W niektórych belgijskich szpitalach oraz sklepach w czasie pandemii pojawiły się mówiące w 53 językach roboty, które sprawdzają, czy ludzie noszą maseczki i wykrywają podwyższoną temperaturę (zobacz wideo). Mogą też odprowadzić potencjalnie chorą osobę w odosobnione, specjalnie do tego przeznaczone miejsce. W ten sposób maszyny dołączyły do walki z COVID-19. „Główną zaletą takiego robota w porównaniu do stacjonarnego terminala, jest to, że może się poruszać, jest w stanie zbliżyć się do ludzi i mówić do nich w ich ojczystym języku” – powiedział prezes konstruującej te urządzenia firmy Zorabots. Roboty trafiły także do klinik we Francji, Holandii, USA i Rwandzie.

Roboty pomagają pielęgniarkom i salowym

Roboty mogą wyręczać ludzi w powtarzalnych, na razie stosunkowo prostych czynnościach, mogą też zaoferować większą siłę, nie męczą się, nie skarżą, a także nie boją infekcji. Dlatego coraz częściej różne ich postacie znajdują swoje miejsce w opiece nad chorymi. Na przykład przypominający trochę człowieka Moxi pomaga pracownikom szpitala w prostych pracach. Rozwozi po klinice przeróżne, potrzebne pacjentom czy personelowi przedmioty, dostarcza próbki przeznaczone do badań itp. „Moxi działa w zespole. Jest tutaj, aby zmniejszyć obciążenie pracowników związane z ich zadaniami” – mówi Joshua Tippy, kierownik ds. pielęgniarstwa w Texas Health Presbyterian Hospital Dallas, gdzie wprowadzono robota (zobacz wideo).

Nieco podobnie działa Tommy, który z kolei regularnie odwiedza leżących w szpitalu pacjentów i z urządzeń  monitorujących ich zdrowie odczytuje ważne informacje, które przekazuje lekarzom. Za pomocą robota pacjenci mogą też komunikować się z personelem szpitala (wideo). Dzięki urządzeniu lekarze czy pielęgniarki mogą m.in. rzadziej stykać się zakaźnie chorymi pacjentami.

Maszyny mają duże pole do popisu

Mogą przy tym przybrać różnorodne formy i spełniać rozmaite zadania. Odpowiedniego typu robot może na przykład wyręczyć dwie lub nawet trzy osoby w podtrzymywaniu na bieżni pacjenta z uszkodzonym kręgosłupem i w pomaganiu mu w ćwiczeniach.

Inne maszyny mogą podnosić, transportować pacjentów czy pomagać im w kąpieli, monitorować sen. Roboty zakładane na ciało – tzw. egzoszkielety mogą wspierać osoby z ograniczoną sprawnością w chodzeniu i poruszaniu rękami. W mobilności pomogą też zrobotyzowane chodziki, które monitorują otoczenie i wykrywają zagrożenia.

Robot zaopiekuje się tobą w domu

Ratującą zdrowie i życie pomoc może już zaoferować niewielkie urządzenie, takie jak uśmiechający się do swojego właściciela robocik, którego można postawić na półce. Nazywa się Pillo i wypełnia kilka ważnych zadań. Po pierwsze przypomina o tym, że trzeba wziąć lek i wydaje właściwą tabletkę. Wykorzystuje w tym celu m.in. technikę rozpoznawania twarzy, aby przekazać informację i wydać lekarstwo właściwej osobie.

Z jego pomocą można także prowadzić wideorozmowy, co pozwala na szybki kontakt z rodziną czy lekarzem. Pillo przypomina też o wizytach u lekarza, a jeśli się go zapyta, może podać prognozę pogody czy liczbę kalorii smakołyku, które właśnie chcemy zjeść. Pozwala też na to, aby w razie potrzeby błyskawicznie wezwać pogotowie (zobacz wideo).

Przymilna maszyna poprawia nastrój

Cybernetyczni kompani mogą też przypominać zwierzęta, jak np. japoński Paro. Pluszowy robot wygląda jak foka. Kiedy się do niego mówi lub go dotyka, wydaje podobne jak foka dźwięki, mruży swoje czarne oczy i porusza futrzastymi płetwami. Niedawno zespół z Ben-Gurion University doniósł, że bliski kontakt z elektroniczną foką poprawia nastrój, redukuje stres i zmniejsza ból. „Nasze wyniki wskazują na nowe strategie radzenia sobie z bólem i poprawy samopoczucia. Szczególnie potrzebne to jest teraz, kiedy dla zdrowia publicznego kluczowy jest społeczny dystans” – podkreśla dr Levy-Tzedek, autor badania opisanego latem na łamach „Scientific Reports”.

Cyfrowa terapia wspomaga psychikę

Być może roboty będą czasami wyręczać nawet psychologów – na początek, w prostych sprawach. Wskazują na to wyniki eksperymentu przeprowadzonego na University of Plymouth. Mały humanoidalny robocik Nao, według specjalnie zaprojektowanego skryptu prowadził z uczestnikami rozmowę motywacyjną (MI – ang. motivational interview). To technika, w której terapeuta zachęca klienta do rozmowy o swoich planach i wątpliwościach odnośnie realizacji jakiegoś celu. W tym przypadku ochotnicy chcieli zwiększyć czas poświęcany na sport.

„Jesteśmy mile zaskoczeni tym, jak łatwo uczestnicy zaadaptowali się do nietypowego przeżycia, jakim jest rozmowa z robotem o własnym stylu życia” – opowiada autorka badania, prof. Jackie Andrade. „Co więcej, ochotnicy postrzegali interakcję z robotem jako przyjemną, interesującą i pomocną. Za szczególnie przydatne uznali słyszenie, jak sami głośno mówią o swoim zachowaniu. Podobało im się też, że robot nie przerywał. Sugeruje to, że ten nowy rodzaj interwencji ma przewagę nad innymi prowadzonymi z pomocą technologii rodzajami MI” – dodaje badaczka. Uczestnicy doświadczenia wysoce cenili sobie również nieoceniające podejście robota.

Seniorzy są otwarci na na roboty

Pozostaje pytanie, czy ludzie będą chcieli, aby zajmowały się nimi maszyny? Okazuje się, że to całkiem możliwe. Niedawne, niewielkie badanie przeprowadzone na Uniwersytecie Friedricha Schillera w Jenie wskazało np. na pozytywne nastawienie ludzi starszych do robotów. 30 osób w wieku ok. 70 lat oraz taka sama grupa 20-latków w ramach eksperymentu oglądało filmy z robotami różnego typu. Potem odpowiadali na pytanie, czy postrzegali oglądane urządzenia jako przyjazne czy zagrażające i czy mogliby sobie wyobrazić takiego robota w roli swojego towarzysza.

„W czasie tych testów, starsi uczestnicy wyraźnie pozytywnie oceniali maszyny i byli nawet bardziej otwarci w tym obszarze niż osoby z młodszej grupy” – donosi organizator eksperymentu prof. Stefan Schweinberger. Jednocześnie ochotnicy lepiej oceniali roboty, które bardziej przypominały ludzi. Kto wie, może więc w niedługim czasie pielęgniarkę, opiekuna a może nawet psychologa na dobre zaczną zastępować roboty.

Marek Matacz, dla zdrowie.pap.pl, PAP Zdrowie

Opiekunowie doświadczają różnorodnych problemów w zależności od ich osobistej sytuacji. Z innymi wyzwaniami będzie zmagał się opiekun – współmałżonek seniora (który często sam jest obciążony chorobami), z innymi opiekun – dorosłe dziecko (który musi łączyć szereg ról związanych z własną rodziną, pracą zawodową i wspieraniem starzejącego się rodzica).

