Prawo upadłościowe zmieniło się poprzez usunięcie z niego procedury układowej, naprawczej oraz likwidacyjnej z możliwością zawarcia układu. W zamian mamy restrukturyzację, jako odmienne procedury wydzielone z Prawa Upadłościowego. Ustawa prawa upadłościowego przeznaczona jest dla przedsiębiorców niewypłacalnych, natomiast ustawa o prawie restrukturyzacyjnym reguluje czynności podejmowane przez i wobec przedsiębiorców zagrożonych niewypłacalnością lub niewypłacalnych.

Przepisy Prawa Upadłościowego mają ułatwić wierzycielom dochodzenie roszczeń, przyspieszyć postępowanie i zwiększyć wpływ wierzyciela na przebieg takowego postępowania. Dotychczas w Polsce ogłaszana najczęściej była upadłość likwidacyjna. Obecnie ustawa daje pierwszeństwo postępowaniom restrukturyzacyjnym przed upadłościowymi, dzięki czemu szansa na utrzymanie przedsiębiorstwa jest dużo większa, jak również chronieni będą wierzyciele.

Ustawodawca wychodząc naprzeciw przedsiębiorcy w kłopotach, przy zbiegu postępowań, tj. z chwilą równoległego złożenia dwóch wniosków, o ogłoszenie upadłości i przeprowadzenie restrukturyzacji, w pierwszej kolejności sąd będzie procedował nad wnioskiem o restrukturyzację. Natomiast upadłość będzie rozważana w przypadku, gdy sąd nie znajdzie przesłanek dla przeprowadzenia działań naprawczych.

Zmiany te mają największe znaczenie dla przedsiębiorców, którzy kontrolują swoje finanse. W momencie zorientowania się, że jednak mają problemy i potrzebna jest im pomoc ze strony sądu oraz wierzycieli, to nowe cztery procedury restrukturyzacyjne mogą sprawnie przeprowadzić w postępowaniu zmierzającym do zawarcia układu.

Postępowanie takie będzie obejmować w zależności od zaawansowania problemu i zagrożenia bankructwem: układ częściowy, przygotowaną sprzedaż w upadłości, możliwość zawarcia układu poza sądem lub postępowanie sanacyjne, przy którym następuje restrukturyzacja zobowiązań, a dłużnik ma ograniczone prawo zarządzania swoim majątkiem.

Rozwiązaniem nowym jest postępowanie sanacyjne, które pozwala dłużnikowi przeprowadzić głębokie zmiany w przedsiębiorstwie przy wykorzystaniu narzędzi, jakie do tej pory miał tylko syndyk. A mianowicie może zwolnić pracowników, sprzedać zbędny majątek, wypowiedzieć niekorzystne kontrakty, a po 12 miesiącach takiego działania wierzyciele będą mogli zagłosować za lub przeciw układowi bazując już na uzdrowionej firmie.

Układ częściowy pozwala na przedstawienie propozycji układowych tylko części wierzycielom np. można wydzielić tylko banki, leasingodawców czy wynajmujących nam powierzchnie biurowe lub magazynowe, którym przedstawiamy propozycje układowe. Pozostałych możemy nie zajmować naszymi problemami tylko całkowicie spłacić w terminach. Dzięki powyższemu, układ będzie mógł być mniej dokuczliwy dla dłużnika i efektywniejszy dla wierzyciela.

Obrazując przykładem, jeżeli zadłużony przedsiębiorca znajdzie chętnego na firmę i zawrze z nim wstępną umowę sprzedaży na warunkach nie gorszych niż rynkowe (opinia biegłego) sąd jedynie tę transakcję zatwierdza, w związku z czym dochodzi w jednym dniu do transakcji sprzedaży i ogłoszenia upadłości. Nabywca z dnia na dzień staje się właścicielem przedsiębiorstwa, a po uprawomocnieniu się, postępowanie upadłościowe sprowadza się do rozdzielenia uzyskanych należności pomiędzy wierzycieli.

Zawarcie układu poza sądem związane z procedurą samodzielnego zbierania głosów jest najmniej sformalizowane, dłużnik może sam zadecydować o wyborze doradcy restrukturyzacyjnego i podpisać z nim umowę. Może samodzielnie zbierać głosy wierzycieli i po zebraniu złożyć wniosek do sądu. W tym wypadku liczy się czas. Dłużnik musi rozpocząć procedurę jak najszybciej, gdyż postępowanie takie nie zapewnia ochrony przed wierzycielami. Postępowanie restrukturyzacyjnie niesie za sobą wiele możliwości rozwiązań od pozasądowego zbierania głosów przez przyspieszone postępowanie układowe, po zwykły układ zawierany przed sądem, aż po postępowanie sanacyjne, które jest połączeniem upadłości i układu.

W ramach nowelizacji prawa upadłościowego zmieniono definicję niewypłacalności dłużnika. Dotychczas, zgodnie z art. 11 ust 1 PrUp niewypłacalnością był stan „niewykonywania przez dłużnika wymagalnych zobowiązań pieniężnych”, nowy zapis mówi: „utratą możliwości do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych”. Ustawodawca wprowadził tu domniemanie w nowym ust. 1a, zgodnie z którym „dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza 3 miesiące”. Ponadto za niewypłacalnego, znowelizowania ustawa, uznaje również dłużnika, którego „zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące”. W tym zakresie Ustawodawca usunął dotychczasowe zastrzeżenie, zgodnie z którym przekroczenie przez zobowiązania pieniężne wartości majątku dłużnika było równoznaczne z niewypłacalnością dłużnika także wtedy, gdy ten realizował swoje bieżące zobowiązania.

Zmianom uległy kryteria oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości a mianowicie, wprowadzenie nowej przesłanki negatywnej ogłoszenia upadłości w art. 12a PrUp, zgodnie z którą sąd za każdym razem oddali wniosek zgłoszony przez wierzyciela, jeżeli dłużnik wykaże, że wierzytelność ma w całości charakter sporny zaistniały przed złożeniem wniosku. Regulacja ta w kontekście poprzedzającego ją ust. 1, który uzależnia możliwość cofnięcia wniosku o ogłoszenie upadłości od potwierdzenia przez sąd, nie wpływając na pokrzywdzenie wierzycieli.

Kolejną bardzo istotną zmianą jest wydłużenie terminu złożenia przez dłużnika wniosku o ogłoszenie upadłości z 14 do 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości.
Ważne zmiany dotyczą również toku postępowania od momentu ogłoszenia upadłości. Gdzie Ustawodawca położył szczególny nacisk na uproszczenie procedury i skrócenie dotychczasowych terminów. Najistotniejsze zmiany to: wprowadzenie prekluzji dowodowej. Wierzyciel zgłaszając wierzytelność jest zobowiązany do wymienienia wszystkich dowodów, z których wywodzi istnienie swojej wierzytelności, na syndyku zaś spoczywa obowiązek sprawdzenia tej listy z dokumentacją zastaną u dłużnika (w przypadku rozbieżności, ma wezwać wierzyciela do przedłożenia brakującego dowodu w nieprzekraczalnym, co do zasady, terminie 7 dni), wprowadzenie 14-dniowego terminu dla syndyka, od dnia zakończenia zgłaszania wierzytelności, dla sporządzenia listy wierzytelności, wprowadzenie posiedzeń niejawnych zamiast rozpraw.

