Teatr 21 narodził się z warsztatów zorganizowanych w 2005 r. w Zespole Społecznych Szkół Specjalnych „Dać Szansę” w Warszawie. Ich uczestnicy i reżyserka i pedagożka teatru Justyna Sobczyk postanowili kontynuować pracę. Kolejne 15 lat przyniosło kilkanaście spektakli, o których w swojej nominacji Stanisław Godlewski pisze następująco: „inteligentne, dowcipne, bawiące się różnorodnymi konwencjami artystycznymi, a jednocześnie zabierające głos w sprawach najistotniejszych – zarówno politycznych, społecznych, jak i egzystencjalnych”. Do grona stałych współpracowników dołączyły dramaturżka Justyna Lipko-Konieczna i autorka ruchu scenicznego Justyna Wielgus, a kolejne spektakle powstają we współpracy z zapraszanymi artystami i instytucjami. Punktem wyjścia ubiegłorocznej „Rewolucji, której nie było”, zrealizowanej w koprodukcji z Biennale Warszawa i z udziałem muzyków z zespołu Pokusa, był sejmowy protest rodziców niepełnosprawnych dzieci. „Poruszający, precyzyjnie i dobitnie pokazujący problemy osób z niepełnosprawnościami, ale też dowcipny, energetyczny, odważny i przekraczający granice – również te, z których przeciętny widz nie zdawał sobie sprawy” – doceniła go w nominacji Joanna Targoń. Zdobył nagrodę na prestiżowym Festiwalu Teatralnym Boska Komedia w Krakowie.

Teatr 21 zajmuje się także edukacją i działalnością wydawniczą. Od 2020 r. prowadzi Centrum Sztuki Włączającej – społeczną instytucję kultury poświęconą twórczości artystów z niepełnosprawnościami i włączaniu w pole sztuki, kultury i nauki różnorodnych grup społecznych. Centrum Sztuki Włączającej i Teatr 21, do niedawna bezdomny, planują otworzyć swoją siedzibę na warszawskiej Pradze Północ.

Fot. Leszek Zych/Polityka

To, co łączy ten jej bardzo bogaty jak na wiek dorobek, to szczególny rodzaj wrażliwości, ukazywanie toksycznych mechanizmów psychologicznych czy społecznych poprzez drobne gesty, pozornie nieznaczące interakcje. Efekt osiąga artystka dzięki precyzyjnym aranżacjom sytuacji, które utrwala, nawet pewnej ich teatralizacji. Świetnie posługuje się systemem kodów kulturowych i symboli uniwersalnych w kulturze Zachodu, zapewne także dzięki temu, że studiowała i od 10 lat mieszka w Londynie. I ten międzynarodowy język sztuki w połączeniu z ważką acz subiektywnie interpretowaną problematyką zapewniły jej imponujący początek kariery. Ma już na swym koncie m.in. udział w wystawach zbiorowych w Museum of Modern Art w Nowym Jorku i Kunsthalle w Wiedniu oraz indywidualne wystawy w Kunsthalle w Bazylei i w londyńskim Tate Britain. Przy okazji tej ostatniej pisano o niej jako „artystce, która będzie kształtować świat sztuki w najbliższych latach”.

Prace z jej najważniejszych cykli pokazano na niedawno zakończonej monograficznej prezentacji zatytułowanej „Zaduch” w warszawskiej Zachęcie. „Była wystawą skromną, konsekwentną, przemyślaną, przejmującą, wyrazistą, empatyczną i niezwykle silną wizualnie” – pisał nominujący artystkę Jakub Banasiak.

Fot. Leszek Zych/Polityka