Co to takiego?

Migotanie przedsionków ( łac. fibrillatio atriorum, ang. atrial fibrillation, AF) to  najczęstsze zaburzenie rytmu serca, polegające na nieskoordynowanym pobudzeniu przedsionków serca, któremu może towarzyszyć szybka akcja komór (od 350 nawet do 700 uderzeń na minutę).

Przy tak szybkiej i nieskoordynowanej aktywacji przedsionki przestają pompować krew do komór serca. Dlatego też migotanie przedsionków zmniejsza objętość krwi przepompowywanej w ciągu minuty do serca nawet o 20 do 30%!

Przyczyny

Najczęstszymi czynnikami predysponującymi do migotania przedsionków są niewydolność serca u osób starszych i wady zastawkowe u osób młodych.

Migotanie przedsionków powstaje na skutek przeciążeń i uszkodzeń przedsionków serca, wywołanych przez m.in. nadciśnienie tętnicze, wady serca, choroba niedokrwienna serca, zapalenia serca, nadczynność tarczycy, infekcje, choroby płuc, a także toksyny (w tym alkohol) i leki. Migotanie przedsionków może mieć również podłoże genetyczne.

Częstość występowania

Migotanie przedsionków to najczęstsza po skurczach dodatkowychi arytmia serca. Choroba ta występuje u około 1-2 proc. dorosłych ludzi, a po 80. roku życia aż u co dziesiątej osoby! Szacuje się, że w Polsce na chorobę tę cierpi ok. 400 tys. osób. W Europie dotyka około 4,5 mln osób i jest odpowiedzialne za jedną trzecią wszystkich hospitalizacji z powodu arytmii serca w Unii Europejskiej! Staje się więc poważnym problemem dla publicznego systemu ochrony zdrowia.

Rodzaje migotania przedsionków

Migotanie przedsionków może wystąpić jako pojedynczy epizod, jednak zwykle obserwuje się nawroty z tendencją do utrwalenia po pewnym czasie. Migotanie przedsionków lekarze dzielą na: napadowe, przetrwałe i utrwalone.

To pierwsze ustępuje najczęściej w ciągu doby; przetrwałe – trwa zazwyczaj dłużej niż 7dni i nie ustępuje samoistnie, natomiast w przypadku utrwalonego migotania przedsionków nie udaje się przywrócić prawidłowego rytmu serca.

Objawy

Migotanie przedsionków, zwłaszcza napadowe, bywa bardzo dokuczliwe, choć zdarza się także, że niektóre osoby nie odczuwają żadnych dolegliwości. AF najczęściej powoduje uczucie szybkiej i nieregularnej czynności serca, silnego bicia serca, osłabienie, zawroty głowy, zdarzają się także omdlenia, a także uczucie niepokoju. Są to objawy, których nie należy bagatelizować.

Nieleczone migotanie przedsionków może powodować powstawanie skrzeplin w przedsionkach serca, które z prądem krwi mogą dostawać się do różnych narządów, powodując m.in. niedokrwienny udar mózgu.

Jak rozpoznać migotanie przedsionków?

Migotanie przedsionków rozpoznaje się w zapisie EKG. W przypadkach, gdy występuje rzadko i trwa krótko, potrzebny jest długotrwały zapis – np. EKG metodą Holtera. Ważne jest, aby w przypadku migota nia przedsionków znaleźć przyczynę leżącą u jego podłoża.

W tym celu wykonuje się dodatkowe badania oceniające stan serca i płuc, czyli: pomiar ciśnienia tętniczego, ECHO serca, RTG klatki piersiowej, a także badania krwi. W przypadku podejrzenia choroby niedokrwiennej serca należy rozważyć test wysiłkowy oraz koronarografię.

Leczenie

Leczenie migotania przedsionków w każdym przypadku powinno być rozpatrywane indywidualnie. Przebieg leczenia zależy nie tylko od objawów, ale przede wszystkim od skutków i zagrożenia, jakie stwarza AF u konkretnego pacjenta.

Migotanie przedsionków wymaga leczenia przede wszystkim przyczyny, następnie należy wybrać strategię leczenia samej arytmii. U części chorych należy przywrócić prawidłowy rytm serca, a następnie starać się go utrzymać. Można to osiągnąć lekami antyarytmicznymi (niektórzy chorzy wymagają stałego podawania leków, a inni tylko w czasie napadu), kardiowersją (elektryczną lub przy pomocy doraźnie stosowanych leków, czyli tzw. kardiowersją farmakologiczną), a w wybranych przypadkach ablacją.

