Skóra może się goić bezbliznowo – na drodze regeneracji, albo z blizną – podlega wówczas reparacji. Mechanizmy, od których zależy proces gojenia się skóry po urazie, analizują badaczki z Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności Polskiej Akademii Nauk w Olsztynie. Procesy te poznają dzięki badaniom prowadzonym na myszach.

„W świecie ssaków, w tym człowieka, bezbliznowe (regeneracyjne) gojenie urazów skóry odbywa się wyłącznie w życiu płodowym” – podkreśla kierująca zespołem badawczym prof. Barbara Gawrońska-Kozak. Jak dodaje, w wieku dorosłym urazy skóry goją się z wytworzeniem blizny, „która jest dobrodziejstwem, gdyż umożliwia szybkie odtworzenie ciągłości zranionej skóry i przywrócenia jej funkcji ochronnej. Zdarzają się jednak blizny przerostowe, które mogą być przekleństwem ograniczającym ruchomość, szpecącym i ogólnie utrudniającym życie”.

„Ciekawe jest to, że w podeszłym wieku gojenie urazów skórnych zachodzi wolniej, ale z wytworzeniem zdecydowanie mniejszej, delikatniejszej blizny. Moje wcześniejsze badania prowadzone w USA na myszach wykazały natomiast, że istnieją osobniki, które w życiu dorosłym goją urazy skóry bezbliznowo. Myszy te różnią się od innych szczepów brakiem genu Foxn1, który u myszy i ludzi występuje tylko w dwóch obszarach: w grasicy i w skórze” – relacjonuje prof. Gawrońska-Kozak.

Profesor i członkinie jej zespołu z IRZiBŻ PAN podejrzewały, że gen Foxn1 ma duże znaczenie dla wytworzenia pourazowej blizny w skórze. Ich badania pozwoliły to potwierdzić. Wtedy jednak – relacjonuje profesor – pojawiło się nowe pytanie: „czy ekspresja Foxn1 zmienia się wraz z wiekiem albo dietą? I czy te zmiany wpływają na proces gojenia urazów skórnych, biorąc pod uwagę różnice w gojeniu pomiędzy płodami, osobnikami dorosłymi i osobnikami w podeszłym wieku?”

Aby to sprawdzić, grupa biolożek przeprowadziła badania na myszach (tzw. mysim modelu) z obniżoną ekspresją genu Foxn1 – co znaczy, że w ich organizmach powstawało mniej białka, kodowanego przez ten właśnie gen. Wyniki badań porównano z wynikami uzyskanymi w kontrolnej grupie zwierząt. Wykorzystano myszy młode (4-5 miesięczne) oraz stare, 2-letnie, których wiek odpowiada wiekowi ludzkiemu równemu mniej więcej 30 i ponad 70 lat. Myszy były żywione dietą standardową lub wysokotłuszczową.

W czasie badań, które trwały w sumie cztery lata, specjalistki analizowały proces gojenia urazów skóry u myszy. Chciały sprawdzić, jak wiek, dieta oraz płeć wpływają na stan/homeostazę skóry niezranionej i proces gojenia? Po drugie, czy związane z wiekiem zmiany ekspresji Foxn1 wpływają na proces gojenia.

„Prace przyniosły tak dużo wyników, że rozszerzyły się na dwie drogi badawcze” – podkreśla prof. Gawrońska-Kozak.

Prowadzące eksperyment sprawdzały m.in. wpływ diety na proces gojenia. „Badania ostatnich lat wykazały bowiem, że skóra – oprócz dobrze nam znanej tkanki tłuszczowej podskórnej – posiada również tkankę tłuszczową śródskórną, o której wciąż wiadomo niewiele. Badania wskazują jednak, że bierze ona udział w termoregulacji, w odpowiedzi immunologicznej skóry – i w gojeniu ran” – wyjaśniła ekspert.

Zespół prof. Gawrońskiej-Kozak potwierdził, że na stan skóry najbardziej istotny wpływ ma wiek. Natomiast połączenie dwóch parametrów: wieku i płci, a następnie – diety – może zmieniać stan skóry i sam proces gojenia urazów skórnych.

Badania wykazały, że skóra wraz z wiekiem staje się coraz cieńsza, przy czym skóra myszy starych – ale żywionych dietą wysokotłuszczową, powodującą przyrost masy ciała – ma tę samą grubość, co myszy młodych. W ich przypadku utratę grubości kompensuje rozrost śródskórnej warstwy tłuszczowej.

„Co ciekawe, wykazałyśmy bardzo duże różnice w potencjale do produkcji kolagenu (głównego białka strukturalnego skóry – PAP) pomiędzy samicami a samcami. Podczas gdy samce wykazują duży potencjał do produkcji kolagenu w wieku młodym, w wieku podeszłym następuje jego drastyczny spadek. U samic młodych i starych potencjał do produkcji kolagenu okazuje się bardzo podobny. Wydaje się, że w ich przypadku wiek nie ma tak dużego znaczenia, jak u samców” – opowiada profesor.

