A może nie tylko?

W amerykańskim badaniu prowadzonym na 160 osobach będących w związku na jaw wyszło, że sextowanie ma cel seksualny tylko w co trzecim przypadku! I to niezależnie od wieku, płci czy orientacji seksualnej. A skoro nie chodzi o pobudzenie seksualne i pożądanie drugiej osoby, to o co? Właśnie to pytanie postawili sobie badacze psychologii z Texas Tech University.

– Ponieważ stało się to akceptowalną formą komunikacji pragnień seksualnych, chcieliśmy pokazać, jak ludzie korzystają z tego narzędzia w swoich związkach. Okazuje się, że sexting jest ewolucją tego, jak kiedyś przekazywaliśmy swoje uczucia. Ludzie pisywali namiętne listy, później robili sobie buduarowe zdjęcia – mówi prof. Joseph M. Currin.

Naukowcom udało się wyodrębnić trzy różne motywacje stojące za sextowaniem i wszystkie z nich są niemal jednakowo silne, stojąc za jedną trzecią wiadomości.

• Pierwsza grupa to SMS-y wysyłane jako element gry wstępnej pomiędzy partnerami – to ta najbardziej oczywista motywacja.
• Drugi powód jest już bardziej złożony. Sexty są wysyłane dla utwierdzenia się w więzi z drugą osobą – zainteresowanie grą wstępną oznacza, że druga strona wciąż jest silnie zainteresowana nami.
• Trzecia motywacja z kolei niekoniecznie świadczy najlepiej o autorach wiadomości: wysyłane są w celu uzyskania pozaseksualnych korzyści później, np. prezentu czy zaproszenia na randkę.

– Zaintrygowało nas, że aż dwie trzecie uczestników zaangażowanych w sexting korzystało z tej formy komunikacji w celach nieseksualnych. To może nawet sugerować, że część z nas nie lubi sextingu i wolałaby go nie stosować, ale to istotne narzędzie uzyskania afirmacji w związku, pozbycia się stresu czy uzyskania korzyści – komentuje wyniki doktorantka Kassidy Cox.

Źródło: Society for the Scientific Study of Sexuality

Takie sytuacje coraz częściej zdarzają się w polskich szkołach. Z badania „Nastolatki 3.0” przeprowadzonego przez Państwowy Instytut badawczy NASK wynika, że aż 42 proc. młodych ludzi w wieku 15-18 lat otrzymało kiedyś nagie, intymne materiały, a 13 proc. wysłało swoje nagie zdjęcia/filmy innej osobie. Tego typu działanie w sieci to sexting.

Nastolatki spędzają w sieci średnio cztery godziny dziennie, a 8 proc. z nich robi to także w nocy. Zdecydowana większość (ponad 90 proc.) ma swoje konta na portalach społecznościowych takich jak Facebok, Instagram lub Snapchat. Tam kontaktują się ze znajomymi, zawierają znajomości, wyrażają swoje poglądy, kreują swój wizerunek.

Specjaliści alarmują, że w ostatnim czasie do internetu trafia coraz więcej treści zawierających nagie lub półnagie zdjęcia lub filmy, wytworzonych przez osoby poniżej 18 rż., świadomie angażujące się w seksualną aktywność. Tego rodzaju działalność zyskała już nazwę: „self generated content” (treści wytwarzane samodzielnie). Czemu nastolatki to robią? Czasem to zabawa, podążanie za trendami, a czasem naiwność i brak asertywności.

Self-generated content: niebezpieczna zabawa

Często nastolatki zamieszczają na swoich profilach wręcz intymne zdjęcia, chcąc pochwalić się nowym (skąpym) ciuchem lub po prostu pięknym ciałem. Nie zawsze przy tym mają świadomość, że treści publikowane w internecie trafiają nie tylko do tych, dla których były przeznaczone.

