Na mediach społecznościowych i stronach z tzw. alternatywną medycyną pojawiają się ostatnio ostrzeżenia przed stosowaniem past z fluorem i zabiegów stomatologicznych z wykorzystaniem jego związków. Ich autorzy straszą fluorozą, nowotworami kości, upośledzeniem umysłowym, zaburzeniami hormonalnymi i tym podobnymi przypadłościami.

Co gorsza, w ostrzeżeniach tych tkwi ziarno prawdy, bo związki fluoru w nadmiarze są toksyczne. Jednak ryzyko szkodliwego przedawkowania fluoru, zwłaszcza w Polsce, jest niewielkie.

Tymczasem próchnica, której powikłania są ogólnoustrojowe, to powszechny problem całego polskiego społeczeństwa. Badania epidemiologiczne wskazują, że 90 proc. 12-latków cierpi z powodu tej choroby. Próchnicę stwierdza się już u niespełna dwuletnich dzieci. Dorośli Polacy przodują w niechlubnym światowym rankingu częściowego lub całkowitego braku uzębienia.

Fluor: co to jest i gdzie występuje

Fluor to pierwiastek, w stanie wolnym występujący w postaci gazu – dla człowieka niezwykle trującego. W środowisku powszechnie występują jego związki: znajdziemy je w wodzie, glebie, minerałach, organizmach żywych – ludzi w to włączając. Stosunkowo sporo związków fluoru znajduje się w rybach morskich.

Fluor jest niezbędny dla formowania się zębów i kości. Jego późniejszy niedobór prowadzi do problemów zdrowotnych: zaburzeń w wiązaniu wapnia, magnezu i fosforu w kościach, co z w konsekwencji doprowadza do hipomagnezemii (niedoboru magnezu) i demineralizacji tkanki kostnej.

Jak ze wszystkimi związkami, które przyjmujemy poprzez dietę czy oddychanie, nadmiar fluoru także szkodzi. W jego następstwie dochodzi do rozwoju fluorozy. Najczęściej choroba dotyczy zębów i objawia się porowatością ich powierzchni, przebarwieniami. W wypadku długotrwałej ekspozycji na fluor w zbyt wysokich stężeniach, może dojść do fluorozy tkanki kostnej oraz problemów w układzie nerwowym.

Gdzie najczęściej obserwuje się fluorozę zębów? Na terenach, gdzie woda pitna jest bogata w związki fluoru – Polska do nich nie należy: przeważająca większość społeczeństwa korzysta z wody zawierającej poniżej 0,5 mg F/l, tj. dolnej wartości zakresu zalecanego przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). WHO ustaliła, że przedział optymalny zawartości fluoru w wodzie pitnej mieści się w granicy 0,5-1,0 mg/l.

Rzadko dochodzi do ostrych zatruć fluorem. Dzieje się tak wtedy, gdy ktoś w celu samouszkodzenia przyjmuje duże ilości suplementów diety z fluorem lub zjada inne preparaty z fluorem, albo u małych dzieci, które, niedopilnowane przez opiekunów, zjadły duże ilości pasty do zębów z fluorem. do zatrucia fluorem może też dojść w zakładach produkcyjnych, które wykorzystują ten pierwiastek.

Skąd związki fluoru dostają się do organizmu człowieka? Najwięcej – wraz z wodą (60 proc.). Na drugim miejscu jest pożywienie (ok. 35 proc.). Niewielkie ilości wdychamy wraz z powietrzem. Warto przy tym pamiętać, że dobowa dawka pobieranych jonów fluoru zależy od kaloryczności oraz stopnia urozmaicenia diety i mieści się w przedziale 3-5 mg. Jednocześnie według amerykańskiego Instytutu Medycznego Żywności i Żywienia (The Institute of Medicine, Food and Nutrition Board) dopuszczalna górna granica dziennego spożycia fluorków wynosi 10 mg na dobę dla dorosłych i dzieci powyżej 8 roku życia.

Fluor w profilaktyce próchnicy

Dawno temu zauważono, że związki z fluorem są przydatne w zapobieganiu, a nawet leczeniu próchnicy. Przeciwpróchnicowe oddziaływanie fluoru po wyrżnięciu zębów polega m.in. na ograniczaniu działania bakterii próchnicotwórczych (pod wpływem fluoru zmniejszają produkcję kwasów i redukowane jest odkładanie się płytki bakteryjnej na powierzchni zębów),  oraz wspomaganiu remineralizacji i hamowaniu demineralizacji (zęby stale podlegają tym procesom).

W niektórych krajach woda pitna jest specjalnie wzbogacana w związki fluoru (dzieje się tak na przykład w Irlandii, Australii i Nowej Zelandii). Inne dodają je do określonych produktów spożywczych (np. Niemcy wzbogacają w związki fluoru sól). Tego rodzaju działania są podejmowane w celu zmniejszenia występowania próchnicy w społeczeństwie.

W Polsce jako fluorową profilaktykę próchnicy wykorzystuje się powszechnie stosowane pasty z fluorem oraz profesjonalne zabiegi w gabinecie stomatologicznym (zdejmowanie płytki nazębnej, lakierowanie zębów i lakowanie bruzd zębowych). Czasami stomatolog poleca specjalne pasty z wyższą zawartością fluoru oraz płukanki z tym pierwiastkiem. Dzieje się tak wtedy, gdy ocenia, że ryzyko próchnicy u danego pacjenta jest wyższe.

Ryzyko, że w Polsce dostarczymy sobie zbyt dużo fluoru wraz z wodą pitną, jest niskie. Przeważająca większość społeczeństwa polskiego korzysta z wody zawierającej poniżej 0,5 mg F/l, czyli dolnej wartości zakresu zalecanego przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). WHO ustaliła, że przedział optymalny zawartości fluoru w wodzie pitnej mieści się w granicy 0,5-1,0 mg/l.

Jak dbać o zęby

Grupa ekspertów, która wypracowała polskie stanowisko w sprawie profilaktyki próchnicy podkreśla, że podstawowe zasady zapobiegania chorobie próchnicowej to:

• prawidłowe odżywianie,
• dbałość o higienę jamy ustnej
• stosowanie środków profilaktycznych zawierających fluorki.

