Women Power Index 2017 to pierwsza na rynku analiza używania tych hashtagów przez Polki i Polaków w ich kanałach na Instagramie, Facebooku oraz na Twitterze. Index powstał w oparciu o analizę ilościową i jakościową postów w polskich mediach społecznościowych opublikowanych w 2016 roku, a także w oparciu o badanie ankietowane przeprowadzone w 2017 roku.

– Premiera Women Power Index 2017 odbywa się dwa miesiące po narodzinach akcji #metoo, która otworzyła kolejny rozdział #womenpower; miesiąc po przyznaniu przez magazyn Time honorowego tytułu ”Człowieka Roku 2017” kobietom, które zapoczątkowały tę akcję; kilka dni po inauguracji inicjatywy „Time’s up” i na kilka dni przed ceremonią rozdania Złotych Globów, podczas której aktorki i kobiety związane z przemysłem filmowym i inicjatywą Time’s up zapowiedziały, że ubiorą się na czarno. Z miesiąca na miesiąc #women- i #girlspower pojawia się w nowych kontekstach, które kształtują rzeczywistość i wpływają na świat biznesu oraz marek. To będzie nabierać na mocy – podkreśla Joanna Stopyra–Fiedorowicz, psycholog społeczny, współautorka WPI 2017.

Women Instragram Power

16 224 to łączna liczba postów opublikowanych w 2016 roku przez Polaków w social media, które zawierały przynajmniej jeden z analizowanych w raporcie hashtagów: #womenpower, #girlspower, #gogirls, #gogirl, #empowerwomen, #siłakobiet i #strongwomen. Zdecydowanie najwięcej publikowano na Instagramie (85,88%) i – co nie dziwi – wśród publikujących dominują kobiety (96%).

Większość postów i komentarzy opublikowanych przez mężczyzn można określić jako wyraz poparcia dla kobiet (głównie wsparcie Czarnego Protestu). Panowie w pojedynczych wpisach dopingowali również kobiety w osiąganiu swoich celów.

WomenPower w oczach kobiet i mężczyzn

Feminizm, feministki, siła kobiet, silne, energiczne kobiety sukcesu, aktywne i niezależne – to najczęstsze określenia, jakimi zarówno kobiety i mężczyźni przywołują definiując womenpower. Z jednej strony to napawa optymizmem, ponieważ w swojej istocie womenpower, który wpisuje się w globalny nurt empower women, komunikuje właśnie te wartości, na które obie płcie zwróciły uwagę najczęściej. Z drugiej jednak strony, w tych skojarzeniach nie ma w ogóle wskazań na relacje (matki- córki, siostry czy przyjaciółki), a które – jak wynika z Women Power Index 2017 – występują również przy hashtagu womenpower.

Co piąty badany zadeklarował, że womenpower zauważa w mediach. Warto w tym miejscu podkreślić, że ogólnopolskie media od kilku lat poświęcają uwagę zmianom ról i utartych wzorców, jakie dotyczą obu płci. Womenpower w IT dostrzegają najczęściej najmłodsi respondenci – 24% kobiet w wieku 15–18 lat oraz 21% ich męskich rówieśników. Te statystyki mocno wyróżniają się na tle pozostałej grupy respondentów, których odpowiedzi oscylowały między 2 a 11% w zależności od płci i wieku.

To jasny sygnał dla wszystkich fundacji, uczelni i organizacji, które w ostatnich latach bardzo aktywnie zaangażowały się w działania na rzecz przyciągania kobiet do świata IT. 23% kobiet w wieku 45–54 lat zauważa womenpower w postawie i zachowaniu współczesnych kobiet. Jest to najwyższy procent wskazań na ten obszar. Ale zauważają go również kobiety najmłodsze, w wieku 15-18 lat oraz te w wieku 25-34 (po 21% wskazań), a także mężczyźni w wieku 55+ (również 21% wskazań).

Analizowane w WomenPower Index 2017 hashtagi pojawiają się w wielu kontekstach. Na ich tle szczególnie mocno wyróżniają się trzy. Pierwszy dotyczy zdrowego tzw. fit stylu życia, który obejmuje m.in. treningi na siłowni, metamorfozy ciała, motywowanie do aktywnego stylu życia, rekomendacje zdrowych posiłków.