Proces gojenia urazów skóry najszybciej przebiega u myszy młodych i szczupłych (najszybsza odbudowa naskórka). U młodych ale otyłych jest on spowolniony. Podobnie spowolniony jest u starych myszy – niezależnie od tego, czy osobniki były otyłe, czy szczupłe. Co jednak zadziwiające, u myszy starych rozmiar i grubość blizny były znacznie mniejsze.

„Nasze badania nad mechanizmem regulowania tkanki śródskórnej wskazują, że w te regulacje włączony jest właśnie gen Foxn1, który może wpływać na stan skóry i proces gojenia urazów” – podkreśliła prof. Gawrońska-Kozak.

Jak wyjaśnia, ekspresja genu Foxn1 jest najwyższa wśród osobników dorosłych, dzięki czemu dochodzi u nich do gojenia bliznowego. Brak jej za to u płodów, u których gojenie jest bezbliznowe (regeneracja). Najniższa jest ekspresja tego genu u osobników starych (zredukowane wytworzenie blizny pourazowej).

„Podsumowując można powiedzieć, że stan skóry i proces gojenia jest najsprawniejszy u myszy młodych” – mówi profesor. – „U myszy starych rozsądny przyrost masy ciała – w powiązaniu ze wzrostem śródskórnej tkanki tłuszczowej – dobrze wpływa na wygląd i funkcje skóry. Szczególnie jest to widoczne u samic. Stan skóry, zmienność w trakcie procesu starzenia, regulacja obecności śródskórnej warstwy tłuszczowej, a także sposób gojenia – są miedzy innymi regulowane poprzez gen Foxn1″- wyjaśniła.

Wyniki badań prowadzonych na myszach mogą pomóc wyjaśnić obserwacje dotyczące ludzi. „Chcąc podsumować wyniki tych badań, chciałoby się powiedzieć: bycie starszą, przyjemnie puszystą damą ma swoje dobre strony” – mówi prof. Gawrońska-Kozak.

W skład jej zespołu wchodzą Marta Kopcewicz, Katarzyna Walendzik, dr Joanna Bukowska, dr Anna Kur-Piotrowska i Sylwia Machcińska. Wyniki ich badań opublikowano w dwóch czasopismach naukowych „Journal of Investigative Dermatology” i „Aging US”.

PAP – Nauka w Polsce, Agnieszka Libudzka, ali/ zan/

- Każdy człowiek ma indywidualne skłonności do odkładania tkanki tłuszczowej w poszczególnych partiach ciała – podkreśla trenerka osobista Dorota Cyman. – Wpływa na to wiele czynników – m.in. hormony i płeć. Najczęściej obszary, w których najszybciej odkłada się nam tłuszcz, w trakcie odchudzania reagują niestety na samym końcu – mówi zawodniczka fitness sylwetkowego.

Istotną rolę odgrywają również czynniki genetyczne. Jeśli u matki tłuszcz odkłada się w głównej mierze na pośladkach, to u córki należy spodziewać się podobnych problemów. Zazwyczaj panowie mają w pierwszej kolejności kłopoty z nagromadzeniem tkanki tłuszczowej w obrębie brzucha. Natomiast u kobiet niedoskonałości figury pojawiają się najczęściej od pasa w dół.  – Paniom na ogół przeszkadza nadmiar tłuszczu w okolicach bioder i ud (tzw. bryczesy), ale zgłaszają się do gabinetu również w celu modelowania okolicy kolan lub podbródka – zauważa dr Joanna Wójcik, która jest członkiem Sekcji Medycyny Estetycznej Polskiego Towarzystwa Lekarskiego. – Z kolei panowie często pracują nad swoją masą mięśniową na siłowniach, ale w wyrzeźbieniu wymarzonego kaloryfera przeszkadza im wałek tłuszczu w okolicy pasa. W każdej sytuacji dobrym rozwiązaniem może okazać się zabieg lipolizy iniekcyjnej, jednak w pierwszej kolejności zalecamy modyfikację stylu życia. Zabiegi powinny stanowić jeden z elementów modelowania sylwetki – mówi dr Joanna Wójcik.

