Do granic dochodzimy, gdy piękna kobieta staje się osobą wysoko postawioną, wpływową, osiąga sukces. Wtedy jej atrakcyjność zaczyna działać na niekorzyść, co stanowi tzw. efekt femme fatale. Mit pięknych, dumnych kobiet prowadzących mężczyzn do zguby sięga starożytności, jest utrwalony w kulturze masowej, ale czy ma podstawy? To, niestety, drugorzędne. Na pierwszym planie staje bowiem postrzeganie kobiet w oparciu o utarte już wzorce.

– Bardzo atrakcyjne kobiety częściej są postrzegane jako zagrożenie. A to ma istotne znaczenie, gdy przychodzi nam oceniać zaufanie do nich czy szerzej ich prawdomówność. Dochodzi do zwarcia dwóch sprzecznych stereotypów. Z jednej strony mamy przeświadczenie, że atrakcyjnym jest łatwiej. Z drugiej, gdy chodzi o kobiety, piękno fizyczne może okazać się przeszkodą w konkretnym kontekście – ocenia autorka sześciu badań na ten temat, prof. Leah Sheppard z Washington State University.

Na takie wnioski naprowadziły ją właśnie badania, podsumowane niedawno na łamach periodyku „Sex Roles”. Wspólnie z prof. Stefanie Johnson z University of Colorado Boulder, badaczka ze stanu Waszyngton przeprowadziła szereg internetowych badań na zróżnicowanych grupach odbiorców.

W pierwszych czterech badaniach przedstawiano kobiety piastujące wysokie stanowiska, udzielające wypowiedzi w fikcyjnych artykułach prasowych. Za każdym razem, w dodatku niezależnie od branży czy konkretnego stanowiska, kobiety bardziej atrakcyjne były oceniane przez uczestników jako mniej prawdomówne, a zatem mniej godne zaufania, od kobiet odbiegających od wzorców piękna. Warto tu zwrócić uwagę, że prawidłowość dotyczyła tak samo typowo męskiej branży nowych technologii, jak mocniej sfeminizowanej obsługi szpitala.

W piątym i szóstym badaniu autorki użyły bodźca zmieniającego nastawienie uczestników. Najpierw część osób poproszono o opisanie sytuacji, w której czuły się bezpiecznie i komfortowo w związku z partnerem/partnerką. W ten sposób wprowadzono ich w stan poczucia bezpieczeństwa, by następnie sprawdzić, jak oceniają pokazywane im kobiety na wysokich stanowiskach. Okazuje się, że osoby czujące się mniej zagrożonymi niewiernością w związku, korzystniej oceniały atrakcyjne kobiety. U drugiej grupy piękno zewnętrzne zaczynało działać jako czynnik wprowadzający niepewność.

Dokładnie ten sam efekt zaobserwowano w przypadku szóstego badania, gdy uczestnicy byli pytani, kogo należy zwolnić z powodu braku zaufania. Kobiety mniej atrakcyjne były z reguły oceniano jako piastujące swoje stanowisko z uwagi na kompetencje. Natomiast kobiety szczególnie atrakcyjne pod względem urody i figury były odczytywane jako potencjalnie mniej prawdomówne i kompetentne, zwłaszcza w grupie osób „niepewnych seksualnie”, a więc z zaszczepionymi wątpliwościami na temat wierności i bezpieczeństwa w ich własnym związku.

Źródło: Sex Roles

Jednak gwałty na mężczyznach wcale nie są tak rzadkie, jak może się wydawać. Po prostu nie mówi się o nich i trudno się temu dziwić. Dla ofiary takiej formy wymuszonego stosunku to ogromny wstyd. Nowe badania katedry prawa Lancaster University sugerują, że 80% ofiar nie mówi o zdarzeniu nawet najbliższym osobom w ich życiu – rodzinie czy przyjaciołom. Z kolei trzy czwarte (74,5%) nie szukają żadnej formy pomocy – prawnej, medycznej lub psychologicznej – z powodu poczucia upokorzenia.

