Każdego roku rośnie liczba osób zmagających się z alergiami. W krajach wysokorozwiniętych jest to już co najmniej 20-30 proc. populacji. Eksperci alarmują, że w ciągu najbliższego dwudziestolecia nawet co drugi Europejczyk będzie cierpiał na jakąś postać alergii.

Szacuje się, że w przypadku, gdy jeden z rodziców jest lub był w dzieciństwie alergikiem, odziedziczenie skłonności do zachorowania wynosi od około 30 do 40 proc. Jeśli problem dotyczy obojga rodziców, prawdopodobieństwo wzrasta do 60-70 proc. Niektóre badania sugerują, że dziecko może odziedziczyć alergię po rodzicu tej samej płci – czyli córka po matce lub syn po ojcu.

Nie oznacza to, że uczulenie nie pojawi się, gdy rodzi się dziecko osób, które nie mają alergii – prawdopodobieństwo wystąpienia tej choroby u ich potomstwa wciąż wynosi kilkanaście procent. Można ją nabyć także w późniejszym życiu, mimo braku problemów alergicznych w okresie dzieciństwa.

Wpływ na pojawienie się reakcji alergicznych mają nie tylko czynniki genetyczne, ale też środowiskowe, jak choćby zanieczyszczenie powietrza czy higiena otoczenia, a to oznacza, że możemy próbować zniwelować skutki choroby.

Jak zminimalizować ryzyko alergii?

Jest kilka prostych zasad, które warto znać i stosować.

• Jeśli zauważamy u siebie reakcję alergiczną, warto udać się do lekarza i zrobić badania. Dobrze zdiagnozowaną chorobę łatwiej leczyć. Specjalistyczne badania powiedzą nam z czym mamy problem, i czego ewentualnie musimy unikać, aby zmniejszyć dolegliwości.
• Osoby ze stwierdzoną alergią na pyłki i grzyby złagodzą swoje objawy, jeśli będą z wyprzedzeniem znały natężenie alergenów w środowisku. Specjaliści opracowali tzw. kalendarze pylenia roślin, które w wiarygodny sposób wskazują na ich zawartość w powietrzu. Odczytamy z niego, kiedy kwitną rośliny, na które jesteśmy uczuleni, dzięki czemu na czas zdążymy zabezpieczyć się odpowiednimi lekami, będziemy też wiedzieć, jakich miejsc unikać, bo mapy wskazują, w jakich regionach rosną poszczególne gatunki roślin. Uwaga! W tym kontekście szczególną uwagę trzeba przykładać nie tylko do dawek zapisanych leków, ale i dokładnych godzin, w których należy je przyjmować.
• Dobrym pomysłem jest także korzystanie z serwisów informacyjnych lub specjalnych prognoz pogody dla alergików. Znajdziemy tam szereg przydatnych wskazówek, dotyczących np. prędkości i kierunku wiatru, który powoduje migrację alergenów.
• Okularów przeciwsłoneczne nie tylko chronią one przed szkodliwym promieniowaniem UV, ale stanowią też barierę przed pyłkami, dzięki czemu oczy mniej łzawią.
• U niektórych ostrą reakcję alergiczną może wywołać ukąszenie owada – niektórzy muszą ze sobą mieć odpowiednie leki, które należy przyjąć natychmiast po ukąszeniu/użądleniu.
• Dobremu zdrowiu alergika sprzyjają ogólne zasady zdrowego stylu życia, a zatem sprzyjają także regularna aktywność fizyczna i racjonalne odżywianie. Jelita wspomagają bowiem prawidłowe działanie układu trawiennego, chronią przed infekcjami, regulują metabolizm i mają niebagatelny wpływ na odporność.
• Wbrew temu co się mówi, że kobiety w ciąży mogą jeść wszystko, co jest w ciąży dozwolone, powinny jednak ograniczyć produkty wysoko przetworzone, zawierające duże ilości sztucznych dodatków, aromatów i barwników.
• Uczuleni na składniki pokarmów powinni nie tylko wyeliminować żywność je zawierającą, ale ograniczyć też tę z konserwantami: ich układ odpornościowy źle radzi sobie z chemicznymi dodatkami do jedzenia. Tego typu substancje mogą wywoływać reakcje alergiczne.
• Znaczenie dla naszego zdrowia ma czystość powietrza – smog i pyły zawieszone w powietrzu mogą pogłębiać problem alergii i prowadzić do rozwoju astmy. Dlatego alergicy powinni pomyśleć o oczyszczaczu powietrza – dostępne są już takie, które same kontrolują ilość szkodliwych pyłów oraz alergenów w pomieszczeniu
• Higiena otoczenia nie może być przesadna, czyli nie warto przesadzać ze sterylnością – udowodniono, że przesadna dbałość o higienę ma spory wpływ na rozwój alergii w wieku dziecięcym. Układ immunologiczny dziecka funkcjonującego w niemalże sterylnych warunkach sam znajduje sobie wroga, z którym będzie walczyć. Zamiast więc nadmiernie pilnować maluszka i wycierać mu rączki po każdym kontakcie z brudem, powinniśmy pozwolić mu obcować z bakteriami. Oczywiście w granicach rozsądku – nadmiar bakterii też bywa szkodliwy.