„W sieci często publikowane są materiały, na których dzieci lub nastolatki rozbierają się, przyjmują erotyczne pozy, naśladują ruchy charakterystyczne dla różnych czynności seksualnych. Mimo że osoby występujące na nich nie chciały zrobić nic złego, ich zabawy mogą przyczynić się do powstawania nielegalnych treści, z których mogą korzystać osoby o skłonnościach pedofilskich. Niestety zdarza się, że pod wpływem nacisku ze strony społeczności danego portalu młodzi ludzie decydują się na pokazanie swoich intymnych części ciała, a w niektórych przypadkach na podjęcie różnych czynności seksualnych” – czytamy w niedawno opublikowanym raporcie o sextingu opinię ekspertów z punktu kontaktowego Dyżurnet.pl. To miejsce, które zajmuje się przyjmowaniem zgłoszeń nielegalnych treści w internecie, szczególnie tych związanych z seksualnym wykorzystywaniem dzieci.

Dla wielu młodych osób sexting jest formą zabawy. Pozwala na wyrażenie zainteresowania drugą osobą, czasem jest sposobem na przeżywanie pierwszych doświadczeń seksualnych. Nierzadko dziewczyny przesyłają swoje półnagie zdjęcia chłopakowi jako dowód miłości. Wydaje im się, że takie zdjęcie obejrzy tylko on i nikt więcej go nie zobaczy. Brutalna rzeczywistość jest taka, że czasem chłopak pochwali się otrzymanym zdjęciem czy filmikiem przed kolegami, a któryś z nich gdzieś zamieści takie zdjęcie dla żartu. Najczęściej nie wie nawet, że popełnia w ten sposób przestępstwo, bo powielanie takich treści jest niezgodne z prawem.

„Wiele młodych osób podejmując ryzykowne zachowania seksualne online nie myśli o konsekwencjach, z jakimi mogą się później zmagać. Pokazują to głośne medialne historie, w których ofiary sextingu nie poradziły sobie z falą hejtu i nienawiści, jaka spotkała ich po wypłynięciu intymnych materiałów” – ostrzega Anna Kwaśnik w Poradniku dla rodziców „Sexting i nagie zdjęcia. Twoje dziecko i ryzykowne zachowania online” wydanego w ramach kolejnej odsłony kampanii Ministerstwa Cyfryzacji i NASK – „Nie zagub dziecka w sieci”.

Sexting: wstęp do cyberprzemocy

Zdarza się, że roznegliżowane zdjęcia są wykorzystywane do wymuszenia okupu (pieniędzy) lub szantażu, by ofiara wysłała więcej swoich intymnych zdjęć, pod groźbą ich opublikowania lub dalszego rozpowszechniania. Mamy wtedy do czynienia ze zjawiskiem nazwanym sextortion. Sprawcami mogą być zarówno osoby poznane w sieci, jak i znajomi, np. ze szkoły. Zwykle pierwsze zdjęcia ofiara wysyła komuś dobrowolnie, kolejne są już wymuszane.

Ostatnio dużo mówi się też o zjawisku „revenge porn” czyli „pornografii z zemsty”. Takie sytuacje zdarzają się szczególnie w społeczności szkolnej. „Młode osoby często działają impulsywnie, a pod wpływem emocji robią rzeczy, których później żałują, np. rozsyłają intymne zdjęcia byłej dziewczyny, albo przyjaciółki, z którą się pokłócą. Sprawca zazwyczaj nie liczy się z konsekwencjami, działa pod wpływem emocji, chwili” – ocenia Anna Kwaśnik.

Coraz częściej zdarza się też, że treści są preparowane i choć są nieprawdziwe, wyglądają bardzo realistycznie. Stąd nazwa: deepfakes (z ang. deep- głęboki, fake-fałsz). W sieci dostępnych jest wiele prostych w obsłudze aplikacji, które umożliwiają takie praktyki.

Uwaga!

Dzieci mogą być nie tylko ofiarami sextingu, ale też jego sprawcami! Warto od najmłodszych lat wyjaśniać im, jakich treści nie wolno publikować i rozsyłać! Sprawcy sextingu można postawić zarzuty o rozpowszechnianie treści pornograficznych z udziałem osób małoletnich.

Tragiczne konsekwencje

Co się dzieje w świecie osoby, która stała się ofiarą sextingu, sextortion czy innego rodzaju cyberprzemocy? Szkody są najczęściej bardzo poważne.