Warto zacząć od zmiany diety oraz zwiększenia swojej aktywności fizycznej. To elementy niezbędne, które pomogą zrzucić wagę, a w późniejszym okresie długo cieszyć się rezultatami zabiegów. Jeżeli nie nauczymy się racjonalnie odżywiać, to zaraz po skończeniu diety problem powróci, a cała praca pójdzie na marne.  – Największe problemy są zawsze z rozpoczęciem odchudzania – zauważa Dorota Cyman. – Każdy odkłada to na później, mówiąc sobie: w sobotę siostra ma urodziny, więc zacznę od poniedziałku lub za tydzień idę na wesele, to już nie warto zaczynać. Jeśli zaczniemy tak analizować cały rok, to nigdy nie znajdziemy odpowiedniego momentu. Najtrudniej jest zacząć i przetrwać pierwsze 2-3 tygodnie. Później wpada się w odpowiedni rytm i wszystko okazuje się o wiele łatwiejsze niż na początku – uspokaja trenerka osobista.

- Bardzo ważne jest pozytywne nastawienie, bo właśnie to nakręca nas do działania i przybliża do wymarzonej sylwetki – dodaje trener personalny Rafał Tkacz. – Kiedy zobaczy się pierwsze chociaż minimalne efekty treningu, to chce się dalej pracować i dążyć do upragnionej sylwetki. Na początku należy znaleźć sobie cel, a następnie przygotować rozsądny plan i uparcie do niego dążyć. Systematyczność jest podstawowym kluczem do sukcesu. Dzięki regularnemu wysiłkowi przyspiesza się metabolizm w organizmie i buduje się tkanka mięśniowa.

- Nie każdy ma czas na siłownię, ale w domu z trenerem lub nawet samemu można zrobić naprawdę wiele w 30 min. dziennie – informuje Rafał Tkacz. – Podstawowe ćwiczenia, jak pompki, przysiady czy wykroki, można spokojnie wykonywać w domu, korzystając np. z butelek z wodą zamiast ciężarków. Dobrze sprawdza się także sprzęt fitness typu TRX, który można zamocować na każdych drzwiach i zrobić naprawdę skuteczny i bezpieczny trening dla stawów – doradza trener personalny.

- Ćwiczenia przynoszą najlepsze efekty jeśli są powtarzane 3-4 razy w tygodniu przez około 3 miesiące -  zaznacza Dorota Cyman. – Oczywiście jedni dostrzegą zmiany wcześniej, a inni trochę później, bo na to też wpływa wiele czynników. Wszystkie „diety cud” przynoszą więcej szkody niż pożytku. Należy sobie uświadomić, że jeśli gromadziliśmy tłuszcz przez 5 lat, to nie da się go pozbyć w 5 dni. Dobry plan powinien połączyć zbilansowaną dietę, wysiłek fizyczny i zabiegi wspomagające odchudzanie, np. masaże lub lipolizę – mówi trenerka osobista.  Lipoliza iniekcyjna, to nieoperacyjna metoda usuwania miejscowych otłuszczeń ciała. Metoda ta jest znana szerzej od roku 2003, jednak obecnie stosowane preparaty dają zdecydowanie lepsze efekty od swoich poprzedników. Zabieg ten nie jest metodą odchudzania, ale bardzo skutecznej redukcji miejscowych otłuszczeń, które trudno zredukować ćwiczeniami i dietą.

- Bardzo dobre efekty daje lipoliza podwójnego podbródka lub tzw. chomików po bokach żuchwy -   zauważa dr Joanna Wójcik. – W przypadku bioder i brzucha uzyskujemy redukcję obwodu nawet o kilka centymetrów. Podobne efekty można osiągnąć również w przypadku lipolizy innych obszarów: pośladków, ud, wałeczków na plecach, ramion i kolan. Otłuszczenia zostają usunięte trwale i nie odtwarzają się, oczywiście pod warunkiem, że nie dopuścimy do znacznego wzrostu masy ciała  – uświadamia lekarka gabinetu Estina, w którym wykonuje się najnowsze zabiegi medycyny estetycznej.

Lek podaje się za pomocą specjalnie do tego celu opracowanych igieł, które pozwalają na ograniczenie ilości nakłuć. Zabieg przeprowadzony tą techniką jest praktycznie bezbolesny i trwa około 20 minut. Podany preparat rozpuszcza błony komórek tłuszczowych, w wyniku czego tłuszcz zostaje usunięty przez układ limfatyczny organizmu.

- Osoby z dużym nadmiarem tkanki tłuszczowej nie są dobrymi kandydatami do zabiegu – podkreśla dr Joanna Wójcik. – Takim pacjentom zalecamy najpierw dietę i ćwiczenia, a dopiero potem można usunąć miejscowe otłuszczenia za pomocą  lipolizy iniekcyjnej. Dla uzyskania pełnego efektu potrzebne są 3 lub 4 zabiegi wykonywane w odstępie 2 do 3 tygodni. Rezultaty terapii widoczne są zazwyczaj po drugim lub trzecim zabiegu, choć u niektórych osób widać je już nawet po pierwszej lipolizie. Po zabiegu bardzo ważne jest przejście na dietę niskotłuszczową  oraz wykonywanie ćwiczeń aerobowych.