Źródło: PTA, mw, zdrowie.pap.pl

Wszechobecne alergeny
Najczęstsze są uczulenia na tzw. alergeny wziewne, wśród których przeważają pyłki roślin, roztocza, kurz, zarodniki grzybów i sierść zwierząt. Skażenie powietrza licznymi związkami chemicznymi, osłabia nasz układ immunologiczny, przez co alergeny łatwiej przenikają i drażnią błonę śluzową nosa, spojówek, czy oskrzeli. W efekcie zmagamy się z bardzo przykrymi dolegliwościami, które skutecznie utrudniają nam normalne funkcjonowanie. O ile zwierząt, na które jesteśmy uczuleni, możemy unikać, to ciężko jest ustrzec się przed kurzem, czy pyłkami.
Jeżeli alergia objawiająca się katarem, kaszlem i łzawieniem oczu trwa zaledwie kilka dni, to zazwyczaj jesteśmy w stanie sami się z nią uporać. Jeżeli jednak objawy utrzymują się długo, mogą stać się dla nas niebezpieczne i przejść na przykład w chroniczny katar lub groźną astmę oskrzelową.

Recepta na alergię
Dostępnych w aptece leków jest obecnie bardzo wiele. Ważne jest, aby przed wyborem leku skonsultować się z lekarzem, który pomoże w znalezieniu odpowiedniego preparatu. Trzeba pamiętać, aby dokładnie przeczytać ulotkę i zwrócić szczególną uwagę na efekty uboczne, dawkowanie i czas zażywania danego medykamentu. Można się zaopatrzyć w:
* tabletki zawierające cetyryzynę (składnik antyhistaminowy), czy antyhistaminową loratadynę,
* leki do nosa z glikortykosteroidami lub kromonami, które hamują reakcję alergiczną,
* spraye i krople do nosa z efedryną, tetryzoliną lub ksylometazoliną, które obkurczają naczynia krwionośne, działają szybko, ale mocno wysuszają śluzówkę nosa. Można je stosować w ograniczonych dawkach i przez ograniczony czas, nie są także wskazane dla osób z nadciśnieniem.
* spraye i krople do nosa, które nie obkurczają naczyń krwionośnych w śluzówce nosa. Są bezpieczne, najczęściej na bazie roztworu soli morskiej i choć nie działają błyskawicznie, to można je stosować bez ograniczeń. Są również dobrym uzupełnieniem innych preparatów, ponieważ pomagają zregenerować i nawilżyć zniszczoną śluzówkę i oczyścić nos z alergenów.
* wapno i witaminę C, które działają wspomagająco, dodatkowo witamina C ma działanie antyhistaminowe.

Dobroczynne zioła
Antyalergiczne działanie ziół nie zostało jak dotąd potwierdzone naukowo. Jednak na forach dla alergików można znaleźć bardzo wiele pozytywnych opinii dotyczących stosowania ziół, jako wsparcia w radzeniu sobie z alergią. Wśród najczęściej wymienianych pomocnych ziół możemy znaleźć:
* pokrzywę, która działa przeciwhistaminowo, przeciwzapalnie i dostarcza ważne dla organizmu składniki odżywcze takiej jak: żelazo, witaminę A i C,
* olej z czarnuszki, wzmacniający organizm, działający przeciwzapalnie i antyhistaminowo,
* sok z aloesu, który podnosi odporność,
* ekstrakt z jagody licyjskiej i owoce noni, wzmacniające układ odpornościowy,
* nawłoć, która działa silnie antyoksydacyjnie i jest polecana przy katarze siennym.

