Początek jest niemal zawsze taki sam – wysyłają zaproszenie lub wiadomość i dziwisz się, że akurat na Ciebie padło. Przecież pisze z odległego Iraku czy innej Syrii, cóż za fortunny ślepy traf! Na zdjęciach jest facet wprost z Instagrama, w dodatku czasami pisze nawet po polsku. Co prawda trochę kulawo, ale jest Amerykaninem i pewnie korzysta z translatora, nie wymagaj nieskazitelnej polszczyzny…

Mało tego, nie szuka szybkiej przygody, ale powierniczki/powiernika, kogoś na dłużej. Jest gotów zwierzać się z trudów służby i obiecuje, że zaufanie wynagrodzi. Jeśli porozmawiasz z nim kilka dni, będzie gotów wyznać miłość i rysować plany wspólnego życia. Musi jeszcze tylko wrócić z misji, ale jego kontyngent na szczęście ma kończyć zmianę niebawem. Co więcej, niedługo może liczyć na transfer do Polski, ponieważ jego armia zwiększa swoją obecność u nas.

I wtedy żołnierz prosi o przysługę…

Twój wymarzony, wyjątkowo męski wybranek – najczęściej biały, ew. latynos (bo ten wizerunek najlepiej rokuje na naszym rynku) – jest gotów oddać Ci serce, ale wcześniej ma tylko jedną prośbę. Jej rodzaj różni się, zależnie od Waszej relacji.

Jeśli uzna Cię za łatwowierną i emocjonalnie zaangażowaną, może wprost udawać, że nie ma jak zapłacić za wyżywienie, noclegi czy rachunki medyczne. Jeśli widzi, że musi zaoferować coś w zamian, stworzy historię o konieczności zdeponowania na Twoim koncie środków, bo na końcu świata ma problem z dostępem do banku. Wtedy obiecuje odpalić Ci dolę, bylebyś zgodziła się przyjąć pod opiekę jego środki, najpierw podając szczegółowe dane swojego konta bankowego…

Nieco rzadziej zdarza się, że „żołnierz” po wymianie seksualnie nacechowanych zdjęć zaczyna grozić ich ujawnieniem znajomym. Ratunkiem może być tylko wpłacenie mu na konto odpowiedniej kwoty. Dlatego zachowaj szczególną czujność nie tylko w przypadku danych finansowych, ale jakichkolwiek wrażliwych danych, które przekazujesz takiej osobie.

Kim są oszuści „na amerykańskiego żołnierza”?

Zdjęcia wstawiane przez oszustów na profilach faktycznie najczęściej przedstawiają realnych amerykańskich żołnierzy. Tyle że wstawiane są nie na pryczy w bazie w Iraku, ale gdzieś w Nigerii, Kamerunie lub Rosji. Nawet jeśli umiesz posługiwać się wyszukiwaniem innych użyć danego zdjęcia, możesz nie znaleźć powtórzeń nigdzie w sieci i uznać, że fotka nie została znikąd pobrana. To jednak nie potwierdza jej autentyczności – jest wiele sposobów na oszukanie wyszukiwarek.

Oszustwo na żołnierza US Army okazało się w ostatnich latach tak skuteczne, że już dawno wyszło poza adresowanie obywatelek i obywateli Stanów Zjednoczonych. Dziś adresatami są kobiety i mężczyźni LGBT w każdym kraju, gdzie armia USA jest obecna i dobrze postrzegana, w tym w Polsce.

Dywizja ds. kryminalnych US Army (CID) szacuje, że ofiarami tego procederu padają tysiące (!) osób każdego dnia, czasami tracąc duże oszczędności. Szanse na odzyskanie takich środków są znikome, dlatego wojsko amerykańskie ostrzega, jak zidentyfikować oszusta.

Jak rozpoznać oszustwo „na żołnierza US Army”?

Ponieważ mówimy o bardzo rozbudowanym procederze, trzeba brać pod uwagę, że „scammerzy” są dobrze przygotowani. Nie tylko preparują zdjęcia, by zataić ich źródło, ale też mają doskonale przygotowane skrypty, by zaangażować emocjonalnie drugą stronę w możliwie krótkim czasie. Dlatego, jak ostrzega na swoich stronach Armia Stanów Zjednoczonych, pierwszym sygnałem ostrzegawczym powinny być deklaracje o poważnym związku (nawet oświadczyny!) padające w ciągu kilku dni, najwyżej tygodni.

Jeśli chcesz szybko zweryfikować autentyczność rzekomego żołnierza, poproś go o napisanie ze służbowego maila. Wiesz przecież, że ma dostęp do internetu, a jako wojak ma też skrzynkę w domenie .mil. Oszust takiej nie ma. Drugi sposób to rozmowa telefoniczna. Oszuści często podają numer, licząc jednak, że ofiara nigdy nie zadzwoni. A jeśli odbierze, natychmiast rozpoznasz twardy nigeryjski akcent, tym bardziej rosyjski.

