Pierwszym czynnikiem, który wpływa na barwę naszych oczu jest obecność melaniny, czyli pigmentu, który warunkuje również kolor skóry i włosów. Melanina jest rozlokowana w tęczówce, jednak u każdej osoby w innych proporcjach i odmiennym zagęszczeniu. Osoby o szarym, niebieskim czy zielonym kolorze oczu, genetycznie „wykazują” obecność małej ilości melaniny, natomiast brązowa lub ciemna barwa świadczy o dużej zawartości pigmentu w tęczówce.

Zabarwienie naszych oczu jest uzależnione również od innych czynników genetycznych. W dużym uproszczeniu – jasny kolor oczu świadczy o genach recesywnych, natomiast ciemny kolor o występowaniu genów dominujących. Oboje rodzice posiadają zarówno gen recesywny, jak i dominujący, natomiast swojemu dziecku przekażą tylko jeden z nich. Jeżeli zarówno mama i tata przekażą np. gen recesywny, istnieją bardzo niewielkie szanse, że dziecko otrzyma ciemny kolor oczu. W przypadku, gdy np. matka przekaże gen dominujący, natomiast ojciec gen recesywny, dziecko najczęściej odziedziczy gen dominujący, chociaż nie jest to regułą.

Występujące kolory oczu klasyfikowane są najczęściej według tzw. skali Martina. Barwy ciemne mieszczą się w skali 1-4 (1 oznacza oczy bardzo ciemne), mieszanka pigmentów zawiera się w zakresie 5-11, natomiast 12-16 oznacza oczy jasne.

Kolor oczu a wady wzroku

Istnieją zależności między określonym kolorem oczu, a występowaniem wad lub chorób wzroku. Wyszczególnić należy m.in. zwiększone ryzyko wystąpienia jaskry wśród osób posiadających ciemną barwę oczu. Są one również bardziej narażone na wystąpienie zaćmy (największe ryzyko jej pojawienia się istnieje u posiadaczy brązowych oczu).

Z kolei jasna barwa oznacza dwukrotnie większe ryzyko wystąpienia zwyrodnienia plamki żółtej (AMD), czyli przewlekłej choroby, polegającej na uszkodzeniu siatkówki, która może doprowadzić do pogorszenia widzenia, a w konsekwencji nawet do utraty wzroku. AMD zazwyczaj występuje u osób powyżej 50. roku życia. Ilość melaniny determinująca kolor naszych oczu, odpowiada również za wysokość ryzyka występowania innych chorób. I tak dla przykładu osoby o jasnych oczach są bardziej narażone na zachorowanie na czerniaka.

Kolor oczu a dobór okularów

Kolor oczu to oczywiście jeden z czynników, który może mieć wpływ na dobór okularów, ale nigdy nie powinniśmy wyłącznie na nim opierać naszych decyzji zakupowych – tłumaczy Grzegorz Romanik, optyk i optometrysta oraz ekspert Krajowej Rzemieślniczej Izby Optycznej.

– Podczas wyboru powinniśmy wziąć pod uwagę wszystkie szczegóły anatomiczne naszej twarzy i tak dopasować do nich oprawkę okularową, aby nie tylko osiągnąć satysfakcjonujący efekt estetyczny, lecz przede wszystkim zakupić okulary zapewniające prawidłowe usytuowanie „szkieł” przed naszymi oczami. Dzięki temu rzeczywiście nam pomogą i po prostu będą dla nas wygodne. Dlatego tak istotna jest m.in. panoramiczność oprawy, sprawdzenie kąta pochylenia oprawy do policzków czy odpowiednie jej wyprofilowanie, aby nie uciskała skroni lub zbytnio od nich nie odstawała. Okulary muszą być również symetryczne – powinny prosto leżeć na nosie i uszach – dodaje Grzegorz Romanik.

Pomoc profesjonalnego i doświadczonego optyka gwarantuje właściwy wybór okularów – zarówno w kontekście poprawy jakości widzenia, jak i naszego komfortu podczas ich użytkowania. Czy jednak w „domowych warunkach” możemy przygotować się do wyboru okularów?

Oczywiście przed wizytą u specjalisty możemy np. poszukać w Internecie oprawek, zgodnych z naszymi preferencjami. Z doświadczenia mogę jednak powiedzieć, że w salonie optycznym bardzo często następuje szybka weryfikacja naszych oczekiwań względem rzeczywistości. Wybrane wcześniej wirtualnie okulary na żywo wyglądają „zupełnie inaczej” lub po prostu nie pasują do anatomicznych detali naszej twarzy. Mimo tego, nigdy nie zniechęcam do zapoznania się z ofertą salonu – zalecam jednak, aby „nie nastawiać” się na obowiązkowy wybór oprawek znalezionych w Internecie i zaufać ekspertowi w salonie optycznym. Zdecydowanie ważniejsze niż szybki zakup okularów jest zdrowie naszych oczu, czyli prawidłowe widzenie, komfort użytkowania, a dopiero później aspekt estetyczny – kończy Grzegorz Romanik, optyk i optometrysta oraz ekspert Krajowej Rzemieślniczej Izby Optycznej.