Zmiana trybu życia sposobem na alergie
Zdrowy sposób odżywiania i więcej ruchu są dla nas dobrem samym w sobie, ale mogą także wspomóc nasz organizm w walce z wieloma chorobami, w tym z męczącą alergią. Poprzez prowadzenie aktywnego trybu życia, wzmacniamy nasz organizm i powodujemy, że mniej intensywnie reaguje na szkodliwe czynniki zewnętrzne, a także łatwiej broni się w razie ataku drobnoustrojów lub alergenów. Warto odżywiać się zdrowo, jeść jak najmniej przetworzonej żywności i tłuszczy zwierzęcych, a w zamian spożywać produkty lekkostrawne i takie z zawartością dużej ilości kwasów omega – 3. Bardzo ważny jest także regularnie uprawiany sport, wspomagany ćwiczeniami oddechowymi i masażami. Dotleniamy w ten sposób nasz organizm, pobudzamy krążenie i relaksujemy się. Bardzo ważne jest, aby znaleźć aktywność fizyczną dopasowaną do naszego trybu życia i predyspozycji osobistych.

Dodatkowe wspomaganie
Poza zażywaniem odpowiednich leków i zmianą trybu życia, istotne jest, aby zapoznać się z kilkoma ogólnymi zasadami, które wspomogą naszą walkę z alergią.
Zaleca się:
* dbać, aby pomieszczenia, w których się przebywa były jak najmniej narażone na obecność czynników uczulających,
* zainstalować specjalne antyalergiczne zasłony w oknach,
* po powrocie do domu wziąć prysznic i zmienić ubranie, aby usunąć pyłki, które się na nich znajdowały,
* w razie uczulenia na kurz i roztocza, starać się usunąć wszystkie zasłony i dywany, zainwestować w odkurzacz wodny i korzystać z pościeli z antyalergicznych tworzyw,
* dbać, aby pomieszczenia, w których się przebywa miały optymalny poziom wilgotności i temperatury, by nie przesuszać błon śluzowych,
* jeżeli to alergia na sierść i wydzieliny skórne zwierząt, unikać alergenów, często myć ręce, płukać nos preparatami na bazie soli morskiej i często przemywać oczy.

Alergia pokarmowa to patologiczna, powtarzalna reakcja organizmu na powszechnie spożywany pokarm, uwarunkowana mechanizmami immunologicznymi. Polska jest jednym z nielicznych krajów europejskich, w którym brak aktualnych danych na temat rzeczywistej częstości występowania alergii pokarmowej w wieku rozwojowym i wśród dorosłych. Wiadomo jednak, że skala problemu dramatycznie rośnie. Przyczyn upatruje się w zmianach klimatycznych, zanieczyszczeniach gleby i powietrza, paleniu papierosów, nadużywaniu antybiotyków. Bardzo duże znaczenie ma także zmiana nawyków żywieniowych i stylu życia:

• mała aktywność fizyczna,
• krótki czas przebywania na świeżym powietrzu,
• życie w stresie,
• zanieczyszczenie powietrza,
• palenie tytoniu,
• więcej węglowodanów i tłuszczów w pokarmach, mniej błonnika
• niskie spożycie pokarmów bogatych w wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3,
• mniej różnorodna flora bakteryjna w układzie pokarmowym.

Trzeba też pamiętać, że wystąpienie alergii pokarmowej uzależnione jest od genetycznej predyspozycji danej osoby, a także dawki alergenu, jego struktury i biochemicznych i fizykochemicznych właściwości alergenu.

Alergia pokarmowa może występować w różnych wariantach klinicznych. Najczęściej związana jest z alergią na mleko, jajka, soję i może mieć charakter przemijający. W przypadku uczulenia na orzechy, ryby, skorupiaki zwykle trwa przez całe życie.  U części osób objawy mogą pojawić się po osiągnięciu dojrzałości.

Alergiczna reakcja krzyżowa: co to jest?

Zdarza się też, że alergia na pokarmy reaguje krzyżowo z innymi pokarmami, lekami lub pyłkami roślin. To znaczy, że uczulający pokarm wyzwala objawy alergii tylko wtedy, gdy jest spożywany w okresie pylenia roślin lub tylko wtedy, gdy  jest spożywany z innym pokarmem, alkoholem  lub lekiem. U niektórych osób z alergią pokarmową objawy pojawiają się tylko po zadziałaniu innych dodatkowych bodźców jak ciepło, zimno czy wysiłek fizyczny.

- Obecność tych dodatkowych czynników zwanych kofaktorami w sposób istotny wpływa na występowanie objawów. Obniżają one próg pobudliwości na alergeny powodując, że reakcje alergiczne występują tylko w ich obecności – tłumaczy prof. Zbigniew Bartuzi. 
Ocenia się, że u ok. 80 proc. dorosłych pacjentów rozwój alergii pokarmowej ma związek z uczuleniem na alergeny wziewne. Możliwa jest reaktywność krzyżowa pomiędzy niespokrewnionymi pokarmami, także gatunkami ze świata roślin i zwierząt.