Jeśli migotanie przedsionków występuje sporadycznie, można zastosować tzw. strategię „pigułki w kieszeni”. Wówczas chory przyjmuje lek, jak tylko poczuje, że wystąpiło migotanie przedsionków.

U pozostałych chorych, u których migotanie przedsionków przeszło w formę utrwaloną, można ograniczyć leczenie do utrzymania średniej częstości pracy komór serca w przedziale 70-90/min w spoczynku i <120/min w czasie wysiłku. U chorych, u których praca komór w przebiegu migotania przedsionków jest bardo zwolniona, należy rozważyć wszczepienie rozrusznika serca.

U wszystkich chorych należy ocenić ryzyko zakrzepowo-zatorowe (udar mózgu, zatorowość płucna), jakie stwarza migotanie przedsionków i zastosować odpowiednie leczenie przeciwzakrzepowe. W przypadku znacznego ryzyka wystąpienia zakrzepu stosuje się doustne leki przeciwkrzepliwe, w ryzyku umiarkowanym stosuje się kwas acetylosalicylowy, a w sytuacji bardzo niskiego ryzyka można nie stosować żadnej profilaktyki przeciwzakrzepowej.

Materiał został przygotowany w oparciu o stronę www.kardioserwis.pl

2. Pamiętaj, że śniadanie jest najważniejszym posiłkiem w ciągu dnia, powinno być spożyte do 60 minut po przebudzeniu, nie odkładaj go na później, bo spowolnisz tempo przemiany materii.

3. Staraj się, by każdy Twój posiłek był zbilansowany. Jogurt jest dobrym dodatkiem, nie zastąpi jednak posiłku. Za to wzbogacony o płatki owsiane i orzechy lub mielone siemię lniane, staje się znacznie bardziej wartościowy.

4. Wybieraj produkty mało przetworzone. Zastąp jasne pieczywo tym pełnoziarnistym, ryż biały zamień na brązowy, wprowadź do jadłospisu makaron razowy i płatki owsiane.

5. Niech w każdym posiłku dominującym elementem będą warzywa! Powinny zajmować przynajmniej połowę talerza, najlepiej aby do każdego posiłku były w innym kolorze.

6. Nie przesadzaj z solą. Jej wysokie spożycie może powodować kłopoty z nerkami, nadciśnienie i magazynowanie wody podskórnej. Ryż czy makaron sól po ugotowaniu, dodawaj więcej suszonych ziół i przypraw.

7. Uprawiaj sport. Nie potrzebujesz specjalnego klubu. Poranna gimnastyka i wieczorny spacer mogą z powodzeniem go zastąpić. Zrezygnuj z windy, a jadąc do marketu, parkuj daleko od wejścia. Kilka prostych nawyków pomoże spalić dodatkowe kalorie.

8. Nie unikaj tłuszczu. Wybieraj ten zdrowy – oliwa z oliwek, olej lniany, orzechy, avocado, ryby zimnowodne – jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, poprawia funkcjonowanie układu odpornościowego, stan skóry, włosów i paznokci. Usprawnia pracę serca i mózgu.

9. Uważaj na produkty light i gazowane napoje. Zwykle to nie tłuszcz tuczy, a nadmiar kalorii i węglowodany, których produkty light zawierają tyle samo (a czasem więcej), co „pełne” odpowiedniki. W szklance gazowanego napoju potrafi znajdować się równowartość 7 łyżeczek cukru, oraz ogromna ilość konserwantów. Wybieraj wodę mineralną, zieloną herbatę i jednodniowe soki warzywne.

10. O ile to możliwe – sypiaj regularnie. Nocny seans zamień na kilka chwil medytacji – to świetnie wycisza po męczącym dniu. Przeczytaj też kilka stron dobrej książki i połóż się wcześniej spać. Czytając, usprawniasz pracę mózgu, a robiąc to przed snem sprawiasz, że wypoczynek staje się efektywniejszy. Już po kilku dniach poczujesz różnicę.

