Wszystkiemu winien tłuszcz

- Organizm kobiecy ma większą masę tłuszczową niż jego męski odpowiednik, bo od 22 do 27 proc. wobec 13-17 proc. u mężczyzn. Różnica ta również przejawia się większą ilością komórek tłuszczowych – tłumaczy Barbara Bugaj, dietetyczka i specjalistka ds. zdrowego odżywiania.
Ponadto u kobiety rozłożenie masy tłuszczowej ma najczęściej charakter gynoidalny (gruszka – poniżej linii pasa), z częstymi komplikacjami cellulitowymi. U mężczyzn jest ono raczej typu aneroidalnego (jabłko – powyżej linii pasa).

Ta szczególne ułożenie tkanki tłuszczowej kobiecego ciała (obfite biodra, pośladki, uda) spełnia jasno określoną , naturalną funkcję: zapewnienie rezerwy energetycznej na wypadek ewentualnej ciąży lub karmienia piersią. – To troska organizmu, by zagwarantować sobie zapasy w razie, gdyby pojawił się głód lub klęska żywiołowa. Jest już dzisiaj anachroniczna w krajach wysoko rozwiniętych, jednak organizm kobiecy często jeszcze zachowuje pierwotne instynkty – tłumaczy Bugaj.

Komórki tłuszczowe w niższych partiach ciała kobiety wyposażone są w szczególny mechanizm „zaprogramowany” raczej do gromadzenia zapasów niż pozbywania się ich. Dlatego ewentualny nadmiar tłuszczu w tych miejscach jest więc ze względów anatomicznych oporniejszy na wszelkie próby pozbycia się go.

I te hormony

Rytm życia kobiety w okresie aktywności płciowej wyznacza jej stan hormonalny. Tym bardziej więc w okresie dojrzewania, ciąży, menopauzy, kiedy zauważa się brak równowagi pomiędzy estrogenem a progesteronem, są okresami zwiększonego ryzyka i mogą sprzyjać przybieraniu na wadze.

Wilczy apetyt i uczucie nienasycenia przed menstruacją? – W okresie 3-6 dni przed miesiączką, może nastąpić zwiększenie apetytu oraz zwiększenie zapotrzebowania organizmu na węglowodany, czyli ochota na słodkości. Wynika to ze spadku poziomu serotoniny – tzw. hormonu szczęścia, niekiedy objawiającą się lekką depresją i większą wrażliwością. Spożycie większej ilości cukru przyczynia się wzrostu poziomu stężenia tego hormonu – wyjaśnia te prawidłowości dietetyczka.

Naturalnie w trakcie ciąży ciało kobiety ulega zmianom i kilogramów przybywa. – Przyrost masy ciała powinien być jednak kontrolowany, ponieważ otyłość w ciąży stwarza duże zagrożenie zarówno dla zdrowia matki, jak i dziecka. Im niższa masa ciała kobiety przed zajściem w ciążę, tym większy przyrost masy ciała powinien mieć miejsce w czasie ciąży – mówi Barbara Bugaj.

Menopauza, a tycie

W tym szczególnym dla kobiety okresie dochodzi do zmniejszenia wydzielania ilości żeńskich hormonów płciowych. Zaczyna też wygasać czynność jajników. Te zmiany wpływają na wzrost zawartości tkanki tłuszczowej w kobiecym ciele, zwłaszcza w okolicy brzucha. Wzrasta także ciśnienie krwi oraz poziom glukozy na czczo, co zwiększa ryzyko wystąpienia cukrzycy.

Zmiany związane z menopauzą zachodzą w następującej kolejności:

- ok. 3 lata przed menopauzą – wzrasta tkanka tłuszczowa wisceralna
– 0-5 lat po menopauzie – obserwuje się wzrost glukozy we krwi, pojawia się otyłość brzuszna
– 5-9 lat po menopauzie – nadciśnienie
– 10-14 lat po menopauzie – wzrasta stężenie Tg (trójglicerydy – to tłuszcze służące do magazynowania energii pochodzącej z jedzenia).

