Od 2017 roku te dwie ściany stały się miejscem wystaw sztuki, jedynym w Stambule tak otwartym na odbiorcę, że niemal wychodzącym do niego. Fakt „wychodzenia” do przechodniów wykorzystał Vahit Tuna. Artysta sięgnął dosłownie po to, w czym wychodzi się z domu. A także po przedmiot tradycyjnie wystawiany w Turcji przed dom, gdy ktoś z domowników umrze.

Buty. Nie byle buty, ale czarne szpilki, będące jednym z atrybutów kobiecości. Nie należały do nikogo konkretnego, są tylko symbolem. Za to symbolem bardzo dosadnym, wyraźnym i bolesnym. Każda para butów symbolizuje kobietę, która zginęła w Turcji wskutek przemocy domowej. To dane organizacji Kadın Cinayetlerini Durduracağız (KCD, dosłowne tłumaczenie „Zatrzymajmy zabijanie kobiet”) tylko za 2018 rok, gdy w skali kraju zabito 440 kobiet. Im dedykowana jest wystawa „İsimsiz” (Bezimienne).

Na chwilę zatrzymajmy się przy samym zjawisku. KCD zlicza przypadki niezależnie od władz i w najnowszym raporcie wskazuje, że skala problemu nasila się z roku na rok. 440 zgonów to wzrost aż o 31 ofiar w stosunku do 2017 roku. Według raportu obniża się wiek ofiar, a rośnie okrucieństwo sprawców i brutalność napaści.

– Ten projekt ma nie tylko podnieść świadomość społeczną, ale też ująć ją jak pomnik – mówi Vahit Tuna. To pomnik dla bezimiennych ofiar, którym w najlepszym razie poświęca się nagłówek w gazecie, a potem tragedia znów zamyka się w gronie kilku najbliższych osób, nie wychodzi poza obręb domu. Dlatego właśnie praca Tuny wyszła, przełamując milczenie wokół niewygodnego tematu.

Zdjęcia: Yanköşe

Izmir zawsze będzie w cieniu Stambułu i trudno się dziwić. To Stambuł jest miejscem spotkania Azji z Europą, jednym z najbardziej wielokulturowych miast świata, ale Izmir z tego zderzenia kontynentów też czerpie swą wyjątkowość. Miasto sięgające historią starożytnej Grecji jest co prawda położone w Azji, ale uchodzi za najbardziej europejskie w całej Turcji.

To istotne zwłaszcza dla kobiet, o czym poświadczyły Turczynki przybyłe na konferencję z innych części kraju. W Izmirze z dużą swobodą można odsłaniać ramiona, dekolty i nogi, nie narażając się na nieprzychylne spojrzenia konserwatywnych mieszkańców. Nawet w Stambule, coraz bardziej nastawionym na turystów z Półwyspu Arabskiego, zdarzają się takie uwagi. Tutaj jest naprawdę otwarcie, czym była zdumiona towarzysząca nam tłumaczka z jednej z ambasad, na co dzień mieszkająca w Ankarze, gdzie nie czuła się komfortowo. A w Izmirze ani picie alkoholu w miejscu publicznym, ani nawet tęczowa flaga wisząca na widoku nikogo zdają się nie ruszać.

Odkrywanie ciała wymieniam z prostego powodu. Tutaj przyjeżdża się korzystać z „gwarantowanej pogody”, czyli bezchmurnego nieba i blasku słońca. Upały studzi położenie nad pięknymi wodami Morza Egejskiego, choć podczas zwiedzania samego miasta człowiek instynktownie szuka cienia. Jest go na szczęście pod dostatkiem w wąskich uliczkach starych dzielnic, gdzie zapachami kusi mnogość kawiarń i herbaciarń. Jest również jedno miejsce, w którym można stracić cały dzień (ba, nie jeden!): bazar Kemaraltı.

Według przewodnika turystycznego ma 270 hektarów. Brzmi niewyobrażalnie, więc podchodziliśmy do tej liczby z dystansem, ale po wejściu w gąszcz uliczek naprawdę można się zgubić. To de facto cała dzielnica, zresztą zamieszkała przez sporą liczbę ludzi, połączona w jedno wielkie targowisko. Warto zobaczyć zwłaszcza stary, kryty bazar, który jest wyjątkowo urokliwy. Sprzedawcy wabią biżuterią, odzieżą i obuwiem, często podrabianym, ale przede wszystkim wspaniałymi przyprawami, bakaliami i słodyczami.

Do tego faszerowane małże, ryby, soki owocowe wyciskane na miejscu, kuchnie Turcji, Bałkanów i ta lokalna, egejska – a wszystko to za naprawdę małe pieniądze nawet w sezonie, ponieważ Izmir od miast typowo turystycznych jest znacząco tańszy. To efekt nastawienia przede wszystkim na krajowych turystów, a nie tych z Europy Zachodniej. Minus jest taki, że po angielsku czy niemiecku trudno się dogadać, łatwiej chyba po rosyjsku. Niezależnie od różnic językowych można jednak być pewnym, że miejscowi zrobią wiele, by pomóc turystom.

Architektonicznie Izmir nie musi urzekać. Stare kamienice z drewnianymi wykuszami są piękne, ale coraz częściej ustępują miejsca dość kiczowatym, nowoczesnym budynkom ze złoceniami i przeszkleniami. Ta mieszanka ma jednak swój urok. Z turystycznych „must-see” warto wymienić wieżę zegarową na Placu Konak, starą windę w Karataş i liczne świątynie. Nie tylko meczety, ale i kościoły czy synagogi, pozostałość po niezwykłej historii tego miasta.