„Fluorki wykorzystywane są w masowych, grupowych oraz indywidualnych metodach zapobiegania. Światowa Organizacja Zdrowia i Światowa Federacja Dentystyczna rekomendują ich profilaktyczne stosowanie, podkreślając ich skuteczność i bezpieczeństwo. Zwracają jednocześnie uwagę na konieczność monitorowania ekspozycji i oceny ich efektywności działania. W profilaktyce indywidualnej fluor może być dostarczany: – doustnie (tabletki lub krople) – metoda endogenna (suplementacja), wówczas wpływa na mineralizację powstających twardych tkanek zęba, – zewnętrznie – metoda egzogenna, przez miejscową aplikację na wyrznięte zęby.

Pasty do zębów, płukanki, pianki, żele i lakiery zawierają różne stężenia związków fluoru. Mogą być stosowane w domu samodzielnie przez pacjenta (profilaktyka domowa) lub w gabinecie stomatologicznym (profilaktyka profesjonalna). Warunkiem skuteczności i bezpieczeństwa profilaktyki fluorkowej jest przestrzeganie zasady indywidualnego doboru metod profilaktycznych, z uwzględnieniem ekspozycji na związki fluoru pochodzące z różnych źródeł, wieku dziecka oraz poziomu ryzyka próchnicy” – czytamy w stanowisku.

Dzieci i związki fluoru

Dzieci powinny stosować pastę do zębów odpowiednią dla ich wieku oraz indywidualnego ryzyka próchnicy.

Eksperci podkreślają: „Brak jest dowodów wskazujących, iż stosowanie past fluorkowych w wieku 12 lub 15 miesięcy stanowi wzrost ryzyka rozwoju fluorozy w odniesieniu do dzieci, u których pasta z fluorem wprowadzana jest później. Brak jest także naukowych dowodów odnośnie wpływu kariostatycznych dawek fluoru na wzrost zachorowań na osteosarkomę, wzrostu symptomów neurotoksyczności i obniżenia ilorazu inteligencji (IQ), chorób tarczycy, chorób nerek, zespołu Downa, nowotworów krwi, miażdżycy naczyń, nadciśnienia. Nie ma dowodów na to, że stosowanie profilaktyki fluorkowej zgodnie z zaleceniami stanowi jakiekolwiek ryzyko dla pacjentów z chorobami nerek”.

Zaznaczają, że nie podstaw do obaw, że nadzorowane przez rodzica dziecko podczas szczotkowania zębów zje wraz z pastą do zębów niebezpieczne ilości fluoru. Na podstawie przeprowadzonych w Polsce badań wykazano, że dzienne spożycie fluoru przez małe dziecko oceniono na 0,28 mg (0,09-0,82 mg). „Łączne średnie pobranie fluoru z diety i past do zębów przez dzieci nie przekroczy więc odpowiedniego dziennego spożycia, które dla najmłodszych w wieku 1-3 lata wynosi 0,7 mg F/dzień”.

Jednocześnie eksperci podkreślają, że do 8. roku życia dziecka to dorośli powinni mu szczotkować zęby pastą z fluorem. Z jednej strony zapewniają w ten sposób prawidłowe czyszczenie zębów, z drugiej minimalizują ryzyko, że dziecko będzie nabierało zbyt dużo pasty i w konsekwencji ją spożywało.

Justyna Wojteczek, zdrowie.pap.pl

Aktualnie najczęściej stosowanym środkiem wybielającym jest nadtlenek wodoru, który podkrada elektrony molekułom odpowiedzialnym za barwę. Efekt jest wzmocniony niebieskim światłem. Niestety, duże stężenie nadtlenku wodoru niszczy szkliwo, powodując nadwrażliwość lub obumarcie komórek.

Zespół chińskich badaczy pod kierunkiem Xiaolei Wang i Lan Liao postanowił sprawdzić, czy inny środek aktywowany niebieskim światłem wykaże się lepszym efektem końcowym, zwłaszcza pod kątem zdrowia zębów.

Połączyli więc dwutlenek tytanu z polidopaminą nano-TiO2@PDA, którą następnie pokryto zęby podczas eksperymentu. Po kilku godzinach ekspozycji na niebieskie światło zęby były białe podobnie jak przy zastosowaniu nadtlenku wodoru, jednak szkliwo nie miało żadnych znaczących uszkodzeń.

Czy to krok naprzód? Od wprowadzenia do powszechnego użytku droga jest daleka, trzeba wielu kolejnych analiz. Badacze przyznali, że badanie prowadzone było ze środków Narodowej Fundacji Nauk Naturalnych Chin.

Źródło: ACS Biomaterials Science & Engineering

Bez względu na wiek, higiena jamy ustnej ma ogromne znaczenie dla ogólnego samopoczucia i stanu zdrowia. Zęby wpływają na relacje towarzyskie, pewność siebie, a także czerpanie przyjemności ze spożywania posiłków. Zdrowie jamy ustnej ma także ogromne znaczenie dla całej kondycji naszego organizmu.

– W jamie ustnej człowieka stale bytują miliony bakterii i grzybów. Kiedy jesteśmy zdrowi bakterie dobre hamują rozwój i namnażanie się tych złych. Gdy równowaga biologiczna jest zakłócona, bakterie mogą być groźnymi czynnikami chorobotwórczymi powodując choroby zębów i dziąseł, a wtórnie stać się przyczyną chorób ogólnoustrojowych – mówi Roman Borczyk, lek. med. dyrektor zespołu specjalistów.

Bakterie, powodują wzrost chorób przyzębia i przyczyniają się do rozwoju stanu zapalnego. Taka infekcja sprawia, że do walki z bakteriami rusza układ odpornościowy, a nieleczenie nie dość, że sieje spustoszenie to jeszcze niszczy tkanki miękkie dziąsła i kości powodując paradontozę. Namnażające się w jamie ustnej bakterie, mogą być przyczyną rozwoju zapalenia płuc.

Drobnoustroje mogą powodować nawracające przeziębienia i zapalenia gardła, a nawet spowalniają proces leczenia. Ponadto bakterie docierając do nerek mogą być odpowiedzialne za kłębuszkowe zapalenie nerek, a rozchwianie pracy układu immunologicznego może z kolei doprowadzić do powstania reakcji alergicznych. Okazuje się także, że gdy chorują zęby lub dziąsła, w naszym organizmie podnosi się poziom białka C-reaktywnego, które zwiększa ryzyko chorób układu krążenia.