Tu należy również zaznaczyć, iż Ustawodawca ma wprowadzić w 2018 roku Centralny Rejestr Restrukturyzacji i Upadłości, wirtualną i scentralizowaną platformę do publikacji ogłoszeń zamieszczanych dotąd w MSiG oraz prasie ogólnopolskiej, a także narzędzia pozwalającego na elektroniczny (a zatem przyspieszony i uproszczony) przepływ dokumentów w toku postępowania upadłościowego pomiędzy jego stronami i uczestnikami.

Na koniec bardzo ważna zmiana dotycząca zrównania wierzycieli publicznoprawnych i prywatnych od chwili ogłoszenia upadłości dłużnika. Zgodnie z art. 245a ust. 1 PrUp „Wierzytelność za okres rozliczeniowy, w trakcie którego została ogłoszona upadłość, w szczególności z tytułu czynszu najmu lub dzierżawy, podatków lub składek na ubezpieczenia społeczne, ulega z mocy prawa proporcjonalnemu podziałowi na część traktowaną jak wierzytelność powstałą przed dniem ogłoszenia upadłości oraz część traktowaną jak wierzytelność powstająca po dniu ogłoszenia upadłości.” Należności publicznoprawne przypadające za okres przed ogłoszeniem upadłości zostały umieszczone w tej samej kategorii, co należności pozostałych podmiotów. Uprzywilejowanymi wyjątkami są wierzytelności pracownicze i zobowiązania alimentacyjne.

W związku z tym, iż zmiany weszły niedawno, czas pokaże w praktyce ich skuteczność, a w szczególności najbardziej oczekiwanej, tj. przyznania pierwszeństwa postępowaniu restrukturyzacyjnemu przed postępowaniem upadłościowym, a idąc dalej ochrony dłużników mających chwilowe problemy finansowe.  

Podstawa prawna:
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie Dz. U. 2015 poz. 1800
Kodeks cywilny art. 359 § 2 k.c., art. 481. § 1 k.c., Dz. U. 2015 poz. 1830

Monika Toczyńska
Audix Polska

W nowych rozporządzeniach wprowadzony został między innymi wymóg podejmowania próby polubownego rozwiązywania sporu przed złożeniem sprawy do postępowania sądowego. Znowelizowany art. 187 § 1 pkt. 3 k.p.c. nałożył na wierzycieli formalny obowiązek zapisu w pozwie informacji czy były prowadzone rozmowy zmierzające do zawarcia ugody i z jakim skutkiem. W związku z powyższym tym bardziej wierzyciel musi w określonym terminie podjąć kroki w celu odzyskania swoich wierzytelności, aby w późniejszych działaniach, zmierzających do uzyskania nakazu zapłaty, udowodnić chęć i próby podjęcia działań polubownych. Zmianie uległy stawki profesjonalnych pełnomocników, stanowiące minimalne wynagrodzenie, jakie przysługuje im za prowadzenie spraw w zależności od ich rodzaju. W nowym rozporządzeniu ministra sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie uregulowana jest kwestia stawek dla radców prawnych i adwokatów, których wybieramy sami oraz tych, którzy zostali ustanowieni jako pomoc prawna z urzędu. Stawki minimalne należne pełnomocnikom profesjonalnym, który reprezentuje stronę w postępowaniu uległy podwojeniu, a ich podstawą jest wartość przedmiotu sporu, czyli kwota jaką wierzyciel dochodzi od dłużnika.

Aby zobrazować tę zmianę np. do dnia 31 stycznia 2015 roku: jeżeli wartość długu wskazanego w pozwie wynosiła powyżej 5 000 zł do 10 000 zł, wymagała naliczenia wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości 1 200 zł. Od 1 stycznia 2016 roku złożenie takiego pozwu wiąże się już z wyższymi kosztami wynagrodzenia pełnomocnika profesjonalnego w wysokości 2 400 zł. Zgodnie z rozporządzeniem ministra sprawiedliwości od 1 stycznia 2016 roku stawki minimalne wynoszą przy wartości przedmiotu sprawy:
1) do 500 zł – 120 zł; (do 31 grudnia 2015 – 60 zł)
2) powyżej 500 zł do 1500 zł – 360 zł; (do 31 grudnia 2015 – 180 zł)
3) powyżej 1500 zł do 5000 zł – 1200 zł; (do 31 grudnia 2015 – 600zł)
4) powyżej 5000 zł do 10 000 zł – 2400 zł; (do 31 grudnia 2015 – 1 200zł)
5) powyżej 10 000 zł do 50 000 zł – 4800 zł; (do 31 grudnia 2015 – 2 400 zł)
6) powyżej 50 000 zł do 200 000 zł – 7200 zł; (do 31 grudnia 2015 – 3 600 zł)
7) powyżej 200 000 zł – 14 400 zł. (do 31 grudnia 2015 – 7 200zł)

