Głównym powodem tego, że tak duży odsetek zaburzeń czynności tarczycy pozostaje niezdiagnozowany jest fakt, że związane z nimi objawy są często subtelne i mało specyficzne (np. łamliwe lub wypadające włosy, zmęczenie), przez co są one trudne do rozpoznania.

Sprawę dodatkowo komplikuje to, że objawy zaburzeń czynności tarczycy mogą się od siebie bardzo różnić – w zależności od rodzaju konkretnego, związanego z nimi schorzenia. Aby ułatwić nieco orientację w tej złożonej materii przedstawiamy poniżej przegląd najczęściej występujących symptomów mogących wskazywać na różnego rodzaju choroby tarczycy.

Jakie objawy mogą świadczyć o niedoczynności tarczycy

Należą do nich m.in.:

• uczucie ciągłego zimna,
• ciągłe zmęczenie i senność,
• zaburzenia pamięci,
• przyrost masy ciała mimo prawidłowej diety,
• częste zaparcia,
• sucha, łuszcząca się, blada skóra i suche włosy,
• zaburzenia miesiączkowania.

Warto od razu dodać, że najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto, czyli przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy.

Jakie objawy mogą świadczyć o nadczynności tarczycy

Są wśród nich m.in.:

• częste uczucie gorąca i wzmożona potliwość,
• nerwowość, niepokój, rozdrażnienie, drżenie rąk,
• chudnięcie pomimo zwiększonego apetytu,
• częste biegunki,
• osłabienie siły mięśniowej,
• wypadanie włosów,
• wytrzeszcz oczu lub podwójne widzenie,
• zaburzenia miesiączkowania i niepłodność.

W tym miejscu warto dodać, że najczęstszą przyczynę nadczynności tarczycy stanowi również autoimmunologiczna choroba zapalna tarczycy – choroba Gravesa i Basedowa.

Jakie są przyczyny chorób tarczycy

Wspomniane wcześniej choroby autoimmunologiczne to oczywiście nie są jedyne możliwe przyczyny zaburzeń czynności tarczycy. Oprócz nich nieprawidłowa praca tego gruczołu może być spowodowana także:

• niedoborem lub nadmiarem jodu w diecie
• stosowaniem niektórych leków
• guzkami tarczycy
• nowotworami tarczycy
• chorobami przysadki mózgowej.

Jak zapobiegać chorobom tarczycy

Specjaliści zajmujący się leczeniem chorób tego narządu wskazują na kilka uniwersalnych zasad profilaktyki, dzięki którym można zmniejszyć ryzyko zachorowania, jak też złagodzić przebieg choroby, jeśli już wystąpi.

Okazuje się, że podobnie jak w przypadku wielu innych chorób, także w profilaktyce chorób tarczycy bardzo ważne są styl życia i odpowiednia dieta.

„Profilaktyka chorób gruczołu tarczowego powinna obejmować przyjmowanie dostatecznej ilości jodu wraz z pożywieniem. Jod jest pierwiastkiem, który uczestniczy w reakcjach prowadzących do wytwarzania hormonów tarczycy: trójjodotyroniny i tyroksyny. Nasz organizm potrzebuje około 150 mikrogramów jodu dziennie. Najlepszym jego źródłem są: ryby morskie i owoce morza. Źródłem jodu mogą być również niektóre gatunki wód mineralnych” – podpowiadają eksperci na edukacyjnej stronie internetowej Tarczyca.pl, przypominając, że w celu uniknięcia niedoborów tego deficytowego składnika w wielu krajach, w tym także w Polsce, joduje się sól kuchenną, która stanowi istotne źródło jodu w diecie.

Na tym nie koniec. W profilaktyce chorób tarczycy bardzo ważne jest także zaprzestanie palenia tytoniu, ponieważ dym tytoniowy zawiera substancje, które mogą hamować transport jodu do tarczycy. Kolejny czynnik chroniący, wymieniany przez lekarzy, to dbanie o komfort psychiczny, a więc m.in. unikanie sytuacji stresujących, a także umiejętne radzenie sobie ze stresem, który jest przecież nie do uniknięcia.

Oczywiście w ramach profilaktyki warto również, w razie wystąpienia niepokojących objawów, wykonać badania diagnostyczne w kierunku chorób tarczycy, bo podobnie jak w przypadku większości schorzeń – im wcześniej wykryje się chorobę tarczycy, tym skuteczniej można ją leczyć.

