli nie zda to egzaminu to dobrym konceptem jest balon z namalowanymi oczami imitującymi spojrzenie drapieżnika albo wysoko postawiony kij z powiewającą szmatką na szczycie.

Rola stracha „na wróble” jest odpowiednia również dla odtwarzacza audio, pod warunkiem że dysponujemy nagraniami dźwięków wydawanych przez ptasie drapieżniki. Polecamy również gumowe węże, wypchane ptaki drapieżne albo balony z namalowanymi oczami przypominającymi spojrzenie sowy.