– Kiedy drobnoustroje przedostają się do krwioobiegu rozprzestrzeniają się po całym organizmie. Powodują na przykład osadzanie się blaszek miażdżycowych i tym samym mogą przyczynić się do zawału. Bakterie wytwarzają toksyny, które mogą uszkodzić trzustkę, a także prowadzić do cukrzycy typu 2. Chore zęby wpływają także na nieprawidłową pracę serca, ponieważ szkodliwe substancje powodują zagęszczenie krwi, co utrudnia pracę serca. Próchnica podwyższa ryzyka zachorowania na sepsę, a także może przyczynić się też do rozwoju nowotworów – tłumaczy Borczyk.

Przyjmowane są różne hipotezy na temat stanu zdrowia zębów i jego wpływu na raka. Naukowcy uważają, że długotrwałe choroby dziąseł spowodowane psuciem się zębów pod wpływem bakterii osłabiają również układ odpornościowy, co zwiększa prawdopodobieństwo rozwoju nowotworów. Możliwe jest też to, że bakterie znajdujące się w jamie ustnej stanowią bezpośrednią przyczynę rozwoju raka gardła i jamy ustnej.

Próchnica ma także negatywny wpływ na pracę układu pokarmowego. Brak zębów powoduje, że nie przeżuwamy właściwie pokarmów i połykamy duże kęsy. Żołądek musi wówczas wytwarzać większą ilość kwasów trawiennych, w tym kwasu solnego, który w nadmiarze sprzyja powstawaniu wrzodów, refluksu i owrzodzenia przełyku.

Okazuje się także, że seniorzy, którzy nie mają zębów trzy razy bardziej narażeni są na rozwój demencji niż ich rówieśnicy. Naukowcy sądzą, że stany zapalne, które powodują utratę zębów mogą niekorzystnie wpływać także na mózg. Zmiana diety ze względu na brak uzębienia może powodować niedobór witamin i mikroelementów, które wpływają na pracę mózgu.

Dbając o swoje ciało powinniśmy zwrócić uwagę na jamę ustną. Zapobieganie oraz wczesne wykrywanie pozwalają szybko zwalczać choroby jamy ustnej i związane z nimi dolegliwości zdrowotne. Nawet drobny, ale przedłużający się stan zapalny w buzi wywołuje choroby, których przyczyny znajdują się w miejscu, którego się nie spodziewaliśmy – w jamie ustnej.

Źródło: Newsrm.tv

Z badania wykonanego w 2018 roku podczas akcji „Po Pierwsze Zdrowie” przez prof. dr hab. Renatę Górską wynika, że 5 proc. ankietowanych nie myje zębów w ogóle, a 15 proc. robi to raz w tygodniu. Przekłada się to na konkretne dolegliwości: 8 na 10 osób w wieku 35 lat i więcej boryka się z przewlekłymi stanami zapalnymi przyzębia i zapalenia dziąseł. Powszechnie znaną chorobą przyzębia jest paradontoza, ale dolegliwości w jamie ustnej związanych z przewlekłym stanem zapalnym jest więcej.

Tymczasem w ostatnich latach dostrzeżono, jak poważne mogą mieć one konsekwencje dla całego organizmu, ale w szczególności – dla układu krążenia.

- Wiemy, że chorobom przyzębia towarzyszy przewlekły proces zapalny, a miażdżyca ma tło zapalne. Wydaje się więc zrozumiałe, że przewlekłe zapalenie trwające się przez wiele miesięcy czy lat, nawet o niewielkim stopniu nasilenia, promuje choroby o tle zapalnym, w tym miażdżycę. Znaczenie mogą odgrywać uwalniane m.in przez mikrobiom przewodu pokarmowego wolne rodniki oraz cytokiny, które mające negatywny wpływ na naczynia i śródbłonek, także ten w jamie ustnej – wyjaśnia prof. dr hab. Piotr Pruszczyk, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Pojawiły się też pierwsze prace naukowe wskazujące na poprawę rokowania pacjentów kardiologicznych po intensywnym leczeniu chorób przyzębia.

Mycie zębów a zdrowie układu krążenia

Skuteczność higieny jamy ustnej w zapobieganiu chorobom kardiologicznym wykazano w badaniach na dużej grupie ponad 4,5 tys. osób.

- Udowodniono coś, co wydawało nam się zupełnie dziwne, wręcz irracjonalne: mycie zębów dwa razy dziennie o ponad 40 proc. zmniejsza liczbę powikłań sercowo-naczyniowych oraz pomaga obniżyć ciśnienie tętnicze krwi o 10 mm słupka rtęci – relacjonuje kardiolog.

Wygląda więc na to, że w razie podejrzenia choroby układu krążenia lub wysokiego ryzyka takich problemów, należy udać się nie tylko do lekarza pierwszego kontaktu, kardiologa i diabetologa, ale równocześnie odwiedzić dentystę – w miarę możliwości warto poszukać lekarza periodontologa, który specjalizuje się w leczeniu chorób przyzębia.

Regularne wizyty u dentysty ustrzegą cię przed… udarem

Danych potwierdzających, że pacjentów z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym należy poddać leczeniu chorób przyzębia w celu zmniejszenia stanu zapalnego, co skutkuje poprawą funkcjonowania układu krążenia, jest już wiele.

Okazuje się na przykład, że ryzyko udaru niedokrwiennego mózgu powstającego wskutek zatoru lub zakrzepu jest aż dwukrotnie większe, jeśli pacjent ma choroby przyzębia. Osoby z chorym przyzębiem są też bardziej narażone na śmierć wskutek chorób naczyń mózgowych niż te, które dziąsła i zęby oraz tkanki, w których są osadzone, mają zdrowe.

- Należy podkreślić, że zapalenie przyzębia – potencjalnie wyleczalna choroba, to niezależny czynnik ryzyka udaru u osób powyżej 65rż., zaś profilaktyka stomatologiczna i regularne leczenie chorób przyzębia to ryzyko zmniejsza. Wydaje się to szczególnie ważne w kontekście faktu, że udar mózgu jest najczęstszą przyczyną niepełnosprawności i drugą co częstości przyczyną zgonów na świecie – dodaje prof. dr hab. Anna Kostera-Pruszczyk, kierownik Katedry i Kliniki Neurologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Oczywiście czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i stanów bezpośredniego zagrożenia życia jak udar jest więcej. Niemniej jednak, niezależnie od tego, czy chory pali papierosy, ma nadciśnienie lub cukrzycę, jaki jest jego status społeczny, choroby przyzębia pogarszają perspektywy wyzdrowienia czy kontrolowania chorób układu krążenia i zwiększają ryzyko wystąpienia zagrażającego życiu zdarzenia.