Profesor Zbigniew Bartuzi ma wielu pacjentów uczulonych na alergeny kurzu domowego, u których wystąpiły objawy, często dramatycznie przebiegające, po spożyciu krewetek. U tych osób objawy wystąpiły po raz pierwszy, a krewetki  nigdy wcześniej nie były spożywane.

- I ten szczegół z wywiadu silnie sugeruje alergię krzyżową. Aby rozwinęła się alergia prawdziwa, musi być wcześniej kontakt z danym pokarmem, a reakcja rozwija się dopiero po jego ponownym spożyciu. W przypadku alergii krzyżowych często jest to pierwszy kontakt z danym pokarmem – tłumaczy profesor.

Osoby nadwrażliwe na alergeny wziewne najczęściej reagują także na wybrane pokarmy pochodzenia roślinnego. Jest to tak zwany zespół pyłkowo-pokarmowy, czyli  reakcja krzyżowa. Nie jest to stan równoznaczny ze współwystępowaniem uczulenia na kilka różnych alergenów. Przykładowo, u osób uczulonych na pyłek leszczyny lub olszy obserwuje się często nadwrażliwość na jabłka i gruszki.

Z kolei pokarmy reagujące krzyżowo z pyłkami traw to między innymi mąka żytnia i pszenna, fasola, seler, marchew i dynia. U osób z pierwotnym uczuleniem na pyłki traw objawy mogą być indukowane także przez melona, arbuza, banana, pomarańczę, pomidora oraz orzechy laskowe i ziemne (zespół pyłkowo-pokarmowy zależny od profilin). Największa ilość alergenów występuje w skórce świeżych owoców. Objawy nie występują z kolei po zjedzeniu produktów owocowych przetworzonych termicznie. Natomiast pierwotne uczulenie na pyłki brzozy, bardzo częste w polskiej populacji, wyzwala alergie na takie pokarmy jak: ziemniak, kiwi, orzechy laskowe i ziemne (zespół- brzoza-owoce-warzywa).

U pacjentów uczulonych na pierze mogą wystąpić objawy alergiczne po spożyciu żółtka jaj i mięsa kurczaka (zespół ptak-jajko). Pierwotne uczulenie nabywane jest drogą wziewną po kontakcie z ptakami, a u dzieci zwykle po spożyciu żółtka jaja. Co ciekawe, pacjenci z prawdziwą alergią na drób zazwyczaj nie mają alergii na jaja. Inna forą alergii jest zespół wieprzowina – sierść kota. U pacjentów uczulonych na sierść kota mogą występować objawy nie tylko po spożyciu mięsa wieprzowego, ale również mięsa innych ssaków. Chorzy ci wykazują również alergię na sierść innych zwierząt, m.in. psa, krowy, chomika i konia.

Objawy reakcji krzyżowych

Objawy alergii krzyżowej mogą dotyczyć każdego narządu i układu. Najczęściej obserwujemy w przypadku alergii krzyżowej na pyłki roślin oraz owoce i warzywa tak zwany zespół alergii jamy ustnej.

- Przejawia się on obrzękiem warg i języka, szczypaniem w jamie ustnej, dusznością, czasami objawami ze strony przewodu pokarmowego a nawet anafilaksją. Objawy skórne tj. pokrzywka, tzw. obrzęki Quincke’go bardzo często są przejawem alergii krzyżowych. Można także obserwować biegunki, wymioty, wzdęcia, zaburzenia kardiologiczne czy objawy ze strony układu oddechowego.

Profilaktyka, czyli podstawowe zasady bezpieczeństwa

Najważniejsza jest dobrze przeprowadzona diagnostyka, która pozwala na określenie charakteru uczulenia.

- Dysponujemy w tej chwili nowoczesnymi i precyzyjnymi narzędziami diagnostycznymi jakimi są techniki molekularne, które pozwalają na identyfikacje tych przypadków, gdzie alergie krzyżowe mogą odgrywać istotną rolę kliniczną. W takich przypadkach pacjent jest szczegółowo informowany jakich produktów unikać, na jakie sytuacje się nie eksponować i co robić w przypadku występowania pierwszych objawów narządowych. Tych informacji w każdym przypadku udziela lekarz alergolog, dostosowując zasady profilaktyki, postępowania indywidualnie do każdego pacjenta – wyjaśnia prof. Bartuzi.