Ponieważ brytyjskie prawo nie uznaje takiej napaści za gwałt, badacze musieli nawet znaleźć własny termin. – Wyrażenie „zmuszenie do penetracji” stworzyliśmy dla gwałtu na mężczyznach, ponieważ nie mieszczą się w prawnej definicji gwałtu, pomimo odbycia stosunku wbrew woli. W myśl prawa by być ofiarą, trzeba być osobą penetrowaną, a nie penetrującą. Tymczasem mężczyzna może penetrować wbrew swojej woli i paść ofiarą – tłumaczy dr Siobhan Weare, autorka badania.

W ramach analizy na Lancaster University przepytano 154 mężczyzn, którzy padli ofiarą takiej formy przemocy seksualnej. Fakt utrzymywania przez nich gwałtu w tajemnicy nawet przed rodzinami jest dla badaczy bardzo alarmujący, ponieważ co piąty określił zdarzenie jako mające bardzo poważny wpływ na ich stan emocjonalny. A więc potrzebują pomocy, ale nie sięgają po nią. Z badanej grupy tylko dwóch panów zgłosiło sprawę na policję i żaden nie doczekał się postawienia napastniczce zarzutów.

W jaki sposób kobieta może doprowadzić do gwałtu? Zdecydowanie najczęściej seks był wymuszany groźbami: zakończenia związku, rozpowszechniania plotek czy kłamstw (22,2%). Kolejnym powodem był jednak bardziej agresywny akt grożenia bronią lub przemoc fizyczna poprzez przygniecenie swoim ciałem (14,4%). Najmniej powszechnym sposobem było odurzenie narkotykami (1,3%).

Gdyby role między partnerami były odwrócone, każdorazowo mielibyśmy do czynienia z gwałtem. Jednak kiedy ofiarą jest mężczyzna, temat staje się wręcz przedmiotem żartów. Dlaczego piszemy o „partnerach”? Ponieważ najczęściej wymuszony seks ma miejsce w związku (ponad połowa przypadków) lub z osobą znaną osobiście w jakimś stopniu.

Źródło: Lancaster.ac.uk

Rafał Porzeziński, STS: Jestem właśnie na Suwalszczyźnie, gdzie, idąc tropem bohaterki tego serialu, należałoby się spodziewać największej dzietności. Wszystkim polecam to miejsce, nie tylko bociany czują się tu bardzo dobrze. Autorzy serialu „Glee” zapewne użyli tej sceny jako humoru surrealistycznego, a nie analizy wiedzy amerykańskich uczniów hi-school. Niestety, wiedzę o seksie młodzież często czerpie z filmów porno, różowej prasy, seksualnych gadżetów czy wreszcie generujących krociowe zyski internetowych stron porno. Oczywiście, delikatnie mówiąc, te materiały nie zajmują się ani macierzyństwem, ani uświadamianiem. Mimo to, nie podzielam obaw pani redaktor, że polskiej młodzieży brak wiedzy, by odpowiedzieć na pytanie „skąd się borą dzieci?” czy „dlaczego nie jest bezpiecznie iść do łóżka z kimkolwiek”. Jeśli autorzy „Glee” traktowali tę scenę serio, nie najlepiej świadczy to o ich rozeznaniu realiów. Myślę, że nastolatki wiedzą bardzo wiele o seksie i jego konsekwencjach, niestety często jest to wiedza podsuwana im w niezmiernie brutalny sposób.

Żyjemy w czasach kiedy towarzyszy nam coraz więcej chorób cywilizacyjnych, m.in. związanych z postrzeganiem siebie samego, jak anoreksja, bulimia. Czy magazyny, reklamy, przekazy w mediach mają aż tak wielki wpływ na młodych ludzi, że dążą oni do nierealnych ideałów serwowanych im przez media? Jednocześnie, coraz więcej słychać o tym, że modelka, choćby najszczuplejsza, nigdy nie wygląda jak na zdjęciu – dlaczego takie przekazy nie mają dużej siły rażenia?