Warto też wiedzieć, że bywa i tak, jeśli nadciśnienie jest na wczesnym etapie rozwoju, że wyleczenie chorób przyzębia powoduje… powrót wartości ciśnienia do prawidłowych.

Zatem nie wystarczy zapobiegać otyłości, ruszać się, przyjmować zalecone leki na cukrzycę, zaburzenia lipidowe czy nadciśnienie. W kontekście zdrowia całego organizmu istotne są również regularne wizyty u stomatologa, prawidłowa higiena jamy ustnej i leczenie chorób przyzębia.

Statyny: nieoczywiste „skutki uboczne”

Trzeba też wspomnieć o szeroko stosowanych w kardiologii lekach: statynach, podejrzewanych w ostatnim czasie o negatywne skutki uboczne. Warto przypomnieć, że są to leki stosowane od dawna, a zatem takie, których działanie i bezpieczeństwo stosowania udowodniono na milionach pacjentów. Kardiolodzy apelują, by pochopnie nie zmieniać zaleconego przez lekarza dawkowania i – tym bardziej – samodzielnie ich odstawiać. Przy czym ostatnio wykryto kolejne działanie statyn.

- Udowodniono ich efekt przeciwzapalny, a w kontekście chorób w jamie ustnej okazuje się, że znakomicie działają one także na tkanki przyzębia. Co ciekawe, działają też hamująco na rozwój niektórych bakterii, które mają negatywny wpływ na zęby – mówi prof. Renata Górska, konsultant krajowy w dziedzinie periodontologii, kierownik Zakładu Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia WUM.

Monika Wysocka, zdrowie.pap.pl

Źródło: Konferencja online zorganizowanej przez Polskie Towarzystwo Periodontologiczne

Warto przy tym pamiętać, że kobiece mleko także zawiera cukry; stąd w sytuacji, gdy dziecko z wyrżniętymi ząbkami jest karmione nocą, po karmieniu trzeba mu umyć zęby. Jest to o tyle istotne, że podczas snu ślinianki wydzielają mniej śliny niż w czasie czuwania, a to stwarza korzystniejsze warunki do rozwoju próchnicy.

Próchnica diagnozowana jest w naszym kraju u ponad połowy dzieci w wieku 3 lat, a młodzież wkracza w dorosłość z próchnicą obejmującą średnio osiem zębów!

Próchnica jest chorobą zakaźną, dlatego szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, gdy popsute zęby mleczne sąsiadują w jamie ustnej z zębami stałymi. Nie ma co liczyć na to, że problem zniknie razem z wypadającymi mleczakami.Dbać o mleczaki trzeba od momentu, gdy się pojawią, bo jak podkreślają specjaliści, zaniedbanie zębów mlecznych to najkrótsza droga do poważnych problemów z zębami stałymi.

– Higieniczne nawyki dzieci, które mają niebagatelne znaczenie dla późniejszego zdrowia, kształtują się w pierwszych latach życia – przypomina prof. dr hab. n. med. Marzena Dominiak prezydent Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego.

Brak odpowiedniej higieny jamy ustnej może doprowadzić także do przedwczesnej utraty zębów mlecznych, a to nie pozostaje bez znaczenia – może przyczynić się do rozwoju wad zgryzu i w przyszłości wiązać się z koniecznością noszenia aparatu ortodontycznego.

- Niezbędnymi elementami zapobiegania chorobie próchnicowej dzieci są: regularne i zgodne z zasadami wykonywanie zabiegów higienicznych w jamie ustnej, regularne wizyty u dentysty połączone z wykonywaniem zabiegów profilaktycznych oraz właściwe nawyki dietetyczne – wylicza prof. Dorota Olczak-Kowalczyk, krajowy konsultant w dziedzinie stomatologii dziecięcej, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej.

Sześć zasad, które pomogą ci uchronić zęby mleczne twojego dziecka przed próchnicą

• Nie dawaj dziecku prezentu w postaci swoich bakterii próchnicowych

Nie całuj dziecka w usta, nie oblizuj jego sztućców ani smoczka. 
Bakterie próchnicotwórcze nie biorą się znikąd – najczęściej dzieciom „dostarczają” je dorośli.

• Dbaj o zęby dziecka od samego początku, nawet o te, które dopiero się wyrzynają. Pamiętaj o:

1. oczyszczaniu zębów po karmieniu przed snem i w nocy,
2. stopniowym ograniczaniu karmienia piersią (i butelką) bezpośrednio przed snem i w nocy,
3. przyzwyczaj dziecko do zaspokajania pragnienia w nocy wodą,
4. wraz z pojawianiem się zębów wprowadzaj coraz mniej rozdrabnianych pokarmów

• Cukier szkodzi mleczakom, więc go unikaj w posiłkach i napojach dziecka

Unikaj dodawania cukru do pokarmów i napojów podawanych dziecku, zwłaszcza w pierwszych dwóch latach życia. Bardzo niebezpieczne są słodzone napoje.

• Woda lepsza dla dziecka niż sok

Dzieci wolą słodkie soki od wody, ale to od Ciebie zależy czy uda się wyrobić mu nawyk picia wody. Nie chodzi o to, aby całkowicie wyeliminować z diety dziecka soki, ale staraj się ograniczyć ich podawanie na korzyść świeżych warzyw i owoców.

• Zęby dziecka należy myć pastą

Dla zachowania zdrowia zębów mlecznych zalecane jest stosowanie pasty do zębów z fluorem podczas szczotkowania zębów dziecka. Na rynku dostępne są pasty dostosowane do wieku dziecka – nie obawiaj się więc, że przesadzisz z fluorem.

• Pamiętaj o regularnych wizytach u dentysty

Pierwsza wizyta powinna się odbyć między 6. a 12. miesiącem życia dziecka. Stomatolog pomoże ci zaplanować profilaktyczne działania, dzięki czemu zabezpieczysz zęby swojego dziecka, a ono oswoi się  z gabinetem dentystycznym i w starszym wieku takie wizyty nie będą dla niego niczym nadzwyczajnym.