„Ich rozmiar zależy od tego co się stało, jaka to była sytuacja, jaki materiał został udostępniony, kto był sprawcą. Pewne jest to, że niezależnie od rozmiaru sprawy krzywda emocjonalna się dzieje – nikt nie czuje się komfortowo, gdy ktoś ujawnia intymne treści na jego temat. To dotyczy bardzo wrażliwej sfery życia. To szczególnie bolesne dla młodych ludzi, dla których przynależność do grupy rówieśniczej, akceptacja środowiska, status społeczny są bardzo ważne” – podkreśla Anna Borkowska z Państwowego Instytutu Badawczego NASK.

Z badań ekspertów wynika, że ofiarom najczęściej doskwiera uczucie zażenowania, wstydu, poczucie braku możliwości rozwiązania takiej sytuacji, a także ogromne pokłady poczucia winy. Czują, że zawiodły, bo to one zainicjowały tę sytuację. Warto jednak pamiętać, że cokolwiek się wydarzyło, nikt nie ma prawa wykorzystać takich materiałów przeciwko osobie jej tworzącej. Problem w tym, że ofiara w ten sposób nie myśli, wpadając w błędne koło samooskarżenia, poczucia winy, kresu normalnego życia.

„Do tych wszystkich uczuć dołącza strach, że te materiały zostaną rozpowszechnione, że zapozna się z nimi wiele osób, że zobaczą je znajomi, rodzina. Ofiary boją się, na jaki pomysł może jeszcze wpaść sprawca i co się w tej sytuacji może jeszcze wydarzyć” – mówi ekspertka NASK.

Sytuację pogarsza to, że paradoksalnie to izoluje ofiarę od najbardziej potrzebnego w tej sytuacji wsparcia – towarzystwa innej życzliwej osoby, od proszenia o pomoc i od uzyskania tej pomocy.

„Taki mix emocji powoduje, że nastolatki nie zgłaszają tego nigdzie, że czują się jak w pułapce, osaczone, bezsilne, nie wiedzą co robić, jak prosić o pomoc” – podkreśla Borkowska.

Warto zwrócić uwagę na to, że choć sextortion dzieje się w internecie, to jego efekty dotkliwie odczuwalne są w realnym. Nastolatki często mówią, że po tym, jak znalazły się takiej sytuacji, musiały zamknąć konto, zmienić nick, hasła, traciły folowersów. Choć dla dorosłego może się to wydawać banalnymi konsekwencjami, dla nastolatka może to oznaczać koniec świata: zerwanie kontaktu ze znajomymi i z dotychczasowym modelem funkcjonowania.

Nic dziwnego, że często też dzieci nie radzą sobie z tą sytuacją i muszą korzystać z pomocy psychologa, terapeuty, a czasem lekarza, bo rozwinęła się u nich depresja lub inne zaburzenia.

Co gorsze, czasami środowisko zamiast pomóc pogłębia jeszcze problem.

„Gdy takie materiały wypływają do sieci ofiara, która i tak znajduje się w bardzo trudnej sytuacji, doświadcza powtórnej wiktymizacji, ponieważ spotyka się ogromną falą hejtu. Stąd prośba – jeśli widzimy takie materiały w sieci nie komentujemy ich, nie „szerujmy”, a jeśli już musimy zareagować, napiszmy coś, co może być wsparciem dla ofiary, nie stawajmy po stronie sprawców, nie udostępniajmy tych materiałów, nie rozsyłajmy ich dalej, nie hejtujmy” – apeluje ekspertka NASK.

Internet nie zapomina

Obojętnie, czy mówimy o sextingu, cyberprzemocy, hejcie – nie ma lepszej metody pomocy niż dobra rozmowa. Od najmłodszych lat powinniśmy uczulać dzieci na to, jakie materiały mogą zamieszczać online, a jakich w żadnych wypadku nie powinny upubliczniać.

„Internet nie zapomina. To, co wrzucamy dziś, nawet po skasowaniu może być tam dostępne przez kilkanaście lat. Dzieci są bardzo świadome i nigdy nie są za małe, żeby z nimi na ten temat rozmawiać” – uważa minister cyfryzacji Marek Zagórski.