Drugi najsilniejszy kontekst to fala protestów kobiet związanych z ustawą zakazującą aborcji. Selfie & Social Power to trzeci główny kontekst używania analizowanych hashtagów przez Polki w 2016 roku.

A może inaczej: ciekawe są wnioski z analizy. Pierwszy jest taki, że decyzja kobiety może mieć wpływ na poczucie męskości partnera. Kiedy kobieta postanawia nie przejmować nazwiska po mężu, jego otoczenie może zacząć postrzegać go jako uległego.

– Tradycja przejmowania nazwiska to więcej niż tylko tradycja. Odzwierciedla subtelne normy płciowe i ideologię, które zwykle nie są kwestionowane pomimo ewidentnego uprzywilejowania mężczyzn – twierdzi prof. Robnett.

Posługując się zróżnicowanymi metodami badawczymi, zespół znalazł związek pomiędzy cechami osobowościowymi i postrzeganiem dynamiki związku. Tradycyjnie mężczyznom przypisuje się instrumentalizm, agresywność czy skłonność do dominacji. Z kolei ekspresyjność, czułość i skłonność do pielęgnacji to cechy kobiece. Tyle że ten schemat postrzegania sypie się, gdy kobieta nie przejmuje nazwiska po mężu.

Zwróćmy uwagę, że nie mówimy o realnych cechach małżonków, lecz o tym, jak postrzega ich otoczenie. – Ludzie uogólniają na podstawie kwestii nazwiska, przekładając ją na bardziej ogólne cechy osobowe partnerów – twierdzi psycholożka.

Jak doszła do swoich wniosków? W pierwszym badaniu spytano studentów w USA, by przypisali cechy osobowe mężczyźnie, którego żona nie przejęła po nim nazwiska. Przypisywano mu cechy ekspresyjne, a używane przez studentów słowa to czuły, wyrozumiały, skromny, uległy.

W drugim badaniu uczestnicy w Anglii przeczytali historię fikcyjnej zaręczonej pary i byli proszeni o komentarz w sprawie wyboru kobiety dotyczącego nazwiska. Gdy kobieta postanawiała zachować swoje nazwisko, uznawali mężczyznę za bardziej ekspresyjnego. Gdy przejmowała jego nazwisko – za bardziej dominującego i instrumentalnego.

W trzecim badaniu, ponownie na studentach w USA, skupiono się na mężczyznach prezentujących bardzo silne tradycyjne wzorce, zakrawające o niechęć do kobiet czy seksizm. W ich ocenie kobieta wybierająca swoje nazwisko odbierała mężowi część jego siły. – Już poprzednie badania pokazały, że osoby pasujące do określenia „seksista” negatywnie reagują na kobiety, które wymykają się tradycyjnym normom dotyczącym płci. Teraz wiemy również, że ich negatywna ocena przechodzi na mężów tych kobiet – zauważa prof. Robnett.

Źródło: Sex Roles

Światowy rozgłos Khasi zawdzięczają jednak niezwykłym zasadom społecznym. Dominującą rolę, jak mało gdzie, odgrywają bowiem kobiety. W tej grupie etnicznej, co jest zresztą respektowane przez centralne władze Indii, to mężczyzna przyjmuje nazwisko małżonki i wprowadza się do jej domu, nie na odwrót. Tam z kolei kluczową rolę odgrywa jego teściowa, bo to ona współrządzi domem.

Prawie cały majątek plemienia Khasi znajduje się w rękach kobiet, ponieważ to one są głównymi spadkobierczyniami. Mężczyźni rzadko otrzymują od rodziców spadek, a jeśli tak, to prawie zawsze mniej niż ich siostry. Skąd ten niecodzienny podział ról? Być może korzeni należy szukać w lokalnych wierzeniach, zgodnie z którymi składa się w ofierze koguta na przebłaganie za grzechy mężczyzn. Historia Khasi jest jednak niejasna, ponieważ aż do przybycia misjonarzy był to lud niepiśmienny, przekazujący historię ustnie.