Poczucie obciążenia wspieraniem jest różne także w zależności od stopnia samodzielności podopiecznego i od obszarów, w których bliski wymaga pomocy, a także od liczby osób wspierających seniora (czy opieka jest rozłożona na kilku członków rodziny, czy też tylko na jedną osobę).

Kolejnymi istotnymi czynnikami (oprócz wielu innych) wpływającymi na sytuację opiekuna są aspekty finansowe oraz relacja z podopiecznym.

Niezależnie jednak od sytuacji, w jakiej znajdują się opiekunowie rodzinni osób starszych, doświadczają oni podobnych emocji. Oprócz troski, miłości i chęci niesienia pomocy, w całym wachlarzu różnorodnych odczuć może pojawić się też bezsilność, lęk, rozdrażnienie i poczucie winy. Opieka nad bliskim oprócz poczucia spełnienia bywa też absorbująca i czasochłonna. Każda z osób wspierających doświadcza czasem gorszego nastroju lub apatii, ma mniejszą chęć do wykonywania codziennych obowiązków. Takie stany są najczęściej krótkotrwałe i samoczynnie mijają.

Wypalenie opiekuna: czy wymaga leczenia?

Bywa i tak, że u opiekunów rodzinnych pojawia się wypalenie – rozumiane jako przeciążenie opieką. Wypalenie (w przeciwieństwie do obniżonego nastroju i apatii) nie jest momentem lub krótkotrwałym kryzysem, lecz procesem. Na początku opiekun ma poczucie, że zadania, które są przed nim postawione, są dla niego zbyt trudne. Potem opiekun doświadcza wielu różnorodnych emocji: rozdrażnienia, zdenerwowania, poczucia winy.

Przeciążenie opieką składa się z trzech elementów:

• Emocjonalnego wyczerpania („Czuję się, jakbym ciągle był napięty, w stanie alertu. Wszystko mnie drażni. Reaguję gwałtownie nawet na sytuacje, które kiedyś były dla mnie bez znaczenia. Nie kontroluję swoich emocji.”)
• Utraty zaangażowania („Czuję się jakbym nie był sobą. Inni mówią, że jestem cyniczny  i obojętny wobec mamy.”)
• Utraty satysfakcji z pełnienia roli opiekuna („Chciałabym już nie opiekować się mężem. Nie wiem, jak to robić dobrze. Wydaje mi się, że się do tego nie nadaję.”).

Wypalenie nie wymaga leczenia medycznego. Ale ponieważ ma charakter trwały, niezbędna jest pomoc z zewnątrz. Opiekun może otrzymać wsparcie oferowane przez psychologa, np. w formie indywidualnych konsultacji lub w ramach grupy wsparcia.

Depresja opiekuna: po czym ją rozpoznać?

Czymś innym od wypalenia jest depresja. To zespół obejmujący różnorodne objawy, które odnoszą się nie tylko do sfery związanej ze sprawowaniem opieki (jak ma to miejsce w przypadku wypalenia), ale które rzutują na inne obszary funkcjonowania opiekuna (na jego życie rodzinne i zawodowe) oraz wpływają na postrzeganie samego siebie, świata oraz przyszłości.

Depresja najczęściej kojarzy nam się z obniżonym nastrojem. Jednakże emocje to tylko jedna z kilku sfer, które dotyczą tej choroby. Objawy depresji możemy podzielić na cztery grupy:

• Związane z emocjami – czyli na przykład: smutek, przygnębienie, poczucie bezradności, pustki, beznadziejności, drażliwość, utrata zainteresowań, poczucie zniechęcenia, odczuwanie niewielkiej satysfakcji z życia.
• Związane z myśleniem – czyli na przykład: negatywna ocena siebie, świata i przyszłości, problemy z koncentracją uwagi i podejmowaniem decyzji.
• Związane z ciałem – czyli na przykład: osłabienie, zmęczenie, bóle głowy, uczucie kołatania serca, przyspieszony oddech, duszności, brak tchu, suchość w jamie ustnej, odczuwanie dolegliwości bólowych niemających odzwierciedlenia w badaniach medycznych, zmniejszony lub zwiększony apetyt, poczucie nadmiernej senności lub bezsenność, biegunki lub zaparcia.
• Obserwowane w zachowaniu – to na przykład: wycofanie z kontaktów z innymi ludźmi, utrata zainteresowania światem, niepokój lub spowolnienie ruchowe, wolniejsza mowa, monotonny głos, unikanie kontaktu wzrokowego.

Niestety, opiekun rodzinny osoby starszej zmagający się z depresją najczęściej nie szuka pomocy! Oto najczęstsze powody dlaczego tak się dzieje:

• ma on poczucie, że jego stan nie jest chorobą i nie wymaga pomocy ze strony specjalisty;
• ma on przekonanie, że depresji doświadcza każdy opiekun i jest ona naturalną konsekwencją sprawowania opieki (powiązana ze stresem i zmęczeniem);
• wielu opiekunów jest tak silnie skoncentrowanych na opiece nad bliskim seniorem, że zaniedbuje własne zdrowie (fizyczne jak i psychiczne);
• opiekunowie mają poczucie wstydu i związane z nim przekonanie, że objawy depresji definiują go niewystarczająco dobrym opiekunem.

Warto wiedzieć, że depresja opiekuna osoby starszej nie przebiega typowo. Ma ona swoją specyfikę i składa się z kilku etapów:

• Pierwsze objawy: związane są one z emocjami i reakcjami organizmu, to na przykład drażliwość, zanik odczuwania przyjemności, zmiany w apetycie (jego brak lub zajadanie stresu), zaburzenia snu (np. problemy z zaśnięciem, wybudzanie się w nocy, budzenie się bardzo wcześnie rano), poczucie obniżonej aktywności, brak energii,  bóle głowy. Opiekun w pierwszej fazie depresji nie mówi, że jest mu smutno, nie ma typowych objawów depresyjnych, dlatego też rzadko kiedy te pierwsze objawy utożsamia z chorobą.
• Etap drugi: to nasilenie objawów związanych z emocjami, ale dodatkowo pojawiają się też objawy związane z zachowaniem i myśleniem. Etap ten charakteryzuje się doświadczaniem typowych dla depresji odczuć smutku, przygnębienia, beznadziejności i bezradności. To także negatywne myślenie o osobie i swojej sytuacji oraz utrata zainteresowania światem. Jest to etap depresji, którego opiekun również może jeszcze nie być świadomy, ale najczęściej zauważają go osoby z najbliższego otoczenia.
• Etap trzeci: tutaj objawy depresji widoczne są we wszystkich jej czterech sferach. Problemy opiekuna z emocjami to nie tylko rozdrażnienie czy odczuwanie smutku, to poczucie braku panowania nad nimi. Negatywne myślenie dotyczy nie tylko siebie i swojego podopiecznego, ale także całej rzeczywistości, otoczenia i przyszłości, może mieć także wyraz w myślach samobójczych. Inne osoby z otoczenia w zachowaniu opiekuna zauważają jawne wycofanie z kontaktów, obojętność, dystans, a nawet wrogość wobec podopiecznego. Jeśli chodzi o zmiany, które zauważa opiekun w swoim ciele, mogą objawiać się one ogólnym wyczerpaniem fizycznym, pogorszeniem stanu zdrowia i osłabieniem fizycznym. Mogą także wystąpić bóle mięśni lub kręgosłupa.

Co warto wiedzieć na temat depresji opiekuna?

Depresja jest chorobą! Tak samo więc jak inne jednostki chorobowe, wymaga ona leczenia. Nie przyjmuj więc suplementów na własną rękę, nie myśl, że „samo przejdzie”. Depresja będzie skutecznie leczona pod nadzorem specjalisty (najczęściej jest to lekarz psychiatra).

Depresja jest uleczalna! Najskuteczniejsze leczenie depresji to połączenie farmakoterapii z psychoterapią. Psychiatra ma możliwość przepisania leków. Psycholog prowadzi terapię psychologiczną.