Autorem artykułu jest Jacek Bilczyński, dietetyk, fizjoterapeuta i trener personalny
www.jacekbilczynski.pl

Czy to oznacza, że chcąc być szczupłym, nie trzeba na przykład rezygnować z, powiedzmy, słodyczy?
Oczywiście, choć można sobie na nie pozwolić w rozsądnych ilościach (śmiech). Bycie na diecie nie oznacza, że nie można zjeść czekolady albo napić się wina, bo to jest normalne życie. Bycie fit nie na tym polega, żeby czegoś się kategorycznie wyrzekać, tylko na tym, żeby ze wszystkiego umiejętnie i z wiedzą korzystać.

Jak pracujesz?
Najpierw muszę poznać osobę, która przychodzi do mnie po wsparcie. Dowiedzieć się, jakie ma nawyki żywieniowe, jak wyglądała jej dieta w ciągu ostatnich kilku miesięcy, jaką aktywność fizyczną lubi, jaki prowadzi tryb życia, jaki ma rodzaj pracy. Wiedząc te rzeczy, mogę zacząć pracować nad ofertą jak najdokładniej dopasowaną do potrzeb każdego z klientów.

Na przykład?
Jeżeli wiem, że ktoś nie lubi danego rodzaju jedzenia, przygotowuję jadłospis tak, że nie musi jeść na diecie tego, czego nie znosi. Nie zmuszam nikogo do siedzenia w kuchni godzinami i przygotowywania dietetycznych posiłków, jeśli wiem, że dana osoba tego czasu nie ma. Jeśli ktoś nie lubi lub nie ma czasu chodzić do centrów fitness, mogę przygotować dla niego trening, który można wykonać w domu. Najważniejsze jest, żeby to, co robi dana osoba, której doradzam i wspieram, przynosiło dobry efekt, a nie było męczące, ani w żaden sposób uciążliwe.

Co można zyskać, wybierając takie kompleksowe doradztwo, jakie opisujesz?
Można popracować nad dobrym samopoczuciem, dodać sobie energii, pomóc sobie w rzuceniu palenia, poprawić kondycję włosów i skóry, można by wyliczać w nieskończoność. Moją rolą nie jest tylko pokazywanie sposobu na schudniecie, a raczej pomoc w odnalezieniu skutecznego sposobu na cieszenie się życiem, wprowadzaniu drobnych, często mało odczuwalnych, a nawet przyjemnych, zmian, które, metodą małych kroków, stopniowo, ale skutecznie, prowadzą do sukcesu.

Dajesz gwarancję sukcesu?
Gwarancją sukcesu jest połączenie tych wszystkich elementów w całość, systematyczna praca, wsparcie i modyfikacja zarówno diety, jak i treningu, w zależności od postępów.

Jacek Bilczyński (www.jacekbilczynski.pl), dietetyk, fizjoterapeuta i trener personalny, specjalnie dla Czytelniczek EksMagazynu, będzie pisał o sekretach diety i zdrowego odżywiania. Jego porad szukajcie na naszej stronie w każdy poniedziałek, środę i piątek. Zaczynamy od 5 września! Życzymy miłej i, co ważniejsze, przydatnej, lektury! Bo, przyznajcie szczerze, czy patrząc na formę Jacka, wątpicie choć przez chwilę, iż warto skorzystać z jego porad? My na pewno nie!

fot. sesja dla magazynu Men’s Health

fot. kampania reklamowa Alpha Male

fot. sesja dla EksMagazynu/zdjęcie: Joanna Kustra

Docent Maciej Lesiak: Zawał serca to nagła choroba, do której dochodzi na skutek zamknięcia tętnicy wieńcowej, która wcześniej była chora – choroba ta najczęściej spowodowana jest miażdżycą. Dochodzi zatem do zamknięcia tętnicy, która unaczynia duży obszar mięśnia sercowego i ten obszar, na skutek ostrego niedokrwienia, zaczyna obumierać. Stąd jest niezwykle ważne, aby to zamknięte naczynie jak najszybciej otworzyć.

Otwarcie naczynia może być wykonane dwiema różnymi metodami. Kiedyś powszechnie stosowaliśmy lek, który rozpuszczał skrzeplinę zamykającą tętnicę. Natomiast obecnie w Polsce, ale i na całym świecie, preferowaną metodą jest angioplastyka pierwotna, polegająca na mechanicznym otwarciu tętnicy balonikiem i wprowadzeniu tam odpowiedniej sprężynki zwanej stentem.

A jak rozpoznać zawał serca?