Jak bada się stan zdrowia tarczycy

Funkcjonowanie tarczycy oceniane jest przez lekarzy głównie na podstawie następujących badań laboratoryjnych krwi:

• TSH – oznaczenie stężenia tyreotropiny,
• fT3 i fT4 – oznaczenie stężenia wolnych hormonów tarczycy (trójjodotyroniny i tyroksyny),
• oznaczenie przeciwciał przeciwko: tyreoglobulinie (anty-TG), tyreoperoksydazie (anty-TPO), receptorom TSH (anty-TSHR).

Ponadto, w diagnostyce tarczycy często wykonuje się badanie obrazowe (USG), biopsję aspiracyjną cienkoigłową (BACC), a także scyntygrafię tarczycy (badanie z użyciem radioizotopów).

Kto jest szczególnie zagrożony chorobami tarczycy

W grupie ryzyka są przede wszystkim osoby, które:

• mają w rodzinie kogoś, kto choruje na zaburzenia czynności tarczycy,
• cierpią na choroby autoimmunologiczne, np. cukrzycę typu 1, celiakię, reumatoidalne zapalenie stawów,
• są w wieku powyżej 60 lat,
• są w ciąży,
• są w wieku menopauzalnym,
• cierpią na niedobór lub nadmiar jodu.

Specjaliści potwierdzają obiegową opinię, że kobiety znacznie częściej zapadają na choroby tarczycy. Szacuje się, że nawet pięć do ośmiu razy częściej niż mężczyźni!

„Osoby, u których choroby tarczycy występują rodzinnie, powinny pozostawać pod obserwacją lekarską i regularnie kontrolować stężenie TSH we krwi, aby jak najszybciej rozpoznać rozwijającą się chorobę i nie dopuścić do wystąpienia ciężkich objawów” – radzą eksperci.

Co to jest tarczyca i jakie funkcje spełnia w organizmie

Na koniec przypomnijmy, że tarczyca to niewielki gruczoł dokrewny, który mieści się u podstawy szyi (tuż pod krtanią), swoim kształtem przypominający motyla.

Podstawową funkcją tego narządu jest produkcja hormonów, a także ich magazynowanie i uwalnianie do krwi (93 proc. całkowitej produkcji tarczycy stanowi hormon o nazwie tyroksyna T4). Hormony tarczycy mają kluczowy wpływ na prawidłowy metabolizm naszego organizmu i są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich tkanek i narządów. Regulują one m.in. przemiany energetyczne oraz wytwarzanie ciepła i utrzymywanie prawidłowej temperatury ciała. Stężenie hormonów tarczycy we krwi ma zatem istotny, bezpośredni wpływ na nasze zdrowie i samopoczucie.

Dużo więcej szczegółowych,praktycznych informacji na temat profilaktyki, diagnostyki oraz leczenia chorób tarczycy można znaleźć na wspomnianej już wcześniej specjalistycznej stronie Tarczyca.pl.

Wiktor Szczepaniak, zdrowie.pap.pl, PAP Zdrowie

Różne oblicza raka tarczycy

Co ważne w przypadku większości zachorowań dostępne są skuteczne terapie, a szanse pełnego wyleczenia przekraczają 80%. Dlatego też lekarze często uznają raka tarczycy za jeden z lepiej rokujących nowotworów. Wiele zależy jednak od typu nowotworu. Najczęściej występujące typy raka tarczycy to brodawkowaty i pęcherzykowy.

- Te dwa typy nowotworów dosyć dobrze reagują na leczenie. Najczęściej w ich przypadku usunięcie tarczycy i terapia radioaktywnym jodem pozwalają pacjentom wrócić do pełni zdrowia, chociaż oczywiście muszą przyjmować doustnie hormony tarczycy – mówi prof. Marek Dedecjus. kierownik Kliniki Endokrynologii Onkologicznej i Medycyny Nuklearnej warszawskiego Centrum Onkologii im. Marii Skłodowskiej Curie.

Rak rdzeniasty tarczycy – trudne wyzwanie dla lekarzy

Inaczej wygląda sytuacja pacjentów dotkniętych rzadszym rdzeniastym rakiem tarczycy, dla których obecnie nie ma dostępnej refundowanej terapii. – Od niedawna w Polsce w ramach Ratunkowego Dostępu do Technologii Lekowych z powodzeniem stosowana jest nowa terapia inhibitorami kinazy tyrozynowej, która daje szanse na lepszej jakości i dłuższe życie. Niestety dotyczy to na razie wąskiej grupy ale mamy nadzieję, że wkrótce będzie dostępna dla wszystkich potrzebujących pacjentów – twierdzi prof. Dedecjus.