Dr Knutson zebrała dane dotyczące eksperymentalnych i obserwacyjnych badań nad snem. Wynika z nich, że sen krótszy niż sześć godzin na dobę prowadzi do podwyższenia wskaźnika masy ciała (BMI), który jest wyznacznikiem nadwagi i otyłości.

Zbyt krótki sen zaburza wydzielanie greliny i leptyny, co zwiększa apetyt i zaburza odczuwanie sytości. W rezultacie niewyspana osoba je więcej i mniej się rusza.

W USA około 18 proc. dorosłych śpi mniej niż 6 godzin na dobę, co odpowiada 53 milionom niedospanych. Jednak wpływ braku snu na dzieci i młodzież jest jeszcze silniejszy.

PAP Nauka w Polsce

- Najwyraźniej, zmiana stanu cywilnego wpływa na masę ciała różnie, w zależności od płci. Rozwód w przypadku mężczyzn i – w pewnym zakresie – ślub u kobiet sprzyjają takiemu przybraniu na wadze, które może być nawet groźne dla zdrowia – komentuje prowadzący najnowsze badania Dmitry Tumin z Ohio State University.

Razem z zespołem przeanalizował on dane zebrane wśród 10.071 osób w latach 1986-2008. Naukowcy oceniali, jak zmieniała się masa ciała badanych w ciągu dwóch lat od zawarcia związku małżeńskiego lub rozwodu. W analizie uwzględniono szeroką gamę czynników mogących mieć wpływ na masę ciała, jak ciąża w przypadku kobiet, poziom wykształcenia, status społeczno-ekonomiczny i warunki życia.

Ogólnie, osoby, które były po ślubie lub po rozwodzie częściej przybierały na wadze w dwa lata po zmianie stanu cywilnego niż osoby, które nigdy nie weszły w związek małżeński. – Przeważnie przyrost masy ciała był dość niewielki i nie stanowił poważnego zagrożenia dla zdrowia – mówi Tumin.

Znaczne przytycie w krótkim czasie po zmianie stanu cywilnego stwierdzano częściej u pań, które niedawno wyszły za mąż oraz u panów, którzy niedawno się rozwiedli.

Ryzyko znacznego przyrostu na wadze dotyczyło najbardziej osób, które zmieniały stan cywilny po 30. roku życia, a efekt ten nasilał się wraz z wiekiem. – W przypadku dwudziestolatków prawdopodobieństwo przytycia nie różniło się zbytnio między tymi, którzy niedawno zawarli związek małżeński a osobami, które nigdy nie wzięły ślubu. Ale w późniejszym wieku różnice stawały się znaczne – mówi Tumin.

Jak tłumaczy, z upływem lat ludzie przywykają do pewnej diety oraz aktywności, dlatego zmiana stanu cywilnego jest dla nich większym szokiem niż w młodszym wieku.

Większość wcześniejszych prac sugerowała, że rozwód przeważnie sprzyja chudnięciu, przynajmniej w pierwszych latach po zakończeniu małżeństwa. Zdaniem Tumina, może to mieć związek z tym, że inni naukowcy nie analizowali zmian masy ciała w zależności od wieku i płci, a jedynie wyciągali średnią dla wszystkich badanych.

Najnowsza praca nie pozwala wyjaśnić, dlaczego znaczne przyrosty na wadze kobietom zdarzają się głównie w pierwszych latach po ślubie, a mężczyznom – w pierwszych latach po rozwodzie. Wytłumaczenia można jednak szukać we wcześniejszych badaniach.

Dowiedziono w nich, że małżeństwo dobrze wpływa na zdrowie mężczyzn, a to znaczy, że po rozwodzie mogą oni tracić te korzyści, m.in. znaczne tyjąc. – Z kolei zamężne kobiety zwykle muszą wykonywać więcej prac w domu niż mężczyźni i przez to mogą mieć mniej czasu na ćwiczenia i dbanie o kondycję fizyczną niż ich rówieśniczki stanu wolnego – spekuluje współautor badań prof. socjologii Zhenchao Qian.

PAP – Nauka w Polsce