Miejscowi są dumni z rosnących jeden po drugim biurowców w powstającej od zera dzielnicy biznesowej, jednak Izmir – pomimo populacji rzędu trzech milionów – to miasto o zaskakująco swojskim klimacie. Wczesnym rankiem na jednym z centralnych rond miasta można spotkać pasące się stado pięknych koni, czujnie obserwowanych przez opiekuna i… liczne bezpańskie psy. To jeden z problemów, z którymi zresztą Turcy radzą sobie całkiem nieźle, nawet jeśli od niedawna. Wszystkie czworonogi są oczipowane, zadbane, a mieszkańcy traktują je w godny podziwu sposób. Miski z wodą i karmą stoją pod wieloma sklepami czy domami, a zwierzęta między ludźmi chodzą bez skrępowania, a z racji upału wydają się wręcz zblazowane.

Wyobraźcie sobie taką sytuację: wielki pies kładzie się pod klimatyzatorem, w drzwiach ekskluzywnego butiku na jednym z głównych deptaków. Czy ktoś go przegania? Nie, obsługa sklepu się uśmiecha, klienci po prostu przechodzą nad nim bez skrępowania, niektórzy głaszczą, a ten odpowiada leniwym uderzaniem ogonem w posadzkę. Stałem wpatrzony w bieg wydarzeń dobrych kilkanaście minut, ale jakich znowu wydarzeń? Ot, pies leży i się chłodzi, a nikomu to nie przeszkadza. Świadkiem podobnych scenek byłem wiele razy podczas dnia spędzonego na spacerach, umilonych przez kilka psów i kotów pragnących odrobiny czułości.

Izmir ma jeszcze jeden atut: położenie. W bliskim sąsiedztwie metropolii znajdują się genialne zabytki Efezu, a także przepiękny joński port Teos, na które warto poświęcić jeden dzień. A jeśli macie już dość zwiedzania, na odkrycie czekają setki małych, kamienistych plaż i ciepłe, turkusowe wody Morza Egejskiego. Wystarczy wyjechać 30-50 kilometrów za miasto po serpentynach stromego wybrzeża.

Pistacje i baklawa, czyli przepis na smaczne wakacje

Nie da się być w Gaziantep i nie spróbować choć jednego z ich przysmaków. Wiele z nich zawiera pistacje, a więc produkt, z którego znane jest to miasto. Lokalna ludność używa jej właściwie do wszystkiego, nawet do przyrządzanie kawy. Wykorzystuje się je również do wyrobu słodyczy. W tym celu zbierane są aż miesiąc wcześniej niż te, które będą użyte do innych przysmaków. Dlaczego? Wszystko po to, aby orzechy miały mniej tłuszczu, a więcej białka. Jest to możliwe właśnie dzięki wcześniejszym zbiorom. Generalnie pistacje pochodzące z tamtego regionu są zupełnie one od tych, które znaleźć można w naszych sklepach. Tamte z pewnością mniej się otwierają i trudniej je chrupać.

Jednym z charakterystycznych przysmaków kulinarnych jest baklawa, a więc słodki deser składający się z płatków ciasta listkowego oraz orzechów. Warto pamiętać, że żadna baklawa, którą kupi się poza regionem Anatolii nie będzie tak dobra, jak ta zakupiona właśnie tam. Mimo, że zarówno ona jak i chałwa są głównym towarem eksportowym tego obszaru to naprawdę warto spróbować ich smaku w Gaziantep.

Mieszkańcy tego miasta mają jeszcze jedną niespodziankę dla miłośników dobrego jedzenia – Muzeum Kulinarne. Istnienie takiego ośrodka potwierdza tylko fakt, że w tym można nie tylko odpocząć, ale rozsmakować się w tym co lokalne.

Po kulinarnych uniesieniach…

… warto odwiedzić kolejne miejsce. Tym razem będzie to największe na świecie Muzeum Mozaiki. Jest to kluczowy punkt w Gaziantep, który działa tam od 2011 roku. Powierzchnia obiektu wynosi aż 1700 m². Jego zbiory to głównie wspaniała kolekcja rzymskich mozaik, odkopana w Belkıs-Zeugma i dzięki temu ocalona przed zalaniem przez wody Eufratu, spiętrzone tamą Birecik. Zeguma to oczywiście starożytna osada położoną w regionie miasta założonego około 300 roku p.n.e. przez jednego z wodzów Aleksandra Wielkiego. Muzeum przenosi nas zatem do zupełnie innego świata i pozwala zetknąć się z takimi dziełami jak Cyganka, czyli fragment mozaiki pochodzącej z domu w Zegumie. Ta nazwa przez wielu uznawana jest jednak wyłącznie jako żart archeologów. Jest ona wykonana specjalną techniką. Uwagę zwracają na przykład oczy postaci, gdyż świetnie oddają to z jaką dokładnością została zrobiona cała mozaika. Co ciekawe, całość wykonana jest metodą, która została użyta także przez Leonardo Da Vinci w trakcie tworzenia Damy z łasiczką. Cyganka występuje bowiem w ujęciu en trois quarts, a więc w trzech czwartych.

Wszystkie drogi prowadzą do Gaziantep

To prawda! Miasto położone jest w południowo-wschodniej Turcji i stanowi szósty co do wielkości ośrodek w całym kraju. Można z większości tureckich miast dojechać tam autobusem. Czas jazdy ze Stambułu wynosi ok. 17 godzin, z Ankary 10 godzin, a z Antalyi 15 godzin. Wewnątrz Gaziantep komunikacja działa bardzo sprawnie. Oprócz nowoczesnego dworca autobusowego, który jest zlokalizowany 6 kilometrów od centrum, na uwagę zasługują też dolomusze. To dzięki tym mikrobusom można swobodnie poruszać się po całym mieście.

Źródło: Synertime