Dr Joanna Wawrzeniuk – archeolog z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie – zauważyła, że podstawą działań o charakterze ochronnym jest strach. On był zatem źródłem wielu działań związanych z magią ochronną, określaną jako apotropaizm. Ciekawe jest jednak to, że czynności apotropaiczne towarzyszyły ludziom przez cały czas, od narodzin aż do śmierci. Magię stosowano bowiem zarówno podczas wykonywania codziennych obowiązków jak i w trakcie obrzędów dorocznych lub rodzinnych.

Przed różnymi formami zła chronić miały specjalnie przygotowane amulety, ale w zasadzie każdy przedmiot odpowiednio spreparowany i przygotowany mógł pełnić tę funkcje. Amulety miały chronić ludzi, a w obrębie domostw, bądź pod nimi Słowianie składali ofiary zakładzinowe. Świadczyły one o tym, że troszczymy się o dom i jego mieszkańców.

Z dzisiejszego punktu widzenia ofiary te mogą jednak zaskakiwać. Przykładowo w Gdańsku pod podłogą domu mieszkalnego złożono szkielet niemowlęcia lub przedwcześnie urodzonego dziecka. W innych przypadkach archeolodzy odkrywali same czaszki ludzkie lub zwierzęce. Możliwości udobruchania złych demonów było sporo – wynika z badań dr Wawrzeniuk, bo czasem pod posadzką archeolodzy odkrywają naczynia, które – jak przypuszczają – pierwotnie wypełnione były pokarmem. Ten przeznaczony miał być dla demonów, tak by nie niepokoiły mieszkańców chaty.

Magiczne skutki można było jednak uzyskać dzięki zaklęciom. Co więcej, musiały one zostać wypowiedziane przez odpowiednią osobę i w odpowiednim czasie. Tymi osobami mogli być np. kapłani, czarownicy lub wróże.

Po śmierci niebezpieczeństwo dla żywych stanowił zmarły i jego duch. Przed nim chroniono się składając ofiary na grobie w sposób cykliczny – dzięki temu zmarły nie miał powodu, by szkodzić krewnym. Badaczka zaznacza jednak, że śmierć zaczynała się wcześniej – jeszcze przed fizycznym zgonem. Z danych etnograficznych wynika, że wierzono w zwiastuny śmierci w postaci m.in. wycia psa z pyskiem skierowanym w dół czy niewytłumaczalne odgłosy w domu. Aby mimo wszystko odciąć się od zmarłego Słowianie np. obudowywali groby. W ten sposób chcieli odizolować zmarłego od świata żywych, w obawie przed jego powrotem do świata żywych. W grobach – podobnie jak we wcześniejszych wiekach – wraz z zmarłym umieszczano amulety.

Źródło: www.naukawpolsce.pap.pl

Jednym z pierwszych znaczących gestów, które zauważono w 77 r. n.e. było spluwanie w dłoń przed sporym wysiłkiem fizycznym. Zazwyczaj zachowywali się w ten sposób gladiatorzy lub atleci. Skąd ten zwyczaj? Wierzono bowiem, że ślina ma oczyszczającą moc, która zwiększa prawdopodobieństwo osiągnięcia sukcesu. Co więcej, dzięki temu odpychano również złe duchy. Odzwierciedleniem tego zwyczaju w dzisiejszych czasach jest splunięcie przez ramię. To właściwe takie nasze przeganianie szatana i jego złych intencji.

Z obawy przed demonami wiąże się też zwyczaj zasłaniania ust przy ziewaniu. Dzisiaj robimy to przede wszystkim z powodów higienicznych i grzecznościowych. Dawniej jednak wierzono, że otwarte usta są bramą do naszej duszy, a gdy ziewamy, może przez nie wniknąć demon. Duszę należało więc chronić zasłaniając usta. Podobne działanie miały również dzwonki. To właśnie one miały odstraszać złe moce. Zazwyczaj stosowano je jednak w obecności dzieci, które zdecydowanie częściej wtedy umierały. Dzwonki umieszczano m.in. nad dziecięcymi łóżeczkami.

Symbolem, który zapobiegał działaniu demonów, był też krzyż. Choć jest on najbardziej znanym znakiem chrześcijańskim, to był też ważnym symbolem w kultach przedchrześcijańskich. W krajach anglosaskich do tej pory krzyżuje się palce na szczęście, czego odpowiednikiem w naszej kulturze jest trzymanie kciuków.

Bardzo często powtarzanym dziś zwyczajem jest przenoszenie panny młodej przez próg domu. W tym wypadku również chciano uniknąć spotkania ze złymi mocami. Panna młoda była szczególnie na to narażona. Wcześniej uważano, że do momentu zawarcia związku była ona właściwie aseksualna i żyła zupełnie inaczej, więc będzie to dla niej ważny moment przejścia. Pan młody przenosząc ją przez próg chciał uniknąć wprowadzenia przez nią do domu złych mocy. Do tego dochodzi jeszcze witanie pary młodej chlebem i solą. Nie jest to bez znaczenia, ponieważ w ten sposób zapewniano sobie dostatek i trwałość.

Trwałość i szczęście gwarantował też węzeł. W krajach anglosaskich wierzono, że opóźniający się poród można przyspieszyć, zawiązując wokół bioder kobiety pasek. Potem ojciec dziecka musiał go jednak uroczyście rozwiązać i powiedzieć, że skoro on to zawiązał to również chce rozwiązać. Ten rytuał kończył się wyjściem mężczyzny z pomieszczenia, a wszystko po to, aby jego słowa nabrały mocy sprawczej.

Co mogło natomiast przynieść pecha? Zazwyczaj stroniono od spotkań z mańkutami. Lewa strona była uważana powszechnie za „złą”, bo większość ludzi jest praworęczna. Co ciekawe, osoby leworęczne można było spotykać bez konsekwencji jedynie we wtorki. Wtedy to przypadał dzień poświęcony jednemu z leworęcznych bóstw greckich.

Dlaczego zdarza się nam odpukać w niemalowane? W wielu mitach dotyczących powstania świata bogowie i demony wspólnie tworzyły świat. Siedzibą bogów było niebo, a diabła – podziemie. Odpukując w drewno unieszkodliwiamy złe moce i wysyłamy je pod ziemię.

Pozostaje jeszcze m.in. kwestia lustra, które niejednokrotnie nawet teraz zasłania się, kiedy ktoś umrze. Wszystko przez to, że dawniej wierzono w równorzędną rzeczywistość, a więc nasze odbicie to drugi, taki sam człowiek, który ma uczucia i swoje życie. Stąd też siedem lat nieszczęść zainicjowanych przez rozbite lustro. Według dawnych przesądów naruszając je naruszamy również fragment siebie, swojego ciała i duszy.

Źródło: www.naukawpolsce.pap.pl