Jak nietrudno się domyślić, różnica w statusie mężczyzn i kobiet staje się źródłem nierówności społecznej i wielu mężczyzn ma dość siedzenia cicho jak mysz pod miotłą. Zdarza się, że nie mają prawa uczestniczyć w spotkaniach rodzinnych lub są trzymani na dystans od dzieci, mając rolę ograniczoną do pracy i pomocy w gospodarstwie domowym. Inny problem to dzieci – gdy rodzi się chłopiec, część rodziców jest zawiedziona, ponieważ tylko córka gwarantuje ciągłość rodziny.

Trzeba jednak przyznać, że podział ról nie jest tak jednostronny, jak może się wydawać. Mężczyźni Khasi zajmują istotną rolę w polityce, od szczebla samorządu lokalnego po władze centralne, nawet jeśli w rodzinie muszą pogodzić się z ograniczeniem przywilejów. I tu jednak nie wszyscy mają pod górkę. Decyzje kobiet w gospodarstwie domowym często muszą być zatwierdzone przez wujka od strony matki, który sprawuje pieczę nad dobrobytem rodziny.

I mężczyźni, i kobiety Khasi cieszą się wyjątkową w skali Indii swobodą wyboru partnerów. W kraju zafiksowanym na małżeństwie i bardzo tradycyjnym młodzież Khasi może dobierać sobie partnerów bez wcześniejszej konsultacji z rodzicami, choć w przypadku zawarcia ślubu akceptacja po obu stronach jest wymagana. Rozwody, choć tradycyjnie niemile widziane, są stosunkowo powszechne i łatwe do uzyskania zarówno na drodze cywilnej, jak i kościelnej. Tak, kościelnej, bo choć wierzenia lokalne wciąż istnieją, to ogromna większość Khasi przyjęła różne odmiany chrześcijaństwa, niewielka część również islam.

Panie Khasi cieszą się również większą swobodą obyczajową. Tu do kościoła można przyjść w krótkiej spódniczce bez narzekania na krzywe spojrzenia innych, a znany u nas „zimny łokieć” (ostentacyjna jazda z otwartymi szybami w aucie) może być udziałem i pań, i panów. Pod względem obyczajowym oznacza to wyjątkową swobodę na tle reszty Indii, gdzie pozycja kobiet jest nieporównanie gorsza.

Przypomnijmy tylko, że statystycznie co trzecia kobieta w tym kraju pada ofiarą przemocy domowej. U Khasi to zjawisko jest bardzo ograniczone, ponieważ mogłoby spowodować karne odcięcie mężczyzny od rodziny. Ba, nawet uczestnicy kampanii walczących o prawa mężczyzn boją się często ujawniać nazwisk, by nie narazić się na ostracyzm rodziny.

Partnerstwo niemożliwe?

Model partnerski, zakładający proporcjonalny podział obowiązków domowych, możliwy jest głównie, gdy partnerzy mają zarobki na podobnym poziomie. W Polsce najczęściej osobą więcej zarabiającą jest mężczyzna, co sprzyja utrwalaniu „typowego modelu” rodziny, zakładającego znacznie większe obciążenie obowiązkami domowymi kobiety, nawet w przypadku jej aktywności zawodowej.

Znaczenie ekonomicznej kalkulacji najlepiej uwidacznia się na przykładzie „odwrotnego modelu typowego”, w którym mężczyzna przyjmuje na siebie obowiązki domowe i idzie w razie potrzeby na urlop wychowawczy. Warunkiem koniecznym do powstania takiej sytuacji są wysokie zarobki kobiety, które wystarczają na utrzymanie całej rodziny. Wysokość zarobków kobiety nie jest jedynym przesłaniem do ukształtowania się takiego modelu, gdyż rodzina musi zmierzyć się jeszcze z czynnikami wewnętrznymi i czynnikiem kulturowym.

Jak to jest z kobietami?

Kobiety zmuszone warunkami finansowymi, jak również stereotypowym myśleniem o ich roli, biorą na siebie podwójną odpowiedzialność, co prowadzi do zjawiska podwójnego obciążenia kobiet pracą zawodową i rodzinną. Kontrowersyjny, a jednocześnie powszechnie podzielany pogląd, że praca wykonywana w domu ma niewielką i niewymierną wartość, powoduje, że podwójne obciążenie kobiet jest akceptowane i społecznie usankcjonowane.