O poszerzenie dostępności do terapii apeluje również Joanna Charchuta, pacjentka dotknięta tym rodzajem nowotworu oraz ambasadorka kampanii Motyle pod Ochroną. – Otrzymanie leczenia to ogromna szansa dla wielu pacjentów. Potrzebujemy więc zmian, które obejmą nie jednostki, a całą grupę chorych i wierzymy, że wkrótce otrzymamy taką możliwość – mówi.

Rak rdzeniasty może przybrać dwie postacie: sporadyczną lub dziedziczną. Pierwsza postać dotyczy niemal 80 proc. chorych, a jej przyczyny wciąż nie są znane. Pozostałe przypadki stanowią nowotwory o podłożu genetycznym, którym mogą towarzyszyć także inne choroby endokrynologiczne. Najrzadszym, ale również najgroźniejszym typem raka tarczycy jest rak anaplastyczny – łatwo daje on przerzuty do węzłów chłonnych i płuc, co znacząco pogarsza rokowania pacjenta. Nie istnieje też w jego przypadku skuteczna terapia.

Co zrobić, by uchronić się przed rakiem tarczycy

- Rozpoznanie choroby w jej początkowym stadium pozwala szybko wdrożyć odpowiednie leczenie, dlatego tak ważna wczesna diagnostyka Podstawowym badaniem umożliwiającym wykrycie najmniejszych zmian, w tym małych guzków tarczycy jest badanie ultrasonograficzne szyi. Jeśli poprzednie badania nie wykazały niepokojących zmian, a lekarz nie wydał innego zalecenia, warto wykonywać je przynajmniej raz na dwa lata – podkreśla prof. Dedecjus.

Na znaczenie regularnej diagnostyki tarczycy zwraca także uwagę Joanna Charchuta. – Rozpoznanie raka tarczycy spadło na mnie w styczniu 2012 roku. Choć biopsja cienkoigłowa niczego nie wykazała, to pobranie wycinka węzła wskazywały jednoznacznie na raka rdzeniastego z przerzutami do węzłów chłonnych. Tylko szybka reakcja chirurga i opieka lekarzy, w ręce których trafiłam dały mi szansę na nowe życie.

Sposób na samodzielne zbadanie tarczycy

Tarczyca to gruczoł, który możemy zbadać samodzielnie, bez konieczności wizyty u lekarza. Choć nie zastąpi to badania USG, pomoże wykryć pierwsze niepokojące symptomy, takie jak drobne guzki, asymetrie czy powiększenie gruczołu.  Elżbieta Kozik z organizacji Polskie Amazonki Ruch Społeczny, podaje prosty sposób samobadania przy pomocy szklanki wody i lusterka.

-Bierzemy łyk wody do ust i przełykając w lustrze obserwujemy czy na naszej szyi nie pojawiają się niepokojące zmiany. Uwagę powinny zwrócić,  powiększenie węzłów chłonnych szyi, chrypka, zmiana barwy głosu, czy trudności z przełykaniem, które mogą świadczyć o chorobie – mówi.

Zwróć uwagę na dietę

Wielu naukowców wskazuje, że zdrowy tryb życia ma istotnie znaczenie w minimalizowaniu ryzyka raka tarczycy. Badania dowodzą, że utrzymywanie BMI poniżej 25 obniża ryzyko zachorowania – warto więc zadbać o prawidłową dietę. Dla utrzymania prawidłowej pracy tarczycy eksperci szczególnie zalecają spożywanie potraw bogatych w jod (ryby morskie oraz owoce morza, żółtka jaja, pomidory, ziemniaki, banany) oraz selen (pestki dyni, orzechy brazylijskie), a także witaminę C.

Badania USG w ramach Poradni z Apetytem na Życie

Z badań USG tarczycy skorzystać można w Poradni z Apetytem na życie prowadzonej przez organizację Polskie Amazonki Ruch Społeczny. Poradnia ta działa w ramach Lecznicy Onkologicznej – Onkolmed przy ul. Nowourysnowskiej 139L w Warszawie. Badania odbywają się w każdą środę w godz. 14:00 – 15:00. Na badanie zapisać się można pod numerem telefonu 22 643 45 03 na hasło „Poradnia z Apetytem na życie”. Badania prowadzone są w systemie cegiełkowym a symboliczny koszt USG tarczycy wynosi 25 PLN. Zebrane środki przeznaczone są na finansowanie kolejnych badań.