Zjawisko odurzania się lekami dostępnymi bez recepty (tzw. OTC), a także ziołami i grzybami, niepodlegającymi kontrolowanemu obrotowi, przeanalizowali niedawno naukowcy z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego oraz Uniwersytetu Szczecińskiego. Z ich analizy wypływa kilka ciekawych wniosków.

• Po pierwsze, naukowcy potwierdzili, że popularne leki przeciwbólowe, na przeziębienie i przeciwhistaminowe zawierają substancje psychoaktywne (takie jak np. dekstrometorfan, efedryna, pseudoefedryna czy kodeina). Dodajmy, że zawierają je również inne grupy leków, np. nasenne i uspokajające.
• Po drugie, z analizy wynika, że nadużywanie leków OTC dotyczy głównie płci żeńskiej. Ponadto dziewczęta częściej niż chłopcy wykorzystują je w próbach samobójczych.
• Po trzecie, naukowcy stwierdzili, że zatrucia lekami OTC powodowane są najczęściej przez preparaty wpływające na układ oddechowy, przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. Liczba zatruć wzrasta sezonowo – w okresie wiosenno-letnim (koniec roku szkolnego, egzaminy, wakacje).
• Po czwarte, badacze wskazali, że odurzanie się substancjami psychoaktywnymi powoduje pogorszenie relacji między młodymi ludźmi.
• Po piąte, z analizy wynika, że młodzież ma dostęp do grzybów mogących mieć działanie halucynogenne, nie tylko rosnących w lasach i na łąkach, ale również hodowlanych, które w formie świeżej lub suszonej można kupić w niektórych sklepach zielarskich, ogrodniczych czy też w internecie.

Z kolei podczas seminarium „Narkotyki w ruchu drogowym”, zorganizowanego przez Instytut Transportu Samochodowego w listopadzie ubiegłego roku podano, że ponad 1 proc. ankietowanych w Polsce dorosłych przyznało się do prowadzenia samochodu pod wpływem narkotyków w ciągu ostatnich 12 miesięcy, zaś w Europie 8 proc. zabitych na drodze kierowców wsiadło za kierownicę po zażyciu nielegalnych substancji psychoaktywnych.

Profil współczesnego konsumenta narkotyków

Ludzie zażywający narkotyki są wśród nas. Taka osoba to już coraz rzadziej słaniający się na nogach człowiek, który w melinie wstrzykuje sobie heroinę. Na rynku są obecnie rozmaite rodzaje substancji psychoaktywnych, które zwykle nie wymagają wstrzykiwania, zaś część z nich to substancje legalne, ale dające się używać w celu uzyskania określonych doznań (na przykład leki wydawane bez recepty lekarskiej).

Heroina nadal pozostaje poważnym zagrożeniem, choć coraz częściej nie jest przyjmowana dożylnie.

- Wskaźniki podaży sugerują, że zagrożenie to może być coraz większe. Ilość skonfiskowanej heroiny ( przez policję w całej Europie – przyp. red.) wzrasta, a cena jest stosunkowo niska, co wskazuje na powszechną jej dostępność w wielu częściach Europy – mówił na konferencji Narkotyki -Narkomania. Polityka. Nauka i Praktyka” Artur Malczewski z Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii, przedstawiając najnowszy europejski raport na temat narkotyków i narkomanii.

Narkomania: coraz mniejszy problem?

Piotr Jabłoński podkreśla, że w Polsce udało się zmniejszyć liczbę uzależnionych od substancji psychoaktywnych. Jeszcze kilka lat temu było ich 100-130 tysięcy, obecnie jest ich o ok. 30 tysięcy mniej. Powody do niepokoju jednak  są i to nie tylko dlatego, że to wciąż duża liczba osób.

Wskazuje na przykład, że choć spadło używanie marihuany i przetworów konopi indyjskich, także przez najmłodszych, wciąż jest to niepokojące zjawisko.

- Jest to najpowszechniej stosowany niedozwolony środek odurzający, a blisko 20 proc. osób w wieku 15–24 lata przyznaje, że używało konopi indyjskich w ciągu ostatniego roku – dodał Artur Malczewski, przedstawiając dane europejskie.