Jako kolejną zmianę możemy odnotować, koszty w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu upominawczym, elektronicznym postępowaniu upominawczym, postępowaniu nakazowym oraz europejskim postępowaniu nakazowym, będą zasądzane w wysokości 75% stawki w postępowaniu zwykłym (dotychczas stawki w tych postępowaniach były równe zasądzanym w trybie zwykłym). Pewnego rodzaju sankcją finansową dla zaskarżających takie nakazy jedynie dla przeciągnięcia postępowania jest zapis zgodnie z którym w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu lub zarzutów, opłatę ustala się na zasadach ogólnych (czyli pozwany który nie zaskarży nakazu otrzyma rabat 25%).
Oczywiście nie możemy pominąć faktu, iż wzrosły również stawki adwokatów i radców prawnych w innych postępowaniach. Np. w sprawie rozwodowej zapłacimy za pełnomocnika 720 zł , a nie jak do 31 grudnia 2015 roku 360 zł. Zmianie nie uległa wysokość maksymalna stawek wynagrodzenia, gdzie profesjonalny pełnomocnik może ustalić wynagrodzenie na poziomie sześciokrotności danej stawki minimalnej, określonej w rozporządzeniu. Od stycznia 2016 adwokat lub radca prawny może, określając stawkę wynagrodzenia, doliczyć wkład wniesionej pracy, jednak nie więcej niż sześciokrotność stawki minimalnej i nie więcej niż wartość przedmiotu sprawy uwaga w sprawach „wymagających przeprowadzenia rozprawy” jeśli uzasadnia to:
1.    niezbędny nakład pracy radcy prawnego, w szczególności poświęcony czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczba stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu;
2.    wartość przedmiotu sprawy;
3.    wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie;
4.    rodzaj i zawiłość sprawy, w szczególności tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów, o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności.
Istotną zmianą jest wprowadzenie możliwości złożenia wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego z oświadczeniem o wysokości poniesionych kosztów, jakie obciążyły stronę powodową w przypadku skorzystania z pomocy prawnej z wyboru. Przykładowo jeżeli wartość przedmiotu sporu będzie w wysokości do 10 000 zł możemy wskazać, iż rzeczywiste koszty pomocy prawnej wyniosły np. 3 500 zł, jednak w takim wypadku należy złożyć stosowne oświadczenie uzasadniające podwyższenie tych kosztów. Pamiętać musimy w tym wypadku, iż ostateczne ustalenie kosztów zastępstwa procesowego pozostaje i tak po stronie sądu.  
Kwestię udzielenia pomocy prawnej z urzędu regulują osobne rozporządzenia, co do zasady stawka ulega analogicznemu podwojeniu, jednak tu zasadą ma być ustalenie opłaty w wysokości „1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozporządzeniu”. Stawka ta nie będzie się różnić od stawki minimalnej dla pełnomocnika z wyboru obowiązującej według poprzednich przepisów, ale też  nie będzie mogła przekraczać wartości przedmiotu sporu.
Musimy mieć na uwadze, iż sprawy rozpoczęte przed 1 stycznia 2016 roku i sprawy w toku rozpoczęte do 31 grudnia 2015 roku oblicza się stawki wynagrodzeń według poprzednich zasad. W sprawach rozpoczętych po 1 stycznia 2016 obowiązują nowe stawki wynagrodzeń adwokackich. Dzięki zmianom wprowadzonym przez ministra sprawiedliwości strona wygrywająca spór zyska większą szansę za zwrot realnie poniesionych kosztów w procesie. Nadmieniam iż koszty w poprzednich stawkach obowiązywały od 2002 roku bez uwzględniania zmian gospodarczych zachodzących na przestrzeni lat.
Istotne zmiany od dnia 1 stycznia 2016 dotyczą naliczania odsetek – zarówno tych obowiązujących w relacjach prywatnoprawnych (ustawowych) jak i odsetek za zwłokę od należności podatkowych. Od 1 stycznia 2016 roku wysokość odsetek ustawowych wynosi 5 %, odsetek ustawowych za opóźnienie – 7%, odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych – 9,50 % a od zaległości podatkowych 8 %, oczywiście w stosunku rocznym. Nastąpiło odejście od stosowania kredytu lombardowego NBP. Zgodnie z nowymi przepisami, odsetki ustawowe kapitałowe liczone są: suma stopy referencyjnej NBP (obecnie 1,5 %) oraz 3,5 punktów procentowych (dziś 5%). Odsetki maksymalne nie będącą mogły być wyższe niż dwukrotność ww. ustawowych (10%) . Szczególny reżim dotyczy odsetek za opóźnienia w transakcjach handlowych mający zastosowanie do zasady odpłatnej dostawy towarów oraz odpłatnego świadczenia usług pomiędzy przedsiębiorcami. Jeżeli termin zapłaty nie został określony w umowie, a wierzyciel spełnił swoje świadczenie oraz nie otrzymał zapłaty lub jeśli termin został określony w umowie, a wierzyciel spełnił swoje świadczenie oraz nie otrzymał zapłaty w terminie wymagalności (przeważnie termin zapłaty określony na fakturze) wierzycielowi należą się „odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych”. Wysokość tych odsetek będzie obliczana dwa razy do roku i stanowi równowartość stopy referencyjnej NBP powiększonej o 8 punktów procentowych. W związku z powyższymi zmianami musimy pamiętać o zmianach w określaniu odsetek w pozwach na chwilę obecną jeżeli pozew dotyczy transakcji handlowych z roku 2015, a składany pozew w 2016 musimy wnieść o zasądzenie dwóch rodzajów odsetek: odsetek ustawowych od dnia wymagalności do dnia 31 grudnia 2015 roku oraz odsetek ustawowych za opóźnienia w transakcjach handlowych od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty.
Nie są to wszystkie zmiany jakie weszły od 1 stycznia 2016 roku, jednak na dziś najważniejsze w przypadku odzyskiwania należności od niesolidnych kontrahentów. Ważne zmiany dotyczą również prawa upadłościowego i naprawczego, o którym więcej w kolejnym artykule z najważniejszych rzeczy to fakt, iż wniosku nie można złożyć z pokrzywdzeniem wierzycieli.
Podstawa prawna:
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie Dz. U. 2015 poz. 1800
Kodeks cywilny art. 359 § 2 k.c., art. 481. § 1 k.c., Dz. U. 2015 poz. 1830

O ile przedawnienie roszczeń jest pojęciem prawa materialnego, to w procesie działanie, jakie może być podjęte w oparciu o upływ terminu przedawnienia określa się mianem zarzutu przedawnienia. Jest to zarzut zgłaszany w procesie, jednak oparty na przepisach prawa materialnego.

Zarzut przedawnienia
Zarzut przedawnienia nie wymaga żadnego prawnego uzasadnienia. Wystarczy, aby dłużnik (pozwany) podniósł przed sądem (na piśmie, w sprzeciwie do nakazu lub do protokołu) zarzut, że roszczenie jest przedawnione, przedstawiając uzasadnienie faktyczne, tj. upływ wskazanego w ustawie terminu do dochodzenia roszczenia. Należy tu zaznaczyć iż sąd nie bierze pod uwagę zarzutu przedawnienia z urzędu. W przypadku przedawnionego roszczenia może być tak, że dłużnik nie podniesie w sprawie zarzutu przedawnienia, a będzie procesował się w zakresie kwestii merytorycznych i, mimo że termin do realizacji roszczenia upłynął, sąd nakaże dłużnikowi spełnienie określonego świadczenia. Jeżeli dłużnik (pozwany) nie podniesie zarzutu przedawnienia i nie będzie zgłaszał żadnych zastrzeżeń innych do wierzytelności, nakaz zapłaty uprawomocni się z urzędu. Jednak gdy pozwany (dłużnik) podniesie ten zarzut, ustawodawca dał wierzycielom możliwość obrony i zastosowania przepisu art. 5 k.c.* do skutków upływu terminu przedawnienia, jeżeli podniesienie zarzutu przedawnienia przez dłużnika jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zastanówmy się, jak ocenić i opisać istnienie przyczyny sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Sąd oceniając zarzut przedawnienia przez pryzmat art. 5 k.c.* powinien analizować wszystkie okoliczności sprawy – leżące po stronie każdej ze stron zarówno wierzyciela jak i dłużnika, a także poza nimi, przyczyny, dla których do opóźnienia w dochodzeniu roszczenia doszło oraz ogólny kontekst całej sprawy.