Nie oczekuj jednak natychmiastowych efektów. Leczenie depresji jest zazwyczaj długotrwałe. Skutki farmakoterapii w przypadku depresji zauważalne są po kilku tygodniach. Najpierw zmniejsza się poczucie lęku, stabilizuje się sen, dopiero potem polepsza się nastrój.

Nie rezygnuj samodzielnie z leczenia, gdy na samym początku nie widzisz poprawy! Nie rezygnuj z niego również, gdy odczujesz już poprawę nastroju. Przedwczesne przerwanie kuracji może spowodować nawrót choroby. Leki przeciwdepresyjne odstawiamy tylko po konsultacji z lekarzem.

Opiekun w kryzysie: kto może Ci pomóc?

• Psycholog – może poprowadzić terapię psychologiczną lub konsultacje indywidualne.
• Lekarz psychiatra – ma możliwość przepisania leków przeciwdepresyjnych.
• Grupy wsparcia – proponuję szczególnie te dedykowane opiekunom osób starszych. Spotkasz tam osoby, które tak jak Ty sprawują opiekę nad seniorami albo ją do niedawna sprawowały. Zobaczysz tam, że nie jesteś sam ze swoimi problemami. I wcale nie musisz przechodzić przez wszystkie trudne emocje samotnie. Będziesz zaskoczony, jak wartościowe przyjaźnie mogą być zawiązane w takich miejscach.
• Twoi bliscy – nie bój się poprosić ich o wsparcie. Nie odmawiaj, gdy chcą Cię wesprzeć choćby w drobnych rzeczach: na przykład pomocy przy Twoim podopiecznym, w zakupach. Nawet jeśli nie opiekują się Twoim bliskim tak dobrze jak Ty, mogą ofiarować Ci cenny czas: na drzemkę, spacer, pójście do lekarza.
• Twoi znajomi, którzy nie mają pojęcia o sprawowaniu opieki nad seniorem i nie wiedzą, z jakimi problemami się borykasz. I nie chodzi tutaj o to, abyś im się zwierzał, być może rzeczywiście nie zrozumieją Twojej sytuacji. Ale dzięki takim znajomościom zobaczysz, że istnieje też świat poza sprawowaniem opieki, a inni ludzie także mają szereg różnorodnych problemów i radości. Takie kontakty pozwalają choć trochę oderwać się od własnej codzienności, pozwolą Ci odświeżyć myślenie na temat Twojej sytuacji.
• Ty sam – spróbuj zadbać o własny sen i dietę. To podstawa regeneracji Twojego organizmu. Pamiętaj o badaniach kontrolnych. Przypomnij sobie, co kiedyś sprawiało Ci przyjemność. Może warto do tego wrócić, gdy odzyskasz siły? Ty, jako opiekun, masz w rzeczywistości dwie osoby, którymi się opiekujesz: swojego podopiecznego oraz… samego siebie. Tylko wtedy, gdy będziesz zdrowy i w dobrym samopoczuciu psychicznym, będziesz w stanie sprawnie i satysfakcjonująco pełnić opiekę nad swoim bliskim.

Joanna Szczuka dla zdrowie.pap.p

Seniorzy są w grupie zwiększonego ryzyka złego ich traktowania, szczególnie gdy:

• są zależni w codziennym funkcjonowaniu od innej osoby;
• mają trudną sytuację finansową lub są zależni materialnie/mieszkaniowo od opiekuna;
• mają obniżoną sprawność fizyczną lub psychiczną;
• rzadko kontaktują się z osobami spoza najbliższego otoczenia;
• ich współdomownik doświadcza stresu, ma choroby psychiczne, zaburzenia osobowości lub nadużywa substancji psychoaktywnych.

Senior narażony jest na wszystkie rodzaje przemocy, choć w tej grupie wiekowej przemoc ma swoją specyfikę. Rzadko kiedy złe traktowanie występuje tylko w jednej formie. Wyróżniamy następujące rodzaje przemocy wobec osoby starszej:

• przemoc fizyczna – czyli zachowanie wiążące się z ryzykiem uszkodzenia ciała. To zadawanie bólu fizycznego lub powodowanie obrażeń, na przykład: bicie, szarpanie, popychanie, krępowanie ruchów seniora, wymuszanie kontaktów seksualnych.
• przemoc psychiczna – czyli znęcanie się emocjonalne, słowne. To na przykład: wyzywanie, zastraszanie, grożenie, szantaż („Jak dalej taki będziesz, to oddam cię do domu opieki.”), obwinianie za niepowodzenia, oskarżanie („Sama jesteś sobie winna! Dobrze wiesz, jaką byłaś dla mnie matką.”), szydzenie („W końcu masz za swoje, za swoją podłość!”), nieuzasadnione zakazy (chowanie przed osobą starszą pamiątek i przedmiotów, które są dla niej ważne, ale według opiekuna są jej już niepotrzebne), ośmieszanie, poniżanie i upokarzanie („Znowu narobiłeś w majtki, jak dziecko!”), wmawianie choroby psychicznej, milczenie i ignorowanie, izolowanie seniora od osób z którymi chce utrzymywać kontakt (zabranianie mu dzwonienia do jego znajomych, niewybieranie mu numeru telefonu do jego bliskich, gdy nie jest on w stanie zrobić tego samodzielnie), wymuszanie (na przykład zmiany testamentu lub przeprowadzki do domu opieki wbrew woli osoby starszej).
• zaniedbanie – czyli odmowa wypełniania obowiązku opieki lub nienależyte jej sprawowanie. To na przykład: ograniczanie seniorowi jedzenia i picia, niezmienianie mu środków higieny osobistej lub niepodawanie leków (gdy sam nie potrafi zaspokoić tych potrzeb), ograniczanie dostępu osoby starszej do pomocy lekarskiej, pozostawienie seniora w szpitalu lub placówce całodobowej i nieinteresowanie się jego stanem zdrowotnym.
• przemoc ekonomiczna – to na przykład zaciąganie pożyczek na nazwisko osoby starszej bez jej świadomej zgody lub zmuszanie jej do tego, samowolne dysponowanie majątkiem seniora (np. zabieranie rzeczy z jego mieszkania „bo i tak z nich nie korzysta”, używanie przedmiotów będących własnością osoby starszej bez jej zgody), kontrola wydatków seniora (gdy on sam jest w stanie decydować o nich), wydzielanie pieniędzy osobie starszej z jej własnych środków, wymuszanie dostępu do konta bankowego seniora, nieudzielanie pomocy przez osoby z najbliższej rodziny, gdy wydatki osoby starszej na leki czy środki higieny osobistej przekraczają jej możliwości.

Przemoc wobec osób starszych – rzadko ujawniany problem

Seniorzy najczęściej skarżą się na przemoc psychiczną. Natomiast osoby pracujące ze starszymi ofiarami przemocy (pracownicy socjalni, pielęgniarki, geriatrzy) najczęściej zauważają przemoc w postaci zaniedbania i wykorzystywania materialnego. Rozbieżność tych opinii wynika z jednej strony z tendencji seniorów do ukrywania/niezawiadamiania o takich formach przemocy jak zaniedbanie czy wykorzystywanie materialne, a z drugiej strony z trudności w obiektywnym diagnozowaniu przemocy przez personel (szczególnie przemocy psychicznej).