To jest bardzo dobre pytanie. Z wieloletniej praktyki kontaktów z pacjentami wiemy, że niestety osoby chore nie potrafią rozpoznać zawału serca i mają naprawdę nikłe pojęcie na temat tego, jak wygląda zawał. Bardzo często pacjent mówi: „Panie doktorze, ja na pewno nie miałem zawału, bo nigdy nie straciłem przytomności, nigdy nie zemdlałem.” Otóż utrata przytomności nie jest charakterystycznym objawem zawału serca.

Charakterystyczny objaw to rozlany ból w klatce piersiowej. Ból ten ma cechy rozpierania, ucisku, ściskania. Pacjenci mówią, że czują, jakby im ktoś obręcz nałożył na klatkę piersiową albo jakby ich coś „rozsadzało” od środka. Ból promieniuje najczęściej do szyi, do żuchwy, do ramion, do lewej ręki. Jest to ból, którego nie można wskazać jednym palcem – to nie jest ból zlokalizowany do jakiegoś miejsca, po lewej stronie klatki piersiowej, ponieważ jest to ból narządu wewnętrznego. Serce, jak często tłumaczę pacjentom, to bardzo duży narząd, a zatem ból, który jest spowodowany jego chorobą, nie może być zlokalizowany do jakiegoś punktu na skórze.

Pacjenci niestety nie zdają sobie z tego sprawy, a jest to wiedza, która pozwoliłaby z jednej strony uspokoić chorego, jeśli bóle są nietypowe – często ostre i kłujące, zwłaszcza po lewej stronie. Pacjenci mówią: „Kłuje mnie serce” – najczęściej ten ból nie jest bólem sercowym. Z drugiej strony, wiedza ta pozwala też uniknąć groźnych następstw zawału serca, jeśli pacjent w porę właściwie zareaguje.

To co zrobić, jeśli już poczuje się taki ból w klatce piersiowej?

Jeśli dojdzie do tego typu dolegliwości i trwają one kilkanaście minut, pół godziny lub dłużej, to oczywiście nie należy czekać. Jedyną sensowną rzeczą, którą trzeba zrobić, to wykręcić nr 999 i po prostu wezwać pomoc fachową, czyli karetkę, która bezpiecznie zawiezie pacjenta we właściwe miejsce. Największym błędem, jaki można zrobić, jest zwlekanie.

Często, zadając pacjentom pytanie „Dlaczego Pan/Pani zgłosiliście się tak późno?”, słyszymy różne odpowiedzi: „Bo było późno, bo nie chciałem robić kłopotu rodzinie, bo miałem dużo zajęć, musiałem skończyć swoją pracę”. Bardzo często pacjenci mówią: „To na pewno przejdzie, to jakaś chwilowa niedyspozycja”. Oczywiście, jeśli ma się trochę szczęścia, to ból po paru godzinach przejdzie. Niestety, oznacza to, że zawał już się dokonał i wszystko, co można było zrobić, w zasadzie jest już niewykonalne, ponieważ doszło do całkowitej martwicy zagrożonego obszaru mięśnia sercowego i otwarcie naczynia po kilku, kilkunastu godzinach często nie zaowocuje już uratowaniem zagrożonego mięśnia. Jedyną słuszną decyzją zatem jest szybkie wezwanie karetki.

Apeluję również do Państwa, aby nie używać własnego transportu, aby, broń Boże, nie jechać własnym samochodem, również nie prosić rodziny czy sąsiada o podwiezienie do lekarza, tylko wykręcić nr 999 i poczekać na przyjazd karetki.

Proszę powiedzieć, jakie są konsekwencje zbyt późnego dotarcia do szpitala?

W klasycznym zawale serca – kardiolodzy nazywają go „zawałem z uniesieniem odcinka ST na podstawie obrazu elektrokardiogramu” – dochodzi do całkowitego zamknięcia tętnicy wieńcowej, a zatem całkowitego wstrzymania przepływu krwi. W związku z tym każda minuta powoduje martwicę coraz to nowych komórek mięśnia.

Kardiolodzy zwykli mówić: „Czas to mięsień”. Im później otworzymy tętnicę, tym większy obszar mięśnia ulegnie martwicy. Konsekwencją zatem zbyt późnego otwarcia tętnicy wieńcowej w zawale serca jest rozległy zawał, który w przyszłości, jeśli chory przeżyje, będzie skutkował niewydolnością, upośledzeniem tolerancji wysiłku, łatwym męczeniem się. To z kolei będzie stwarzało kolejne problemy, a mianowicie będzie wymagało specjalistycznego leczenia, czasami nawet implantacji specjalnych urządzeń, które będą serce wspomagały. A zatem, jednym zdaniem, można powiedzieć: im później otworzymy tętnicę wieńcową, tym większy będzie zawał i większa szkoda na przyszłość.