Wyjątkowe okoliczności
Powołanie się na art. 5 k.c.* w związku z zarzutem przedawnienia może mieć miejsce tylko w wypadkach wyjątkowych, niemniej wyjątkowość ta może być związana z przyczynami dotyczącymi osoby dochodzącej roszczenia. Sąd wyjątkowo może nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia – jeżeli jego podniesienie przez dłużnika jest nadużyciem prawa.
W szczególności to wierzyciel musi wykazać, iż jego bezczynność w dochodzeniu roszczenia była usprawiedliwiona wyjątkowymi okolicznościami. Sąd zbada wówczas charakter dochodzonego roszczenia, przyczyny opóźnienia i jego proporcje miedzy długością terminu przedawnienia a długością czasu opóźnienia w żądaniu spełnienia świadczenia i ustali, czy nie zostały one zachwiane. Dlatego też bardzo istotne znaczenie dla oceny zarzutu przedawnienia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego może mieć zwłaszcza niezbyt długi czas opóźnienia w dochodzeniu roszczenia, chociaż nie może to być okoliczność wyłącznie uzasadniająca zarzut naruszenia zasad współżycia społecznego. Możemy tu powołać się na okoliczność przystąpienia do rozmów z wierzycielem przez dłużnika bezpośrednio przed upływem terminu przedawnienia, co mogło wzbudzić zaufanie wierzyciela, prowadząc do powstrzymania się z wystąpieniem na drogę sądową. Ten zarzut naruszenia art. 5 k.c. * w omawianym wyżej przypadku może być podniesiony także w stosunkach pomiędzy przedsiębiorcami. Zarzut przedawnienia można podnieść do momentu wydania wyroku przez sąd II instancji pomimo, że sąd zobowiązał strony w toku procesu do złożenia w określonym terminie wszelkich twierdzeń, okoliczności i dowodów na ich potwierdzenie, bądź obowiązek ten wynika z przepisów ustawy (art. 207 § 6* art. 493 § 1*,  art. 503 § 1, k.p.c.*), sąd nie może nie uwzględnić zarzutu przedawnienia zgłoszonego po tym terminie.
Natomiast zarzut przedawnienia nie może być podniesiony w skardze kasacyjnej bądź w toku postępowania wywołanego nią, jak również nie stanowi on podstawy do wznowienia postępowania w trybie art. 399 * i następne k.p.c. bądź stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w trybie art. 4241* i następne k.p.c., albowiem w obrocie prawnym funkcjonuje już prawomocne orzeczenie, rozstrzygające co do istoty sprawy.

Prawo po stronie wierzycieli?
Zakładając możliwość wykorzystania przez wierzyciela art. 5 k.c. * należy mieć na uwadze następujące możliwe scenariusze:
*Sąd może wyjątkowo nie uwzględnić zarzutu przedawnienia, jeżeli jego podniesienie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zasadniczymi powodami, które uzasadniają uznanie zarzutu przedawnienia za nadużycie prawa podmiotowego dłużnika, są udowodnione zachowania tego dłużnika, które wywołują u wierzyciela usprawiedliwione przekonanie, że należne mu roszczenie zostanie spełnione dobrowolnie. Ciężar dowodu obciąża tu wierzyciela, bowiem zgłoszonemu zarzutowi przedawnienia przysługuje domniemanie zgodności z prawem;
*Możliwość zastosowania art. 5 k.c. * do instytucji przedawnienia ma charakter całkowicie wyjątkowy i zachodzi jedynie w przypadkach szczególnych, w których np. wierzyciel w ogóle nie mógł dochodzić roszczenia przed nastąpieniem jego przedawnienia – o ile była to niemożliwość obiektywna;
*Znaczne przekroczenie terminu przedawnienia w zasadzie całkowicie wyklucza możliwość powołania się przez wierzyciela na sprzeczność zarzutu przedawnienia z zasadami współżycia społecznego.
Podsumowując, z jednej strony ustawodawca dał możliwość wierzycielom obalenia zarzutu przedawnienia, z drugiej jednak strony nałożył duże obostrzenia co do terminów i zasad, na podstawie których może nie przyjąć zarzutu przedawnienia. To głównie na wierzycielu spoczywa obowiązek udowodnienia czy doszło do nadużycia, naruszenia zasady wzajemnego współżycia społecznego. Bez względu na ujęcie ogólne problemu, odwołując się zarówno do postępowania dłużnika, jak i koncentrując się na przyczynach niedochowania terminu z punktu widzenia wierzyciela, orzecznictwo jest zgodne co do reguły, że wobec szczególnego i wyjątkowego charakteru art. 5 k.c. *, istnieje dopuszczalność nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia jako podniesionego z nadużyciem prawa i zachodzi jedynie w nadzwyczajnych okolicznościach. I tu znów mamy głównie na uwadze czas reakcji wierzyciela. Nie można liczyć na niewiedzę dłużnika, że nie podniesie zarzutu przedawnienia w postępowaniu sądowym i uda się uzyskać prawomocny tytuł wykonawczy. W związku z powyższym będę cały czas nakłaniać wierzycieli, aby zwracali uwagę na swoje wierzytelności i terminy na ich odzyskanie. Tylko w ten sposób będziemy w stanie zdyscyplinować dłużników i nie dawać im możliwości dalszego działania na niekorzyść wierzycieli!

Zmiany w kodeksie
Od stycznia 2016 został znowelizowany art. 187 § 1 pkt. 3 k.p.c.*, który nałożył na wierzycieli formalny obowiązek zapisu w pozwie informacji czy były prowadzone rozmowy zmierzające do zawarcia ugody i z jakim skutkiem. W związku z powyższym tym bardziej wierzyciel musi w określonym terminie podjąć kroki w celu odzyskania swoich wierzytelności, aby w późniejszych działaniach zmierzających do uzyskania nakazu zapłaty udowodnić chęć i próby podjęcia działań polubownych.  
W swojej długoletniej praktyce odzyskiwania należności obserwuję, że bardzo często wierzyciele nie podejmują żadnych działań, tłumacząc się utratą kontrahenta lub dobrymi stosunkami na stopie prywatnej. Co za tym idzie, w większości przypadków trafiają do kancelarii, kiedy wierzytelność ma krótki okres do przedawnienia lub już jest przedawniona. Niestety dłużnicy w chwili prób odzyskania należności nie zwracają uwagi na długoletnią współpracę czy przyjaźń i jeżeli tylko jest do tego okazja, podnoszą zarzut przedawnienia roszczenia. Negocjacje z dłużnikami należą do jednych z najtrudniejszych, wymagają od windykatorów wysokiego poziomu opanowania i odporności na zachowania dłużnika. Poza wysokim poziomem asertywności i wnikliwości, windykator musi wykazywać się również przenikliwością. Pamiętajmy, że skuteczne odzyskanie należności to przede wszystkim konsekwencja w działaniu. Paru niepłacących dłużników może doprowadzić do zatoru finansowego firmy i z wierzyciela staniemy się dłużnikiem.
Często wierzyciele nie podejmują prób skierowania sprawy na drogę sądową w związku z kosztami sprawy. Warto odpowiedzieć sobie na pytanie czy darowanie spłaty należności paru dłużnikom będzie miało lepszy oddźwięk niż skierowanie sprawy do sądu czy firmy windykacyjnej oraz czy faktycznie przez zaniechanie działań zaoszczędzimy.
Zastanówmy się czy nie podejmując czynności odzyskania swoich pieniędzy, więcej tracimy czy zyskujemy?