Ankietowani zapytani o posiadaną wadę wzroku, aż w 63% wskazali na krótkowzroczność. Drugą najczęstszą odpowiedzią był astygmatyzm, który wymieniło 18% respondentów. Ostatnie miejsce na podium zajęła „dalekowzroczność” z 17% odpowiedzi, przy czym badani prawdopodobnie mieli na myśli „nadwzroczność”, bo to poprawny termin wyżej wymienionej nazwy potocznej. Pozostałe wskazania nie przekroczyły progu 5%. Co ciekawe, 8% ankietowanych cierpi jednocześnie na krótkowzroczność i astygmatyzm. Osoby tworzący tę grupę stanowią jednocześnie 48% wszystkich badanych astygmatyków.

Dlaczego nie decydujemy się na korekcję?

Ankietowani zostali również zapytani, czy zdecydowali się na korekcję swojej wady wzroku. Zdecydowana większość, bo 91% respondentów, przyznała się do korekcji. Co zatem jest jej najpopularniejszą formą? Wśród odpowiedzi aż 93% to wskazania na okulary korekcyjne. Osoby korygujące wzrok za pomocą soczewek kontaktowych to 22%, a tylko 16% ma w planach laserową korekcję wzroku.

Niemal 1 na 10 ankietowanych przyznał, że nie decyduje się na korekcję. Co jest najczęściej deklarowanym powodem takiej decyzji? To „lenistwo, brak czasu”, które wskazało 39% respondentów. „Nie lubi nosić okularów” i dlatego nie decyduje się na korekcję 11% ankietowanych. Trzecie miejsce, z 8% wskazań, zajęła odpowiedź „nie mogę nosić okularów”. Dość istotny poziom wskazań, bo ponad 1/5 wszystkich, stanowi odpowiedź „nie wiem”. Może to wskazywać na to, że badani sami wcześniej nie zastanawiali się, czy powinni skorzystać z narzędzi do korekcji swojego wzroku.

– Powyższe wyniki wskazują, że głównym powodem zaniechania korekcji wzroku jest… deklarowane lenistwo lub marginalizowanie kwestii profilaktyki wzroku, a nawet wcześniejszy brak okazji do przemyślenia problemu – komentuje Grzegorz Romanik, optyk i optometrysta oraz ekspert Krajowej Rzemieślniczej Izby Optycznej.

– To bardzo zły sygnał, przecież wzrok jest naszym najważniejszym zmysłem – ponad 80% informacji o otaczającym świecie dociera do nas właśnie dzięki zmysłowi wzroku. Większość badanych deklaruje, że posiada krótkowzroczność – nawet jeśli w momencie badania ta wada nie jest na tyle uciążliwa, by zmotywować do jej skorygowania, to zaniedbana może się pogłębić i przysporzyć nam dużo większe problemy z widzeniem w przyszłości.

Źródło: Krajowa Rzemieślnicza Izba Optyczna

W codziennym zabieganiu i intensywnym tempie dzisiejszego życia regularne pielęgnowanie okularów często schodzi na dalszy plan. Wybierając szkła okularowe, warto więc zastanowić się nad zamówieniem do nich specjalnych powłok, które zwiększą ich wytrzymałość. – Powłoki antyrefleksyjne są konstruowane z kilku warstw – m.in. odpowiadających za dodatkowe utwardzenie i odporność na szczególnie trudne do uniknięcia mikrozarysowania – mówi Monika Krygier z firmy JZO, producenta m.in. soczewek. – Mogą też ułatwiać czyszczenie szkieł, zmniejszać ilość refleksów świetlnych oraz elektrostatyczność, co ogranicza przyleganie drobnych zabrudzeń.

Pamiętajmy, że nigdy nie wolno czyścić soczewek na sucho! Za każdym razem należy użyć bieżącej wody oraz odpowiedniego detergentu. Może to być np. delikatne mydło (nie zaleca się chemii gospodarczej), ale najbardziej skuteczny i najbezpieczniejszy będzie specjalny środek, dostępny w punktach optycznych.

Uważajmy także, aby nieprawidłowy uchwyt podczas czyszczenia nie spowodował zniszczenia oprawek. – Źle wypracowane nawyki są częstą przyczyną odkształcenia oprawy okularowej także podczas najbardziej chyba prozaicznej czynności – zdejmowania i zakładania okularów – mówi Monika Krygier. – Kto bowiem pamięta o zasadzie, że okulary należy chwytać obiema rękami w połowie długości zauszników? A zniekształcone okulary, zamiast korygować nasz wzrok, mogą jeszcze bardziej pogłębić wadę – wyjaśnia. Jeśli już zdarzy nam się, że oprawki zostaną odkształcone, nie próbujmy naprawiać ich sami. To zadanie dla optyka.

Odpowiedni chwyt to zresztą nie jedyny nawyk, który powinniśmy w sobie wyrobić, jeśli chcemy, aby okulary służyły nam przez lata. Odkładanie ich szkłami do dołu, albo długotrwałe wystawianie na działanie promieni słonecznych (np. na desce rozdzielczej samochodu) również zmniejsza żywotność „drugich oczu”. Soczewki nie powinny być narażone na gwałtowne zmiany temperatury, ponieważ może to negatywnie wpłynąć na ich wewnętrzną strukturę oraz trwałość powłok uszlachetniających. Najlepiej przechowywać je w sztywnym futerale wyłożonym miękkim materiałem.