Niskiej wykrywalności przemocy stosowanej wobec osób starszych sprzyjają:

• naturalne oznaki starzenia się, takie jak narażenie na upadki i urazy ciała;
• problemy ze słuchem i wzrokiem (co utrudnia przemieszczanie się, orientację w terenie i dotarcie do instytucji pomocowych);
• trudność w orientacji odnośnie osób czy instytucji pomocowych i przysługujących seniorom praw;
• niedarzenie przez osoby starsze zaufaniem ośrodków zajmujących się przeciwdziałaniem przemocy;
• niedowierzanie i lekceważenie ze strony osób, którym zgłaszają ten problem;
• trudność w zweryfikowaniu czy rzeczywiście dochodzi do stosowania przemocy wobec osoby starszej, czy też ma ona na przykład objawy wytwórcze występujące w chorobie psychicznej bądź w otępieniu;
• trudność w zweryfikowaniu czy lęk, obniżony nastrój, niedbałość o higienę, zmniejszenie apetytu są przejawem stosowania przemocy wobec seniora czy też objawem depresji lub procesu otępiennego.
• Według Światowej Organizacji Zdrowia jedynie do 6 proc. przypadków złego traktowania osób po 60. roku życia jest zgłaszanych do instytucji. Oto najczęstsze powody, dla których osoby starsze będące ofiarami przemocy milczą:
• wstyd (sprawcy często są osobami z najbliższej rodziny);
• zależność na co dzień od osoby, która wyrządza krzywdę (np. od opiekunów w całodobowej placówce);
• silne emocjonalne związanie ze sprawcą (gdy jest to osoba z najbliższej rodziny);
• odczuwanie poczucia winy (np. starsza matka – ofiara przemocy ma przekonanie, że to z powodu jej złego wychowania syn tak się zachowuje wobec niej);
• ufność, że sprawca zmieni swoje zachowanie;
• lęk przed odwetem ze strony osoby, która wyrządza krzywdę.

Ponadto seniorzy doświadczający przemocy:

• obawiają się pogorszenia i tak już złej sytuacji rodzinnej oraz utraty pozycji społecznej przez rodzinę;
• mają przekonanie, że o problemach w rodzinie nie powinno się mówić obcym;
• boją się umieszczenia w całodobowej placówce;
• nie wiedzą, gdzie mogą uzyskać pomoc i kogo powinni zawiadomić, nie zawsze mają też możliwość dotarcia do odpowiednich służb;
• wyczuwają, że osoby, którym się zwierzą, i tak im nie uwierzą (w przypadku zetknięcia się z różnorakimi formami przemocy wobec osób starszych częściej reaguje personel socjalny niż medyczny).

Obawa przed złym traktowaniem ze strony osób bliskich jest u seniorów częstsza niż lęk przed dyskryminacją w życiu społecznym i przed złym traktowaniem ze strony osób obcych. Ma to swoje uzasadnienie: do stosowania przemocy wobec seniora w większości przypadków dochodzi właśnie w środowisku rodzinnym.

Kim jest sprawca przemocy wobec seniora?

• to najczęściej osoba z rodziny – dorosłe dziecko;
• syn jako sprawca przemocy najczęściej dopuszcza się zaniedbania;
• przemoc psychiczną stosuje najczęściej współmałżonek i opiekun niespokrewniony;
• wykorzystywania materialnego najczęściej dopuszcza się opiekun spokrewniony, wnuki oraz synowa.

To może świadczyć o przemocy wobec osoby starszej

Jeśli podejrzewasz, że wobec seniora stosowana jest przemoc, zwróć uwagę, czy:

• zauważasz siniaki i rany, które występują w miejscach, które raczej nie są wynikiem upadków (np. na szyi, ramionach, w okolicach żeber)?
• senior ma obniżony nastrój?
• osoba starsza reaguje agresją przy próbie dotyku?
• senior nie chce rozmawiać o swojej sytuacji rodzinnej (jest wtedy zalękniony), ale jednocześnie czyni aluzje na jej temat (wyraża informacje nie wprost)?
• osoba starsza jest odwodniona lub niedożywiona bądź zaniedbana w zakresie higieny?
• senior nie chce wracać do miejsca, gdzie jak podejrzewasz jest stosowana wobec niego przemoc (np. jest tak bardzo zadowolony z pobytu w szpitalu, że nie chce wracać do domu)?
• u osoby starszej są ignorowane lub nieleczone problemy zdrowotne?
• senior ma niesanitarne lub niebezpieczne warunki mieszkaniowe (brak ogrzewania, insekty, zapach moczu i kału)?
• osoba starsza jest odcięta od kontaktów z innymi ludźmi?
• senior nie chce spożywać posiłków i napojów, odmawia przyjmowania leków (mogą to być oznaki myśli samobójczych wyrażonych nie wprost)?

W rozmowie z osobą, którą podejrzewasz o złe traktowanie wobec seniora, warto zwrócić uwagę na to: w jaki sposób odnosi się do niego;

• czy go obmawia, nie dowierza mu, obwinia;
• czy ma wybuchowy, drażliwy charakter lub zachowuje się w sposób nieprzewidywalny;
• czy dąży do sprawowania opieki nad seniorem w pojedynkę i odmawia pomocy ze strony innych osób (przy jednoczesnym podkreślaniu, że inni tej pomocy udzielić nie chcą lub chcą ją sprawować w niewłaściwy sposób);
• czy podaje niejasne wyjaśnienia odnośnie zdrowia i stanu psychicznego swojego podopiecznego;
• czy jest niechętna do pozostawienia seniora na indywidualną rozmowę ze specjalistą (np. lekarzem, psychologiem).

Jak reagować? Gdzie szukać pomocy?

Jesteś osobą starszą doświadczającą przemocy

• W sytuacjach zagrożenia zdrowia i życia nie obawiaj się skontaktowania z Policją lub Pogotowiem Ratunkowym.
• Możesz też zgłosić się do najbliższego Ośrodka Pomocy Społecznej, Centrum Pomocy Rodzinie, Ośrodka Interwencji Kryzysowej.
• Możesz zadzwonić pod Telefon Zaufania, na przykład na Niebieską Linię lub do Stowarzyszenia Mali Bracia Ubogich. Przysługują Ci porady i konsultacje telefoniczne, wsparcie psychologiczne, porady prawne, psychiatryczne i grupy wsparcia.

Jesteś osobą z otoczenia seniora i podejrzewasz, że wobec niego stosowana jest przemoc

Również możesz zadzwonić na Niebieską Linię lub złożyć zawiadomienie w najbliższym Ośrodku Pomocy Społecznej lub na komisariacie. Postaraj się być w kontakcie z seniorem, dowiedz się, czego potrzebuje i jak możesz mu pomóc. Być może jesteś jedyną osobą, której on ufa i z którą (oprócz sprawcy) utrzymuje kontakt. Spróbuj przekonać osobę starszą, że wsparcie z zewnątrz może być jedyną możliwością zmiany jej sytuacji.

Jesteś opiekunem i i wiesz, że przekroczyłeś niedopuszczalną granicę wobec swojego bliskiego

Niezwłocznie udaj się po specjalistyczną pomoc (na przykład do psychologa). Ważne jest, aby jednorazowe przekroczenie przez Ciebie granicy nie doprowadziło do powtórzenia niedopuszczalnych zachowań. Dla opiekunów rodzinnych i zawodowych prowadzone są grupy wsparcia, możesz również skorzystać z konsultacji indywidualnych. Pamiętaj – pomożesz tym i Twojemu podopiecznemu, i samemu sobie.