Trzecia opcja to prośba o chat wideo. Rozmowę z obrazem byłoby znacznie trudniej sfabrykować. Zwykle oszust zasłania się, że jako członek służb specjalnych nie może nadawać obrazu, ale to nieprawda. Nawet w jednostkach specjalnych USA żołnierze mają pozwolenie na prywatną komunikację wideo w godzinach wolnych od zadań.

Każda (!) prośba o udostępnienie wrażliwych danych czy pożyczkę – choćby skromną – musi również budzić obawy. Pamiętaj – nie ma możliwości wyegzekwowania z powrotem środków przelanych do Zachodniej Afryki czy Rosji.

Pandemia koronawirusa wpływa na każdą płaszczyznę funkcjonowania państwa i społeczeństwa, w tym także na obraz przestępczości w Polsce i na świecie.

W latach 2009-2011 m.in. w Polsce notowano wzrost przestępczości, który był wynikiem globalnego kryzysu gospodarczego z lat 2007-2009. Biorąc pod uwagę niektóre prognozy, wskazujące, że pandemia koronawirusa może spowodować dotkliwsze załamanie gospodarki światowej niż kryzys sprzed ponad 10 lat, możemy spodziewać się również wzrostu liczby przestępstw i pojawienia się całkiem nowych form przestępczości wyrosłych z zagrożenia epidemicznego.

Współczesne społeczeństwa przystąpiły właśnie do trudnego egzaminu z radzenia sobie z pandemią i towarzyszącymi jej zjawiskami. Część ludzi traktuje ten czas zadaniowo – jako okazję i wyzwanie do zmierzenia własnych sił z zagrożeniem o globalnym zasięgu. Niestety są i tacy, którzy obecne niepokoje społeczne i piętrzące się trudności w zarządzaniu państwem uznają za doskonałą sposobność do osiągania własnych celów i podejmowania aktywności o niekoniecznie legalnym charakterze.

Zamieszanie wywołane rozprzestrzeniającym się wirusem powoduje przekierowanie uwagi na ten konkretny problem, tworząc okoliczności sprzyjające zachowaniom kryminalnym. O przestępstwach popełnianych w związku z koronawirusem dowiadujemy się codziennie z przekazów medialnych, zaś niektórzy z nas doświadczają ich we własnym życiu, stając się ofiarą lub bezpośrednim świadkiem takich zdarzeń.

Koronawirusowe zagrożenia w internecie

Obecna sytuacja dostarcza nowych okoliczności popełniania przestępstw w internecie. Jednym z nich jest phishing polegający na zdobywaniu danych dostępu do usług bankowości internetowej lub danych kart płatniczych. Sprawcy tego przestępstwa najczęściej tworzą i rozsyłają e-maile lub smsy rzekomo pochodzące z banku, którego jesteśmy klientami. W kontekście koronawirusa przestępstwo to w ostatnich dniach przybierało formę wiadomości sms o treści: „Informujemy, iż zgodnie ze spec ustawą dotyczącą koronawirusa Państwa środki na rachunku zostają przekazane do rezerw krajowych NBP. Zaloguj się aby zatrzymać 1000 PLN”. Wiadomość zawierała prośbę o kliknięcie w zamieszczony w niej link prowadzący na stronę internetową łudząco podobną do strony naszego banku. Próba zalogowania się na konto albo wpisanie kodów autoryzujących transakcję dostarczały przestępcy dane dostępu do bankowości internetowej, umożliwiając mu tym samym swobodne użycie zgromadzonych tam środków.

W internecie organizowane są inicjatywy na rzecz pomocy polskiej służbie zdrowia i innym potrzebującym, w tym zbiórki pieniędzy na doposażenie oddziałów zakaźnych w sprzęt do walki z koronawirusem bądź na zakup materiału i uszycie maseczek ochronnych. Działania te świetnie pokazują umiejętność społeczeństwa do jednoczenia się w chwilach kryzysu. Z drugiej strony stanowią kolejną przestrzeń dla działalności przestępczej oszustów, którzy podrabiają strony internetowe na wzór legalnie działających portali zajmujących się zbieraniem pieniędzy na cele istotne społecznie. To kolejna forma podstępnego zdobywania danych dostępu do kont bankowych. Darczyńcy, którzy trafiają na fałszywą stronę „zrzutki” i fałszywą stronę pośrednika płatności internetowych, chcąc przekazać swoje pieniądze na określony cel, dostarczają przestępcom swoje loginy, hasła i kody autoryzacyjne.

Próby wyłudzenia danych podejmowane były również poprzez podszywanie się przestępców pod Ministerstwo Zdrowia i wysyłanie wiadomości w brzmieniu: Ministerstwo Zdrowia: „Dla każdego obywatela przysługuje wsparcie żywieniowe w związku z epidemią Koronawirusa”. Tu podawano też link, pod którym można było się na to rzekome wsparcie zapisać. Wiadomości te miały na celu doprowadzenie ich adresata do ujawnienia swoich danych personalnych, które mogłyby zostać wykorzystane np. do zaciągnięcia zobowiązań finansowych.