Warto też mieć pieczę nad tym co dziecko robi w internecie – jeśli dziecko jest małe, nie zostawiać go samego w sieci, jeśli jest starsze, nie zostawiać zupełnie bez kontroli.

Monika Wysocka, zdrowie.pap.pl

Specjaliści podkreślają, że w tej sytuacji najbardziej potrzebuje ono mądrego wsparcia i poczucia, że nie jest z tym problemem samo.  Warto dowiedzieć się, dlaczego dziecko wysłało takie zdjęcia – być może chciało okazać miłość swojemu chłopakowi czy dziewczynie, wysłało do kogoś, z kim jest w związku. Nie można wykluczyć, że jest szantażowane albo uwodzone przez przestępcę w internecie i trzeba podjąć odpowiednie kroki, czyli nie tylko objąć dziecko opieką, ale także zgłosić taki incydent odpowiedniom organom.

W pierwszej kolejności – choć to może być trudne – należy zabezpieczyć materiały i podjąć kroki, by zaprzestano rozpowszechniania zdjęć. W tym celu warto skontaktować się z administratorem, a następnie zgłosić się na policję. Można też zadzownić na infolinię rzecznika praw dziecka lub infolinię dla dzieci i młodzieży, gdzie specjaliści powiedzą, co robić.

Jak zadbać o dziecko, gdy jego intymne zdjęcia trafiły do sieci

Dziecko nie może czuć się odrzucone. Nie warto go karać – już to, w jakiej sytuacji się znalazło, jest wystarczająco trudne. Przy czym warto mieć świadomość, że nastolatki często obawiają się zgłoszenia się ze swoim problemem do dorosłych.

„To, że nie zwracamy się z takimi problemami do nauczycieli czy rodziców jest spowodowane strachem. Boimy się, jak zareagują rówieśnicy, co pomyślą o tym, że zgłosiliśmy dorosłemu nasz problem, obawiamy się, że będziemy postrzegani jako tchórzliwi, że opowiadamy o „naszych” sprawach dorosłym. Boimy się, że zostaniemy wykluczeni i wszystko jeszcze się nasili” – mówili obecni na konferencji nastoletni laureaci konkursu ogłoszonego w ramach kampanii w mediach społecznościowych.

Podstawowe zasady działania rodzica:

• porozmawiaj z dzieckiem, ale zadbaj, aby odbyło się to w bezpiecznej i przyjaznej atmosferze
• nie oceniaj dziecka, nie obwiniaj go, za to, co się stało – nikt nie ma prawa rozpowszechniać naszego wizerunku bez naszej zgody
• zastanów się, kto mógł to zrobić: jeżeli to ktoś, kogo znacie spróbuj z nim porozmawiać i nakłonić go o usunięcia opublikowanych materiałów – natychmiastowe zgłoszenie na policję czasami może tylko pogorszyć sytuację
• jeżeli nie znacie sprawcy, zgłoś sprawę na policję
• skontaktuj się z administratorem stron, na których opublikowane zostały materiały i poproś o usunięcie lub zablokowanie dostępu do treści przedstawiających twoje dziecko
• skorzystaj z prawa do bycia zapomnianym w wyszukiwarce Google – dzięki temu możliwe jest usunięcie wyników powiązanych z twoim dzieckiem
• poinformuj wychowawcę i psychologa/pedagoga szkolnego, szczególnie wtedy, gdy sprawcą jest ktoś ze szkoły lub gdy materiały zostały udostępnione znajomym ze szkoły
• licz się z tym, że konieczna może okazać zmiana otoczenia dziecka, w tym zmiana szkoły
• zawsze warto poradzić się specjalistów, np. na dyzurnet.pl, lub pod telefonem 800 100 100)

Co zrobić, gdy nasze dziecko jest w internecie szantażowane

• spraw, by dziecko poczuło się bezpiecznie
• nie wysyłaj pieniędzy. Jeśli dziecko już to zrobiło, zbierz jak najwięcej informacji na temat tego, kto i gdzie odebrał okup
• ogranicz kontakt dziecka ze sprawcą
• spraw, aby „ukryć” dziecko na wszelkich profilach społecznościowych, być może konieczne będzie usunięcie niektórych kont
• zbierz dowody i zgłoś sprawę na policję
• skontaktuj się z administratorem strony, na której zostały opublikowane materiały z udziałem twojego dziecka. wezwij do ich usunięcia
• jeśli sprawcą jest osoba ze szkoły, poinformuj o wszystkim wychowawcę i psychologa, aby mogli otoczyć twoje dziecko opieką i uchronić przed ewentualnymi szykanami z jego strony
• pamiętaj, że istnieja instytucje, w których możesz uzyskać wsparcie (np. dyzurnet.pl, telefon 800 100 100)

Przestępstwa w internecie: gdzie szukać pomocy?