Joanna Szczuka dla zdrowie.pap.pl

Bibliografia:

Halicka M., Halicki J., Ślusarczyk P. (2012). Przemoc w stosunku do osób starszych (s. 497-505). W: Mossakowska M., Więcek A., Błędowski P. (red.). Aspekty medyczne, psychologiczne, socjologiczne i ekonomiczne starzenia się ludzi w Polsce. Poznań: Termedia Wydawnictwa Medyczne.
Korzeniowski K., Radkiewicz P. (2015). Przemoc w rodzinie wobec osób starszych i niepełnosprawnych. Raport z badania ogólnopolskiego 2015 r. oraz badania porównawczego z lat 2009-2015. Warszawa: Polska Akademia Nauk.
Leszczyńska-Rejchert A. (2010). Człowiek starszy i jego wspomaganie: stronę pedagogiki starości. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.
Pavlou M. P. , Lachs M. S. (2006). Could self-neglect in older adults be a geriatric syndrome? Journal of the American Geriatrics Society, 54 (5), 831-842.
Rynkowska D. (2019). Przemoc wobec osób starszych – sposoby przeciwdziałania. Polityka i Społeczeństwo, 1 (17), 69-82.
Rynkowska D., Błaszczuk K. (2016). Problemy społeczne i opiekuńcze seniorów i ich rodzin. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Sygit E., Ossowski R. (2008). Przemoc wobec osób starszych ze względu na ich wiek, płeć i wykształcenie. Gerontologia Polska, 16(3), 163-168.
Szczuka J., Steuden S. (2011). Przemoc wobec osób starszych (s. 249-258). W: Steuden S., Stanowska M., Janowski K. (red.). Starzenie się z godnością. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Tobiasz-Adamczyk B., Florek M., Woźniak B., Brzyska M., Brzyski P., Ocetkiewicz T. (2009). Percepcja przemocy wobec osób starszych wiekiem z perspektywy doświadczeń zawodowych pracowników medycznych i socjalnych – badania krakowskie (s. 71-82). W: Halicka M., Halicki J., Sidorczuk A. (red.). Człowiek dorosły i starszy w sytuacji przemocy. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Tobiasz-Adamczyk B. (2009). Przemoc wobec osób starszych. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Wawrzyniak J. (2007). Socjologiczne i psychopedagogiczne aspekty przemocy. Łódź: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi.

Początkowo zespół otępienny objawia się chwilami roztargnienia, używania niewłaściwych słów nazywających przedmioty czy czynności, zapominaniem nazwisk, chwilami apatii. Tego rodzaju objawy medycy przypisują zaburzeniom funkcji poznawczych, które występują nie tylko w przebiegu demencji, ale i w zaburzeniach depresyjnych czy po prostu przemęczeniu. Ale to najlepszy moment, by – jeszcze przed diagnozą – udać się do psychologa.

Psycholog, który posiada kompetencje, wiedzę i doświadczenie w zakresie chorób otępiennych jest w stanie już na wczesnym etapie odróżnić czy mamy do czynienia z otępieniem czy ze „zwykłym” zapominaniem związanym ze starzeniem się organizmu i już na tym etapie wdrożyć odpowiednie dla każdego postępowanie.

Co ważne, pomoc psychologa to nie tylko praca z chorym, ale także z jego opiekunami.

- Biorąc pod uwagę specyfikę objawów chorób otępiennych z biegiem czasu opiekun będzie musiał poświęcać choremu coraz więcej czasu, wspierać go w coraz większej ilości zadań. Zatem wspierając opiekuna wywieramy wpływ także na chorego – zwraca uwagę dr Joanna Szczuka, psycholog z Kliniki i Polikliniki Geriatrii Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji.

Zacznijcie działać jeszcze przed diagnozą

Przed diagnozą choroby działania psychologa skupiają się głównie na odróżnieniu naturalnego obniżenia pamięci związanego z wiekiem, czy zaburzeniami występującymi w związku z na przykład z zaburzeniami depresyjnymi, od procesu neurodegeneracyjnego.

- W sposób szczególny narażone są na nią osoby z łagodnymi deficytami poznawczymi, które są w stanie pośrednim i jeszcze nie do końca wiemy, czy mamy do czynienia z wczesną fazą choroby otępiennej, czy osoba przejawia po prostu problemy z pamięcią, ale będzie sprawnie funkcjonowała na tym poziomie i nie będzie wymagała pomocy – mówi specjalistka.

Dużą korzyścią dla seniorów może być na tym etapie pobyt na oddziale geriatrycznym, ponieważ w takim miejscu pacjenci otoczeni są kompleksową opieką. Najczęściej trafiają na taki oddział z powodów somatycznych, ale zawsze obejmowani są także opieką psychologiczną – to wsparcie chorego w bezpiecznych dla niego warunkach.

- Sami pacjenci często mówią, że w innej sytuacji nie przyszliby do psychologa, bo odczuwają lęk przed tego typu specjalistami, myślą, że trzeba mieć skierowanie, wyobrażają sobie, że na taką wizytę czeka się bardzo długo. A tu, na oddziale, jest taka możliwość „od ręki”. Dość często zdarza się, że podczas takiej konsultacji psychologicznej dochodzi do wczesnego wykrycia objawów choroby otępiennej, nawet jeszcze gdy sami chorzy czy jego bliscy ich nie zauważają – mówi dr Joanna Szczuka.

Z tego powodu, choć według danych WHO ok. 10 proc. pacjentów powyżej 60 r. ż., ma zdiagnozowany zespół otępienny, w rzeczywistości na oddziałach geriatrycznych jest ich niemal dwa razy więcej. Ale zdarzają się również pacjenci w umiarkowanej fazie choroby, którzy nie są jej świadomi. Po prostu nie trafili wcześniej do żadnego specjalisty, który zdiagnozowałby problem.

Co można zrobić, zanim padnie diagnoza?

Praca psychologa z pacjentem i jego rodziną odbywa się wtedy w oparciu o jego doświadczenie związane z chorobami otępiennymi.

- Psycholog ma możliwość porozmawiania z rodziną, wyjaśnić, czym różni się naturalne obniżenie pamięci związane z wiekiem, od otępienia. Ma też możliwość rozprawienia się z szeregiem mitów, uprzedzeń i stereotypów związanych z chorobą otępienną, które panują w rodzinie czy środowisku chorego, a są dalekie od faktów. Psycholog przygotowuje również rodzinę do diagnozy, czyli mówi, jakie badania czekają chorego, do jakich specjalistów trzeba będzie się udać, jak wygląda proces diagnostyczny i czego można oczekiwać w kontakcie z lekarzami. Wyjaśnia również wątpliwości, które pojawiają się na tym etapie, a większość rodzin je posiada, więc to ważne. Dobry psycholog wspiera także taką rodzinę emocjonalnie, a to potrafi ustawić ich podejście do choroby – uważa specjalistka.

Potem czasami następuje diagnoza choroby otępiennej. Nie dokonuje jej bezpośrednio psycholog, tylko lekarz. Po diagnozie rozpoczyna się praca z chorym, która polega na utrwalaniu dobrze zachowanych funkcji przez chorego, tak aby był w stanie jak najdłużej funkcjonować samodzielnie i korzystać ze swoich zasobów.

- Mamy możliwość prowadzenia treningów poznawczych dla pacjentów. Odbywają się one najczęściej w domach pobytu dziennego dla pacjentów z dysfunkcjami neurologicznymi z grupy otępień, gdzie chory ma możliwość ćwiczyć w grupie osób z podobnymi problemami. Są to m.in. ćwiczenia uwagi, pamięci trwałej, krótkotrwałej, utrwalanie wiedzy ogólnej, zdolności manualnych itd. – wyjaśnia dr Szczuka.

Co ważne, psycholog pracuje również z chorym nad utrwaleniem czynności życia codziennego. Choć na początku bliscy chorego często nie zdają sobie z tego sprawy, dla opiekuna jest kluczową sprawą, by chory jak najdłużej funkcjonował w miarę samodzielnie i aby był w stanie sam wykonywać jak najdłużej swoje codzienne obowiązki i zadania. Często psycholog wspiera także rodzinę w organizacji wspólnego czasu oraz w rozwoju zainteresowań chorego.

Aby to było możliwe, trzeba dokonać oceny funkcjonowania chorego. Odbywa się to zazwyczaj na oddziale geriatrycznym, np. gdy pacjent po kilku miesiącach przychodzi na badania kontrolne z problemami somatycznymi. Psycholog ma wtedy możliwość porównania obecnego stanu pacjenta z tym sprzed kilku miesięcy.