Pandemia spowodowała także rozkwit nielegalnej sprzedaży produktów, którym przypisywane są właściwości lecznicze. Przestępcy, wykorzystując niepokoje społeczne spowodowane rosnącą skalą zakażeń wirusem, zamieszczają w przestrzeni internetowej oferty sprzedaży past do zębów, suplementów diety, kremów i innych produktów, które reklamują jako środki leczące koronawirusa. Oferty sprzedaży obejmują także takie przedmioty jak talizmany lub amulety, które mają pełnić funkcję ochronną przed zarażeniem. Jest to oczywiste oszukiwanie ludzi opierające się na wykorzystaniu ich całkowicie naturalnej potrzeby ochrony zdrowia swojego i swoich bliskich.

Nieprzestrzeganie zasad kwarantanny

Kodeks karny wymienia m.in. takie przestępstwa, których popełnienie możliwe jest jedynie w określonych okolicznościach. Takie okoliczności stanowić może np. panująca pandemia koronawirusa, która wymaga od społeczeństwa stosowania się do warunków kwarantanny. Złamanie zasad kwarantanny może doprowadzić do zarażenia wirusem innych osób. Takie zachowanie jest nie tylko nieodpowiedzialne, lecz przede wszystkim stanowi przestępstwo, za które grozi kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Zgodnie ze statystykami kryminalnymi, przestępstwo narażenia na zakażenie chorobą zakaźną dotychczas miało epizodyczny charakter ponieważ policja stwierdzała co roku zaledwie od kilku do kilkunastu jego przypadków. Można jednak przypuszczać, że rozmiary przestępczości tego rodzaju wzrosną. Stanie się tak ze względu na nagłaśniane sytuacje niestosowania się osób potencjalnie zakażonych koronawirusem do zasad kwarantanny domowej i wskutek opuszczania przez nich swoich miejsc zamieszkania, czym narażają one innych ludzi na zarażenie się.

Przestępstwa z nienawiści

Poważnym problemem jest również wpływ koronawirusa na przestępczość motywowaną nienawiścią. Na przestępczość tego rodzaju składają się czyny kryminalne motywowane uprzedzeniami i opartą na nich nienawiścią, których ofiary są wybierane ze względu na określone cechy np. rasę, narodowość, pochodzenie etniczne, religię, płeć, orientację seksualną bądź inne wyróżniające tę osobę właściwości. Wskazuje się, że pierwszy przypadek infekcji COVID-19 stwierdzono pod koniec 2019 r. w Chinach. Informacja ta przeniknęła do powszechnego obiegu, a jednocześnie narasta wokół niej wiele krzywdzących uproszczeń lub po prostu nieprawdziwych informacji, jak np. taka, że źródłem wirusa są wszystkie osoby chińskiego pochodzenia. Pokłosiem tego były napastliwe wypowiedzi pod adresem studentów z Chin, którzy gościli na jednej z trójmiejskich uczelni. W Wielkiej Brytanii doprowadziło to także do fizycznych napaści na Azjatów od wielu lat zamieszkujących w tym kraju.

Ataki kierowane są nie tylko ze względu na pochodzenie ofiary. W ostatnim czasie w przestrzeni internetowej, prócz doniesień o tym, że ktoś zachorował albo złamał zasady kwarantanny, pojawia się także masowy, niekontrolowany hejt wobec chorych lub osób objętych izolacją. Internauci wypisują pod ich adresem napastliwe i nienawistne komentarze lub wiadomości.

Koronawirus oddziałuje i jeszcze długo będzie oddziaływał na obraz przestępczości w Polsce i na świecie. Wpływ pandemii na kształt przestępczości i globalnego bezpieczeństwa będzie istotnym przedmiotem badań kryminologicznych. Jednak należy powiedzieć sobie wprost, że aktualny stan wiedzy w tym zakresie jest skromny i ma charakter głównie sygnalizujący, iż pandemia ta rodzi reperkusje także w obszarze zachowań kryminalnych. Obecnie głównym źródłem informacji w tym zakresie są przede wszystkim środki masowego przekazu.

Policyjne i sądowe dane statystyczne, chociaż są podstawowym źródłem wiedzy o przestępczości, cechują się długotrwałością ich zbierania, weryfikowania i publikowania. Dlatego na razie statystyki kryminalne nie dostarczają wiedzy na temat tego zjawiska, a rolę informacyjną, z uwagi na szybkość reakcji, pełnią przede wszystkim media. Ich publikacje będą więc w przyszłości doskonałym punktem wyjścia dla badań nad kryminologicznymi aspektami koronawirusa.

Źródło: PAP Nauka w Polsce, Redakcja, autorka: Diana Dajnowicz-Piesiecka, Wydział Prawa Uniwersytetu w Białymstoku, Stowarzyszenie Rzecznicy Nauki