art. 5 k.c.* Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego.
art. 207 § 6 k.p.c.* – Sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich w pozwie, odpowiedzi na pozew lub dalszym piśmie przygotowawczym bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności.
Art. 493.  § 1 k.p.c. * – Pismo zawierające zarzuty wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty. W piśmie pozwany powinien wskazać, czy zaskarża nakaz w całości czy w części, przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór, oraz pozostałe zarzuty przeciwko żądaniu pozwu, a także wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie.
art. 503 § 1 k.p.c. *. Pismo zawierające sprzeciw wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty, a w przypadku nakazu wydanego przez referendarza sądowego – do sądu, przed którym wytoczono powództwo. W piśmie pozwany powinien wskazać, czy zaskarża nakaz w całości, czy w części, przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, oraz okoliczności faktyczne i dowody. Sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich w sprzeciwie bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności.
art. 399. § 1.k.p.k.* – Jeżeli w toku rozprawy okaże się, że nie wychodząc poza granice oskarżenia można czyn zakwalifikować według innego przepisu prawnego, sąd uprzedza o tym obecne na rozprawie strony.
art. 399. § 1. k.p.c.*- W wypadkach przewidzianych w dziale niniejszym można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym wyrokiem.
§ 2.  Na podstawie określonej w art. 401 postępowanie może być wznowione również w razie zakończenia go postanowieniem.
art. 4241. § 1. k.p.k .- Uzasadnienie powinno zawierać:
1) wskazanie, jakie fakty sąd uznał za udowodnione lub nie udowodnione, na jakich w tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych,  
2) wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku.  
art. 4241. § 1   k.p.c.-  Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.
art. 187 § 1 pkt. 3 k.p.c.* -  Pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać:
3)    informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia.

Autorem tekstu jest Monika Toczyńska/Audix Polska

Prawo umożliwia dłużnikom stałe uchylanie się od płatności. Co więcej, mogą oni całkowicie uniknąć odpowiedzialności za swoje zobowiązania finansowe. Gwarantuje im to zapis o przedawnieniu roszczeń, zawarty w Kodeksie Cywilnym.

Prawo po stronie wierzycieli
Przedawnienie roszczeń to bardzo specyficzna instytucja, której celem jest uregulowanie zaistniałych stosunków prawnych miedzy wierzycielem a dłużnikiem, związane ze zwolnieniem dłużnika z obowiązku spełnienia zobowiązań czyli zapłaty należności, których wierzyciel i tak sam nie dochodzi. Zgodnie z definicją, zawartą w art. 117 § 2 Kodeksu Cywilnego, po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia, przy czym zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne. Terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną (art. 119 k.c.).

Terminy przedawnienia roszczeń w obrocie gospodarczym
Poszczególne roszczenia przedawniają się z upływem terminów wskazanych przez ustawę. Szczególną sytuację przewiduje art. 125 § 1 k.c., roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, przedawnia się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Jednak, ze względu na różne rodzaje zobowiązań finansowych, okres przedawnienia niektórych należności został ustawowo skrócony do 3 lat lub nawet do jednego roku.
Trzyletni okres przedawnienia roszczeń obowiązuje wobec wszelkich należności z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z umowy sprzedaży w ramach przedsiębiorstwa sprzedawcy, działalności rzemieślniczej, gospodarstwa rolnego oraz z tytułu płatności okresowej (np. czynsz najmu, alimenty), a więc z tytułu kary umownej, przewidzianej w umowie miedzy kontrahentami, z tytułu niezapłaconej lub niezwróconej kaucji oraz z tytułu niezapłaconej, bądź niezwróconej zaliczki i przedpłaty, odsetek od nieterminowych płatności. Ten sam okres przedawnienia roszczeń ustalony jest również dla należności z tytułu weksli, przy czym obowiązuje on jedynie wystawcę weksla własnego, gdyż dla indosanta ustawodawca określił zaledwie roczny termin przedawnienia. Trzyletni okres przedawnienia obowiązuje również z tytułu umowy ubezpieczenia.

Wyjątki w terminach przedawnienia
Należy tu wspomnieć iż Sąd wskazał dwa wyjątki co do okresu przedawnienia odsetek:
*Po pierwsze, gdy dłużnik dokona zapłaty należności głównej przed upływem terminu jej przedawnienia, roszczenie o odsetki nie przedawnia się wraz z upływem terminu przedawnienia należności głównej. Jest to spowodowane tym, że odsetki zyskują charakter świadczenia samodzielnego i pomimo wygaśnięcia świadczenia głównego jedynym terminem, jaki ich dotyczy, jest trzyletni termin przedawnienia.
*Po drugie, jeżeli przed przedawnieniem roszczenia głównego zostanie przerwany bieg terminu przedawnienia odsetek (np. w przypadku wytoczenia powództwa o zapłatę), to roszczenie o odsetki również nie przedawni się wraz z przedawnieniem roszczenia głównego.

Przedawnienie a odsetki
Terminem przedawnienia dochodzonych odsetek jest wyłącznie trzyletni termin dla świadczeń okresowych z art. 118 k.c. Jeśli więc kontrahent zalega z płatnością za zakupiony towar z tytułu umowy sprzedaży w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej i nie ureguluje należności w terminie dwóch lat (termin przedawnienia z art. 554 k.c.), nie można już dochodzić skutecznie przed sądem ani odsetek, ani roszczenia głównego.  Natomiast gdy ureguluje należność za zakupiony towar w terminie dwóch lat, można będzie żądać odsetek za opóźnienie w zapłacie przez kolejne trzy lata od daty powstania należności odsetkowych. Powództwo o zapłatę samych odsetek zostanie oddalone, jeżeli należność główna uległa przedawnieniu oraz gdy dłużnik podniesie zarzut przedawnienia.

Dwu- i jednoroczne okresy przedawnień
2 letni okres przedawnienia roszczeń przewidziany jest dla przedsiębiorcy z tytułu umowy dostawy w ramach przedsiębiorstwa sprzedawcy, działalności rzemieślniczej, gospodarstwa rolnego, nieuregulowanej płatności za fakturę. Podobnie jest w przypadku roszczeń z tytułu umowy o dzieło, tu również przedawnienie następuje w terminie 2 lat, licząc od dnia, w którym nastąpiło oddanie dzieła, lub w którym powinno oddanie działa nastąpić. Dwuletni okres przedawnienia stosuje się również z tytułu opłat za hotel, ze stosunku rachunku bankowego (z wyjątkiem zwrotu wkładów).
Jedynie jednoroczny okres przedawnienia roszczeń wyznaczył ustawodawca osobie, chcącej dochodzić swoich roszczeń z tytułu umowy przewozu osób czy mienia oraz z tytułu zawarcia umowy przedwstępnej. Ten sam okres przedawnienia ustanowiony jest dla roszczeń wynajmującego przeciwko najemcy o naprawienie uszkodzonych rzeczy, jak również dla roszczeń najemcy przeciwko wynajmującemu o zwrot nakładów za użytkowane rzeczy.