- To bardzo ważne, bo można wtedy stwierdzić, na jakim etapie jest pacjent, jak szybko choroba postępuje, jakie są słabe i mocne strony chorego, czyli które funkcje zostały już utracone, a które jeszcze są zasobami, nad którymi możemy pracować. To istotne także z tego względu, że mówi nam o skuteczności leczenia – wyjaśnia ekspertka.

Świadomość pomaga się przygotować

Praca psychologa z rodziną po diagnozie to przede wszystkim informowanie o etapie choroby. Dlaczego to takie istotne? Bo dzięki tej informacji rodzina będzie w stanie przygotować się na możliwe sytuacje, problemy, wyzwania charakterystyczne dla danego etapu choroby.

- To nie znaczy, że np. zaburzenia zachowania czy inne problemy muszą się pojawić, ale dzięki poinformowaniu rodziny o możliwych trudnościach opiekunowie są w stanie przygotować się na nie, nie będą zaskoczeni, gdy to się zdarzy. Ponadto psycholog wskazuje, jak pracować z chorym w bezpieczny dla siebie sposób, jak dbać o swoje zdrowie psychiczne, gdzie szukać pomocy. Trzeba o to zadbać zawczasu, by nie doprowadzić do wypalenia i depresji opiekuna, czego skutkiem może być np. stosowanie przemocy wobec chorego. To sytuacje, które bezwzględnie wymagają wsparcia z zewnątrz i mamy możliwość przeciwdziałania im właśnie poprzez współpracę z rodziną – zaznacza dr Szczuka.

Praca psychologa zarówno z chorym, jak i z rodziną, daje możliwość pokazania, na co mamy wpływ pomimo tego, że choroba postępuje i nie jesteśmy w stanie  jej wyleczyć. Ale można z powodzeniem mobilizować pacjenta do ćwiczenia pamięci i pielęgnowania zachowanych funkcji.

- I nie chodzi o to, aby pacjent nie przejawiał żadnych deficytów, lecz o to, aby potrafił sobie z nimi radzić. Aby łagodzić jego samotność. I co najważniejsze, aby był w stanie ocenić swoje życie nie tylko przez pryzmat choroby. Jeszcze więcej – aby ta ocena życia była pozytywna. Z opinii wielu pacjentów wynika, że jest to możliwe – przekonuje psycholog.

Monika Wysocka, zdrowie.pap.pl

Listę 10 elementów stylu życia, stanu zdrowia oraz wydarzeń, które zwiększają ryzyko choroby Alzheimera przedstawiła grupa ekspertów kierowana przez specjalistów z Chin, na łamach „Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry”. Dane uzyskała z 243 obserwacyjnych badań prospektywnych i 153 randomizowanych.

Choroba Alzheimera czy zwykłe starzenie się – sprawdź różnice

Czynniki narażające na rozwój choroby Alzheimera

• Cukrzyca;
• Nieprawidłowy wskaźnik BMI;
• Nadciśnienie w wieku średnim;
• Niskie ciśnienie;
• Uraz głowy;
• Wysoki poziom homocysteiny (to jedno z białek, jego poziom oznacza się w badaniu krwi)
• Niska aktywność, która ćwiczy funkcje poznawcze;
• Stres;
• Depresja;
• Niski poziom wykształcenia.

Choroba Alzheimera została po raz pierwszy opisana w 1906 roku. Jest to postępująca choroba mózgu, która rozwija się na długo przed wystąpieniem objawów. Co gorsza, pierwsze symptomy są na tyle subtelne, że można je pomylić z naturalnymi problemami poznawczymi wynikającymi ze starzenia się mózgu lub innymi chorobami, np. depresją.

Justyna Wojteczek, zdrowie.pap.pl

Źródła:

Informacje o czynnikach ryzyka choroby Alzheimera ze strony internetowej Alzheimer’s Research UK

Artykuł o redukcji ryzyka rozwoju demencji ze strony Alzheimer’s Research UK

Wiedza na temat nowego koronawirusa SARS-CoV-2 i wywoływanej przez niego choroby układu oddechowego o nazwie COVID-19 jest ciągle niewystarczająca, ale specjaliści zdążyli już stwierdzić, kto jest najbardziej narażony na rozwinięcie się ciężkiej postaci choroby.

Okazuje się, że oprócz seniorów, w grupach podwyższonego ryzyka są także osoby zmagające się z różnymi chorobami przewlekłymi.

Konkretnie, międzynarodowi eksperci wskazali, że ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia nowym koronawirusem zwiększają takie choroby jak:

- Cukrzyca (zwłaszcza nieleczona lub słabo kontrolowana)

- Choroby układu sercowo-naczyniowego (np. choroba wieńcowa, niewydolność serca)

- Nadciśnienie tętnicze

- Choroby neurologiczne

- Choroby nowotworowe

- Astma

- Ciężkie, przewlekłe choroby płuc

- Zaawansowana niewydolność ważnych narządów (np. wątroby czy nerek)

Na to, że pacjenci zmagający się z tymi chorobami są w grupach ryzyka wpływają m.in. specyficzne, fizjologiczne mechanizmy tych schorzeń, jak też wynikająca z nich obniżona odporność.

Ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia nowym koronawirusem jest oczywiście tym wyższe, im więcej chorób przewlekłych występuje u danego pacjenta. Zatem najbardziej zagrożeni są pacjenci z tzw. wielochorobowością. Dlatego specjaliści apelują do wszystkich osób przewlekle chorych, by nie zaprzestawały terapii i nie modyfikowały na własną rękę schematu przyjmowanych leków.

W tym kontekście warto dodać, że poza wspomnianymi wyżej przypadkami, osłabioną odporność, a przez to i większe ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19, mają również:

- osoby przyjmujące leki immunosupresyjne (np. biorcy przeszczepów, osoby z chorobami autoimmunologicznymi),

- osoby niedożywione (np. z powodu zaburzeń wchłaniania, anoreksji lub stosowania restrykcyjnych diet eliminacyjnych),

- osoby po poważnych zabiegach operacyjnych,

- a także osoby przewlekle nadużywające alkoholu, palące papierosy i zażywające narkotyki.

Wszystkie wymienione wyżej osoby powinny zatem szczególnie mieć się na baczności, a więc szczególnie uważnie dbać o higienę, przestrzegać zaleceń dotyczących kwarantanny czy izolacji, a także dbać o swoją ogólną kondycję. Takie osoby powinny też zostać w czasie epidemii otoczone szczególną opieką ze strony bliskich lub odpowiednich służb, dzięki czemu mogą ograniczyć wychodzenie z domu do minimum.

Przypomnijmy, że osoby samotne mogą zwrócić się o pomoc w codziennych sprawunkach m.in. do lokalnych ośrodków pomocy społecznej.

Na pocieszenie dodajmy, że zachorowania na COVID-19 są bardzo rzadkie wśród dzieci, a zdecydowana większość zakażonych (80 proc.) przechodzi infekcję łagodnie, jak przeziębienie. Tym bardziej nie powinny się jednak one stykać z ludźmi będącymi w grupach ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19, niezależnie od ich wieku, ponieważ mogą ich zarazić.

Wiktor Szczepaniak, zdrowie.pap.pl, Redakcja

Rys. Krzysztof „Rosa” Rosicki

Źródła:

Światowa Organizacja Zdrowia

Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób – ECDC

Jedną z takich osób jest pani Ola z Poznania, która od wielu już lat żyje samotnie w maleńkim mieszkaniu na 4 piętrze bez windy. Do niedawna pani Ola nie martwiła się swoją sytuacją, bo pomimo samotności, była w pełni samodzielna. Sytuacja uległa zmianie, gdy w następstwie nieszczęśliwego wypadku, który zdarzył się na przystanku, złamała nogę i straciła możliwość samodzielnego poruszania się. Zamknięta w swoim małym mieszkaniu była zdana tylko na pomoc innych ludzi.