Źródło: leczymymleczaki.pl, mw, zdrowie.pap.pl, PAP Zdrowie

Dojrzewanie

Szalejące w tym czasie kobiece hormony płciowe mogą narazić tkanki miękkie w jamie ustnej na rozwój stanów zapalnych. Podwyższony poziom progesteronu powoduje zwiększony przepływ krwi do dziąseł, co sprawia, że są bolesne, napuchnięte i mogą być bardziej wrażliwe na resztki jedzenia.

Z badań wynika, że w wieku 14-16 lat ryzyko zapalenia dziąseł u dziewcząt wzrasta aż o kilkadziesiąt procent! Samo w sobie zapalenie dziąseł to nic strasznego, jednak w połączeniu z  niedostateczną higieną jamy ustnej może doprowadzić do choroby przyzębia.

Co robić?

• zwróć uwagę na dietę – zadbaj o zbilansowaną pod względem kalorycznym i składników
• jedz mniej słodyczy
• dbaj o higienę jamy ustnej
• stosuj nitkę dentystyczną
• zwróć uwagę na zgryz (prawidłowy zwiększa szansę na zdrowe dziąsła)

Menstruacja

Wysoki poziom hormonów żeńskich w trakcie miesiączki (zwłaszcza progesteronu) powoduje, że dziąsła są bardziej ukrwione, a to oznacza większe ryzyko stanu zapalnego.

- Wahania hormonów podczas cyklu miesiączkowego sprawiają, że wiele kobiet boryka się w tym czasie z nawracającymi infekcjami dziąseł. Przed rozpoczęciem miesiączki dziąsła mogą puchnąć, być zaczerwienione, krwawić, u niektórych kobiet może również rosnąć tendencja do nadżerek w jamie ustnej czy bolesnych aft. Objawy te zwykle ustępują po rozpoczęciu miesiączki – mówi lek. stom. Monika Stachowicz z Centrum Leczenia i Profilaktyki Paradontozy Periodent w Warszawie.

Co robić?

• w trakcie miesiączki unikaj czynników drażniących dziąsła m.in. papierosów, alkoholu, ostrych przypraw
• szczotkuj zęby szczoteczką o miękkim włosiu
• jeśli możesz, nie planuj zabiegów chirurgicznych w obrębie jamy ustnej (np. usuwania ósemek, wszczepiania implantów stomatologicznych), ponieważ podczas menstruacji zmniejsza się krzepliwość krwi i wzrasta ryzyko krwotoków po zabiegach i operacjach.

Antykoncepcja hormonalna

Doustne środki antykoncepcyjne również podwyższają ryzyko chorób przyzębia. Progesteron obecny w tabletkach może przyczynić się do zapalenia dziąseł, z kolei wyższy poziom estrogenów zwiększa ryzyko tzw. suchego zębodołu, bolesnego powikłania po usunięciu zęba.

Co robić?

• poinformuj swojego stomatologa, że stosujesz doustną antykoncepcję, poradzi ci, jak przeciwdziałać jej skutkom ubocznym.

Ciąża

Około 40 proc. kobiet w ciąży doświadcza tzw. ciążowego zapalenia dziąseł. Zmiany hormonalne między 2. a 8. miesiącem ciąży zwiększają ukrwienie tkanek dziąseł, które stają się rozpulchnione, tkliwe, podatne na urazy, potrafią krwawić nawet podczas szczotkowania zębów.

- W trakcie ciąży musimy wyjątkowo dbać o higienę jamy ustnej i zapobiegać tworzeniu się płytki nazębnej, która dodatkowo podrażnia wrażliwe dziąsła. Aby ustrzec się przykrych dolegliwości, warto jeszcze przed rozpoczęciem starań o dziecko kompleksowo zadbać o zdrowie jamy ustnej, m.in. wyleczyć wszystkie zęby oraz w razie potrzeby – usunąć kamień nazębny – mówi stomatolog.

Co robić?

• wyjątkowo dbaj o higienę jamy ustnej,
• usuwaj kamień, oczyszczaj kieszonki przydziąsłowe – to zabiegi bezpieczne w czasie ciąży
• jeśli dojdzie u ciebie do ciążowego zapalenia dziąseł, nie lekceważ go. To bowiem stan niebezpieczny także dla embrionu i płodu. U kobiet z umiarkowaną lub ciężką chorobą dziąseł wrasta ryzyko przedwczesnego porodu oraz niskiej masy urodzeniowej noworodka.

Aż 18 ze 100 przedwczesnych porodów może być następstwem choroby przyzębia!

Menopauza

Niedobór estrogenów, który pojawia się wraz z menopauzą, wpływa na kondycję zębów i dziąseł. Po 50. r. ż. wzrasta ryzyko osteoporozy. Dotyczy to również kości, które utrzymują zęby w szczęce i żuchwie – najczęściej w obrębie jedynek, dwójek i trójek.

- Wskutek demineralizacji i osłabienia jej struktury kość przestaje być mocnym fundamentem dla zębów, które zaczynają się obluzowywać, a nawet wypadać. Zwiększa się również ryzyko recesji dziąseł, skutkującej m.in. nadwrażliwością zębów i problemem estetycznym – wyjaśnia dentystka.

Dodatkowo stosowanie u pacjentów z osteoporozą leków z grupy bisfosfonianów, choć rzadko, to może jednak skutkować powikłaniem – martwicą kości szczęk (BRONJ – Bisphosphonate Related Osteonecrosis of the Jaw), która również może doprowadzić do utraty zębów.

Menopauza to również zagrożenie dla dziąseł i śluzówek. Niedobór estrogenów i starszy wiek może powodować kserostomię, czyli suchość jamy ustnej (dotyczy 1 na 5 kobiet w wieku menopauzalnym), co z klei zwiększa ryzyko próchnicy, halitozy czy paradontozy.

W okresie okołomenopauzalnym rozwinąć się może również zespół pieczenia jamy ustnej (BMS – burning mouth syndrome), czyli przewlekłej choroby błony śluzowej jamy ustnej. Występuje ona aż 7 razy częściej u kobiet w okresie zmian hormonalnych podczas okresu przekwitania.