Proces przedawnienia
Bieg przedawnienia roszczeń rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego (np. wezwania dłużnika do spełnienia świadczenia), bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie (art. 120 § 1 k.c.). Roszczenie przedawnione wciąż istnieje, ale przekształca się w tzw. „roszczenie niezupełne”, które cechuje się tym, że nie może być przymusowo egzekwowane. Nader często zdarza się jednak tak, iż dłużnicy nadużywają tego prawa, celowo przeciągając niemożność ściągnięcia wierzytelności, aż do okresu przedawnienia. Temu jednak można przeciwdziałać, przerywając lub zawieszając bieg przedawnienia. Przerwanie biegu przedawniania możliwe jest na trzy sposoby, poprzez wniesienie sprawy do sądu lub zwrócenie się do komornika, poprzez wszczęcie mediacji z dłużnikiem, lub jeżeli dłużnik bezpośrednio lub pośrednio uzna swoje zobowiązania finansowe wobec wierzyciela (odpowie na monit lub zwróci się z prośba o rozłożenie długu na raty) w formie uznania roszczenia przez dłużnika.
Uznanie to może mieć postać:
a) uznania właściwego, polegającego na złożeniu przez dłużnika oświadczenia woli o uznaniu długu (np. w treści ugody),
b) uznania niewłaściwego, polegającego na złożeniu oświadczenia wiedzy, zawierającego pewne elementy woli, z którego wynika przyznanie się do istnienia dochodzonego roszczenia, np.:
– prośba o rozłożenie należności na raty lub zwolnienie z obowiązku płatności odsetek za opóźnienie, nawet jeżeli proponowane porozumienie między stronami nie doszło do skutku       
– prośba o przedłużenie terminu do spłaty zobowiązania,
– potwierdzenie salda, podpisane przez osoby upoważnione do reprezentacji dłużnika
– wskazanie wierzytelności w załączniku do podania o otwarcie postępowania układowego.
Przerwanie biegu terminu przedawnienia wskutek uznania roszczenia nastąpi wyłącznie wówczas, gdy uznanie zostanie dokonane przed przedawnieniem roszczenia. Jeżeli z treści oświadczenia lub okoliczności, w których zostało złożone, wynika taka wola dłużnika uznania przedawnionego roszczenia musi zawierać także zrzeczenie się zarzutu przedawnienia i wówczas będzie ono skuteczne nawet wówczas, gdy oświadczenie w tym zakresie złożone zostanie już po upływie terminu przedawnienia.
Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo (art. 124 § 1 k.c.). Dzięki przerwaniu biegu można znacznie wydłużyć okres, po którym należności zostaną uznane za niemożliwe do ściągnięcia, gdyż dopiero po zakończeniu wszelkich procedur sądowych, związanych z wydaniem wyroku zobowiązującego dłużnika do uregulowania zobowiązań wobec wierzyciela, następuje ponowne odliczanie okresu przedawnienia.
Więcej na temat zarzutu przedawnienia składanego przez dłużników i możliwości obrony w kolejnym artykule.

Autor: Monika Toczyńska

Prawo po stronie wierzycieli
Zmiany prawa w obszarze windykacji należności zrobiły duży ukłon w stronę wierzycieli. Ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych z dnia 08 marca 2013 r. (Dz. U. z dnia 28 marca 2013 r.) daje wierzycielowi możliwość odzyskania kosztów windykacji wierzytelności, w razie braku terminowej zapłaty należności przez dłużnika już na podstawie samej ustawy. Ustawa wprowadza dwa rodzaje kosztów windykacji, jakich może żądać od dłużnika wierzyciel, niezależnie od wysokości niezapłaconej wierzytelności. Ustawa ta nie ma zastosowania do wszystkich wierzytelności. Po pierwsze, dotyczy umów zawartych głównie pomiędzy przedsiębiorcami; czyli nie skorzystają z niej konsumenci ani przedsiębiorcy, których dłużnikami są konsumenci.
Przepisy ustawy stosuje się do transakcji handlowych, których wyłącznymi stronami są:
1) przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów art. 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447, z późn. zm.3));
2) podmioty prowadzące działalność, o której mowa w art. 3 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej;
3) podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 759, z późn. zm.4));
4) osoby wykonujące wolny zawód;
5) oddziały i przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych;
6) zagraniczni przedsiębiorcy, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o zasadach prowadzenia na terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne (Dz. U. z 1989 r. Nr 27, poz. 148, z późn. zm.5)), prowadzący przedsiębiorstwa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
7) przedsiębiorcy z państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej.
Przedmiotem umowy musi być transakcja handlowa. Ustawa zawiera definicję transakcji handlowej i zgodnie z art. 4 ustawy:
1) transakcja handlowa – umowę, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony, o których mowa w art. 2, zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością;(..)
Ustawa wyłącza też konkretne rodzaje umów z zastosowania do nich tejże ustawy. Wyłączenia te są wymienione w art. 3 ustawy. Przepisów ustawy nie stosuje się do:
1) długów objętych postępowaniami prowadzonymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r. poz. 1112 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 355);
2) umów, na podstawie których są wykonywane czynności bankowe w rozumieniu przepisów art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2012 r. poz. 1376, 1385 i 1529);
3) umów, których stronami są wyłącznie podmioty zaliczane do sektora finansów publicznych w rozumieniu przepisów o finansach publicznych;
4) dostaw i usług, do których stosuje się przepis art. 346 ust. 1 lit. b Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Niezbędne formalności
Co to oznacza w praktyce? Przedsiębiorcy zajmujący się sprzedażą towarów (np. materiałów budowlanych) innym przedsiębiorcom, lub przedsiębiorcy świadczący odpłatnie usługi (np. instalacja sieci informatycznej) dla innych przedsiębiorców (w obu przypadkach – jeżeli odbywa się to w ramach prowadzenia ich działalności gospodarczej), w sytuacji gdy dłużnik nie zapłaci za dostarczony towar lub wykonaną usługę, wierzyciel będzie mógł obciążyć dłużnika kosztami windykacji takiej należności. Jednak bardzo ważne jest, aby wierzyciel potrafił udokumentować to, że ze swojej strony umowę wykonał, mówiąc krótko, sprzedał towar lub wykonał usługę. Niestety, często przedsiębiorcy odbiegają od formalizmów związanych z umowami, jakie powinni zawrzeć przed sprzedażą lub wykonaniem usługi, po to aby transakcja przebiegła jak najsprawniej. W momencie kiedy kontrahent okazuje się nierzetelny, te „zbędne formalności” okazują się niezbędnymi, aby móc skutecznie dochodzić należności przed sądem. Zaznaczę tu, że takim potwierdzeniem wykonania umowy przez wierzyciela będzie np. potwierdzenie odbioru dostarczenia towaru do dłużnika, list przewozowy albo protokół odbioru prac, złożone zamówienie, potwierdzenie prawidłowego wykonania zamówienia lub usługi. Niestety, nie zawsze wystawienie faktury VAT będzie wystarczającym dowodem w sprawie w dochodzeniu swoich należności.