Takie osoby jak pani Ola – starsze, samotne i często niepełnosprawne, od lat wspiera Stowarzyszenie mali bracia Ubogich. Co roku organizujemy dla nich śniadanie wielkanocne.
W tym roku planujemy spotkania dla 380 seniorów z Warszawy, Lublina, Poznania, Pruszkowa, Wrocławia i Świdnika. – mówi Joanna Mielczarek, dyrektor Stowarzyszenia mali bracia Ubogich. Tym, którzy mają problemy z poruszaniem się opłacamy specjalistyczny transport, aby dowieźć ich je na miejsce, gdzie czeka zastawiony stół, wielkanocny koszyczek, tradycyjne wielkanocne potrawy oraz życzliwi ludzie. – kontynuuje J. Mielczarek

Stowarzyszenie mali bracia Ubogich zachęca do włączenia się w tą akcję, która zapewni seniorom rodzinną Wielkanoc. Już 50 zł zł wystarczy by ufundować seniorowi cudowny wielkanocny zestaw śniadania wraz z symbolicznym wielkanocnym koszyczkiem.

Wielu seniorów już teraz z nadzieją zaczyna skreślać dni w kalendarzu w oczekiwaniu na te świąteczne spotkania. Będą mogli spędzić czas z wolontariuszami i pracownikami naszego Stowarzyszenia – bliskimi im osobami. Dzięki wsparciu naszych darczyńców pomożemy im dotrzeć na te spotkania i otoczymy troską.– mówi Karolina Kowalska, koordynatorka wolontariatu mbUw Warszawie. Dla samotnych starszych osób to spełnienie marzeń o bliskości i zapomnienie – choć na chwilę – o samotności. – dodaje K. Kowalska.

Akcję wielkanocną można wesprzeć wchodząc na stronę www.malibracia.org.pl/wielkanoc lub wpłacając darowiznę bezpośrednio na konto Stowarzyszenia (02 1600 1462 1818 9539 9000 0005).

W Polsce mieszka ok. 1,5 miliona osób powyżej 80 r.ż. Szacuje się, że połowa z nich żyje samotnie. Wiele z nich nie ma już ani rodziny, ani przyjaciół. Skazani na samotność tracą sens życia.

W odpowiedzi na pogłębiającą się samotność starszych osób Stowarzyszenie mali bracia Ubogich stworzyło Program TWOJA OBECNOŚĆ POMAGA MI ŻYĆ. W Programie bierze udział niemal 400 wolontariuszy, którzy każdego dnia dają samotnym starszym osobom oparcie i poczucie bezpieczeństwa.

Program TWOJA OBECNOŚĆ POMAGA MI ŻYĆ to zorganizowany wolontariat towarzyszący polegający na regularnych odwiedzinach wolontariuszy w domach podopiecznych mbU, dzięki którym budują się niezwykłe – oparte na przyjaźni i zaufaniu – relacje wolontariusza z samotnym seniorem.

Aktualnie mali bracia Ubogich otaczają regularnym wsparciem seniorów z Warszawy, Lublina, Poznania, Pruszkowa, Świdnika i Wrocławia.

Co roku mali bracia Ubogich organizują też dla nich śniadania wielkanocne.

Stowarzyszenie mali bracia Ubogich to przyjaciele osób starszych.

Stowarzyszenie mali bracia Ubogich posiada status Organizacji Pożytku Publicznego

KRS 0000160750

Specjalista prof. Bolesław Samoliński z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego uważa, że już teraz mamy o 2 mln dzieci za mało, ponieważ dzietność w naszym kraju jest jedną z najniższych na świecie, podobnie jak w Japonii. Nie pracuje 13,6 mln Polaków, choć 5,9 mln z nich jest w wieku produkcyjnym.

Jaka jest ta starsza część naszego społeczeństwa? Z pewnością bardzo chorowita. Co druga osoba po 65. roku życia cierpi z powodu co najmniej dwóch chorób, a seniorzy po siedemdziesiątce mają przynajmniej trzy lub cztery schorzenia. Najczęściej są to choroby układu krążenia, głównie nadciśnienie tętnicze krwi, oraz dolegliwości kręgosłupa i osteoporoza. Kolejnym ich problemem jest wspomniany już brak aktywności. To rzutuje natomiast na ich zdolności poznawcze i komunikację interpersonalną.

Jak twierdzi prof. Bolesław Samoliński, skutek tego jest taki, że seniorzy źle się leczą, ponieważ nie pamiętają, co zlecił im lekarz i jak powinni zażywać przepisane leki. A muszą stosować często co najmniej kilka, a nierzadko nawet kilkanaście farmaceutyków. Nie wiedzą, że część z nich ma inna nazwę, ale tę samą substancję czynną, co może prowadzić do ich przedawkowania, a to z kolei grozi poważnymi powikłaniami.

Według specjalisty jedynym rozwiązaniem, które może nas uchronić przed katastrofą ekonomiczną wynikającą ze zmian demograficznych, jest poprawa stanu zdrowia ludzi starszych, tak żeby mniej chorowali i byli bardziej sprawni. Dlatego tak ważne jest również, aby profilaktykę zdrowotną rozwijać od najmłodszych lat.

Źródło: www.naukawpolsce.pap.pl

Jak dorabiać

Okazuje się, że aktywne poszukiwanie zatrudniania stanowi problem starszych osób. Zaledwie 0,7 proc. CV zarejestrowanych w serwisie rekrutacyjnym Szybkopraca.pl pochodzi od osób powyżej 55 roku życia. Natomiast w przedziale wiekowym 46-55 zarejestrowano również tylko 4,17 proc. życiorysów. – W związku z tym idea wykorzystania najnowszych technologii w procesie poszukiwania pracy jest większości tych osób zupełnie obca – mówi Justyna Kostrzewska z serwisu Szybkopraca.pl.

Emerytów można podzielić na trzy typy: niepracujących, ludzi starszych pobierających świadczenia i poszukujących dodatkowego zajęcia oraz tych, którzy zdecydowali się na pozostanie na swoich stanowiskach pracy i zrezygnowali z prawa do odpowiednich zasiłków. Pierwsi z nich starają się najczęściej pomóc swoim dzieciom w wychowywaniu wnuków i nie szukają dodatkowego zatrudnienia. Drudzy odczuwają problemy finansowe i starają się zarobić dodatkowe pieniądze. Ostatni postanawiają nadal pracować na cały etat.

Dziadkowie i babcie mają możliwość dorabiania do emerytury. Jednak warto wspomnieć, że zjawisko to dotyczy głównie miast. Większość starszych osób zatrudnia się poprzez agencje pracy tymczasowej lub pracuje w niepełnym wymiarze godzin. Na jakich stanowiskach? Poniżej przedstawiamy listę zawodów stworzoną na podstawie danych serwisu Szybkopraca.pl:

W pracy jako agent finansowo-ubezpieczeniowy otwartego funduszu emerytalnego wynagrodzenie jest uzależnione od wyników pracy. Najczęściej zarobki wahają się w granicach od 500 do 1000 zł. Pracodawcy wymagają wykształcenia średniego, nastawienia na sukces i dążenia do realizacji celu. Firmy zatrudniające zapewniają odpowiednie szkolenie z zakresu ubezpieczeń i rynku finansowego.

Starszym osobom mogą również przydać się zdolności manualne. Doświadczenie w szyciu, dokładność, umiejętność działania według procedury, zaangażowanie, motywacja i odpowiedzialność to wymagania dotyczące stanowiska krawcowej lub krawca. Na tym stanowisku istnieje możliwość zarobienia ok. 1400 zł.