Stowarzyszenie Twoja Sprawa przygotowując konferencję w Sejmie Rzeczpospolitej pt. „Odebrana niewinność. Seksualizacja kobiet i dziewcząt w mediach i reklamie” przetłumaczyło dwa doskonałe raporty o seksualizacji, powstałe w USA i Wielkiej Brytanii. Oba mówią o alarmujących skutkach seksualizacji młodzieży i dzieci. Niewątpliwie zaburzenia żywieniowe są bardzo częstym objawem u osób dążących za wszelką cenę do akceptacji, zazwyczaj są to młode dziewczęta, ale również coraz częściej chłopcy. Kreowany od końca XX wieku ideał piękna to osoba o wyglądzie mocno niedożywionego elfa, więc i efekty są niestety przerażające. Obok pracy w Stowarzyszeniu Twoja Sprawa prowadzę też warsztaty oparte o program „12 kroków” dla osób, które mają różne trudności w swoim życiu. Ilość osób, która szuka pomocy w związku z kompulsywnym jedzeniem lub niejedzeniem, bulimią lub anoreksją, jest ogromna. Zazwyczaj u źródła nie leży jedynie dążenie do wyidealizowanego piękna, ale po prostu wołanie o miłość, której nie umieli dać rodzice, nie dając dziecku akceptacji, uciekając w pracę przed odpowiedzialnością za wychowanie, czy wręcz rozwodząc się. Zatem temat jest złożony, ale na pewno intensywne kreowanie atrakcyjności człowieka w oparciu o jedną jego cechę, tj. jego atrakcyjność seksualną („ona nie jest sexy więc nie ma co się z nią zadawać!”) zbiera bardzo złe żniwo, co potwierdzają oba raporty, o których mówiłem. Bardzo polecam ich lekturę. Można je znaleźć na stronie www.twojasprawa.org.pl.

Brytyjska telewizja Channel 4 emituje serial edukacyjny „The sex education show”, w którym edukuje się dzieci i nastolatków na temat seksu. Np. chłopcom pokazuje się jak naprawdę wyglądają kobiece piersi, bez silikonów. Dzieci edukuje się angażując w proces rodziców. Czy takie programy są potrzebne i czy to jest właściwa droga?

Uważam, że najlepszym miejscem edukacji seksualnej jest rodzinny dom. I nie ma złego wieku by rozpocząć tę edukację, o ile ona odbywa się ze znajomością osoby, którą edukujemy, biorąc pod uwagę jej wrażliwość oraz przekonania. Niestety szkoła tego nie gwarantuje. Oczywiście, są programy edukacyjne, które mogą przynieść świetne efekty także w szkołach, do takich na pewno należy program „Archipelag skarbów” dr Szymona Grzelaka, ale nie jestem zwolennikiem medialnych programów edukacyjnych. Jako człowiek, który 20 lat życia przepracował w mediach, wiem, że te z konieczności operują skrótem, uogólnieniem, uproszczeniem, a seksualność i edukacja seksualna z całą pewnością nie jest tym obszarem wiedzy, w jakim można dokonywać jakichkolwiek uproszczeń. Często przekaz jest do tego prymitywizowany. Zatem odpowiadając na pani pytanie, zachowałbym bardzo daleko idącą ostrożność dotyczącą seks-edukacji, jeżeli miałaby ona być samoistnym bytem w oderwaniu od edukacji dotyczącej prawdziwych i głębokich relacji między chłopakiem a dziewczyną czy mężczyzną a kobietą. Kurs dotyczący jedynie „instrukcji obsługi” poszczególnych części ciała, naturalnych czy wzmocnionych operacyjnie, nie jest dobrym rozwiązaniem.

Cały materiał dostępny jest w 18. numerze EksMagazynu. W Empikach, salonach Relay i InMedio w całej Polsce.