Polską specyfiką na narkotykowej mapie Europy jest zaś zjawisko zażywania leków poza wskazaniami lekarskimi. Zwłaszcza wśród nastolatków – na konferencji podano, że ok. 10 proc. młodzieży zażywa leki bez wskazań lekarskich w celu wywołania określonego stanu (np. pobudzenia lub uspokojenia się).

Artur Malczewski podaje zaś, że w całej Europie w ciągu ostatnich pięciu lat zaobserwowano ogólny wzrost liczby zgonów związanych z używaniem narkotyków, a tendencje wzrostowe odnotowano we wszystkich grupach wiekowych powyżej 30 roku życia.

- Zgony związane z przedawkowaniem rzadko są spowodowane zażyciem wyłącznie jednej substancji – dodał.

Kolejną polską specyfiką na narkotykowej mapie Europy jest rynek dopalaczy – czyli nowych substancji psychoaktywnych oraz wiek ich użytkowników. Prawnie termin „dopalacze” nie istnieje – to substancje, a raczej ich mieszaniny, które nazywa się nowymi substancjami psychoaktywnymi (NSP).

Fakty i mity na temat dopalaczy

• Produkt o tej samej nazwie zawiera określoną liczbę i rodzaj substancji – MIT!

Piotr Jabłoński wskazuje, że produkty o tej samej nazwie zakupione w kilku różnych miejscach miały inne składy i stężenia substancji psychoaktywnych.

• Powszechnie uważa się, że ich użytkownikami w Polsce są przede wszystkim nastolatki. To MIT!

Jak wynika z najnowszego „Europejskiego raportu narkotykowego” opracowanego przez EMCDDA, 85 mln dorosłych Europejczyków deklaruje używanie narkotyków. Najczęściej sięgają oni po przetwory konopi indyjskich (77 mln), kokainę (14,5 mln), amfetaminy (12,7 mln) i ecstasy (11,4 mln). Mimo że spadła liczba osób używających heroinę, to zwiększył się wskaźnik stosowania amfetaminy dożylnie.

- Polska znajduje się w czołówce krajów europejskich pod względem zażywania ecstasy i amfetamin, jednak młodzi Polacy najczęściej stosują marihuanę, do której dostęp w naszym kraju jest dość łatwy. Na świecie rozpowszechnia się także metamfetamina; heroina jest zastępowana innymi substancjami chemicznymi o podobnym działaniu, a co roku odnotowuje się kolejne zgony z powodu zażywania ecstasy. Sytuacja narkotykowa nieustannie się jednak zmienia, a to za sprawą nowych substancji psychoaktywnych, tzw. dopalaczy, których w Europie jest coraz więcej. Projektuje się je w taki sposób, aby naśladowały skutki objętych kontrolą narkotyków  – komentuje Dorota Bąk, redaktor naczelna serwisu www.uzaleznienie.com.pl.

W bieżącym roku do systemu wczesnego ostrzegania UE wpływa średnio jedno zgłoszenie tygodniowo dotyczące nowej substancji. W ubiegłym roku państwa członkowskie UE zgłosiły aż 73 nowe substancje psychoaktywne. Niektóre z nich sprzedaje się bezpośrednio na rynku narkotyków nielegalnych, natomiast tzw. dopalacze („legal high”) są dostępne w ogólnej sprzedaży, głównie w Internecie. – Internet może być sprawcą wielu problemów – od siecioholizmu przez upowszechnianie tendencji w zażywaniu narkotyków, po bezpośredni handel nowymi substancjami. Najnowsze badania wskazują, że anonimowy rynek o ogólnoświatowym zasięgu rozkwita – dodaje Dorota Bąk. – Choć Internet niesie pewne zagrożenia, to świetnie nadaje się do celów edukacyjnych i profilaktycznych. Pozwala docierać do ludzi, którzy mają utrudniony dostęp do oferty terapeutycznej lub z różnych względów obawiają się wizyty w poradni. Serwis www.uzaleznienie.com.pl powstał z myślą o tych wszystkich osobach – uzależnionych oraz ich bliskich – które poszukują informacji i pomocy, a tych jest wiele. Jeśli uda nam się pomóc chociaż jednej, to znaczy, że nasza praca ma sens”.