Jej objawy to m.in. przewlekłe dolegliwości bólowe o zmiennym nasileniu, uczucie palenia i mrowienia w ustach, suchość błony śluzowej, zaburzenia smaku np. metaliczny lub gorzki posmak w ustach. Ból manifestuje się w całej jamie ustnej, w okolicy języka, podniebienia twardego, wyrostków zębodołowych lub policzków, powodując dyskomfort czy trudności z jedzeniem.

- W okresie przekwitania najlepiej co pół roku zgłaszać się na kontrolę u dentysty. W profilaktyce osteoporozy ważna jest także odpowiednia dieta zawierająca wapń, witaminę D i K. Jeśli zmiany były na tyle zaawansowane, że doszło do utraty zębów, to z powodzeniem możemy je odbudować decydując się na leczenie protetyczne, założenie protezy, mostów protetycznych lub implantów stomatologicznych, które znacznie podniosą jakość życia – mówi stomatolog.

Co robić?

• wyjątkowo rzetelnie dbaj o higienę jamy ustnej
• lecz choroby towarzyszące (np. cukrzycę)
• unikaj nadmiernego ucisku protezy zębowej
• bądź pod stałą kontrolą dentysty.

W wyniku takich reakcji dochodzi do powstawania pęknięć szkliwa, krwawienia dziąseł czy nawet rozchwiania zębów. Nieświadome zgrzytanie zębami może także powodować powstawania ubytków przyszyjkowych lub przeciążenia zębów, które mogą powodować okołowierzchołkowe stany zapalne, a w skrajnych przypadkach nawet utratę zębów. W sytuacjach stresowych często również nadgryzamy wargi, błonę śluzową policzków, obgryzamy paznokcie lub nadgryzamy przedmioty. Takie zachowania również powodują zaburzenia funkcji uzębienia – wyjaśnia lek. Roman Borczyk, dyrektor zespołu specjalistów kliniki implantologii i stomatologii estetycznej.

Z pewnością nie służy naszym zębom również przygryzanie ołówków czy długopisów. Taki kontakt zębów z twardym przedmiotem może powodować ukruszenia zębów lub pęknięcia szkliwa. Niehigieniczne jest również oblizywanie palców podczas liczenia kartek papieru, do ust przedostaje się wówczas miliony bakterii, które zebraliśmy dotykając niezliczoną ilość przedmiotów. Mogą one być naprawdę niebezpieczne i powodować nawet zakażenia organizmu.

Żucie gumy może w pewnym stopniu pomóc zadbać o zęby w pracy, jeśli nie mamy możliwości umycia zębów po posiłku. Żucie powoduje obniżenie ph w jamie ustnej, wytwarza większą ilość śliny, która również oczyszcza zęby i neutralizuje kwasy. Należy pamiętać, by korzystać się z gum bez cukru w składzie. Jeśli jednak żujemy gumę dłużej niż 10-15 minut sami sobie szkodzimy, przyczyniając się do przerostu żwaczy czy nawet nadwyrężenia stawu skroniowo-żuchwowego. Możemy również spowodować naruszenie lub wypadnięcie plomby czy doprowadzić do nadkwasoty.

Kawa jest stałym elementem dnia pracy, uprzyjemniamy sobie czas również herbatami czy słodzonymi napojami, rzadko kiedy jednak zdajemy sobie sprawę, że te napoje mogą przyczynić się do odkładania osadu i kamienia nazębnego, a także rozwoju próchnicy. Dużo lepiej zastąpić je po prostu wodą mineralną.

Szkodliwe dla zdrowia naszych zębów są również spożywane w trakcie pracy słodkich przekąsek. Cukier jest bowiem pożywką dla bakterii, które namnażając się produkują szkodliwe kwasy. Ciągłe podjadanie nie pozwala na wystarczające oczyszczenie zębów przez ślinę. Zaczyna się wówczas tworzyć osad, a namnażające się bakterie sprzyjają próchnicy. Szczególnie szkodliwe są takie produkty, które mają długi kontakt z jamą ustną, jak na przykład lizaki czy słodkie gumy, cukierki oblepiające zęby. Kolejną grupą produktów, mającą negatywny wpływ na stan zdrowia zębów są produkty wysoko przetworzone. Zawierające konserwanty, polepszacze smaku, wzmacniacze, sztuczne barwniki. Uszkadzają szkliwo i przylepiają się do zębów utrudniając naturalne obmywanie przez ślinę – mówi lek. Roman Borczyk, dyrektor zespołu specjalistów Kliniki Implantologii i Stomatologii Estetycznej Borczyk.

Jeśli chcemy zabezpieczyć nasze zęby w pracy wystarczy, że częściowo ograniczymy spożycie szkodliwych produktów lub po prostu zadbamy o możliwość umycia zębów 30 minut po ich spożyciu, nie wcześniej w przypadku spożycia produktów zawierających kwasy, ponieważ uszkadzamy wówczas szkliwo. Jeśli nie mamy możliwości umycia zębów, warto je chociaż przepłukać wodą, co pozwala czasowo zneutralizować środowisko i przywrócić prawidłowy poziom pH w jamie ustnej. Zredukujemy w ten sposób możliwość namnażania bakterii i rozpoczęcia procesu próchnicotwórczego.

Źródło: Newsrm.tv

Podczas ciąży w organizmie kobiety dochodzi bowiem do wielu fizjologicznych zmian na tle hormonalnym; ich skutek może być także widoczny jamie ustnej. Stąd w tym czasie odnotowuje się u kobiet większą skłonność do zapaleń dziąseł, nawet przy zachowaniu prawidłowej higieny jamy ustnej i odpowiednim usuwaniu płytki nazębnej.

- Podczas ciąży w organizmie wrasta poziom progesteronu i estrogenów co sprzyja większemu ukrwieniu tkanek dziąseł. U niektórych pań stają się one rozpulchnione i bardziej wrażliwe na podrażnienia czy urazy. Dziąsła mogą też ostrzej niż zwykle reagować na kontakt z płytką nazębną, co sprzyja infekcji – wyjaśnia lek. stom. Joanna Oleksiak z gabinetu Stankowscy & Białach Stomatologia w Poznaniu.

