Wcześniej zaś ukończył nie mniej znane Liceum Plastyczne im. Antoniego Kenara w Zakopanem. Po dyplomie w 1993 r. miał kilka znaczących indywidualnych wystaw, m.in. w CSW Zamek Ujazdowski w Warszawie czy PGS w Sopocie. A jednak w 1997 r. zniknął ze świata sztuki, zajął się m.in. konserwacją rzeźb sakralnych w kościołach i podróżami po świecie.

Do art worldu powrócił dopiero w 2013 r., gdy przypadkowo spotkany kolega ze studiów Paweł Althamer zaproponował mu wykonanie pracy do Parku Rzeźby na warszawskim Bródnie. Tak powstał trzymetrowy drewniany „Anioł Stróż”. Stańczak nawiązał też współpracę z warszawską Galerią Stereo, która przygotowała mu kolejne dwie indywidualne wystawy. Urodzony w 1969 r. Roman Stańczak już raz znalazł się w finałowej trójce Paszportów POLITYKI (2016 r.).

Znakiem rozpoznawczym jego przestrzennych prac stało się przenicowywanie przedmiotów codziennego użytku, ukazywanie ich na co dzień niewidocznej, drugiej strony. Na tym zamyśle oparł też swój projekt „Lot”, który reprezentował Polskę na tegorocznym Biennale Sztuki w Wenecji. W tym przypadku wywrócił na lewą stronę cały samolot, ciężko pracując fizycznie przy tej czynności przez dwa i pół miesiąca.

Realizacja zebrała we Włoszech bardzo dobre recenzje, a teraz dodatkowo wsparli je nominujący do Paszportów krytycy. „Dokonał niemożliwego: połączył awangardzistów i konserwatystów, lewicę i prawicę. W dobie partykularyzmów i populizmów jego sztuka jawi się jako eksces – jest uniwersalna” – uzasadniał Kuba Banasiak. „»Lot« może odnosić się do przeżyć metafizycznych, duchowości, a jednocześnie być krytycznym spojrzeniem na globalną rzeczywistość społeczno- polityczną” – dodaje Joanna Ruszczyk.

Umie więc sprawić, że ciężkie wydaje się zwiewne, a zwarte wygląda na ażurowe. To rzadka umiejętność, do tego okupiona niebywałą, tytaniczną pracą. Świetnym przykładem jest powstająca od 2017 roku kolekcja hipnotyzujących projektów wykonanych z muszli wieżyczników, ślimaków morskich. Choć muszle w użytych ilościach ważą naprawdę dużo, wszystkie projekty wydają się stanowić tkaninę.

Oryginalna nazwa projektu brzmi Asabikeshiinh i oznacza dosłownie „łapacz snów”. To motyw z kultury Odżibwejów, jednego z najważniejszych plemion Ameryki Północnej. Znany jest jednak na całym świecie po upowszechnieniu przez nurt New Age. Łapacz snów to amulet wieszany niedaleko łóżka dziecka przez matkę lub babkę. Zwykle w formie misternej sieci przypominającej tę pajęczą, łapacz jest odpowiedzialny za przechwytywanie koszmarów, by nie dotarły do dziecka we śnie.

W wykonaniu Mersha łapacze również naśladują różne rodzaje pajęczych sieci, tyle że wykonane są wyłącznie z muszli. Ręcznie ciętych i ręcznie szlifowanych dla uzyskania odpowiedniej wielkości oraz odcienia. Następnie misternie związanych ze sobą niemal niewidocznym fluorocarbonem. Efekt, po połączeniu w jedność kilku tysięcy muszli naraz, jest niebywale widowiskowy.

Można podziwiać go w prestiżowej londyńskiej Galerii FUMI, gdzie eksponowane są prace Mersha. Jednak część łapaczy snów – podobnie jak te pierwotne – rozeszła się już po świecie. Tym razem nie jako amulet, choć na swój sposób zdecydowanie są magiczne!