W podobny sposób oceniana jest zawodowa praca kobiety, która najczęściej traktowana jest tylko jako uzupełnienie budżetu domowego, gdyż to od pracy mężczyzny zależy przetrwanie rodziny. Dlatego, szczególnie w sytuacji kryzysów ekonomicznych, rodzina koncentruje wszystkie swoje wysiłki na utrzymanie pracy mężczyzny. Prowadzi to najczęściej do przejęcia prawie wszystkich obowiązków domowych i opieki nad dziećmi przez kobietę. Wynikiem tej sytuacji jest nadmierne przeciążenie kobiety obowiązkami, frustracje i oddalenie od siebie partnerów. Natomiast w przypadku, gdy kobieta pracuje mniej od mężczyzny, ma to negatywny wpływ na wysokość jej przyszłych świadczeń emerytalnych.

Mężczyzna – główny żywiciel

Ekonomia wpływa na utrwalenie dwóch zjawisk występujących w „typowym modelu” rodziny: mężczyźni zarabiają znacznie więcej oraz spędzają znacznie więcej czasu w pracy. Znaczenie czynnika ekonomicznego jest na tyle istotne, że nawet w sytuacji, gdy mężczyzna zarabia więcej, pracując mniej niż kobieta, nie angażuje się w wypełnianie obowiązków domowych.

Tym samym większe zarobki dają mężczyźnie argument do tego, aby być zwolnionym z prac domowych. Nie oznacza to, że dobrze się z tym czuje. Presja utrzymania rodziny i dłuższa obecność w pracy kosztem godzin spędzonych z rodziną skutkuje frustracją, stresem i bezsennością. Mężczyzna często bywa niezrozumiany przez swoich bliskich, a przez to osamotniony. Racjonalny podział obowiązków między partnerami może odwrócić negatywne dla rodziny skutki funkcjonowania „typowego modelu”.

Ekonomia a posiadanie potomstwa

Kalkulacja ekonomiczna ma bezpośredni wpływ również na liczebność rodziny, na to kiedy pojawia się dziecko i kiedy (lub czy w ogóle) planowane jest kolejne. Odkładanie w czasie decyzji o posiadaniu potomka czy też całkowita rezygnacja z dziecka jest coraz częstszym problemem społecznym. Tendencja ta jest wynikiem postrzegania dziecka jako kosztownej inwestycji, a także konsekwencją sytuacji finansowej, w jakiej znajduje się rodzina i w jaki sposób dostosowuje się ona do warunków rynku pracy. Sytuacja ekonomiczna współczesnych rodzin zmusza oboje małżonków do pracy zarobkowej nawet po pojawieniu się dziecka. Rzadko zdarza się, że rezygnacja z dochodów jednej ze stron nie zagraża domowemu budżetowi.

Związek partnerski, zakładający równy bądź proporcjonalny podział obowiązków domowych, w obliczu przytoczonych badań, choć wydaje się utopią, jest jednak możliwy. Szczególnie istotne w budowaniu modelu partnerskiego jest wsparcie instytucjonalne, dostępność żłobków i przedszkoli oraz edukacja społeczna. – W Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej został przygotowany projekt ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. Celem projektowanej regulacji jest tworzenie warunków dla rozwoju zróżnicowanych form opieki nad małymi dziećmi i poprawa standardów funkcjonowania placówek oraz wsparcie rodziców zarówno w planach prokreacyjnych jak i w procesie wychowywania dzieci. Proponowane rozwiązania mają również na celu umożliwienie rodzicom i opiekunom dzieci podjęcie aktywności zawodowej. Oprócz prac legislacyjnych Ministerstwo realizuje wiele działań oraz projektów mających na celu przezwyciężanie niekorzystnych dla kobiet zjawisk na rynku pracy, w tym liczne kampanie świadomościowe – mówi dr Elwira Gross-Gołacka, Dyrektor Departamentu Analiz Ekonomicznych i Prognoz w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej.

Wyrównywanie szans na rynku pracy i łagodzenie sprzeczności pomiędzy obowiązkami rodzinnymi a pracą zawodową zapewniają możliwość wyboru realnego partnerskiego związku – wyboru sprzyjającego rodzinie, dokonywanemu świadomie i dobrowolnie, a nie pod ekonomiczną presją.