Proszę powiedzieć, w jakim czasie chory powinien dotrzeć do szpitala?

Jedyna dobra odpowiedź brzmi: im wcześniej, tym lepiej. Tak, jak już powiedziałem, kilkunastominutowy ból o wspomnianej charakterystyce jest już podejrzany – to może być zawał serca. Zwłaszcza, jeśli dotyczy osoby w średnim wieku, u której występują czynniki ryzyka, o których wcześniej słyszeliśmy. Jeśli chory trafiłby do specjalistycznej jednostki kardiologii inwazyjnej w ciągu pierwszej godziny lub, powiedzmy, w ciągu pierwszych dwóch godzin od początku bólu, to mogę śmiało zaryzykować stwierdzenie, że prawie każdego jesteśmy w stanie uratować.

Trzeba zatem mieć świadomość, że jeśli nas spotka to nieszczęście, jakim jest zawał serca, jeśli mamy te klasyczne dolegliwości, to polscy kardiolodzy, w jakimkolwiek regionie kraju, są w stanie pomóc zdecydowanej większości pacjentów, pod warunkiem wczesnej interwencji, wczesnego zgłoszenia się, wczesnego wezwania pogotowia.

A proszę powiedzieć, co się dzieje z chorym w karetce?

W momencie, kiedy pacjent zgłosi ból w klatce piersiowej i wezwie pomoc, lekarz pierwszego kontaktu najczęściej wykona zapis EKG pozwalający szybko rozpoznać tę chorobę. Pacjent w pozycji leżącej zostanie przeniesiony do karetki, w której na pewno dostanie leki, które należy podać w pierwszej fazie zawału. Będą to z jednej strony leki niwelujące dolegliwości, czyli przede wszystkim uśmierzające ból, który u pacjenta występuje, a także leki, które umożliwią wykonanie bezpiecznej interwencji w postaci otwarcia naczynia i implantacji stentu. Są to leki przeciwpłytkowe, które chory dostanie w postaci tabletek do połknięcia.

W Polsce mamy bardzo dobrze rozwiniętą sieć ośrodków kardiologii inwazyjnej, dyżurujących 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Czas transportu zatem nigdzie nie powinien być dłuższy niż kilkadziesiąt minut. Jest to bardzo ważne, ponieważ, jak już wspomniałem, wczesne otwarcie tętnicy wieńcowej spowoduje, że zawał będzie niewielki. Jeśli chory trafiłby do szpitala w ciągu godziny lub w ciągu pierwszych dwóch godzin, to zawał może być nawet niewidoczny w przyszłości w badaniach diagnostycznych.

Proszę powiedzieć, czy można jakoś pomoc choremu z zawałem?

Jeśli ktoś z naszych bliskich czy osoba, która znajduje się w pobliżu, ma objawy zawału serca, czyli klasyczne dolegliwości bólowe, o których mówiłem, jedyną, rzeczą, którą należy zrobić, to wezwać karetkę. Przestrzegam przed wiezieniem chorego własnym transportem, przestrzegam przed opóźnianiem wezwania pomocy. Proszę mi uwierzyć, że pacjent będzie bezpieczny – w ciągu kilkudziesięciu minut trafi do właściwego ośrodka, w którym zostanie mu udzielona fachowa pomoc.

Proszę powiedzieć, czym rożni się pacjent z zawałem w Polsce od pacjenta z zawałem w Niemczech?

Pacjent się nie różni niczym, jest to ta sama choroba dotykająca podobnej populacji. Niemcy akurat, podobnie jak Polska, są liderem, jeśli chodzi o najskuteczniejsze, czyli inwazyjne leczenie zawału serca. Należy zatem jasno powiedzieć, że to, co polscy kardiolodzy proponują pacjentom w tym właśnie stanie zagrożenia życia, jest naprawdę na prawdziwym europejskim poziomie. Mamy bardzo dobrze wyposażone ośrodki kardiologii inwazyjnej, mamy wielu doskonale wyszkolonych fachowców, a zatem Polak może być równie dobrze, albo nawet jeszcze skuteczniej leczony w naszym kraju, niż w innych krajach europejskich.