Jak nietrudno się domyślić, władze Czechosłowacji były odmiennego zdania. Černý trafił do więzienia, a władze Związku Radzieckiego wystosowały oficjalny protest wobec jego akcji. Tyle że aresztowanie młodego studenta sztuk pięknych wywołało nie do końca oczekiwane reakcje. Oto mieszkańcy Pragi spontanicznie rozebrali czerwoną gwiazdę dekorującą różowy czołg, a 15 członków Zgromadzenia Federalnego (po odmalowaniu czołgu na zielono przez władze) chwyciło za pędzle i znów pomalowali go na różowo.

Różowy czołg stał się częścią czeskiej popkultury właśnie dzięki temu, jak ogromną debatę wywołał w 1991 roku. Dziś stoi w muzeum Lešany i niezmiennie jest różowy, by upamiętnić ten niegroźny akt wandalizmu Černego.

Być postacią rozpoznawalną w całym kraju w wieku zaledwie 23 lat to wyjątkowa sytuacja dla młodego artysty, ale David Černy szedł znacznie dalej, wywołując podobne debaty w wielu innych krajach, w tym w Polsce. Po raz pierwszy w 2006, gdy jego kontrowersyjna rzeźba Rekin została wystawiona w Bielsku-Białej.

Wbrew nazwie, rzeźba nie przedstawia wcale rekina, lecz rozebranego do majtek Saddam Husajna, związanego i ze stryczkiem na szyi, zanurzonego w basenie z formaliną. To nie tylko komentarz polityczny (po pojmaniu, w 2006 Husajn rzeczywiście został stracony), ale też kpina z innej rzeźby, która kilka lat wcześniej podzieliła świat sztuki – zanurzony w formalinie rekin tygrysi Damiena Hirsta został sprzedany za grube miliony, choć niewiele wnosił. Wykpiony dyktator Iraku wniósł o tyle więcej, że w kilku miejscach Europy został zakazany. W tym w Bielsku-Białej właśnie, gdzie interwencja wiceprezydenta doprowadziła do usunięcia rzeźby. W odpowiedzi wystawiono ją w Cieszynie, gdzie obiekcji nie było.

W 2009 Polacy znów burzyli się na niepokornego Czecha, którego instalacja Entropa w Brukseli „świętowała” nowy układ Unii Europejskiej w bardzo prześmiewczy sposób. Każdy z krajów został przedstawiony jako puzzel do samodzielnego wyjęcia i ułożenia, a Polskę ilustrowali księża wbijający tęczową flagę w serce naszego kraju, parodiując słynną fotografię amerykańskich żołnierzy na Iwo Jimie. Polska nie była wcale jedynym krajem wyśmianym w Entropie, w związku z czym o instalacji było głośno w całej Europie.

Jednak Černego znamy też z innej strony. To przede wszystkim dojrzały rzeźbiarz, czujący się dobrze w metalach, syntetykach i wielu innych tworzywach. Jego rzeźba Golem przyciąga wzrok w Poznaniu, a wykonane w podobnej estetyce rzeźby stoją w wielu innych miastach na trzech kontynentach, niektóre z nich ruchome.

Będąc w Pradze twórczość Černego możecie zobaczyć niemal z każdego miejsca, ponieważ jego rzeźby Babies od 2000 r. zdobią najwyższy czeski budynek, praską wieżę telewizyjną. Miała to być instalacja tymczasowa, ale została tak dobrze przyjęta, że raczkujące po konstrukcji niemowlęta w „kodem kreskowym” wciśniętym zamiast twarzy zostały na dobre, przynajmniej do 2021. Poza tą przyciągającą wzrok instalacją Černy w Pradze ma prawdopodobnie więcej rzeźb niż jakikolwiek inny artysta.

I nie zamierza bynajmniej na tym poprzestać, choć dziś największy rozgłos przynoszą mu instalacje ruchome, jak atletyczny londyński autobus London Booster, który najpierw stanął czasowo w Londynie, a później – nic dziwnego – zaczął robić pompki w Pradze.