W rezultacie aż u ok. 40 proc. ciężarnych może rozwinąć się tzw. ciążowe zapalenie dziąseł. Charakteryzuje się ono zaczerwienieniem, obrzękiem i tkliwością tych tkanek. Częstym zwia-stunem jest tzw. „objaw różowej szczoteczki”, ponieważ dziąsła krwawią nawet przy codziennym szczotkowaniu. Jeśli zaś pacjentka cierpi na choroby dziąseł jeszcze przed ciążą, to najpewniej ulegną one zaostrzeniu.

Warto też pamiętać, że zdrowie jamy ustnej ma wpływ na cały organizm przez całe życie.

Zapalenie dziąseł w ciąży: może mieć wpływ na dziecko?

Ciążowe zapalenie dziąseł zwykle nie powoduje nieodwracalnych zmian w przyzębiu, stosunkowo łatwo je leczyć i zazwyczaj ustępuje kilka miesięcy po porodzie.

Najczęściej też nie ma wpływu na zdrowie rozwijającego się płodu. Jednak u ok. 12-15 proc. kobiet w ciąży dochodzi do zaawansowanej choroby przyzębia i ta już może mieć wpływ na parametry rozwijającego się płodu. Badania wykazują, że zapalenia przyzębia powiązane jest z występowaniem trzech rodzajów powikłań ciążowych: niskiej wagi urodzeniowej, przedwczesnego rozwiązania oraz stanu przedrzucawkowego (rozumiany jako wysokie ciśnienie krwi matki  i znaczący białkomocz lub obecność nadmiernej liczby białek w moczu a także występowaniem cukrzycy ciążowej).

Specjaliści sugerują, że bakterie bytujące w jamie ustnej przenosząc się najprawdopodobniej wraz z krwią kolonizują płód i łożysko. Choć wykazano powiązanie mikroorganizmów charakterystycznych dla zapalenia przyzębia z powikłaniami ciążowymi, niewiele wiadomo o tym, jaką rolę spełniają. Wciąż nie wiadomo też, dlaczego u niektórych kobiet cierpiących na zapalenie przyzębia pojawiają się powikłania ciążowe, a u innych nie.

Nadziąślak: co to jest

Zdarza się, że na powierzchni dziąsła pojawia się mały, miękki i zaczerwieniony guz – to może być nadziąślak ziarnisty zwany również nadziąślakiem ciężarnych. Nie przestrasz się , to  ła-godny guz. Zwykle umiejscawia się w przestrzeniach międzyzębowych, ale czasem może przechodzić na wargi, koniuszek języka lub jego brzegi.

- Wpływ na jego rozwój ma wiele czynników, m.in. miejscowe podrażnienia, urazy oraz zmiany hormonalne. Nie boli i zazwyczaj nie ulega zezłośliwieniu - uspokaja lek. stom. Monika Stachowicz z gabinetu Periodent w Warszawie.

Nadziąślaki najczęściej pojawiają się między drugim a piątym miesiącem ciąży. Jeśli nie powodują problemów  w codziennym funkcjonowaniu lub nie mają wpływu na wygląd, nie powinno się ich usuwać podczas trwania ciąży. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że zmiany te ustąpią samoistnie po porodzie.

Leczenie próchnicy w czasie ciąży…

…jest koniecznością. Specjaliści przekonują, że obecnie stosowane wypełnienia są całkowicie bezpieczne dla płodu, ze względu na to, że nie przenikają poza strukturę zęba. Dostępne są również specjalne rodzaje środków znieczulających, które są całkowicie bezpieczne dla matki i płodu. – Stres związany z infekcją zęba i możliwe powikłania przy braku leczenia, mogą być groźniejsze dla pacjentki niż samo jego podjęcie  – podkreśla dentystka.

Czy badanie RTG zęba u kobiety w ciąży jest bezpieczne?

Choć pojedyncze badanie zęba z pewnością nie zaszkodzi dziecku, powinno się je wykony-wać tylko wtedy, gdy to konieczne; najlepiej unikać tego rodzaju diagnostyki w 1. trymestrze ciąży, gdy płód jest najbardziej wrażliwy na promieniowanie RTG.

- Obecnie ten typ diagnostyki wykonuje się nowoczesną i w pełni bezpieczną metodą radiowi-zjografii, gdzie dawka promieniowania jest minimalna, a jama ustna mocno oddalona od maci-cy. Również tradycyjne RTG wykonywane jest z należytymi środkami bezpieczeństwa, to znaczy brzuch i tarczyca pacjentki osłaniane są specjalnym ołowianym fartuchem, który stanowi ochronę dla płodu” – wyjaśnia dr Joanna Oleksiak z Poznania.

Jakich zabiegów stomatologicznych unikać w czasie ciąży?

Podczas ciąży nie powinno się korzystać z zabiegów wybielających zęby w gabinecie. Tym bardziej nie powinno stosować samemu preparatów dostępnych w sklepach – ich wpływ na ciążę i płód nie jest do końca zbadany. Mogą one także powodować nadwrażliwość dziąseł. W trakcie ciąży lepiej także unikać zabiegów protetycznych, rekonstrukcyjnych, chirurgicz-nych czy leczenia ortodontycznego.

Higiena jamy ustnej mamy z korzyścią dla dziecka

Specjaliści z Polskiego Towarzystwa Periodontologicznego zwracają uwagę na to, że bakterie odpowiedzialne za rozwój próchnicy, nie tylko wywołują zakażenia jamy ustnej u kobiet w ciąży, ale są też przyczyną próchnicy zębów u ich dzieci.

- Minimalizując obecność tych bakterii w jamie ustnej mamy, zapobiega się więc również ich namnażaniu w jamie ustnej jej dziecka” – uważa specjalista prof. Tomasz Konopka kierownik Katedry i Zakładu Periodontologii Wrocławskiego Uniwersytetu Medycznego, wiceprezes PTP.

Jak wykazał w swoich badaniach amerykański periodontolog Steven Offenbacher objęcie kobiet w ciąży opieką periodontologiczną mogłoby zmniejszyć aż o 15 proc. liczbę wszystkich przedwczesnych porodów.  Polskie Towarzystwo Periodontologiczne uznając zdrowie jamy ustnej kobiet w ciąży za poważny problem przyłączyło się do programu edukacyjnego realizowanego przez Europejską Federację Periodontologiczną.