Koszty windykacji po stronie dłużnika
Ustawa wprowadza dwa rodzaje kosztów windykacji, jakich może żądać od dłużnika wierzyciel, niezależnie od wysokości niezapłaconej wierzytelności. Pierwsze są kosztami zryczałtowanymi i wynoszą równowartość 40 euro, przeliczonych na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne (art. 10 ust. 1 ustawy). Równowartość ta należy się wierzycielowi za każdym razem, kiedy dłużnik przekroczy termin zapłaty ustalony w umowie bądź na fakturze, niezależnie od rzeczywiście poniesionych kosztów. Drugi rodzaj kosztów, to koszty ponad równowartość 40 euro (art. 10 ust. 2 ustawy). Wierzyciel, który chce dochodzić od dłużnika kosztów windykacji przekraczających równowartość 40 euro, będzie musiał poniesienie tych kosztów udowodnić. Wydaje się, że wystarczającym sposobem jest przedstawienie np. zestawienia poniesionych kosztów: dowodów nadania wezwań do zapłaty do dłużnika (lista wysyłkowa), wykonanych telefonów (bilingi), podliczenie ilości czasu poświęconego przez pracownika zajmującego się windykacją w firmie wierzyciela z przeliczeniem wg etatu. Zestawienie takie powinno być dołączone do pozwu, w którym żądamy zwrotu kosztów. Problematyczna może okazać się kwestia czasu, kiedy można rozliczyć koszty związane z obsługą windykacji należności przez firmę windykacyjną.
Z moich doświadczeń wynika, iż wierzyciele obciążają dłużników notą księgową za dochodzenie roszczeń, w tym opłat prowizyjnych. powołując się na ustawę o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Z praktyki wynika, iż dłużnicy obawiając się kolejnych postępowań przed sądem, regulują należności związane z poniesionymi kosztami przez wierzyciela. Oczywiście koszty jakie poniósł wierzyciel zatrudniając firmę windykacyjną np. związane z napisaniem pozwu, a które zostały zafakturowane można ująć we wcześniejszym pozwie. Nowa ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych daje więc możliwość, aby w całości przerzucić koszty windykacji należności na dłużnika, co jest dużym ułatwieniem dla wierzycieli zwłaszcza dla tych, których specyfika branży wymusza niską marżę na produkcie. Ponoszenie kosztów windykacji – czy to przez siebie samego zatrudniając pracowników ds. windykacji czy też przez firmę zewnętrzną, powoduje, że wierzyciel nie zarabia na takich transakcjach, co do których musi prowadzić windykację, gdyż koszty te „zjadają” marżę. Kontrahenci nie mogą umówić się między sobą, że zapisy ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych nie będą ich obowiązywały, a jeżeli tak zrobią, zapis taki jest nieważny. Celem ustawy jest przede wszystkim zneutralizowanie zatorów płatniczych. Pozostaje mieć nadzieję, że obciążenie niesolidnych kontrahentów kosztami dodatkowymi większymi niż odsetki ustawowe, będzie bodźcem do tego, aby płacić faktury w terminie.
Biorąc pod uwagę ukłon w stronę wierzycieli, musimy jednak pamiętać, iż czas jaki mamy na odzyskanie swoich należności jest najważniejszym elementem odniesienia sukcesu w związku z tym, iż prawo umożliwia dłużnikom stałe uchylanie się od płatności. Co więcej, mogą oni całkowicie uniknąć odpowiedzialności za swoje zobowiązania finansowe. Gwarantuje im to zapis o przedawnieniu roszczeń, zatwary w kodeksie cywilnym. Kiedy zatem egzekwowanie wierzytelności staje się niemożliwe do zrealizowania ? Więcej na ten temat w kolejnym artykule.
Monika Toczyńska

WWW.AUDIX.PL

Liczy się czas

Celem windykacji jest odzyskanie przeterminowanych należności, jednak kluczowym elementem dla osiągnięcia sukcesu wierzyciela jest głównie czas. Z mojego doświadczenia wynika, że wierzyciele nie pilnują albo nie wiedzą jak profesjonalnie zabrać się do odzyskania należnych pieniędzy. Często tłumaczą się, że jeśli będą „naciskać na spłatę”, mogą stracić klienta. A przecież paru niepłacących klientów może spowodować zator finansowy i nagle z wierzyciela staniemy się również dłużnikiem, a ten komu winni jesteśmy pieniądze, może nie być wyrozumiały. Wracając do czasu reakcji: większość małych i średnich przedsiębiorców nie monitoruje swoich wierzytelności. Dopiero kiedy tracą płynność finansową, zaczynają interesować się niezapłaconymi wierzytelnościami. Kolejnym elementem jest weryfikacja kondycji finansowej naszego klienta i konsekwencja podejmowanych przez nas działań. Nie wiedząc, na czym polega skuteczna windykacja, przedsiębiorcy odzyskują wierzytelności na własną rękę. Po jednym telefonie, gdzie słyszą od klienta np. słowa „Zaraz zapłacimy, niech pan się nie boi, przecież nas pan zna” czekają nadal, a czas leci i działa na ich niekorzyść. Pamiętajmy, żeby nie dać się zbyć pustymi obietnicami. Należy ustalić konkretny termin zwrotu należności i poinformować klienta, jakie podejmiemy dalsze działania, jeśli pieniądze nie pojawią się na koncie. Najtrudniejsze jest to, że musimy konsekwentnie wypełnić obietnice np. oddania wierzytelności do firmy windykacyjnej bądź skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego. Ale to nie wszystko: aby odnieść sukces w odzyskaniu należności, musimy umieć precyzyjnie korzystać z indywidualnie dobranych, rokujących najlepszą efektywność narzędzi windykacyjnych. Windykator musi być po części psychologiem, prawnikiem, ekonomistą, który zna branże i panujące w nich trendy płatności lub ich brak. I tu zastanówmy się, czy Wy, jako przedsiębiorcy różnych branż, macie na to wszystko czas? Czy nie warto zaufać profesjonalistom, bo przecież minęły już czasy windykatorów rekrutowanych wśród podwórkowych kulturystów. Pracownicy firm windykacyjnych przechodzą specjalistyczne szkolenia np. z zakresu negocjacji, mediacji, podstaw prawa. Mają wiedzę i doświadczenie, a przede wszystkim nie są emocjonalnie związani z dłużnikiem. Rozmowy windykacyjne są bardzo trudne, nie każdy ma predyspozycje, żeby być dobrym windykatorem. Błędy, bardzo często popełnione na początku procesu odzyskiwania należności przez osoby nieposiadające odpowiedniej wiedzy, nie tylko psychologicznej, ale również prawniczej, mogą przyczynić się do tego, że nie odzyskamy swoich pieniędzy za wykonaną pracę.

Co możemy zyskać zwracając się do firmy zewnętrznej?