Warto też samemu zadbać o swoje bezpieczeństwo i uważnie czytać etykiety na opakowaniach, a także unikać pokarmów zawierających dodatki takie jak konserwanty, barwniki i poprawiacze smaku. Trzeba jednak pamiętać, że nawet przy zachowaniu największej ostrożności, wszystkich zagrożeń nie da się wyeliminować. Można jednak znacznie ograniczyć ryzyko wystąpienia potencjalnie niebezpiecznych reakcji alergicznych.

Alergia kontaktowa – co nas uczula?

Lidia Banach dla www.zdrowie.pap.pl

PAP Zdrowie

Czym jest alergia?
Alergia jest niewłaściwą, irracjonalną reakcją układu immunologicznego (odpornościowego) na potencjalnie niegroźny czynnik. Układ immunologiczny jest odpowiedzialny za kontrolę, obronę i  bezpieczeństwo organizmu. Gdy do organizmu trafia patogen (czynnik chorobotwórczy), układ immunologiczny zostaje uruchomiony. Organizm rozpoczyna walkę, limfocyty T przekazują informację o zagrożeniu i indukują sygnał o produkcji przeciwciał, odpowiedzialnych za pokonanie wroga. U alergików system odpornościowy szwankuje tzn. działa nadpobudliwie, uruchamiając wewnętrzne mechanizmy obronne nawet wtedy, kiedy do organizmu trafia niegroźny czynnik, np. związek zapachowy z kremu czy perfum. – Obecnie każdy z nas może zachorować. Pierwsze objawy alergii najczęściej pojawiają się już u noworodków, ale to nie jest reguła. Zanieczyszczenie środowiska i niewłaściwa dieta powodują, iż objawy alergii mogą wystąpić również u osób dorosłych. Dlatego jeśli zaobserwujemy u swojego dziecka czy u siebie niepokojące objawy, warto skonsultować to ze specjalistą – wyjaśnia dr n.med. Magdalena Łapienis, specjalista laryngolog z jednej z przychodni w Łodzi.

Alergen główny winowajca
Alergen to substancja, która odpowiada za uruchomienie mechanizmów obronnych organizmu;  może być związkiem chemicznym pochodzenia zwierzęcego (np. roztocza) oraz roślinnego (pyłki).  Alergeny ze względu na sposób przenikania do organizmu możemy podzielić na wziewne, kontaktowe oraz pokarmowe.
Czynniki alergiczne popularne w Polsce, to:
•    Pyłki roślin trawy, krzewów, drzew.
•    Sierść zwierząt.
•    Cytrusy.
•    Roztocza kurzu domowego.
•    Orzechy np. nerkowca.
•    Mleko i produkty mleczne.

Przeziębienie czy alergia?
Alergia najczęściej kojarzy się z reakcją skórną, kiedy na jej powierzchni pojawia się zaczerwienienie, wsypka, świąd lub krostki z surowicą. Takie objawy są typowe dla alergii kontaktowej. Zdarza się również, że objawy alergii są nietypowe, interpretowane jako przeziębienie.
Objawy alergii – na jakie zwrócić szczególną uwagę?
•    Przewlekły katar, kichanie, uczucie zatkanego nosa.
•    Długo utrzymujący się kaszel, problemy w oddychaniu, utrudniony oddech np. podczas wyjścia na zewnątrz.
•    Nudności, bóle brzucha, wymioty.
•    Łzawienie i zaczerwienie oczu, obrzęk spojówek.
•    Wysypka, zaczerwienie, świąd skóry.

Jak walczyć z alergią?
W walce z alergią najważniejsze jest rozpoznanie na jakie konkretne alergeny reaguje organizm, a następnie ograniczenie z nimi kontaktu. Najskuteczniejszym sposobem jest konsultacja w poradni alergologicznej; lekarz specjalista kieruje na testy alergologiczne (testy skórne oraz te z krwi). Po analizie wyników możliwe jest ustalenie odpowiedniego leczenia. – Z alergią warto walczyć na kilku frontach np. poprzez eliminację alergenu ze środowiska czy podaż leków przeciwalergicznych. Obecnie najpopularniejszym i najskuteczniejszym sposobem jest odczulanie. Jest to zabieg, który ma na celu wzmocnić tolerancję organizmu na alergeny. W trakcie odczulania do organizmu pacjenta jest wprowadzana niska dawka konkretnego alergenu, dzięki czemu oswaja się on z substancją wywołującą uczulenie – dodaje specjalista.

oprac. Na podstawie materiałów prasowych C O M U N I C A T I V O.