Podczas spotkania panelowego w kwietniu tego roku w Warszawie, w którym uczestniczyli polscy eksperci z dziedziny periodontologii, perinatologii oraz ginekologii i położnictwa opracowano wytyczne w sprawie opieki stomatologicznej nad kobietą ciężarną.

Źródło: Zdrowie.PAP.pl

Zarówno zęby, jak i dziąsła stają się w czasie ciąży szczególnie wrażliwe. Zmiany hormonalne mogą powodować rozpulchnienie dziąseł i częstsze krwawienia, a co za tym idzie – osłabienie zębów. W efekcie tego zwiększa się ich podatność na działanie płytki nazębnej i bakterii. Na stan zębów niekorzystnie wpływają też wymioty (kwasy cofane z żołądka nadtrawiają szkliwo) oraz ciążowe zachcianki, czyli upodobanie do mieszania smaków (raz słodkie, raz kwaśne). Sprzyjają rozwojowi próchnicy, a ta jest potencjalnym – i niebezpiecznym w czasie ciąży i porodu – źródłem zakażenia.

– Uszkodzony próchnicowo ząb w każdej chwili może stać się ogniskiem zapalnym, które rozsiewa bakterie po całym organizmie. W wyniku tego stan zapalny może pojawić się nawet w odległych od jamy ustnej rejonach – wyjaśnia dr n. med. Andrzej Gala, specjalista protetyki stomatologicznej i stomatologii ogólnej. Wiele osób nie ma też pojęcia, że choroby zębów i przyzębia mogą zwiększać trudności z zajściem w ciążę. Wspomniane stany zapalne, wynikające z zaniedbań higienicznych bądź nieregularnych kontroli stomatologicznych, mogą rzutować na obniżenie płodności. Wniosek jest prosty: stomatolog to jeden z tych specjalistów, którego powinna odwiedzić każda kobieta planująca ciążę.

Ciąża nie wyklucza leczenia zębów!

To prawda, że w tym czasie zalecana jest szczególna ostrożność przy wykonywaniu wszelkich zabiegów, ale ciąża nie jest absolutnym przeciwskazaniem do leczenia zębów. Nawet, jeśli zadbamy o nie wcześniej, nie mamy pewności, że w czasie tych 9-ciu miesięcy nie pojawią się inne problemy. Jeśli się pojawią – na pewno nie należy czekać z ich rozwiązaniem do porodu. Usuwanie czy wypełnianie ubytków to zabiegi, którym przyszła mama może poddać się bez obaw. W związku z tym, że mogą wymagać podania znieczulenia – a istnieje ryzyko, że środek znieczulający przeniknie przez łożysko – pacjentka powinna poinformować lekarza o swoim stanie. Wtedy możliwe jest zastosowanie bezpiecznego dla dziecka znieczulenia bez środków obkurczających naczynia krwionośne.

Leczenie kanałowe najlepiej odłożyć na okres po porodzie z uwagi na to, że zdjęcia RTG w czasie ciąży są z reguły niewskazane. Także zabiegi ortodontyczne najlepiej będzie przełożyć, ale jeśli przyszła mama rozpoczęła leczenie przed zajściem w ciążę, nie musi go przerywać.

– Przyszłe mamy często pytają, czy noszenie aparatu korygującego ułożenie zębów nie ma negatywnego wpływu na przebieg ciąży. Trzeba więc podkreślić, że w żaden sposób nie zaszkodzi on ani ciężarnej ani dziecku – uspokaja specjalista. – Nie zaleca się zakładania aparatu już w czasie ciąży, ponieważ dziąsła są wtedy bardziej wrażliwe i podatne na uszkodzenia, jednak kontynuacja leczenia nie wiąże się z żadnym ryzykiem. Jedyne, o czym przyszła mama musi pamiętać, to właściwa higiena jamy ustnej.

Mamo, zadbaj o piękny uśmiech!

Po ciąży i porodzie kobiecy organizm jest mocno osłabiony – nic dziwnego, że i zęby nie są wtedy w najlepszej kondycji. W tym czasie często następuje zmiana nawyków żywieniowych – niekoniecznie korzystna, co może sprzyjać powstawaniu próchnicy i kamienia nazębnego. Jeśli dodatkowo organizm przyszłej mamy nie otrzymuje wszystkich potrzebnych składników odżywczych w dostatecznej ilości, zęby mogą się osłabić. Nawet więc jeśli kobieta przed zajściem w ciążę i w ciąży dbała o higienę jamy ustnej i regularnie odwiedzała stomatologa, po porodzie koniecznie trzeba znaleźć czas na wizytę kontrolną.

Dobry stan zdrowia jamy ustnej to znacznie więcej, niż biały uśmiech – zdrowie zębów ma wpływ na cały nasz organizm. Warto o tym pamiętać zwłaszcza wtedy, kiedy jego kondycja ma wpływ nie tylko na nasze samopoczucie, ale także na rozwój naszego dziecka.

Źródło: Newsrm.tv | Fot: Freepik.com

Warto też zwrócić uwagę na to, co w danym produkcie zastępuje tradycyjny cukier. – Ksylitol jest naturalnym produktem, zastępującym cukier. Sorbitol jest jego tańszym odpowiednikiem, jednakże to ten pierwszy ma udokumentowane, bardzo silne działanie przeciwpróchnicowe. Sorbitol pod tym względem jest znacznie słabszy – wyjaśnia dr Bartosz Nowak. W składach na opakowaniu ksylitol występuje pod symbolem E967, natomiast sorbitol oznaczony jest jako E420.  Ryzyko erozji jest tym większe, im dłuższy kontakt z takim jedzeniem mają zęby. – Szczególnie niebezpieczne są cukierki, które w jamie ustnej rozpuszczają się wolno. Mogą one powodować jeszcze więcej szkody, gdyż zęby narażone są na stały kontakt z substancją, która powoduje erozję szkliwa. U większości osób wykształcił się taki stereotyp, że jeśli coś jest pozbawione cukru to jednocześnie naszym zębom nie zagraża żadne niebezpieczeństwo, a tak nie jest. Warto uczulić pacjentów, by zwracali uwagę na to, co spożywają i przestrzegali podstawowych zasad higieny – radzi dr Nowak z PRODENTY.

*Badania przeprowadzili naukowcy z Uniwersytetów: Bostońskiego, Helsińskiego i w Nevadzie oraz w Centralnym Szpitalu Uniwersyteckim w Helsinkach.