Przede wszystkim nie ponosimy kosztów własnych związanych z postępowaniem upominawczym lub windykacyjnym. Nie istnieje też problem utrzymywania wysokich kosztów pracowniczych, które są następstwem oddelegowania pracowników do obsługi wierzytelności. Kolejnym plusem jest skuteczność i konsekwencja działania. Firma windykacyjna ma wypracowywane przez lata metody, które o wiele intensywniej motywują dłużnika do zapłaty niż ponaglenia ze strony wierzyciela. Skuteczna i rzetelna firma windykacyjna jest w stanie poprowadzić cały proces odzyskania należności „od A do Z”. Oznacza to, że zajmie się nie tylko polubowną korespondencją z dłużnikiem, negocjacjami i mediacją, ale również, jeśli działania polubowne nie przyniosą rezultatu, przeprowadzi całą procedurę zmierzająca do uzyskania sądowego tytułu wykonawczego, pomoże komornikowi znaleźć majątek dłużnika i będzie wspomagać procesy egzekucyjne. Te działania, przeprowadzone przez jeden zewnętrzny podmiot, przyspieszą procedurę odzyskania długu. Sposób postępowania z dłużnikiem może być określany m.in. przy pomocy informacji gospodarczej, jaką w trakcie prowadzenia procesu windykacji uzyskuje windykator. Wiedza na temat zdolności płatniczej dłużnika umożliwia – w porównaniu z upominaniem czy też prośbami ze strony wierzyciela – większą skuteczność i szybsze podejmowania decyzji o kolejnych etapach windykacji. Każdy przypadek traktowany jest indywidualnie, co zapewnia stosowanie odpowiednich środków zapewniających osiągnięcie pozytywnego efektu dla każdej wierzytelności. Zdarzają się coraz częściej sytuacje, że dłużnik nie reguluje swoich zobowiązań, lecz nie wynika to z jego złej woli, a z różnego rodzaju przyczyn losowych np. nagłej utraty płynności finansowej lub problemów natury prywatnej. Należy wtedy starannie ustalić przyczynę zaprzestania regulowania zobowiązań, aby przygotować właściwe postępowanie i sposób negocjacji z dłużnikiem. Profesjonalne firmy windykacyjne występują wtedy często w roli mediatora. Po zapoznaniu wierzyciela z sytuacją dłużnika, proponują dogodne dla obu stron warunki spłaty lub inne formy rozliczenia zadłużenia. Oczywiście, wszystko zależy od wierzyciela, czy zaakceptuje warunki porozumienia czy nie. Dostosowanie się dłużnika do warunków spłaty należności przygotowanych przez firmę windykacyjną jest dla niego korzystne, gdyż dług nie powiększa się o kolejne koszty związane z postępowaniem sądowym i komorniczym. Głównym zadaniem firmy windykacyjnej jest uzmysłowienie dłużnikowi, że nie uniknie odpowiedzialności za swoje zobowiązanie, a także stałe monitorowanie dłużnika przez windykatora. Trzeba pamiętać, że windykator działa zawsze w interesie i na rzecz wierzyciela.

Windykacja na własną rękę

Firmy decydują się samodzielnie prowadzić proces windykacji, bo obawiają się wysokich kosztów w firmie zewnętrznej, opłat manipulacyjnych, nieefektywnego szukania dłużnika, braku zaangażowania i nieskutecznego ściągania płatności, wreszcie braku informacji dla zleceniodawcy o podejmowanych działaniach. Zupełnie niepotrzebnie. Powinniśmy starannie wybierać firmy windykacyjne, najlepiej te o ugruntowanej pozycji na rynku i posiadające referencje. Rzetelna firma windykacyjna to ta, która zapewni nam pełną obsługę prawno-windykacyjną, doradzi przy podpisywaniu umów i ugód. Prowadząc działania windykacyjne na własną rękę, trzeba trzymać się żelaznej zasady: konsekwencji. Nic tak nie utwierdza dłużnika w przekonaniu o bezkarności, jak brak systematycznego upominania, ciągłego kontaktu i odpowiednich procedur ze strony wierzyciela. W przedsiębiorstwach zdarza się, że windykacją zajmują się działy, które mają zupełnie inne kompetencje np. dział handlowy czy księgowość. Efektem przekazywania windykacji nieodpowiednim osobom jest właśnie brak konsekwencji. Dłużnik nie potraktuje wtedy danej wierzytelności priorytetowo. Przekazanie windykacji nieodpowiednim osobom niesie jeszcze jedną, poważną konsekwencję. To, że pracownik jest świetnym handlowcem, nie oznacza, że spełni się w procesie odzyskiwania długów. Brak odpowiednich umiejętności może doprowadzić do utraty reputacji w oczach klienta.

Wracając do obaw o wysokie koszty windykacyjne: nowa ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych z dnia 08 marca 2013 r. (Dz. U. z dnia 28 marca 2013 r.) daje wierzycielowi możliwość odzyskania kosztów windykacji wierzytelności, w razie braku terminowej zapłaty należności przez dłużnika już na podstawie samej ustawy. Ustawa wprowadza dwa rodzaje kosztów windykacji, jakich może żądać od dłużnika wierzyciel, niezależnie od wysokości niezapłaconej wierzytelności.

Tekst pochodzi z 27. numeru EksMagazynu

www.audix.pl

Według raportu InfoDług, najwięcej dłużników jest w gronie osób, których zaległości są stosunkowo małe. Aż 62 proc. wszystkich zaległych płatności to kwoty poniżej 5 tys. złotych. Wiele osób jednak zapomina o tym, że biorąc kredyt lub pożyczkę tym samym zobowiązuje się do ich spłaty na wcześniej określonych warunkach. W przypadku długotrwałego zwlekania z opłacaniem zaciągniętych zobowiązań przez klientów firmy, może ona sprzedać zaległe wierzytelności firmie windykacyjnej.

- Działalność windykatora nie jest równoznaczna np. z działalnością komornika. Celem firmy windykacyjnej jest przede wszystkim odzyskanie kwoty należności głównej. Oczywiście najkorzystniej zarówno z perspektywy wierzyciela, jak i osoby zadłużonej jest osiągnąć ten cel dzięki porozumieniu stron. W tym kontekście bardzo ważne jest, że firmy które odkupują pakiety wierzytelności od pierwotnych wierzycieli, takich jak np. operatorzy telefonii komórkowej, mają możliwość bardziej elastycznej współpracy z osobą zadłużoną. Dzieje się tak dlatego, że rozkładają one proces odzyskania należności na dłuższy okres, tj. kilka lat. Dzięki temu firmy windykacyjne mogą również zaproponować osobom zadłużonym warunki spłaty pozostałych do uregulowania kwot dostosowane do ich możliwości finansowych w danym momencie” – komentuje Katarzyna Galant, Dyrektor Działu Komunikacji P.R.E.S.C.O.

W sytuacji kiedy niespłacanie zaciągniętych zobowiązań wynika z braku wystarczających środków finansowych, Polacy często decydują się na sięgnięcie po kolejne pożyczki na spłatę wcześniejszych długów. W ten sposób wpadają w tzw. pętlę zadłużenia. Osoby zadłużone często nie wiedzą gdzie i do kogo zwrócić się o pomoc w sytuacji, gdy brakuje im środków na uregulowanie swoich zobowiązań, w szczególności gdy otrzymają korespondencję z firmy windykacyjnej. Wielu z nich unika wówczas kontaktu z wierzycielem, co skutkuje przedłużającym się procesem odzyskiwania należności oraz dodatkowymi kosztami związanymi z naliczaniem odsetek i kolejnymi etapami windykacji. Profesjonalnie działające firmy zajmujące się obrotem wierzytelnościami coraz częściej pełnią tymczasem funkcję doradczą wobec osób zadłużonych, tak by pomóc im w jak najmniej uciążliwym uregulowaniu zaległych zobowiązań.