• Zespół dyzurnet.pl przyjmujący zgłoszenia o treściach nielegalnych i szkodliwych
• Infolinia 800 100 100 – telefon dla rodziców, nauczycieli i opiekunów w sprawach bezpieczeństwa dziecka online
• 116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży
• 800 121 212 – telefon zaufania Rzecznika Praw Dziecka

Co robić kiedy dziecko jest sprawcą?

Odkrycie, że nasze dziecko zrobiło komuś taką krzywdę może być szokiem. Trzeba jednak w tej sytuacji szybko działać. Rodzice powinni ustalić z dzieckiem, gdzie umieściło zdjęcia lub filmy i wspólnie je usunąć.

Konieczna jest także rozmowa, w jaki sposób przeprosić ofiarę i naprawić swoje błędy.

– Jeśli nasze dziecko rozesłało lub udostępniło czyjeś intymne zdjęcia lub filmy, to od rodzica w dużym stopniu zależy, jak ta sytuacja się rozwinie. Przede wszystkim powinniśmy zachować spokój i postarać się porozmawiać z dzieckiem o tym, co się stało – radził Anna Kwaśnik z NASK. – Ustalmy, jakie motywy kierowały naszym dzieckiem i z jakiego powodu rozpowszechniło te materiały. Pamiętajmy o tym, aby nie usprawiedliwiać poczynań dziecka w sieci, a pomóc mu we wzięciu na siebie odpowiedzialności za jego zachowanie – dodaje ekspertka.

Obejrzyj film ku przestrodze

„Przemoc internetowa przybiera coraz bardziej wyszukane formy, a nam dorosłym umyka, jest niezauważalna. Agresja w sieci, obrażanie na portalach społecznościowych, nękające sms-y, publikowanie ośmieszających zdjęć, to tylko niektóre z przykładów. Badania wskazują, że coraz więcej dzieci doświadcza takiej przemocy. Jak możemy sobie radzić z cyberprzemocą? Jak chronić przed tymi zjawiskami nasze dzieci? Jak im pomóc, gdy tej przemocy doświadczą? Na te pytania staramy się odpowiadać w kampanii „Nie zagub dziecka w sieci” realizowanej przez Ministerstwo Cyfryzacji, która ma pomóc rodzicom w realny i skuteczny sposób towarzyszyć dziecku w sieci” – mówił podczas konferencji z okazji kolejnej odsłony kampanii  minister cyfryzacji Marek Zagórski.

Spotkanie było połączone z premierą najnowszego filmu znanego influencera i youtubera Reżysera Życia, który został zaproszony przez Ministerstwo Cyfryzacji i NASK do współpracy w ramach kampanii. „Uważaj, co wrzucasz do sieci” – to historia o tym, jakie zagrożenia i konsekwencje – dla każdej ze stron – niesie za sobą sexting. W filmie wystąpili znani wśród młodzieży aktorzy – Małgorzata Heretyk i Ernest Musiał.

- Chcemy dotrzeć do możliwie najszerszej grupy osób. Edukujemy zarówno rodziców, jak i młodych ludzi, stąd pomysł na współpracę z Reżyserem Życia.  Biorąc pod uwagę jego popularność, mamy pewność, że film, który wspólnie przygotowaliśmy, obejrzą młodzi internauci. Liczę na to, że przekona ich do tego, że nie warto podejmować tak ryzykownych działań w sieci – mówi minister MC. Film oraz poradniki przygotowane w ramach kampanii są dostępne na stronie www.gov.pl/niezagubdzieckawsieci

Autorka: Monika Wysocka, zdrowie.pap.pl