Emeryt na kursie

Możliwość dodatkowej pracy dają również supermarkety, które potrzebują tymczasowych pracowników do obsługi promocji, kasy i inwentaryzacji. W tym przypadku pracownicy są zatrudniani za pośrednictwem agencji pracy tymczasowej. Wysokość zarobków jest uzależniona od ilości przepracowanych dni w miesiącu. Najczęściej jednak miesięczne dochody utrzymują się na poziomie od 500 do 2000 zł.

Coraz więcej emerytów decyduje się również na poszerzanie swoich kwalifikacji biorąc udział w zajęciach na Uniwersytetach Trzeciego Wieku. Pierwszy z nich powstał w Polsce już w latach 70. Od tamtej pory otworzono 110 placówek tego typu. Organizowane są tam nie tylko zajęcia edukacyjne, rozrywkowe, ale i sportowe. Wpływa to na społeczną aktywizację starszych osób.

Najodważniejsi emeryci też znajdą coś dla siebie. Szkoły językowe oferują naukę języków obcych. Na miejscu można napić się filiżanki ciepłej kawy. Zajęcia odbywają się w małych grupach – od 3 do 10 osób. W ślad za nimi poszły szkoły tańca. Starsi ludzie mogą uczęszczać na kursy tańca towarzyskiego, latynoamerykańskiego, a nawet dyskotekowego.

Rodzina, która podejmuje się opieki nad chorym i niesamodzielnym człowiekiem, najczęściej nie zdaje sobie sprawy z konsekwencji swojej decyzji. Opieka nad przewlekle chorym wiąże się ze sporymi wydatkami na sprzęt, leki, opiekę medyczną czy środki higieny. Do tego mogą dojść problemy finansowe, wynikające z rezygnacji z pracy, spowodowanej trudnością w pogodzeniu aktywności zawodowej z opieką nad chorym. W początkowej fazie opiekunowi towarzyszy przede wszystkim lęk związany z nową sytuacją oraz poczucie osamotnienia, wynikające z braku wiedzy fachowej, co może być wynikiem m.in. niedoinformowania przez służby medyczne i pomoc społeczną. Z upływem czasu w jego życiu pojawia się coraz więcej frustracji, zmęczenia, rozdrażnienia i poczucia izolacji. Ciężar obowiązków prędzej czy później doprowadzi do wystąpienia określonych skutków psychofizycznych. – W psychologii nazywamy to zespołem stresu opiekuna. Objawia się on najczęściej chronicznym zmęczeniem, bezsennością, uczuciem pustki, drażliwością i nieustannie towarzyszącym poczuciem winy. Nieleczony może doprowadzić do depresji, a w konsekwencji być niebezpieczny dla zdrowia i życia pacjenta oraz samego opiekuna – mówi Bartłomiej Swebodziński, psycholog z MEDI-system. Z badań wynika, że problem depresji wśród ludzi opiekujących się osobami chorymi wynosi od 11 do 52 proc., przy czym większość stanowią kobiety. Stan opiekuna pogarsza się wraz z postępującą chorobą członka rodziny.

W większości przypadków opieka nad przewlekle chorym wymaga od opiekuna poświęcenia się. To może pociągnąć za sobą nie tylko rezygnację z pracy, lecz także życia towarzyskiego. Dla wielu osób sytuacja ta po pewnym czasie zaczyna przypominać „więzienie”. Brak pomocy ze strony rodziny i przyjaciół, a także państwa, praktycznie zamyka opiekuna w czterech ścianach z chorym, skazując go tym samym na całkowitą izolację. Jeżeli sytuacja zamknięcia będzie się przedłużać, samopoczucie i samoocena opiekuna będą się pogarszać, co może się przełożyć na relacje łączące go z chorym.

Wielu opiekunów skarży się na brak wdzięczności ze strony swoich podopiecznych, czują się niedocenieni i niezauważeni przez osobę, której poświęcają swoje życie. To dodatkowo frustruje. Czasem osoba niesamodzielna może być wręcz negatywnie nastawiona do swojego opiekuna. Jest to charakterystyczne w przypadku chorób otępiennych, Alzheimera albo udaru. Zmiany psychiczne, jakie towarzyszą tym schorzeniom, powodują często wyodrębnienie cech osobowości, które wcześniej nie były widoczne albo które były wręcz obce danej osobie. Dla opiekuna taka sytuacja jest niezwykle trudna i wpływa deprymująco na samopoczucie. – Rodzina często nie zdaje sobie sprawy, jak wielkie zmiany powoduje udar. Nie otrzymuje również wystarczających informacji od lekarza prowadzącego na temat deficytów, które powstały w jego wyniku. Pacjent może nie tylko potrzebować całodobowej opieki, lecz także pomocy przy jedzeniu, myciu się czy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Brak możliwości komunikacji, który jest charakterystyczny dla osób po udarze, stwarza dodatkowe trudności” – tłumaczy Anna Michalska, dyrektor ośrodka MEDI-system „Marianna”.

Rola opiekuna w życiu chorego jest ogromna, dlatego osoba, która decyduje się na tak wielki obowiązek, powinna być wspierana na wszystkich możliwych polach. W Polsce istnieje potrzeba stworzenia odpowiednich warunków dla rodziny opiekującej się przewlekle chorym: pomoc psychologiczna dla opiekuna, regulacje finansowe i prawne, które umożliwiałyby jednocześnie pielęgnację chorego i pracę zawodową, a tym samym przeciwdziałałyby wykluczeniu społecznemu i znacznie poprawiały komfort życia chorego i opiekuna. Raport IRSS z 2010 roku donosi, że tylko 18 proc. respondentów przyznało, że może liczyć na realną pomoc na terenie ich gminy. Aż 64 proc. wyraziło chęć skorzystania z takiej pomocy. Niestety na tę chwilę jest ona praktycznie rzecz biorąc nierealna.

W Polsce nadal można spotkać się z opinią, że powierzenie opieki nad członkiem rodziny ośrodkowi zewnętrznemu jest równoznaczne z „pozbyciem się problemu”. Trzeba jednak uzmysłowić sobie, z czym muszą mierzyć się osoby decydujące się na opiekę nad niesamodzielnymi chorymi. – Zdajemy sobie sprawę z tego, że oddanie członka rodziny pod opiekę obcych osób zawsze jest decyzją trudną. Dlatego wybór odpowiedniego ośrodka powinien opierać się na głębokiej analizie. Warto poznać miejsce i personel, a jeśli będzie to możliwe nawiązać też kontakt z bliskimi pacjentów już tam przebywających – mówi Beata Leszczyńska, Prezes Zarządu MEDI-system.

Ośrodki opiekuńczo-lecznicze gwarantują pacjentom warunki, jakich rodzina nie jest w stanie zapewnić. Obecność specjalistów na miejscu, dostęp do lekarzy oraz pielęgniarek i systematyczna rehabilitacja  podnoszą ich sprawność oraz jakość życia, w konsekwencji znacznie je wydłużając. Szpitale w Polsce nie mogą sobie pozwolić na to, by chorzy zbyt długo zajmowali łóżka. A rodzina musi chociażby odpowiednio przygotować mieszkanie do przyjęcia niesamodzielnej osoby. Pobyt w ośrodku pod okiem specjalistów z zapewnionym dostępem do profesjonalnej opieki i rehabilitacji przyśpiesza powrót do zdrowia. W tym czasie będzie można zakupić odpowiednie sprzęty czy zebrać informacje, jak prawidłowo postępować z chorym. Wiedzy tej zazwyczaj nie otrzymujemy od lekarza prowadzącego, a jest ona niezwykle istotna w przypadku, gdy czeka nas samodzielna opieka nad przewlekle chorym. Okres pobytu podopiecznego w ośrodku opiekun może również wykorzystać na odpoczynek i wytchnienie od dotychczasowych obowiązków związanych z pielęgnacją chorego.